Άνοια

Άνοια είναι όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα σύνολο εκδηλώσεων ενδεικτικών διαταραχής των γνωστικών λειτουργιών του ατόμου που εγκαθίστανται αργά στην ενήλικη ζωή του.

Οι διαταραχές αυτές εκδηλώνονται «ύπουλα» και σταδιακά προκαλούν εμφανή δυσλειτουργία στην καθημερινότητα του ατόμου σε σχέση με την φυσιολογική προνοσηρή κατάσταση. Η διαταραχή μνήμης είναι φυσικά το πυρηνικό σύμπτωμα. Τα συμπτώματα της άνοιας αφορούν τις εξής γνωστικές λειτουργίες :

  • Μάθηση/μνήμη
  • Προσοχή/συγκέντρωση
  • Εκτελεστική λειτουργία
  • Λόγος
  • Κοινωνική δεξιότητα
  • Αντίληψη

Στη νεότερη έκδοση του αμερικανικού ψυχιατρικού διαγνωστικού συστήματος DSMV η χρήση του όρου άνοια περιορίζεται και εισάγεται η έννοια των νευρογνωστικών διαταραχών (neurocognitivedisorders) που διακρίνονται σε μείζονες (major) και ήπιες (mild). Αν ΔΕΝ υπάρχει μείωση της καθημερινής λειτουργικότητας του ατόμου τότε η διαταραχή βρίσκεται στο ήπιο στάδιο. Περαιτέρω υπάρχει η διάκριση βάσει του γνωστού ή πιθανού αίτιου της άνοιας :

  • Νόσος Alzheimer (50-60%) : Τ – πρωτεϊνοπάθεια
  • Μετωποκροταφική άνοια (ν. Pick) (5%)
  • Άνοια με σωμάτια Lewy (LewyBody)
  • Αγγειακή άνοια
  • Τραύμα εγκεφάλου
  • Λόγω χρήσης φαρμάκων/ουσιών π.χ. αλκοόλ
  • Άνοια λόγω HIV
  • Νόσος Prion (Creutzfeldt- Jakob)
  • Άνοιανόσου Parkinson
  • Νόσος Huntington

Άλλες αιτίες :

  • Νόσος Fahr (αποτιτάνωση και καταστροφή βασικών γαγγλίων)
  • Νόσος Wilson (καταστροφή φακοειδών πυρήνων των βασικών γαγγλίων από εναπόθεση χαλκού)
  • Σκλήρυνση κατά πλάκας
  • Υδροκέφαλος
  • Μεταβολικές διαταραχές

Έτσι μια πιθανή νόσος Alzheimer μπορεί να είναι ήπια ή μείζονα. Επιπλέον σε κάποιες περιπτώσεις τα αίτια μιας νευρογνωστικής διαταραχής μπορεί να είναι περισσότερα από ένα.

Η ανεύρεση μιας νευρογνωστικής διαταραχής μπορεί να καθυστερήσει σημαντικά καθώς συνήθως το συγγενικό περιβάλλον του ηλικιωμένου δεν είναι ευαισθητοποιημένο στην παρατήρηση μεταβολών στην καθημερινή συμπεριφορά του κι έτσι η επαφή με τον ειδικό θα πραγματοποιηθεί όταν πλέον οι δυσλειτουργίες θα γίνουν αρκετά «θορυβώδεις». Τα πιο συνηθισμένα πρώιμα «σημάδια» που θα πρέπει να οδηγήσουν στη διερεύνηση μιας πιθανής ανοικής διεργασίας είναι :

  • Αλλαγές στη συμπεριφορά : Απάθεια, απομόνωση, μείωση δραστηριοτήτων, παραμέληση εαυτού
  • Δυσχέρεια στη μνήμη πρόσφατων γεγονότων

Λιγότερο συχνά τα συμπτώματα μπορεί να εισβάλλουν πιο γρήγορα ή/και να είναι πιο θορυβώδη. Επιπλέον μπορεί να σημειωθούν πέραν του φυσιολογικού συναισθηματική ευμεταβλητότητα, άρση αναστολών, έντονη ανησυχία/άγχος, παρανοειδείς εκδηλώσεις, διαταραχές στην αντίληψη.

Η προληπτική δράση αποτελεί τον καλύτερο τρόπο για τη μείωση της πιθανότητας εγκατάστασης άνοιας :

  • Φυσική άσκηση
  • Προσεκτική διατροφή εστιασμένη στη μείωση χοληστερίνης, τριγλυκεριδίων και σακχάρου
  • Αποτελεσματική ρύθμιση υπέρτασης και καρδιολογικών προβλημάτων
  • Χρήση αλκοόλ εντός των επιτρεπτών ορίων
  • Υιοθέτηση ψυχαγωγικών/κοινωνικών δραστηριοτήτων
  • Υιοθέτηση ενισχυτικών της γνωστικής εγκεφαλικής λειτουργίας συνηθειών με κυρίαρχο παράδειγμα το διάβασμα βιβλίων.

Πρέπει να σημειωθεί ότι τα περιστατικά άνοιας αυξάνονται παγκοσμίως, φαινόμενο για το οποίο ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό (με εξαίρεση τις περιπτώσεις υψηλής γενετικής ευαλωτότητας) ο σύγχρονος τρόπος ζωής που υποβαθμίζει ακριβώς τις προαναφερθείσες προληπτικές στρατηγικές.

Από τη στιγμή που θα διαπιστωθεί η άνοια προτεραιότητα έχει η αντιμετώπιση τυχόν αναστρέψιμων αιτιών. Παράλληλα ένας συνδυασμός φαρμακευτικών, κινητοποιητικών/εργοθεραπευτικών, ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων απαιτείται για να καθυστερήσει όσο το δυνατόν περισσότερο η εξέλιξη της νόσου και να ενισχυθεί η ποιότητα ζωής του ηλικιωμένου.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ιδιώτης Ψυχίατρος & πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής. Είναι πιστοποιημένο μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και παρέχει σύγχρονες υπηρεσίες ψυχιατρικής & συνθετικής ψυχοθεραπείας στο ιατρείο του στην Αθήνα. Εκπαιδευμένος μεταξύ άλλων στην εφαρμογή της καινοτόμου θεραπείας για τις ψυχικές διαταραχές rTMS (Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός).

Απάντηση