Απαντήσεις στην απειλή (threat responses)

απαντήσεις στην απειλή

Τι είναι οι απαντήσεις στην απειλή

Οι απαντήσεις στην απειλή (“fight or flight” response) είναι αυτόματες πρωτογενείς αντιδράσεις του ατόμου στην ύπαρξη ερεθισμάτων, εξωτερικών ή εσωτερικών, που μεταφράζονται ως επικίνδυνα.

Οι απαντήσεις στην απειλή κατά του εαυτού έχουν συναισθηματικό κομμάτι που βιώνεται ως φόβος ή άγχος.

φόβος

Ποιες είναι οι απαντήσεις στην απειλή

  • Πάλη (fight): Δράση με στόχο την προστασία π.χ. κάποιος μας επιτίθεται και προσπαθούμε να αμυνθούμε
  • Φυγή (flight): Δράση με στόχο την αποφυγή της απειλής π.χ. το βάζουμε στα πόδια για να γλιτώσουμε από ένα άγριο ζώο
  • Παγωμάρα (freeze): Ακινητοποίηση με στόχο την καλύτερη εκτίμηση της απειλής και την επιλογή κατάλληλης αντιμετώπισης
  • Τονική αναστολή (fright): Ακινητοποίηση με στόχο να μη γίνουμε αντιληπτοί από το υποκείμενο της απειλής
  • Λιποθυμία (faint): Αυτόματη αντίδραση σε καταστάσεις όπου το άτομο νιώθει αβοήθητο. Προκαλείται από ταχεία αύξηση του τόνου του παρασυμπαθητικού αυτόνομου συστήματος με προεξάρχουσα εκδήλωση την υπόταση. Συχνή στη φοβία αίματος ή/και βελόνας αιμοληψίας.
  • Αντανακλαστικά (reflexes): Παραδείγματα είναι το πετάρισμα των βλεφάρων όταν μπαίνει κάποιο σκουπιδάκι, ο βήχας,το φτάρνισμα,ο έμετος που έχουν ως στόχο την απόρριψη εισόδου βλαπτικών ουσιών στο γαστρεντερικό ή το αναπνευστικό σύστημα, αλλά και η αυτόματη κίνηση να σηκώσουμε τα χέρια για να «εμποδίσουμε» ένα αντικείμενο που πέφτει κατά πάνω μας.

Οι 4 πρώτες αυτόματες αντιδράσεις και τα αντανακλαστικά αποτελούν αποτέλεσμα της ταχείας αύξησης του τόνου του συμπαθητικού αυτόνομου συστήματος με πολλαπλές εκδηλώσεις όπως η ταχυκαρδία, η υπέρταση, η μυδρίαση (αύξηση της διαμέτρου της κόρης των οφθαλμών), η αύξηση του μυικού τόνου. Οι εκδηλώσεις αυτές όταν συμβαίνουν π.χ. σε περίπτωση μιας κρίσης άγχους ενδέχεται να παρερμηνευτούν ως πρόβλημα υγείας.

Η απάντηση «μάχη ή φυγή» του συμπαθητικού νευρικού συστήματος είναι ένα άμεσο αποτέλεσμα της πολυσυστημικής δράσης των κατεχολαμινών. Κατεχολαμίνες είναι μόρια-νευροδιαβιβαστές-ορμόνες ντοπαμίνη, νορεπινεφρίνη και επινεφρίνη.


Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Απάντηση