Θεραπεία άγχους – αγχώδους διαταραχής

Πριν ξεκινήσουμε το κυρίως άρθρο να αναφέρουμε ότι οι αναγνώστες μπορούν να ανατρέξουν σε αξιόπιστη ενημέρωση περί του άγχους και της αγχώδους διαταραχής γενικά και ειδικά σε συνδέσμους εντός του κυρίου άρθρου.

Δύο παραμένουν οι βασικές θεραπείες στις αγχώδεις διαταραχές και αυτές είναι η φαρμακευτική αγωγή και η ψυχοθεραπεία.

Τα φάρμακα είναι συνήθως η πιο σύντομη και οικονομική οδός προς την ύφεση του άγχους. Τα φάρμακα δρουν στον εγκέφαλο σε περιοχές σχετικές με το συναίσθημα και έχουν καλά ποσοστά αποτελεσματικότητας αντιμετωπίζοντας το σύμπτωμα. Τα συστήματα σεροτονίνης, νοραδρεναλίνης,ισταμίνης, ντοπαμίνης και GABA είναι οι κύριοι στόχοι της υπάρχουσας φαρμακοθεραπείας. Η λήψη του φαρμάκου πρέπει να έχει διάρκεια μηνών και η διακοπή του συνήθως δε φέρει άμεση επανεμφάνιση του συμπτώματος.

Το πλεονέκτημα της εξοικονόμησης χρόνου και χρήματος όμως δεν κερδίζεται πάντα. Ορισμένες περιπτώσεις είναι πιο σύνθετες λόγω βαρύτητας, χρονιότητας, συννοσηρότητας, βιολογικής ευαλωτότητας, χαρακτηριστικών προσωπικότητας, ψυχοπιεστικού περιβάλλοντος. Τότε η θεραπεία γίνεται πιο σύνθετη, μακροπρόθεσμη, οι υποτροπές μπορεί να έρχονται πιο συχνά και η αποτελεσματικότητα των φαρμάκων μειώνεται. Η διαχείριση της αγωγής με στόχο τη βελτίωση, αν και δυσκολότερη, είναι ακόμη κι έτσι εφικτή με τους ανάλογους συμβιβασμούς.

Φάρμακα & Μηχανισμοί Δράσης

Σε αυτές τις περιπτώσεις επεισέρχεται η οδός της ψυχοθεραπείας. Ούτως ή άλλως ο άνθρωπος που επιθυμεί να αντιμετωπίσει όσο πιο ριζικά και μόνιμα το άγχος του έχει μπροστά του αυτή την επιλογή. Η ψυχοθεραπεία αντιμετωπίζει το άγχος σε διάφορα επίπεδα, τόσο στο εδώ και τώρα τροποποιώντας τους δυσλειτουργικούς τρόπους σκέψης και μάθησης που διαιωνίζουν το άγχος όσο και στο παρελθόν αναδεικνύοντας πιο πυρηνικά ζητήματα, δυσλειτουργικές σχέσεις, διαπροσωπικές δυσκολίες, τραύματα, βαθύτερα άγχη και τις συνδέσεις τους με το παρόν. Η ψυχοθεραπεία βοηθά το άτομο να αποκτήσει μια διαφορετική επίγνωση του εαυτού του και να μπορέσει να λειτουργήσει βελτιωμένα και σε μεγαλύτερη μεν, πιο ρεαλιστική δε, σύνδεση με τις επιθυμίες του.

Υπάρχουν πολλές σχολές ψυχοθεραπείας. Κυρίαρχη θέση στη θεραπεία του άγχους έχει τις τελευταίες 3 δεκαετίες τουλάχιστον η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία με βασικό πλεονέκτημα την ίδια της τη φιλοσοφία, αλλά και τη βραχεία της διάρκεια. Η πιο παραδοσιακή σχολή είναι φυσικά η ψυχοδυναμική-ψυχαναλυτική, η οποία έχει υποστεί μεγάλες αλλαγές και διασπάσεις από την ίδρυσή της (Freud). Οι πιο μοντέρνες εκδοχές της ψυχοδυναμικής θεραπείας σήμερα αποτελούν καλή επιλογή για τη θεραπεία του άγχους ειδικά σε περιπτώσεις σύνθετες όπως περιγράφηκε πιο πάνω. Η σύνθεση στοιχείων από διάφορες σχολές πιθανώς να είναι η πιο ολοκληρωμένη επιλογή (μία εξ’ αυτών είναι η θεραπεία σχημάτων). Στην ψυχοθεραπεία έχει κανείς την ευκαιρία να επεξεργαστεί πυρηνικά άγχη όπως το άγχος υγείας και θανάτου, τελειομανίας και παντοδυναμίας, κοινωνικής αποδοχής και επιτυχίας, ελέγχου, λόγω ενδοψυχικής σύγκρουσης κ.α.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι όπως και τα φάρμακα έχουν διαφορετική ανταπόκριση ανάλογα με τον άνθρωπο, έτσι και η ψυχοθεραπεία. Σε κάποιους ταιριάζει η γνωσιακή, σε άλλους η ψυχοδυναμική, σε άλλους κάποια άλλη. Οι βραχείες θεραπείες αποτελούν απάντηση στις επιταγές της σύγχρονης εποχής, στην οποία χρόνος και χρήμα λαμβάνουν υψηλή προτεραιότητα για το μέσο άνθρωπο. Εντούτοις η εμπειρία δείχνει συχνά ότι η αυστηρή υιοθέτηση χρονοδιαγράμματος δεν ευνοεί τη βέλτιστη ψυχοθεραπευτική αποτελεσματικότητα και το ερώτημα «πόσες συνεδρίες θα χρειαστώ» δεν μπορεί να προσδιοριστεί εξαρχής αξιόπιστα. Δεν είναι ασυνήθιστο το φαινόμενο του θεραπευόμενου που έχοντας ξεπεράσει τη διαταραχή του, επιθυμεί να συνεχίσει την ψυχοθεραπεία με αντικείμενο πλέον τη μεγαλύτερη αυτεπίγνωση και αυτοβελτίωση.

Ψυχιατρική και ψυχοθεραπεία : Μια οπτική

Νέες επιστημονικές βιολογικού τύπου θεραπείες όπως το rtms, η virtual reality exposure therapy κ.α. κερδίζουν σταδιακά έδαφος στη θεραπεία του άγχους με το μέλλον να προδιαγράφεται ευοίωνο.

Στην αναζήτηση λύσεων για το άγχος ο ενδιαφερόμενος θα εντοπίσει ψάχνοντας πολλές εναλλακτικές και «θαυματουργές» θεραπείες. Όπως υπάρχουν μύθοι για τη θεραπεία της κατάθλιψης, άλλο τόσο υπάρχουν και για το άγχος. Οπωσδήποτε ο καθένας είναι ελεύθερος να επιλέξει και συνήθως η επιλογή συμβαδίζει με τα χαρακτηριστικά και τη γενικότερη φιλοσοφία του καθενός. Συν της άλλης τα «φυσικά» συμπληρώματα κάνουν θραύση εμπορικά, υποσχόμενα την εύκολη και βιολογικά κατάλληλη λύση σε σχέση με τα «κακά ψυχοφάρμακα της φαρμακοβιομηχανίας». Τελευταία προσθήκη σε μια μεγάλη σχετική λίστα τα κανναβινοειδή (κανναβιδιόλη CBD και τετραϋδροκανναβινόλη THC). Παρά το μεγάλο hype η σχετική έρευνα σε πληθυσμούς με διαγνωσμένες αγχώδεις διαταραχές είναι σχεδόν ανύπαρκτη προς το παρόν. Σε γενικές γραμμές οι θετικές επιδράσεις των διάφορων εναλλακτικών θεραπειών και σκευασμάτων εμφανίζονται σε ήπιες περιπτώσεις άγχους, οφείλονται σε μεγάλο ποσοστό στο placebo effect και έχουν πολύ προσωρινά αποτελέσματα.

Υπό μια πιο συνολική ματιά η ύπαρξη τόσων πολλών θεραπειών για το άγχος σημειώνει εμφατικά και την απουσία ως τώρα μιας πραγματικά και καθολικά αποτελεσματικής αντιμετώπισης. Το άγχος είναι γενικά ένα μήνυμα του οργανισμού ότι κάτι δεν πάει καλά και το παθολογικό άγχος ακόμη περισσότερο. Η παντελής εξάλειψη του άγχους δεν αποτελεί ρεαλιστικό στόχο πόσο μάλλον όταν αναφερόμαστε στο φυσιολογικό άγχος που έχει κινητοποιητική ιδιότητα για το άτομο. Η ενστικτώδης τάση για άμεση απαλλαγή από το παθολογικό άγχος άμεσα και άκοπα δε συντελεί στην κατανόηση του προαναφερόμενου μηνύματος με αποτέλεσμα το άγχος να επαναλαμβάνεται και να επιμένει συχνά και για αρκετά χρόνια. Η αύξηση των διαταραχών άγχους και της κατάθλιψης στον παγκόσμιο (δυτικό κυρίως) πληθυσμό τις τελευταίες δεκαετίες επίσης μπορεί να ειδωθεί ως ένα ευρύτερο μήνυμα. Παράγοντες του σύγχρονου τρόπου ζωής όπως οι διατροφικές συνήθειες, η έλλειψη άσκησης, η ανεργία, η εργασιακή εξουθένωση (burn-out), η εργασιομανία, ο εργασιακός εκφοβισμός, η μειωμένη διαπροσωπική επικοινωνία, οι υψηλές απαιτήσεις επιτυχίας κ.α. έχει βρεθεί ότι λειτουργούν επιβαρυντικά για τις αγχώδεις διαταραχές. Η αλλαγή τους φέρει από ήπια εώς απρόσμενα θετικά αποτελέσματα στην ύφεση του άγχους. Οι σχετικές προσαρμογές που ενδεχομένως να χρειάζονται όμως, έρχονται σε ευθεία σύγκρουση με γενικότερες κοινωνικές τάσεις της εποχής.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Αρέσει σε %d bloggers: