Ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης

Διπολική διαταραχή

Στη διπολική διαταραχή (μανιοκατάθλιψη) η ψυχοπαθολογία αφορά κυρίως το συναίσθημα που εναλλάσσεται συχνά και σε εύρος μεταξύ μανίας και κατάθλιψης.

Η διπολική διαταραχή (ο παλιότερος όρος είναι μανιοκατάθλιψη) συναντάται σε ποσοστό ~1% του πληθυσμού και εκδηλώνεται με φάσεις κατά τη διάρκεια της ζωής του ασθενούς. Στο ~90% των περιπτώσεων οι φάσεις αυτές είναι δύο τύπων ή δύο πόλων ακριβέστερα, εξού και ο όρος διπολική. Ο ένας πόλος αφορά την καταθλιπτική φάση και ο άλλος μια διεγερμένη, υπερβολικά ευφορική ή δυσφορική φάση. Σε ένα 10% περίπου σημειώνονται μόνο φάσεις του δεύτερου τύπου, οι φάσεις της μανίας ή τα μανιακά επεισόδια. Οι εκδηλώσεις της καταθλιπτικής φάσης της διπολικής διαταραχής (διπολική κατάθλιψη) είναι  αντίστοιχες της μείζονος κατάθλιψης ως εξής :

  1. Καταθλιπτικό συναίσθημα, απάθεια, συναισθηματικό πάγωμα
  2. Απώλεια βιώματος ευχαρίστησης από δραστηριότητες
  3. Δυσκολία συγκέντρωσης σε δραστηριότητες
  4. Συχνή αίσθηση κόπωσης & μειωμένη ενεργητικότητα
  5. Ψυχοκινητική επιβράδυνση ή σπανιότερα διέγερση
  6. Αίσθηση υπερβολικής απελπισίας, απογοήτευσης, αναξιότητας, ενοχών
  7. Ιδέες αυτοκτονίας
  8. Μείωση ή σπανιότερα αύξηση όρεξης/πρόσληψης τροφής
  9. Αϋπνία ή υπερυπνία

Τα συμπτώματα διπολικής διαταραχής στη μανιακή φάση (μανιακό επεισόδιο) είναι τα παρακάτω :

  1. Ευφορικό ή δυσφορικό συναίσθημα, ευερεθιστότητα
  2. Λίγες ώρες ύπνου/ μείωση ανάγκης για ύπνο
  3. Λογόρροια
  4. Ιδεοφυγή (ταχύτατη εναλλαγή θέματος της ομιλίας)
  5. Παραληρητικές ιδέες μεγαλείου κ.α./ υπερβολική αυτοεκτίμηση
  6. Υπερένταση/ ψυχοκινητική ανησυχία/ διέγερση/ αύξηση στοχοκατευθυνόμενης δραστηριότητας
  7. Διάσπαση προσοχής, περισπασιμότητα
  8. Άρση αναστολών, απερίσκεπτη/επικίνδυνη συμπεριφορά, υπερβολικές χρηματικές σπατάλες

Η σημασία των όρων τύπος 1 και 2 για τη διπολική διαταραχή ενδέχεται να μπερδεύει. Η διπολική διαταραχή τύπου 1 είναι η βασική διάγνωση στην οποία ο ασθενής έχει εκδηλώσει σίγουρα ένα μανιακό επεισόδιο ή περισσότερα, το οποίο περιλαμβάνει τα προαναφερόμενα συμπτώματα και πολύ συχνά εναλλαγές σε κατάθλιψη.

Τα συμπτώματα διπολικής διαταραχής είναι ίδια αλλά ελαφρύτερα και πιο ελεγχόμενα στη διπολική διαταραχή τύπου 2. Μπορεί να έχουν μικρότερη διάρκεια χωρίς μείωση της λειτουργικότητας, αλλά ενίοτε με αύξηση αυτής, καθώς το στοιχείο που ξεχωρίζει είναι η τάση για υπερδραστηριότητα. Η υπομανία ή το υπομανιακό επεισόδιο είναι οι έννοιες που περιγράφει αυτή την ψυχική κατάσταση. Συχνά συνυπάρχει συναισθηματική αστάθεια ευερεθιστότητα και ως επί το πλείστον εμφανίζεται τακτικά εναλλαγή σε κατάθλιψη.

Τέλος, η διαγνωστική οντότητα της διπολικής διαταραχής τύπου 3 χρησιμοποιείται κυρίως από τους ειδικούς της ψυχικής υγείας όταν εμφανίζεται μανιακό επεισόδιο μετά από υπερβολική/παρατεταμένη/ανεξέλεγκτη χρήση αντικαταθλιπτικών φαρμάκων ως αποτέλεσμα ανεπαρκούς συμμόρφωσης στις θεραπευτικές οδηγίες ή ελλιπούς παρακολούθησης από το θεράποντα ψυχίατρο.

Και στις δύο φάσεις της διπολικής διαταραχής τύπου 1 η ατομική λειτουργικότητα στην οικογένεια, στην εργασία, στην κοινωνική συναναστροφή παραβλάπτεται σημαντικά, ενώ αρκετά συχνά είναι απαραίτητη η νοσηλεία. Ψυχωτική συμπτωματολογία με πολυθεματικές παραληρητικές ιδέες, π.χ. μεγαλομανιακό παραλήρημα και διαταραχές αντίληψης (ψευδαισθήσεις/παραισθήσεις) συνυπάρχει σε έναν αριθμό ασθενών και δυσχεραίνει την πρόγνωση της διαταραχής. Σε ένα μικρό ποσοστό βαρύτερων περιπτώσεων η εναλλαγή των φάσεων συμβαίνει ταχύτατα και απότομα σε χρονικά διαστήματα ημερών (rapid cycling). Ο κίνδυνος αυτοκτονίας είναι ιδιαίτερα αυξημένος, κυρίως στις καταθλιπτικές φάσεις της νόσου.

Επίσης η παράλληλη χρήση/κατάχρηση αλκοόλ ή/και άλλων ουσιών είναι αρκετά συνηθισμένη και μπορεί να περιπλέξει την κλινική εικόνα και τη θεραπεία. Συνύπαρξη άλλων διαταραχών είναι πιθανή : ΔΕΠΥ, αγχώδης διαταραχή, διαταραχή προσωπικότητας.

Η διπολική διαταραχή έχει ευνοϊκότερη πρόγνωση από τη σχιζοφρένεια. Πολύ σημαντική παράμετρος της θεραπείας είναι να υπάρξει πλήρης ύφεση είτε του καταθλιπτικού (βλέπε θεραπεία κατάθλιψης) είτε του μανιακού επεισοδίου, διότι η μερική ύφεση αποτελεί παράγοντα κινδύνου για υποτροπή. Η θεραπεία της διαταραχής περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή κατά κύριο λόγο με σταθεροποιητικές της διάθεσης , αλλά και αντιψυχωτικά και αντικαταθλιπτικά αναλόγως τον πόλο που επικρατεί και τα συνοδά συμπτώματα.

Σε ένα μικρό ποσοστό βαρύτερων και ανθεκτικών περιστατικών ή σε περιπτώσεις όπου αντεδείκνυται η φαρμακευτική αγωγή ένδειξη στη θεραπεία της διπολικής διαταραχής έχει το rTMS (Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Συντονισμός).

Η ψυχοθεραπεία ιδίως σε φάσεις κατάθλιψης έχει σημαντικό και υποτιμημένο ρόλο. Τέλος οι ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις και η ψυχοεκπαίδευση σε οικογενειακό επίπεδο μπορούν να συμβάλλουν στη διατήρηση των περιόδων της ύφεσης για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα.


Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ιδιώτης Ψυχίατρος & πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής. Είναι πιστοποιημένο μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και παρέχει σύγχρονες υπηρεσίες ψυχιατρικής & συνθετικής ψυχοθεραπείας στο ιατρείο του στην Αθήνα. Εκπαιδευμένος μεταξύ άλλων στην εφαρμογή της καινοτόμου θεραπείας για τις ψυχικές διαταραχές rTMS (Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός).

Exit mobile version