Άνοια

Η άνοια ορίζεται ως ένα σύνολο συμπτωμάτων ενδεικτικών έκπτωσης των γνωστικών λειτουργιών χωρίς έκπτωση της συνείδησης που εγκαθίστανται αργά στην ενήλικη ζωή.

Οι διαταραχές αυτές εκδηλώνονται «ύπουλα» και σταδιακά προκαλούν εμφανή δυσλειτουργία στην καθημερινότητα του ατόμου σε σχέση με την φυσιολογική προνοσηρή κατάσταση. Η διαταραχή μνήμης είναι φυσικά το πυρηνικό σύμπτωμα. Τα συμπτώματα της άνοιας αφορούν τις εξής γνωστικές λειτουργίες :

  • Μάθηση/μνήμη
  • Προσοχή/συγκέντρωση
  • Κρίση
  • Εκτελεστική λειτουργία
  • Λόγος
  • Κοινωνική δεξιότητα
  • Αντίληψη
  • Προσανατολισμός
  • Επίλυση προβλημάτων

Στη νεότερη έκδοση του αμερικανικού ψυχιατρικού διαγνωστικού συστήματος DSM V η χρήση του όρου άνοια περιορίζεται και εισάγεται η έννοια των νευρογνωστικών διαταραχών (neurocognitive disorders) που διακρίνονται σε μείζονες (major) και ήπιες (mild). Αν ΔΕΝ υπάρχει μείωση της καθημερινής λειτουργικότητας του ατόμου τότε η διαταραχή βρίσκεται στο ήπιο στάδιο.

Η ανεύρεση μιας νευρογνωστικής διαταραχής μπορεί να καθυστερήσει σημαντικά καθώς συνήθως το συγγενικό περιβάλλον του ηλικιωμένου δεν είναι ευαισθητοποιημένο στην παρατήρηση μεταβολών στην καθημερινή συμπεριφορά του κι έτσι η επαφή με τον ειδικό θα πραγματοποιηθεί όταν πλέον οι δυσλειτουργίες θα γίνουν αρκετά «θορυβώδεις».

Τα πιο συνηθισμένα πρώιμα «σημάδια» που θα πρέπει να οδηγήσουν στη διερεύνηση μιας πιθανής ανοιας είναι :

  • Αλλαγές στη συμπεριφορά : Απάθεια, απομόνωση, μείωση δραστηριοτήτων, παραμέληση εαυτού
  • Διαταραχή μνήμης : Δυσχέρεια στη μνήμη πρόσφατων γεγονότων

Λιγότερο συχνά τα συμπτώματα μπορεί να εισβάλλουν πιο γρήγορα ή/και να είναι πιο θορυβώδη.

Λιγότερο συχνά, η άνοια εμφανίζεται σε άτομα ηλικίας κάτω των 65 ετών, συνήθως περιπτώσεις με εντονότερη τη γενετική συνιστώσα.

Περίπου το 95% των περιπτώσεων της άνοιας (σποραδική μορφή) εμφανίζονται σε άτομα μεγαλύτερα από 65 ετών.


Επιπλέον η άνοια μπορεί να εκδηλωθεί με συμπτώματα διαταραχής της διάθεσης, κατάθλιψη, συναισθηματική ευμεταβλητότητα, άρση αναστολών, έντονη ανησυχία/άγχος, παρανοειδείς εκδηλώσεις, διαταραχές στην αντίληψη (ψευδαισθήσεις).


