Στρες & κατάθλιψη

Ψυχοπιεστικά γεγονότα, στρες και κατάθλιψη

Ως ψυχοπιεστικό ορίζεται ένα ευρύ φάσμα γεγονότων ζωής που προκαλούν στρες εμπεριέχοντας δυσάρεστη ή απειλητική διεργασία, αλλά και εκείνων που προϋποθέτουν μια αλλαγή ή διακοπή συνήθων δραστηριοτήτων. Συνήθεις ψυχοπιεστικά γεγονότα που δυνητικά μπορεί να προκαλέσουν κατάθλιψη είναι :

  • Απώλεια αγαπημένου προσώπου
  • Ασθένεια
  • Χωρισμός – διακοπή σημαντικής σχέσης
  • Οικογενειακά προβλήματα
  • Οικονομικά προβλήματα
  • Τραύμα από ξαφνικό συμβάν όπως ληστεία, πυρκαγιά, κακοποίηση κ.α.
  • Γάμος – Εγκυμοσύνη – Απόκτηση παιδιού
  • Υπερβολικός φόρτος εργασίας
  • Έναρξη/απώλεια/αλλαγή εργασίας – συνταξιοδότηση
  • Αποχώρηση από γονεϊκή εστία
  • Μετανάστευση – μετακόμιση

Μεγάλου μεγέθους (32000 συμμετέχοντες) μελέτη του πανεπιστημίου του Λιβερπουλ αναδεικνύει ένα ήδη γνωστό στον πολύ κόσμο γεγονός και ένα όχι και τόσο γνωστό ακόμα:

Η επίδραση ψυχοπιεστικών γεγονότων στη ζωή του ατόμου είναι η πρωταρχική αιτία (μέσω αύξησης του στρες) ανάπτυξης καταθλιπτικής ή αγχώδους διαταραχής, ΟΜΩΣ το πώς ακριβώς το άτομο σκέφτεται και αντιμετωπίζει το εκάστοτε ψυχοπιεστικό συμβάν αποτελεί ΚΟΜΒΙΚΟ παράγοντα για το επίπεδο του άγχους ή της κατάθλιψης που θα βιώσει. Με άλλα λόγια “δεν είναι τα πράγματα που ταράζουν τους ανθρώπους, αλλά οι δοξασίες των ανθρώπων για τα πράγματα”. Πρόκειται για τη βασική αρχή της Γνωσιακής Ψυχοθεραπείας,η οποία με μεγάλη αποτελεσματικότητα εφαρμόζεται ακριβώς σε αυτές τις δύο μείζονες και συχνότερες ψυχικές διαταραχές που ασχολήθηκε η παραπάνω μελέτη. Η αλλαγή προς το λειτουργικότερο του τρόπου που βλέπουμε τα πράγματα και η άρση κάποιων γνωσιακών διαστρεβλώσεων που αλλοιώνουν προς το αρνητικότερο την εικόνα μας για τον κόσμο μπορεί να έχει απρόσμενα εντυπωσιακό θεραπευτικό αποτέλεσμα για όποιον αποφασίσει να δοκιμάσει τη γνωσιακή ψυχοθεραπεία.

Πιο αναλυτικά η ανάπτυξη κατάθλιψης περιλαμβάνει τρεις βασικούς παράγοντες :

  • Προδιαθεσικούς παράγοντες : Σχήματα ευαλωτότητας
  • Εκλυτικούς ψυχοπιεστικούς παράγοντες όπως προαναφέρθηκαν
  • Παράγοντες διαιώνισης : Πρόκειται για την αλληλεπίδραση των σχημάτων ευαλωτότητας που ένας εκλυτικός παράγων έχει ενεργοποιήσει με τα αρνητικά συναισθήματα, με τις αρνητικές “γνωσίες” όπως η αρνητική τριάδα της κατάθλιψης και με τους δυσλειτουργικούς τρόπους επεξεργασίας των πληροφοριών, δηλαδή τις γνωσιακές διαστρεβλώσεις.

Θέλωντας να ορίσουμε τα σχήματα ευαλωτότητας, πρέπει καταρχήν να εξηγήσουμε τι σημαίνει σχήμα. Σχήμα είναι μια νοητική δομή. Είναι μια νοητική δομή μέσω της οποίας το άτομο αναπαριστά στο μυαλό του το νόημα των εξωτερικών ερεθισμάτων και των προηγούμενων εμπειριών της ζωής του. Τα σχήματα ευαλωτότητας είναι δυσλειτουργικές νοητικές δομές που εγκαταστάθηκαν νωρίς στην ανάπτυξη του ατόμου λόγω πρώιμων εμπειριών και που έχουν να κάνουν με την αίσθηση της αξίας του εαυτού. Κατηγοριοποιούνται σε 2 βασικούς άξονες :

Σχήμα αυτονομίας : Αβοηθητότητα, ανεπάρκεια, αδυναμία, ανικανότητα, απουσία ελέγχου

Σχήμα κοινωνιοτροπίας : Αίσθημα απόρριψης, εγκατάλειψης, μοναξιάς, μη αρεστότητας, διαφορετικότητας

Η αρνητική “γνωσιακή τριάδα” της κατάθλιψης περιλαμβάνει 3 παραμέτρους. Κάθε μία ξεχωριστά ή και όλες μαζί δύνανται να εντοπίζονται σε κάθε ασθενή :

  • Αρνητική θεώρηση του εαυτού : είμαι άχρηστος, ανίκανος
  • Αρνητική θεώρηση του μέλλοντος : ανέλπιδο, μαύρο
  • Αρνητική θεώρηση του κόσμου : σκληρός, δύσκολος

Η γνωσιακή θεραπεία στοχεύει μακροπρόθεσμα στην αναγνώριση από τον ασθενή των υπεύθυνων για υψηλό στρες ανωτέρω παραμέτρων και επιπλέον στην αντικατάστασή τους από λειτουργικότερες γνωσίες και σχήματα. Με αυτό τον τρόπο προσδοκούμε σε καλύτερο θεραπευτικό αποτέλεσμα με μεγαλύτερη διάρκεια. Ο συνδυασμός της γνωσιακής με άλλες διαθέσιμες θεραπείες όπως η φαρμακευτική και ο επαναληπτικός διακρανιακός μαγνητικός ερεθισμός (rTMS) αξιοποιείται επίσης όποτε είναι εφικτό και σε πιο σύνθετες περιπτώσεις.

Ψυχοπιεστικά γεγονότα στρες κατάθλιψη

Πηγές :

  • Aaron T. Beck, Brian F. Shaw, A. John Rush, Gary Emery : Cognitive Therapy of Depression , The Guilford Press , 1979 , New York
  • Γιάννης Παπακώστας : Σημειώσεις Παραδόσεων Σεμιναρίου Γνωσιακής Αιγινήτειο Νοσοκομείο

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ιδιώτης Ψυχίατρος στην Αθήνα & πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής. Είναι πιστοποιημένο μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και παρέχει σύγχρονες υπηρεσίες ψυχιατρικής & συνθετικής ψυχοθεραπείας. Εκπαιδευμένος μεταξύ άλλων στην εφαρμογή της καινοτόμου θεραπείας για τις ψυχικές διαταραχές rTMS (Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός).