Αγχώδεις διαταραχές

Τι είναι αγχώδης διαταραχή

Οι αγχώδεις διαταραχές χαρακτηρίζονται από υψηλή ένταση άγχους και δυσφορίας που αποκτά σταδιακά μεγάλη διάρκεια και συχνότητα επιδεινώνοντας τη λειτουργικότητα του ατόμου.

Το άγχος ως οντότητα αφορά πολύ μεγάλο τμήμα του πληθυσμού είτε ως σύμπτωμα είτε ως φυσιολογική εκδήλωση. Από την αρχή θα πρέπει να πούμε ότι το άγχος δεν είναι πάντα υπερβολικό (Διάκριση παθολογικού από φυσιολογικό άγχος). Οι αγχώδεις διαταραχές μαζί με την κατάθλιψη προκαλούν σήμερα παγκοσμίως αυξημένη επιβάρυνση τόσο στην υγεία όσο και στη λειτουργικότητα των ανθρώπων. Γενικά μπορεί να ειπωθεί ότι η εμφάνιση αγχώδους/καταθλιπτικής κατάστασης στον άνθρωπο είναι πολύ πιο συνηθισμένη απ’ ότι νομίζαμε ως τώρα.

Ως άγχος ορίζεται το έντονα δυσάρεστο συναίσθημα που δημιουργείται από μια εκτίμηση ή αίσθηση ή αντίληψη μιας ακαθόριστης ή ενίοτε μη πραγματικής απειλής κατά του εαυτού π.χ. άγχος για το τι θα πουν οι άλλοι για μας. Το συναίσθημα αυτό οδηγεί το άτομο σε μια αυξημένη ψυχική και σωματική ετοιμότητα κατά της απειλής. Το άγχος μοιάζει με το φόβο, διαφέρει όμως στο ότι στο φόβο η απειλή είναι συνήθως πιο σαφής και άμεση. Γενικά το βίωμα του άγχους εμπεριέχει ένα δυσφορικό συναισθηματικό στοιχείο και ένα νοητικό περιεχόμενο.


Αγχώδεις Διαταραχές

Αγχώδεις διαταραχές συχνότητα

Τα νούμερα είναι ιλιγγιώδη. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), πάνω από 60 εκατομμύρια άνθρωποι πλήττονται από διαταραχές άγχους σε ένα δεδομένο έτος, καθιστώντας τις έτσι τις πιο διαδεδομένες ψυχιατρικές καταστάσεις στην ΕΕ. Ο επιπολασμός των διαταραχών άγχους στις Ηνωμένες Πολιτείες εκτιμάται ότι είναι 18%.

Ποιες είναι οι αγχώδεις διαταραχές

Οι αγχώδεις διαταραχές δεν εμφανίζονται πάντα με τον ίδιο τρόπο σε όλους και γι’ αυτό έχουν κατηγοριοποιηθεί από τα ψυχιατρικά ταξινομικά συστήματα ανάλογα με τις προεξάρχουσες εκδηλώσεις ως εξής  :

• Ειδικές Φοβίες π.χ. υψοφοβία ή αραχνοφοβία


Αγοραφοβία όταν το άτομο βιώνει άγχος σε εξωτερικούς χώρους πέραν του σπιτιού του, τους οποίους και αποφεύγει.


Κοινωνική Φοβία όταν το άτομο εμφανίζει αυξημένο άγχος όταν βρίσκεται σε περιστάσεις με άλλους ανθρώπους (κοινωνικό άγχος)


Διαταραχή Πανικου όταν το άτομο εμφανίζει επανειλλημένα κατακλυσμιαίο αίσθημα υψηλού άγχους (πανικός) σε συνδυασμό με έντονα σωματικά συμπτώματα που οφείλονται σε εκφόρτιση του αυτόνομου νευρικού συστήματος.*

*Η εμφάνιση ξαφνικών σωματικών συμπτωμάτων έχει βιολογική βάση και σχετίζεται με τις :


Γενικευμένη αγχώδης διαταραχή όπου υπάρχει διαρκής ανησυχία και άγχος σε όλες ή τις περισσότερες δραστηριότητες του ατόμου συνοδεία μιας σειράς άλλων συμπτωμάτων.