Πολλές παθήσεις και διαταραχές επηρεάζουν τον εγκέφαλο και δύναται να προκαλέσουν συμπτώματα άνοιας :

  • Νόσος Alzheimer (50-60%) : Τ – πρωτεϊνοπάθεια
  • Μετωποκροταφική άνοια (ν. Pick) (5%)
  • Άνοια με σωμάτια Lewy (LewyBody)
  • Αγγειακή άνοια
  • Τραύμα εγκεφάλου
  • Υποσκληρίδιο αιμάτωμα
  • Λόγω κατάχρησης αλκοόλ
  • Λόγω φαρμάκων π.χ. κατάχρηση αγχολυτικών
  • Άνοια λόγω HIV & άλλων λοιμώξεων του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος
  • Νόσος Prion (Creutzfeldt- Jakob)
  • Άνοια νόσου Parkinson
  • Νόσος Huntington

Άλλες αιτίες :

  • Νόσος Fahr (αποτιτάνωση και καταστροφή βασικών γαγγλίων)
  • Νόσος Wilson (καταστροφή φακοειδών πυρήνων των βασικών γαγγλίων από εναπόθεση χαλκού)
  • Σκλήρυνση κατά πλάκας
  • Υδροκέφαλος
  • Μεταβολικές διαταραχές
  • Θυρεοειδοπάθειες
  • Νεοπλάσματα

Μια πιθανή νόσος Alzheimer μπορεί να είναι ήπια ή μείζονα. Επιπλέον σε κάποιες περιπτώσεις τα αίτια μιας νευρογνωστικής διαταραχής μπορεί να είναι περισσότερα από ένα. Σε ένα μικρό ποσοστό η αιτία μπορεί να είναι αναστρέψιμη, αν η ανοϊκή συμπτωματολογία εντοπιστεί έγκαιρα.

Αναστρέψιμες αιτίες ανοϊκών συμπτωμάτων είναι ενδεικτικά ο υδροκέφαλος, οι λοιμώξεις, η κατάχρηση αλκοόλ, οι θυρεοειδοπάθειες κ.α.


Η προληπτική δράση αποτελεί τον καλύτερο τρόπο για τη μείωση της πιθανότητας εγκατάστασης άνοιας :

  • Φυσική άσκηση
  • Προσεκτική διατροφή εστιασμένη στη μείωση χοληστερίνης, τριγλυκεριδίων και σακχάρου
  • Αποτελεσματική ρύθμιση υπέρτασης και καρδιολογικών προβλημάτων
  • Χρήση αλκοόλ εντός των επιτρεπτών ορίων
  • Υιοθέτηση ψυχαγωγικών/κοινωνικών δραστηριοτήτων
  • Υιοθέτηση ενισχυτικών της γνωστικής εγκεφαλικής λειτουργίας συνηθειών με κυρίαρχο παράδειγμα το διάβασμα βιβλίων.

Πρέπει να σημειωθεί ότι τα περιστατικά άνοιας αυξάνονται παγκοσμίως, φαινόμενο για το οποίο ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό (με εξαίρεση τις περιπτώσεις υψηλής γενετικής ευαλωτότητας) ο σύγχρονος τρόπος ζωής που υποβαθμίζει ακριβώς τις προαναφερθείσες προληπτικές στρατηγικές. Επομένως η πρόληψη της άνοιας έχει μεγάλη σημασία.

Από τη στιγμή που θα διαπιστωθεί η ανοια προτεραιότητα έχει η αντιμετώπιση τυχόν αναστρέψιμων αιτιών. Παράλληλα ένας συνδυασμός φαρμακευτικής θεραπείας με κινητοποιητικές/εργοθεραπευτικές, ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις απαιτείται για να καθυστερήσει όσο το δυνατόν περισσότερο η εξέλιξη της νόσου και να ενισχυθεί η ποιότητα ζωής του ηλικιωμένου.


Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ιδιώτης Ψυχίατρος & πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής. Είναι πιστοποιημένο μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και παρέχει σύγχρονες υπηρεσίες ψυχιατρικής & συνθετικής ψυχοθεραπείας στο ιατρείο του στην Αθήνα. Εκπαιδευμένος μεταξύ άλλων στην εφαρμογή της καινοτόμου θεραπείας για τις ψυχικές διαταραχές rTMS (Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός).

Απάντηση