Διαταραχή Οξέως ή Μετατραυματικού Στρες όπου το άγχος πηγάζει από κάποιο ψυχοπιεστικό γεγονός (τραύμα) που συνέβη στο παρελθόν.


Συννοσηρότητα

Σημαντικό είναι να γνωρίζει κανείς ότι συχνά υπάρχει συνύπαρξη εκδηλώσεων άγχους από περισσότερες αγχώδεις διαταραχές. Ενίοτε η συννοσηρότητα αυτή οφείλεται στην ανάγκη αναπλήρωσης μιας άλλης δυσλειτουργίας, κάτι τυπικό στη ΔΕΠΥ, όπου η εγγενής δυσκολία συγκέντρωσης αναπληρώνεται με αυξημένο άγχος ως προς την ανταπόκριση στις καθημερινές απαιτήσεις. Επίσης είναι σύνηθες για πολλούς ανθρώπους που νιώθουν άγχος να μην ξέρουν το γιατί.

Κατάθλιψη, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, διπολική διαταραχή και σχεδόν όλες οι ψυχικές διαταραχές μπορεί να έχουν συννοσηρότητα με αγχώδης διαταραχή!

Αίτια αγχώδους διαταραχής

Αγχώδεις Διαταραχές πυροδοτούνται ως αποτέλεσμα ποικίλλων παθολογικών διαταραχών και νόσων. Σε αυτές τις περιπτώσεις η πορεία τους επιπλέκεται .

Εκτιμάται ότι τα γονίδια συμβάλλουν 30% έως 50% στην ανάπτυξη μιας διαταραχής άγχους. Αντίστοιχα, η ανάπτυξη διαταραχής άγχους που οφείλεται σε μη γενετικούς παράγοντες είναι περίπου 50% έως 70%. Περιβαλλοντικοί παράγοντες (π.χ. στρες, τραύμα κ.λ.π.) πιθανώς συμβάλλουν στην ανάπτυξη διαταραχών άγχους μέσω επιγενετικών μηχανισμών που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ανάπτυξη άγχους ακόμη και στην εμβρυική περίοδο.

Βιολογικά μιλώντας θα πρέπει να σημειωθεί ότι ορισμένοι άνθρωποι ενδέχεται να παρουσιάζουν υψηλότερη γενετική ευαλωτότητα στο στρες, όπως για παράδειγμα αυξημένη δραστηριότητα του αυτόνομου νευρικού συστήματος με υπερβολική διέγερση σε ήπια ερεθίσματα και βραδεία προσαρμογή σε επαναλαμβανόμενα ερεθίσματα.

Ολοκληρώνοντας τη σύντομη αναφορά σε βιολογικές παραμέτρους θα πρέπει να αναφερθούμε στην επιγενετική. Πρόκειται για τη διαδικασία κατά την οποία ψυχολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν την κυτταρική λειτουργία σε επίπεδο DNA. Μέσω αυτής της διαδικασίας υποσκάπτεται ενδεχομένως η βιολογική δυνατότητα ανοχής του άγχους κατά τη διάρκεια της ζωής ασχέτως αν εκ γενετής δεν υπήρχε ευαλωτότητα. Φυσικά η σχετική έρευνα είναι ακόμη σε πρώιμα στάδια.

Αγχώδης διαταραχή συμπτώματα

Τα συμπτώματα άγχους επηρεάζουν την ποιότητα ζωής του ατόμου και συχνά διαφεύγουν της προσοχής. Αν και όπως αναφέραμε παραπάνω το άγχος ως κατάσταση μπορεί να υπερεκτιμηθεί, ισχύει επίσης ότι συχνά υποεκτιμάται και υποβαθμίζεται. Πολλοί άνθρωποι αρνούνται να αναγνωρίσουν (συχνά για λόγους στίγματος και πάλι) τη μεγάλη ψυχική ένταση που χρονίως βιώνουν. Από την άλλη μεριά συνήθως οι θορυβώδεις σωματικές εκδηλώσεις του άγχους αποτελούν το «καμπανάκι» ώστε να ασχοληθεί κάποιος με αυτές όχι όμως πριν ταλαιπωρηθεί αρκετά συνήθως με πολλαπλές εξετάσεις από διάφορες ιατρικές ειδικότητες.

Διαβάστε στη συνέχεια για την :


Υπάρχει πληθώρα σωματικών εκδηλώσεων και διαταραχών που έχουν συσχετιστεί με άγχος. Μερικές φορές οι αγχώδεις διαταραχές μπορούν να εκδηλωθούν με σωματοποίηση, δηλαδή σωματικά συμπτώματα τα οποία δεν εξηγούνται με κάποιο άλλο τρόπο. Όταν μάλιστα αυτά προεξάρχουν στην κλινική εικόνα, είναι χρόνια και η έντασή τους προκαλεί σοβαρή δυσφορία στο άτομο τότε μιλάμε για ειδική κατηγορία καταστάσεων που ονομάζονται διαταραχές σωματικών συμπτωμάτων (πρώην σωματόμορφες).

Σε συνέχεια των παραπάνω, ένα βασικό στοιχείο που ενισχύει την ένταση και τη διάρκεια του άγχους (εξελίσσοντας το πλέον σε αγχώδη διαταραχή) είναι το άγχος για το άγχος. Δηλαδή φόβος να μη συμβαίνουν αγχώδεις εκδηλώσεις ξανά και ξανά. Αυτό προκαλεί φαύλο κύκλο και η αιτία είναι ότι οι εκδηλώσεις του άγχους ερμηνεύονται από το άτομο εξίσου ως απειλητικές. Η απειλή μπορεί να αφορά το σώμα/υγεία αλλά μπορεί επίσης να αφορά άλλες πτυχές όπως η εικόνα του εαυτού και η ψυχονοητική κατάσταση. Η χρονιότητα της συγκεκριμένης κατάστασης οδηγεί δευτερογενώς σε δυσλειτουργική εκμάθησή της, κάτι που διευκολύνει τη συντήρηση της διαταραχής. Εδώ εμπλέκονται επιπλέον και εσφαλμένες στερεοτυπικές κοινωνικά διαδεδομένες αντιλήψεις (στίγμα).

Ο κακός ύπνος σχετίζεται στενά και αμφίδρομα με το άγχος

Ουσιαστικά μεταξύ διαταραχής ύπνου και διαταραχής άγχους υπάρχει μια αμφίδρομη σχέση αιτίας και αποτελέσματος που οδηγεί σε φαύλο κύκλο. Το πολύ άγχος προκαλεί μείωση ή κακή ποιότητα ύπνου. Ο κακός ύπνος φαίνεται ότι επιδεινώνει τη λειτουργία συγκεκριμένων εγκεφαλικών περιοχών προκαλώντας έτσι περισσότερο άγχος και ούτω καθεξής.

Ενημερωθείτε για την αϋπνία και πώς να την αντιμετωπίσετε

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του UC Berkeley προκύπτει ότι η έλλειψη ύπνου πυροδοτεί μεγαλύτερα επίπεδα άγχους καθώς “υπερφορτώνει” τις εγκεφαλικές περιοχές της αμυγδαλής και της νήσου που σχετίζονται με επεξεργασία συναισθηματικών ερεθισμάτων. Η έρευνα διεξήχθη με χρήση fMRI σε άτομα με ποικίλα επίπεδα άγχους, αλλά χωρίς επίσημη αγχώδη διαταραχή. Πιο ευάλωτοι στην ενίσχυση του άγχους μετά από έλλειψη ύπνου φάνηκαν οι συμμετέχοντες στην έρευνα που από τη φύση τους ήταν περισσότερο αγχώδεις.

Η εστίαση πάνω στη βελτίωση του ύπνου αποτελεί κρίσιμο κομμάτι στη θεραπεία της αγχώδους διαταραχής. Μάθετε πώς να βελτιώσετε τον ύπνο σας


Συναισθηματικά συμπτώματα άγχους

  • Ανησυχία
  • Νευρικότητα
  • Φόβος
  • Τρόμος
  • Ευερεθιστότητα
  • Ανυπομονησία
  • Εσωτερική ένταση

Γνωσιακά (νοητικά) συμπτώματα άγχους

  • Δυσκολία συγκέντρωσης
  • Γνωσιακές διαστρεβλώσεις : Mind reading, καταστροφοποίηση, επιλεκτική προσοχή (tunnel vision) κ.α.
  • Σύγχυση/ νοητική θολούρα
  • Ακατάπαυστες σκέψεις (racing thoughts)
  • Τρομακτικές σκέψεις/εικόνες
  • Δυσχέρεια μνήμης
  • Αποπροσωποποίηση
  • Αποπραγματοποίηση

Συμπεριφορικά συμπτώματα άγχους

  • Αποφυγή
  • Φυγή
  • Υπερκινητικότητα
  • Αναζήτηση ασφάλειας/επιβεβαίωσης
  • Πάγωμα
  • Βωβότητα
  • Τραυλισμός

Συνηθέστερα σωματικά συμπτώματα άγχους (σωματοποίηση άγχους), αλλά και σχετικές με στρες παθήσεις

  1. Μυική Τάση (Σφιγμένοι μύες)
  2. Μυικός Πόνος
  3. Κεφαλαλγία Τάσεως/ Ημικρανία
  4. Διαταραχές ύπνου : Αϋπνία, Πρώιμη/Ενδιάμεση αφύπνιση/Μείωση ποιότητας
  5. Αδυναμία/Άτονία
  6. Κόπωση
  7. Μυικά Τινάγματα/Μουδιάσματα/Μυρμηγκιάσματα
  8. Ινομυαλγία
  9. Ναυτία/Έμετος
  10. Στομαχικές ενοχλήσεις/Δυσπεψία/Μετεωρισμός (Φούσκωμα)
  11. Γαστρίτιδα
  12. Γαστροοισοφαγική Παλινδρόμηση (ΓΟΠ)
  13. Έπειξη ούρησης/ Συχνοουρία/Δυσουρία
  14. Διαταραχές λίμπιντο/στύσης
  15. Διάρροια/Δυσκοιλιότητα
  16. Ευερέθιστο Έντερο
  17. Συμφόρηση μύτης/φάρυγγα
  18. Ξηροστομία
  19. Δύσπνοια/Ταχύπνοια
  20. Αίσθημα πνιγμού
  21. Κόμπος/αίσθημα ξένου σώματος στο λαιμό
  22. Βάρος στο στήθος
  23. Πόνος στο στήθος
  24. Ταχυκαρδία/αίσθημα παλμών
  25. Επιδείνωση αρρυθμιών
  26. Υπέρταση (νευροπίεση)
  27. Ζάλη
  28. Τάση λιποθυμίας
  29. Αστάθεια
  30. Εξάψεις
  31. Εφίδρωση
  32. Ερυθρότητα
  33. Τρόμος (τρέμουλο)
  34. Δερματικές εκδηλώσεις (π.χ. νευροδερματίτιδα, ψωρίαση, αλωπεκία κ.α.)
  35. Αυτοάνοσες διαταραχές (π.χ. λύκος)

Είναι εφικτή η καταπολέμηση/αντιμετώπιση/διαχείριση του παθολογικού άγχους ;

Παρά τη σημασία τους για τη δημόσια υγεία, η συντριπτική πλειονότητα των διαταραχών άγχους παραμένουν μη εντοπισμένες και χωρίς θεραπεία από συστήματα υγειονομικής περίθαλψης, ακόμη και σε οικονομικά προηγμένες χώρες. Εάν δεν αντιμετωπιστούν, αυτές οι διαταραχές είναι συνήθως χρόνιες με συμπτώματα αποτρίχωσης και εξασθένησης. Οι δυσλειτουργίες που σχετίζονται με διαταραχές άγχους κυμαίνονται από περιορισμούς στη λειτουργία ρόλων έως σοβαρές αναπηρίες, όπως ο ασθενής που δεν μπορεί να εγκαταλείψει το σπίτι του.

Είναι το άγχος συνυφασμένο με το σύγχρονο τρόπο ζωής και άρα αναπόφευκτη συνέπεια ; Δύσκολο ερώτημα με πολλές δυνατές και εξίσου δύσκολες απαντήσεις.

Διαβάστε περισσότερα


Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής