Φάρμακα & Μηχανισμοί Δράσης

  1. Φάρμακα & Ψυχιατρική (Μέρος Α’)
  2. Φάρμακα & Ψυχιατρική (Μέρος Β’)
  3. Σεροτονίνη, εγκέφαλος & φάρμακα
  4. Νοραδρεναλίνη εγκέφαλος και φάρμακα
  5. Ντοπαμίνη εγκέφαλος & φάρμακα
  6. Εξάρτηση, ανταμοιβή & εγκέφαλος
  7. Εξάρτηση και σύνδρομο απόσυρσης από αντικαταθλιπτικά
  8. Φαρμακογενετικές Αναλύσεις – Τι είναι και γιατί χρειάζονται

Οι παραπάνω σύνδεσμοι παρέχουν προχωρημένη επιστημονική πληροφορία για τα ψυχιατρικά φάρμακα και τις δράσεις τους. Ο γράφων κατέβαλε προσπάθεια να κρατήσει τα κείμενα όσο το δυνατόν πιο κατανοητά, παρόλο που από τη φύση του το γνωστικό αντικείμενο είναι πολυσύνθετο.

Μια από τις πιο παρεξηγημένες πτυχές και βασικό αίτιο στιγματισμού της ψυχιατρικής ειδικότητας είναι τα φάρμακα. Αποτελεί στερεοτυπική πεποίθηση μεγάλης μερίδας του πληθυσμού η ιδέα ότι τα ψυχιατρικά φάρμακα είναι βαρύτατα, με ισχυρές και μόνιμες παρενέργειες, «σε κάνουν φυτό», ότι δε φέρνουν αποτέλεσμα, ότι προκαλούν εθισμό, ότι επηρεάζουν αρνητικά τον εγκέφαλο, ότι προκαλούν «μόνιμες βλάβες» κ.α. Η έννοια των ψυχιατρικών φαρμάκων χρησιμοποιείται πολύ συχνά στον καθημερινό λόγο αποδιδόμενη κυρίως ως «ψυχοφάρμακα» και στην πλειοψηφία των περιπτώσεων λαμβάνει αρνητικό ή/και ειρωνικό περιεχόμενο. Είναι σίγουρο ότι σχεδόν όλοι μας κάποια στιγμή ή περισσότερες στη ζωή μας έχουμε χρησιμοποιήσει τη λέξη ψυχοφάρμακα (ή και σκέτο φάρμακα ενίοτε υπονοώντας τα ψυχοφάρμακα) σε φράσεις όπως «δεν μπορώ άλλο, θα πάρω φάρμακα», «κοίτα πως κάνει, μάλλον ξέχασε να πάρει τα φάρμακά του σήμερα» και διάφορα συναφή! Η ειρωνεία του πράγματος είναι ότι ενώ πολύς κόσμος κρίνει μεταξύ σοβαρού και αστείου ότι χρειάζεται ο ίδιος ή άλλοι γύρω του ψυχιατρική αγωγή, πολύ λιγότεροι είναι αυτοί που θα δεχτούν να τη λάβουν, αν και όταν η τελευταία καταστεί απαραίτητη..

Τα στερεότυπα για τα ψυχιατρικά φάρμακα συχνά υφίστανται και ως προέκταση αρνητικών πεποιθήσεων που διατηρεί μερίδα του  κόσμου γενικά για τα φάρμακα της ιατρικής. Πολλοί αρνούνται να πάρουν φάρμακο ακόμη και αν συντρέχει σοβαρός λόγος (συχνά βλέπουμε περιστατικά που είναι πολλά χρόνια σε διαταραχή χωρίς θεραπεία), θεωρούν ότι τα φάρμακα προκαλούν διάφορα προβλήματα στον οργανισμό τους και άλλοι καταφεύγουν ακόμη και σήμερα σε μαντζούνια και αμφίβολης αξιοπιστίας ομοιοπαθητικά παρασκευάσματα. Η δαιμονοποίηση των ψυχιατρικών φαρμάκων έχει ξεκινήσει δεκαετίες πριν και σε αυτήν έχουν συμβάλλει:

  • Η άγνοια
  • Τα παλαιότερα ψυχιατρικά φάρμακα που αδιαμφισβήτητα είχαν περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες από τα νεότερα
  • Η γενικότερη προκατάληψη απέναντι στην ψυχική υγεία και την ψυχιατρική (βλέπε στίγμα)
  • Η σύνδεσή τους με την απαράδεκτη εικόνα ψυχιατρικών δομών του παρελθόντος
  • Η υπερβολική χρήση τους με αναπόφευκτες συνέπειες από μια ελάχιστη μειοψηφία ψυχιάτρων
  • Η μη σωστή συμμόρφωση κάποιων ασθενών με τη φαρμακευτική αγωγή που δυσχεραίνει την επίτευξη θεραπευτικού αποτελέσματος
  • Η μερική αποτελεσματικότητά τους στην αντιμετώπιση σοβαρών διαταραχών όπως η σχιζοφρένεια
  • Η αρνητική προβολή από τα ΜΜΕ
  • Κινηματογραφικές ταινίες όπως η «Φωλιά του Κούκου»

Στη σημερινή εποχή ο κλάδος της ψυχιατρικής που ασχολείται με τη φαρμακευτική αγωγή, γνωστός και ως ψυχοφαρμακολογία, έχει κάνει μεγάλα άλματα προόδου.  Η γνώση της ψυχοφαρμακολογίας κατέχει μέγιστη σημασία για την άσκηση της ψυχιατρικής και είναι συνάρτηση αφενώς της διαρκούς ενημέρωσης για τις νέες εξελίξεις στην έρευνα του εγκεφάλου στο πλαίσιο των νευροεπιστημών και αφετέρου στην εμπειρία. Για πολλούς η ψυχοφαρμακολογία είναι «τέχνη». Η ιδανική στρατηγική στην ψυχοφαρμακολογία είναι η λεγόμενη επίτευξη της «βέλτιστης δόσης». Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η ψυχιατρική αγωγή πρέπει να πληρεί 2 προϋποθέσεις: Να είναι επαρκής ώστε να αντιμετωπίζει τα συμπτώματα και παράλληλα να είναι τόση ώστε να μην προκαλεί ανεπιθύμητες ενέργειες ή αυτές να είναι οι λιγότερες δυνατές. Στην πράξη αυτό μπορεί κάποιες φορές να φαίνεται απλό, όμως συχνά δεν είναι εξαιτίας της πολυπαραγοντικότητας που διέπει τα ψυχικά νοσήματα.

Πρέπει να τονιστεί ότι οι συνέπειες των περισσότερων ψυχιατρικών διαταραχών όπως η σχιζοφρένεια, η σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, η διπολική διαταραχή και η κατάθλιψη είναι τόσο σοβαρές για το άτομο, που πρωτεύουσα σημασία έχει η αντιμετώπισή τους. Αν ζυγίσει κανείς συμπτώματα ή ανεπιθύμητες ενέργειες το μεγαλύτερο βάρος έχουν τα πρώτα στην πλειοψηφία των περιπτώσεων και αυτό προκύπτει από τη συνολική θεώρηση της εώς τώρα εμπειρίας στην ψυχιατρική. Φυσικά αυτό επουδενί δε σημαίνει ότι η ύπαρξη ανεπιθύμητων ενεργειών δεν μας ενδιαφέρει, το αντίθετο μάλιστα. Η παρέμβαση του ψυχίατρου συνίσταται στο να ρυθμίζει κατάλληλα την αγωγή και συχνά να μειώνει, να διακόπτει ή να αντικαθιστά ένα φάρμακο όταν αυτό παρουσιάζει μια σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια ή όταν το θεραπευτικό του αποτέλεσμα δεν είναι το αναμενόμενο. Η αποτελεσματικότητα μιας θεραπείας μειώνεται από πολλούς παράγοντες, κάποιοι από τους οποίους μπορούν να ελεγχθούν από τον ψυχίατρο που ξέρει να τους χειριστεί. Πρόκειται για σοβαρό ζήτημα που υποτιμάται από μερίδα των ασθενών.

Μία παράμετρος που χρήζει ιδιαίτερης αναφοράς είναι η χρονιότητα της λήψης μιας αγωγής, που συμβαίνει κυρίως σε ορισμένες περιπτώσεις ψυχωτικών ή συναισθηματικών διαταραχών. Παρατηρείται η εμφάνιση των λεγόμενων «αρνητικών συμπτωμάτων» από την αντιψυχωτική αγωγή, τα οποία μπορεί να είναι απάθεια, μείωση δραστηριοτήτων, ψυχοκινητική επιβράδυνση κ.α. Η αντιμετώπιση του φαινομένου αυτού είναι πολύπλευρη και αρκετά δύσκολη, αλλά όχι αδύνατη. Καταρχήν μεγάλο ποσοστό του οφείλεται στην ίδια τη διαταραχή π.χ. τη σχιζοφρένεια, η οποία από μόνη της επιφέρει αρνητική συμπτωματολογία. Ακόμη, το φαινόμενο θα πρέπει να ειδωθεί και από τη σκοπιά της ζυγαριάς που αναφέρθηκε στην προηγούμενη παράγραφο. Επιπλέον, ένας συνδυασμός προσεκτικής ελάττωσης της δόσης (όχι όμως και διακοπής) με μια τακτική ψυχιατρική παρακολούθηση και μια θεραπευτική προσέγγιση που να εστιάζει στην κινητοποίηση του ασθενούς σε διάφορους τομείς της καθημερινότητας, αλλά και στην αύξηση της συμμετοχής του σε ομαδικές δραστηριότητες θα μπορούσε να βελτιώσει την εικόνα αυτή σε ενίοτε σημαντικό βαθμό. Στις μέρες μας οι προσεγγίσεις αυτές είναι περισσότερο προσιτές από ότι στο παρελθόν.

Συχνά παρατηρείται το φαινόμενο οι ασθενείς από μόνοι τους να παρεμβαίνουν στις «εντολές» του ψυχιάτρου, μειώνοντας ή διακόπτοντας ένα φάρμακο είτε λόγω φόβου, είτε λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών είτε λόγω δυσπιστίας και καχυποψίας, είτε λόγω ενεργού συμπτωματολογίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις , οι οποίες μόνο λίγες δεν είναι , το επιθυμητό αποτέλεσμα δε θα έρθει και ο ασθενής με την οικογένειά του θα ταλαιπωρηθεί ιδιαίτερα αλλάζοντας θεράποντες ιατρούς, μπαινοβγαίνοντας σε νοσοκομεία και βιώνοντας διαρκώς την ψυχική επιβάρυνση από το ίδιο το ψυχικό νόσημα. Κάποιοι έχουν την τάση να διαβάζουν το ενημερωτικό δελτίο που βρίσκεται στο κουτί κάθε φαρμάκου και να βγάζουν αυθαίρετα συμπεράσματα για τις ιδιότητες αυτού. Δυστυχώς  σε αυτές τις περιπτώσεις η άγνοια μπορεί να φέρει σημαντικότερες ανεπιθύμητες ενέργειες από το ίδιο το φάρμακο! Πρέπει να ειπωθεί λοιπόν ότι για να κυκλοφορήσει ένα φάρμακο γίνονται χιλιάδες δοκιμές. Και μια φορά να παρατηρηθεί μια ανεπιθύμητη ενέργεια μεταξύ χιλιάδων, η φαρμακευτική εταιρεία είναι υποχρεωμένη να το καταγράψει. Αυτό δε σημαίνει ότι είναι πιθανό να συμβεί σε όλους. Στη πλειοψηφία  των περιπτώσεων λοιπόν οι ανεπιθύμητες ενέργειες που καταγράφονται στο χαρτάκι κάθε κουτιού δε θα συμβούν. Ανεξάρτητα από αυτό, εμπίπτει στη δουλειά του ιατρού να ρυθμίζει τις φαρμακευτικές αγωγές. Έτσι αν ο ιατρός θεωρεί ότι μια ανεπιθύμητη ενέργεια είναι πιο πιθανό να συμβεί καταρχήν θα ενημερώσει τον ασθενή και κατά δεύτερον θα τροποποιήσει την αγωγή. Φυσικά δεν είναι ο υπογράφων αυτός που θα ισχυριστεί ότι δε γίνονται ποτέ και ιατρικά λάθη. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι θα πρέπει να αποδώσουμε «επιλεκτική προσοχή» (βλέπε εδώ) σε αυτές τις ελάχιστες περιπτώσεις και να αγνοήσουμε τη μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων που το φάρμακο αποτελεί ένα θεραπευτικό μέσο.

Εξάρτηση, ανταμοιβή & εγκέφαλος

ανταμοιβή

Η πρόοδος της τεχνολογίας έχει συμβάλλει καίρια στην τροποποίηση της γνώσης μας και της γενικότερης θεώρησης του μείζονος θέματος των εξαρτήσεων στο πλαίσιο των Νευροεπιστημών. Νευροαπεικονιστικές μέθοδοι όπως η fMRI (λειτουργική μαγνητική τομογραφία), diffusion MRI (μαγνητική τομογραφία διάχυσης), PET scan (τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων) κ.α. αλλά και νευροβιολογικές/γενετικές έρευνες παρέχουν όλο και περισσότερα στοιχεία για τη νευροβιολογία των εξαρτήσεων. Η εξάρτηση συμβαίνει λόγω αλλαγών στη λειτουργία νευρωνικών κυκλωμάτων του εγκεφάλου που σχετίζονται με το αίσθημα ανταμοιβής. Τα κυκλώματα αυτά εδράζονται στο μεταιχμιακό σύστημα και τα βασικά γάγγλια, ενώ ρυθμιστικό ρόλο διαδραματίζει και ο προμετωπιαίος φλοιός.

Υπάρχουν κάποια πράγματα που προσφέρουν ευχαρίστηση, ικανοποίηση, ευφορία, αγαλλίαση, ηδονή στη ζωή μας. (Αν ο νους σας κάνει αμέσως συνειρμούς τύπου «τα έχουμε ξεχάσει πια αυτά τα πράγματα σήμερα», ευτυχώς δεν είναι αυτό το θέμα του άρθρου..) Κάποια σχετικά παραδείγματα είναι το σεξ, το φαγητό, η μουσική, οι τέχνες, μια ωραία ταινία, το χιούμορ, η παρέα, μια σχέση, ένα χόμπυ, το κυνήγι και η απόκτηση χρήματος, οι επιτυχίες όπως ένα πτυχίο, μια προαγωγή κ.α. Παρόμοια συναισθήματα προσφέρουν και οι νόμιμες και παράνομες εξαρτησιογόνες ψυχοδραστικές ουσίες που κυκλοφορούν ευρύτατα ανάμεσά μας.. Πρέπει να σημειωθεί ότι την μεγαλύτερη τάση για εξάρτηση έχουν 2 νόμιμες ουσίες, ο καπνός και το αλκοόλ, ενώ από τις παράνομες η ηρωίνη.

Νόμιμες

  • Νικοτίνη
  • Αλκοόλ
  • Βενζοδιαζεπίνες
  • Καφείνη

Παράνομες

  • Κάνναβη
  • Κοκαϊνη
  • Αμφεταμίνη
  • Οπιοειδή
  • Παραισθησιογόνα π.χ. LSD, ECSTASY
  • PCP

Χαρακτηριστικά Εξάρτησης

Δυσπροσαρμοστικό πρότυπο χρήσης ουσιών, που οδηγεί σε κλινικά σημαντική έκπτωση ή ενόχληση, όπως εκδηλώνεται με τουλάχιστον 3 από τα παρακάτω σε διάστημα 12 μηνών:

1.Ανοχή :

•             περιορισμένο αποτέλεσμα με τη συνέχιση της χρήσης ίδιας ποσότητας ουσίας

•             ανάγκη για αυξημένες ποσότητες ουσίας για την επίτευξη επιθυμητού αποτελέσματος

2.Στέρηση :

•             χαρακτηριστικό στερητικό σύνδρομο για την ουσία

•             λήψη ίδιας ή παρόμοιας ουσίας για την αποφυγή στερητικού συνδρόμου

3.Διάθεση υπερβολικού χρόνου για την απόκτηση της ουσίας, τη χρήση, ή την ανάνηψη από αυτήν

4.Παραίτηση από κοινωνικές και επαγγελματικές υποχρεώσεις λόγω χρήσης ουσίας

5.Συνέχιση χρήσης, παρά την επίγνωση των αρνητικών σωματικών ή ψυχολογικών συνεπειών

6.Αδυναμία διακοπής ή ελέγχου λήψης της ουσίας, παρά την επίμονη επιθυμία,

7.Διάρκεια λήψης και ποσότητες μεγαλύτερες από την αρχική πρόθεση του ατόμου

Βάσει μιας πρόσφατης μελέτης (βλέπε εδώ), ακόμη και μια μικρή σχετικά περίοδος χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών θα μπορούσε σε κάποιες περιπτώσεις να μειώσει την απαντητικότητα σε γενικούς ενισχυτικούς παράγοντες ανταμοιβής όπως αναφέρθηκαν παραπάνω. Αν και δεν είναι ο κανόνας,η κλινική εμπειρία συχνά επιβεβαιώνει το συμπέρασμα αυτό. Για παράδειγμα η εμφάνιση κατάθλιψης με βασικό στοιχείο την αδυναμία άντλησης ευχαρίστησης,η μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας και η υπερφαγία συνοδεύουν σε πολλές περιπτώσεις το σύνδρομο στέρησης και την περίοδο απεξάρτησης από κοκαϊνη.

Σε κάθε περίπτωση είτε μέσω των θετικών προαναφερόμενων εμπειριών είτε μέσω των ουσιών ο άνθρωπος βιώνει αυτό που ονομάζεται αίσθημα ανταμοιβής. Σύμφωνα με τα εώς τώρα επιστημονικά δεδομένα το αίσθημα αυτό προκαλείται από την απελευθέρωση ντοπαμίνης στον επικλινή πυρήνα (βλέπε εικόνα),μια μικρή έσω εγκεφαλική δομή, τμήμα των βασικών γαγγλίων (basal ganglia) του εγκεφάλου. Η ντοπαμίνη είναι ένας από τους κυριότερους νευροδιαβιβαστές στον ανθρώπινο εγκέφαλο και παράγεται στους λεγόμενους ντοπαμινεργικούς νευρώνες που ξεκινούν κυρίως από την κοιλιακή καλύπτρα του μέσου εγκεφάλου (ventral tegmental area), τον υποθάλαμο (βλέπε εδώ) και την μέλαινα ουσία (substantia nigra) των βασικών γαγγλίων. Οι ντοπαμινεργικοί νευρώνες έχουν ευρύτατες συνάψεις σε όλο τον εγκέφαλο και εμπλέκονται σε πάμπολλες μείζονες λειτουργίες όπως η συμπεριφορά, η γνωστική λειτουργία, η εθελοντική κίνηση, τα κίνητρα, η αναστολή της παραγωγής προλακτίνης (συμμετέχει σε γαλουχία και τη σεξουαλική ικανοποίηση), ο ύπνος, τα όνειρα, η διάθεση, η προσοχή, η μνήμη εργασίας, η μάθηση και βέβαια η ανταμοιβή που μας ενδιαφέρει εδώ. Το βασικό στοιχείο που θα πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι μια ναρκωτική ουσία θα προκαλέσει έναν «αστραπιαίο κατακλυσμό ντοπαμίνης» στον επικλινή πυρήνα. Όσο περισσότερη ντοπαμίνη απελευθερώνεται, τόσο μεγαλύτερο είναι το αίσθημα ευφορίας που θα βιωθεί και τόσο μεγαλύτερη θα είναι η επιθυμία για επανάληψη του βιώματος αυτού.

Για να εγκατασταθεί εξάρτηση δεν αρκεί μόνο το αίσθημα ανταμοιβής. Η αμυγδαλή (amygdala), μια μικρή δομή του μεταιχμιακού συστήματος (limbic system) του εγκεφάλου (βλέπε εδώ), είναι υπεύθυνη για τη μάθηση και την ανάμνηση του ευφορικού συναισθήματος, των συνθηκών κατά τις οποίες αυτό συνέβηκε και της εγκατάστασης της παρορμητικής , αυτόματης, ψυχαναγκαστικής σε κάποιες περιπτώσεις συμπεριφοράς αναζήτησης όλο και μεγαλύτερης ποσότητας της ουσίας. Οι παραπάνω λειτουργίες φέρνονται εις πέρας μέσω ντοπαμινεργικών και γλουαμινεργικών (δηλαδή νευρώνων που χρησιμοποιούν ως νευροδιαβιβαστή το γλουταμινικό) συνδέσεων της αμυγδαλής με την κοιλιακή καλύπτρα και τον επικλινή πυρήνα (βλέπε εικόνα) .

Η διασύνδεση του πλαγιοραχιαίου (dorsolateral prefrontal cortex) και του κογχομετωπιαίου (orbitofrontal prefrontal cortex) προμετωπιαίου εγκεφαλικου φλοιού με τον επικλινή πυρήνα θα καθορίσει το αν θα καταστεί εφικτός ο έλεγχος της εξάρτησης. Η διασύνδεση αυτή φέρνεται εις πέρας με γλουταμινεργικούς νευρώνες. Στους εξαρτημένους συνήθως η πλαγιοραχιαία περιοχή του προμετωπιαίου φλοιού, η οποία αποτελεί και βασικό κέντρο ορισμένων γνωστικών λειτουργιών του ανθρώπου, αναστέλλεται με αποτέλεσμα να επικρατεί η οδός του κογχομετωπιαίου φλοιού και της αμυγδαλής που προαναφέρθηκε και άρα το άτομο να μην μπορεί να αντισταθεί στην έντονη επιθυμία λήψης κι άλλης ουσίας (craving).

Βιβλιογραφία : Stahl’s Essential Psychopharmacology 3rd Edition

 

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Φάρμακα & Ψυχιατρική (Μέρος Β’)

Σταθεροποιητικά του συναισθήματος : Τα φάρμακα της κατηγορίας αυτής όπως δηλώνει και η ονομασία τους αντιμετωπίζουν συναισθηματικού τύπου συμπτώματα, τα οποία προεξάρχουν κυρίως στη διπολική διαταραχή. Παράλληλα χρησιμοποιούνται και σε όλες τις ψυχιατρικές διαταραχές όπου εμφανίζεται έντονη συναισθηματική ευμεταβλητότητα,ακράτεια,ευερεθιστότητα,επιθετικότητα. Έτσι δεν είναι παράξενο ασθενείς με σχιζοφρένεια, κατάθλιψη, διαταραχές προσωπικότητας, κατάχρηση αλκοόλ και άλλων ουσιών, διαταραχές των παρορμήσεων, η τριχοτιλλομανία, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή,η νόσος Tourette και οι διαταραχές πρόσληψης τροφής να κρίνεται απαραίτητο να λάβουν σταθεροποιητές. Οι σταθεροποιητές έχουν την ιδιότητα να ενισχύουν τη δράση φαρμάκων άλλων κατηγοριών όπως τα αντικαταθλιπτικά και τα αντιψυχωτικά κι έτσι χρησιμοποιούνται ευρύτατα σε ανθεκτικές περιπτώσεις. Ειδική μνεία π.χ. πρέπει να γίνει στη λαμοτριγίνη, η οποία έχει σημαντική θέση στη θεραπεία της κατάθλιψης. Με εξαίρεση το λίθιο τα φάρμακα αυτής της κατηγορίας χρησιμοποιούνται  και στη θεραπεία της επιληψίας.

  • Λίθιο
  • Βαλπροϊκό
  • Καρβαμαζεπίνη
  • Οξκαρβαμαζεπίνη
  • Λαμοτριγίνη
  • Τοπιραμάτη
  • Γκαμπαπεντίνη

Αγχολυτικά : Μεγάλη ετερογενής κατηγορία που περιλαμβάνει τις βενζοδιαζεπίνες και τους μη βενζοδιαζεπινικούς αγχολυτικούς παράγοντες. Οι βενζοδιαζεπίνες είναι περισσότερο γνωστές ως «ηρεμιστικά». Έχουν τις εξής ιδιότητες :

  • Αγχολυτικές
  • Ευφορική
  • Υπνωτικές
  • Αντιεπιληπτικές
  • Μυοχαλαρωτικές

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά τους είναι ότι προκαλούν εξάρτηση και είναι η μία από τις δύο κατηγορίες ψυχιατρικών φαρμάκων που έχει αυτή την ιδιότητα (η άλλη είναι τα διεγερτικά του ΚΝΣ, βλέπε παρακάτω). Βέβαια για να εμφανιστεί εξάρτηση πρέπει αφενώς να λαμβάνονται επί μεγάλο χρονικό διάστημα (το οποίο για κάθε άτομο διαφέρει) και αφετέρου να λαμβάνονται υψηλές δόσεις. Επιπλέον παράγοντες ειδικοί για κάθε βενζοδιαζεπίνη όπως η ισχύς σύνδεσης με τον υποδοχέα Gaba και ο χρόνος ημιζωής παίζουν σημαντικό ρόλο. Η χρήση τους πρέπει να γίνεται υπό συστηματική ψυχιατρική επίβλεψη καθώς εμφανίζουν και άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες όπως επιδείνωση των γνωσιακών λειτουργιών (π.χ. μνήμη) και ημερήσια υπνηλία με κίνδυνο ατυχημάτων/πτώσεων. Συγκεκριμένοι πληθυσμοί όπως ηλικιωμένοι,αλκοολικοί και χρήστες οπιοειδών και άτομα με αναπνευστική επιβάρυνση όπως με Χρονια Αναπνευστική Πνευμονοπάθεια και Υπνική Άπνοια θα πρέπει να αποφεύγουν τις βενζοδιαζεπίνες. Οι βενζοδιαζεπίνες χρησιμοποιούνται ευρύτατα σε πολλές ψυχιατρικές διαταραχές όπως:

  • Αγχώδεις διαταραχές κατά την έναρξη θεραπείας με αντικαταθλιπτικά, επί εμφάνισης επεισοδίου πανικού, όχι όμως και μακροπρόθεσμα.
  • Διαταραχές ύπνου για μικρά χρονικά διαστήματα
  • Κατάθλιψη, ειδικά με αυτοκτονικό ιδεασμό, άγχος , έντονη ανηδονία ή εμβροντησία
  • Μανιακό επεισόδιο σε υψηλές δόσεις, σε συνδυασμό με αντιψυχωτικά και αντιεπιληπτικά.
  • Σχιζοφρένεια και παρεμφερείς ψυχώσεις: ψυχοκινητική διέγερση, οξεία κατατονία
  • Εξωπυραμιδικά συμπτώματα, όπως π.χ. ακαθισία
  • Σύνδρομο στέρησης από αλκοόλ
  • Επείγουσες ψυχιατρικές καταστάσεις:
    • ψυχοκινητική διέγερση
    • αυτοκτονικότητα, ειδικά με παρορμητικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας
    • αγχώδεις καταστάσεις (κρίση άγχους,κρίση πανικού)
    • τρομώδες παραλήρημα
    • ντελίριο
    • εμβροντησία
    • κακόηθες νευροληπτικό σύνδρομο
  • Οργανικές ψυχικές διαταραχές

Οι πιο γνωστές βενζοδιαζεπίνες είναι η βρωμαζεπάμη (Λεξοτανίλ), η λοραζεπάμη (Ταβόρ), η αλπραζολάμη (Ζάναξ) και η διαζεπάμη (Στεντόν). Υπάρχουν βέβαια αρκετές ακόμη που χρησιμοποιούνται λιγότερο συχνά. Τελευταίο,αλλά όχι ασήμαντο στοιχείο αυτής της σύντομης παρουσίασης αποτελεί το γεγονός ότι οι βενζοδιαζεπίνες δεν πρέπει να διακόπτονται απότομα γιατί προκαλούν σύνδρομο στέρησης ,ενίοτε σοβαρό. Η διακοπή τους πρέπει να γίνεται σταδιακά υπό ψυχιατρική παρακολούθηση.

Βενζοδιαζεπινικώς δρώντα μη βενζοδιαζεπινικά υπνωτικά. Τα φάρμακα αυτά έχουν υπνωτικές και ήπιες αγχολυτικές ιδιότητες, ενώ η τάση για πρόκληση εξάρτησης αν και υπαρκτή είναι μικρότερη από τις βενζοδιαζεπίνες. Πρόκειται για τα φάρμακα :

  • Ζολπιδέμη
  • Ζαλεπλόνη
  • Ζοπικλόνη

Άλλοι αγχολυτικοί παράγοντες  που δεν προκαλούν εξάρτηση . Περιλαμβάνονται φάρμακα που έχουν την ιδιότητα (εκτός των άλλων) να μειώνουν το άγχος, αλλά χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να εκδηλωθεί η δράση τους. Πρόκειται για τα:

Βουσπιρόνη που εκτός από αγχολυτική, μπορεί να έχει και μικρή αντικαταθλιπτική δράση και γι’αυτό χρησιμοποιείται ενίοτε σε συνδυασμό με αντικαταθλιπτικά.

Πρεγκαμπαλίνη : Πρόκειται για φάρμακο που ξεκίνησε ως συμπληρωματική θεραπεία στην επιληψία, όμως έχει δύο επιπλέον ευνοϊκές δράσεις : τη μείωση του άγχους μακροπρόθεσμα και την ανακούφιση από το νευροπαθητικό πόνο.

Προπρανολόλη : Πρόκειται για αποκλειστή των β’ αδρενεργικών υποδοχέων που η ιδιότητά του να μειώνει την ταχυκαρδία και τον τρόμο αξιοποιείται στην αντιμετώπιση αγχωδών διαταραχών με έντονες σωματικές εκδηλώσεις (βλέπε εδώ).

Υδροξυζίνη : Πρόκειται για φάρμακο που η σημαντική αντιισταμινική του δράση έχει ως αποτέλεσμα ηρεμιστικές και υπνωτικές ιδιότητες

Αναστολείς Χολινεστεράσης : Πρόκειται για τους παράγοντες που χρησιμοποιούνται για την επιβράδυνση της εξέλιξης της άνοιας. Στην άνοια παρατηρείται εκφυλισμός εγκεφαλικών νευρώνων, μεταξύ αυτών και των χολινεργικών, δηλαδή αυτών που «επικοινωνούν» μέσω του νευροδιαβιβαστή ακετυλοχολίνη. Η ακετυλοχολινεστεράση είναι το ένζυμο που διασπά την ακετυλοχολίνη,επομένως αν αναστείλουμε τη δράση του ενζύμου αυτού θα υπάρχει περισσότερη ακετυλοχολίνη και άρα περισσότερη χολινεργική νευροδιαβίβαση και άρα επαρκέστερη εγκεφαλική λειτουργία στους εναπομείναντες φυσιολογικούς νευρώνες. Το μειονέκτημά των φαρμάκων αυτών είναι ότι όσο πιο προχωρημένο είναι το στάδιο άνοιας του ασθενούς, τόσο μικρότερη αποτελεσματικότητα έχουν, καθώς όσο προχωρά η άνοια τόσο λιγότεροι άθικτοι νευρώνες παραμένουν στον εγκέφαλο. Οι αναστολείς χολινεστεράσης σε χρήση σήμερα είναι :

  • Δονεζεπίλη
  • Ριβαστιγμίνη
  • Γαλανταμίνη

Στην αντιμετώπιση της άνοιας χρησιμοποιείται επίσης και η μεμαντίνη, ένα φάρμακο με διαφορετικό τρόπο δράσης, ο οποίος αφορά συνοπτικά τον αποκλεισμό των υποδοχέων γλουταμινικού στα νευρικά κύτταρα του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Διεγερτικά του ΚΝΣ (κεντρικού νευρικού συστήματος) : Παράγοντες που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της ναρκοληψίας και άλλων υπερυπνιών, δηλαδή καταστάσεων όπου παρουσιάζεται παθολογικά υπερβολική ποσότητα ύπνου. Η δεύτερη σημαντική ένδειξή τους είναι η ΔΕΠΥ, δηλαδή η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας. Ακόμη, λιγότερα συχνά χρησιμοποιούνται επικουρικά στην κατάθλιψη επί εντονης ψυχοκινητικής επιβράδυνσης και υπνηλίας. Παρουσιάζουν τάση για εξάρτηση και γενικώς είναι φάρμακα που η λήψη τους χρήζει ευλαβικής τήρησης των οδηγιών ψυχιάτρου. Τα φάρμακα αυτά είναι η

  • μοδαφινίλη και η
  • μεθυλφαινιδάτη

Θεραπεία αποκατάστασης από το αλκοόλ : Πρόκειται για την πολύμηνη ή μακροχρόνια συνήθως θεραπεία που ακολουθεί την αρχική φάση απεξάρτησης από το αλκοόλ. Εκτός από αντικαταθλιπτικούς και σταθεροποιητικούς παράγοντες που συχνά χρησιμοποιούνται σε αυτές τις περιπτώσεις, άλλα φάρμακα που βοηθούν είναι :

Δισουλφιράμη (Antabuse) : Δρα αναστέλλοντας την αφυδρογονάση της ακεταλδεϋδης . Φάρμακο που αν συνδυαστεί με αλκοόλ προξενεί έντονη αντίδραση αποστροφής με  πονοκέφαλο, ναυτία, ταχυκαρδία, δύσπνοια και σημαντική δυσφορία

Ναλτρεξόνη (Nalorex) : ανταγωνιστής μ-υποδοχέων οπιοειδών. Μειώνει το αίσθημα ανταμοιβής και άρα την  επιθυμία για αλκοόλ

Ακαμπροσάτη : ανταγωνιστής NMDA & ενεργοποίηση Gaba υποδοχέων . Συμβάλλει στη μείωση του άγχους, της ανησυχίας, της αϋπνίας, τα οποία είναι συχνότατα συμπτώματα στη φάση της αποκατάστασης.

Ο προσεκτικός αναγνώστης ενδέχεται να παρατήρησε ότι κάθε κατηγορία φαρμάκων χρησιμοποιείται σε περισσότερες από μια ψυχικές διαταραχές. Η αιτία του γεγονότος αυτού είναι ότι κάθε διαταραχή περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά συμπτώματα και επίσης κάθε σύμπτωμα μπορεί να οφείλεται στη διαταραχή διαφορετικών νευροδιαβιβαστικών συστημάτων του εγκεφάλου. Για παράδειγμα στην κατάθλιψη (και μιλώντας πολύ απλουστευτικά για λόγους κατανόησης) δυσλειτουργούν νευρώνες που επικοινωνούν με σεροτονίνη,νοραδρεναλίνη και ντοπαμίνη. Παράλληλα είναι πολύ συχνό το φαινόμενο να αντιμετωπίζονται κάποια συμπτώματα και έμμεσα να βελτιώνονται κάποια άλλα. Έτσι στη διπολική διαταραχή για παράδειγμα η πολλαπλή δράση ενός αντιψυχωτικού περιλαμβάνει: μείωση των ψυχωτικών συμπτωμάτων (όπως το παραλήρημα μεγαλείου) μέσω της αντιψυχωτικής δράσης, αλλά και μείωση της επιθετικότητας ,της μειωμένης ανάγκης για ύπνο και της υπερδραστηριότητας μέσω της καταστολής.

Κλείνοντας αυτή τη σύντομη παρουσίαση θα ήθελα να τονίσω ότι η άγνοια είναι κακός σύμβουλος! Ο στιγματισμός της φαρμακευτικής θεραπείας στην ψυχιατρική είναι κατάλοιπο του παρελθόντος (βλέπε εδώ) και δε μπορεί να υποστηριχθεί από βάσιμα επιχειρήματα, αντίθετα αποτελεί διαχρονικό αποτέλεσμα αρνητικών στερεοτύπων,φόβου και καχυποψίας. Οι συνέπειες των ψυχικών διαταραχών στον άνθρωπο είναι τόσο σοβαρές, που η φαρμακευτική αντιμετώπισή τους  όταν χρειάζεται (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παραγνωρίζονται άλλοι τρόποι αντιμετώπισης όπως η ψυχοθεραπεία) είναι επιβεβλημένη.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Φάρμακα & Ψυχιατρική (Μέρος Α’)

Η βιβλιογραφία για τις γνώσεις που υπάρχουν για τα ψυχιατρικά φάρμακα σήμερα είναι γιγάντια. Το παρόν άρθρο έχει απλώς βασικό ενημερωτικό χαρακτήρα. Καταρχήν η δράση τους εστιάζεται στο νευρικό σύστημα και κυρίως στους νευρώνες του εγκεφάλου. Στην πλειοψηφία τους τα ψυχιατρικά φάρμακα είναι χημικές ενώσεις που συνδέονται με διάφορους υποδοχείς στην επιφάνεια των νευρώνων (δηλαδή των νευρικών κυττάρων) και τροποποιούν τη λειτουργία τους είτε άμεσα είτε πιο μακροπρόθεσμα. Ο κύριος τρόπος που επιτυγχάνεται αυτό είναι η μεταβολή της συγκέντρωσης και η ενίσχυση της δράσης των νευροδιαβιβαστών, δηλαδή των ουσιών εκείνων του εγκεφάλου υπεύθυνων για την νευρωνική επικοινωνία. Οι βασικοί νευροδιαβιβαστές-στόχοι των ψυχιατρικών φαρμάκων είναι οι λεγόμενες βιογενείς αμίνες που είναι η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη, η νοραδρεναλίνη, η ακετυλοχολίνη και η ισταμίνη. Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των νευροδιαβιβαστών και των νευρωνικών κυκλωμάτων στις διάφορες περιοχές του εγκεφάλου και το πώς αυτό μεταφράζεται σε συμπτώματα και γενικώς σε σκέψη και συμπεριφορά αποτελεί εν ολίγοις σημαντικό κομμάτι του πολύπλοκου και μεγαλεπήβολου αντικειμένου των νευροεπιστημών σήμερα. Άλλοι σημαντικοί νευροδιαβιβαστές που ενδιαφέρουν την ψυχοφαρμακολογία είναι το Gaba και το γλουταμινικό οξύ.

Έτσι λοιπόν τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται σήμερα στην ψυχιατρική πρακτική ανήκουν στις παρακάτω κατηγορίες:

Αντιψυχωτικά : Χρησιμοποιούνται κυρίως για την αντιμετώπιση των ψυχωτικών συμπτωμάτων που παρουσιάζονται στη σχιζοφρένεια και όλες τις ψυχωτικές διαταραχές, τη διπολική διαταραχή, την ψυχωτική κατάθλιψη, τις καταστάσεις που περιλαμβάνουν ψυχοκινητική διέγερση, στα οργανικά ψυχοσύνδρομα δηλαδή στις περιπτώσεις  οργανικής βλάβης του εγκεφάλου (π.χ. στις άνοιες) ή άλλων συστημάτων και σε αρκετές ακόμη περιπτώσεις. Διακρίνονται στα παλαιότερα που η χρήση τους σταδιακά περιορίζεται και στα νεότερης γενιάς, τα οποία έχουν το σημαντικό πλεονέκτημα των λιγότερων ανεπιθύμητων ενεργειών.  Τα περισσότερα από αυτά κυκλοφορούν και σε ενέσιμη μορφή, η οποία είναι θεραπεία εκλογής σε οξείες και επείγουσες καταστάσεις.Τα νεότερα αντιψυχωτικά είναι:

  • Ρισπεριδόνη
  • Ολανζαπίνη
  • Κουετιαπίνη
  • Αριπιπραζόλη
  • Ζιπρασιδόνη
  • Αμισουλπρίδη
  • Παλιπεριδόνη
  • Κλοζαπίνη

Η αλοπεριδόλη είναι το παλιό εκείνο αντιψυχωτικό που ακόμη και σήμερα έχει ευρεία χρήση λόγω της σημαντικής αποτελεσματικότητάς του στις ψυχωτικές διαταραχές. Σημαντικότερη ανεπιθύμητη ενέργεια της αλοπεριδόλης είναι το παρκινσονικού τύπου σύνδρομο που περιλαμβάνει τρόμο,βραδυκινησία και δυσκαμψία ως τα κυριότερα συμπτώματα (εξωπυραμιδικά). Άλλες νευρολογικού τύπου ανεπιθύμητες ενέργειες είναι η δυστονία,η όψιμη δυσκινησία,η ακαθησία και το κακόηθες νευροληπτικό σύνδρομο. Όλες αυτές οι καταστάσεις συναντώνται σε πολύ μικρότερη συχνότητα με τα νεότερου τύπου (2ης γενιάς όπως λέγονται) αντιψυχωτικά που αναφέρθηκαν παραπάνω. Οι αντιδράσεις αυτές είναι συνήθως αναστρέψιμες πλην ορισμένων περιπτώσεων. Άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες που μπορεί να παρατηρηθούν είναι η καταστολή, η ήπια αύξηση μεταβολικών συντελεστών και βάρους, η ορθοστατική υπόταση, η υπερπρολακτιναιμία. Επίσης και σε αυτές τις περιπτώσεις οι κατάλληλες ψυχιατρικές παρεμβάσεις μπορούν να ελαχιστοποιήσουν τη βαρύτητά τους.

Αντικαταθλιπτικά : Χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση καταθλιπτικών συμπτωμάτων που εμφανίζονται στη μείζονα κατάθλιψη και όλες τις διαταραχές του καταθλιπτικού φάσματος π.χ. δυσθυμία, τη διπολική διαταραχή, τις διαταραχές πρόσληψης τροφής (ψυχογενής βουλιμία και ψυχογενής ανορεξία), τις αγχώδεις διαταραχές, απεξάρτηση/αποκατάσταση από αλκοόλ και ναρκωτικά κ.α. Επίσης διακρίνονται σε παλαιότερα (τρικυκλικά), τα οποία χρησιμοποιούνται όλο και λιγότερο και νεότερα με σημαντικά λιγότερες σε ποσότητα και ένταση ανεπιθύμητες ενέργειες. Ειδικά η πρώτη κατηγορία που αναφέρεται,οι SSRIs, έχουν συνήθως ήπιες, παροδικές, εμφανιζόμενες κυρίως τις πρώτες μέρες της θεραπείας αντιδράσεις,που στην πορεία εξαφανίζονται λόγω της προσαρμοστικότητας του ανθρώπινου οργανισμού. Τα νεότερα είναι :

Εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης Σεροτονίνης (SSRIs)

  • Φλουοξετίνη
  • Παροξετίνη
  • Σερτραλίνη
  • Φλουβοξαμίνη
  • Σιταλοπράμη
  • Εσιταλοπράμη

Εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης Σεροτονίνης και Νοραδρεναλίνης  (SSNRI)

  • Βενλαφαξίνη
  • Ντουλοξετίνη

Εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης Νοραδρεναλίνης και Ντοπαμίνης (NDRI)

  • Βουπροπιόνη

α2 ανταγωνιστές , ανταγωνιστές/αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (NaSSA) & (SARI)

  • Μιρταζαπίνη
  • Τραζοδόνη

Στο 2ο μέρος του άρθρου θα γίνει σύντομη παρουσίαση και των υπόλοιπων κατηγοριών των ψυχιατρικών φαρμάκων.

 

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.
Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών (π.χ. κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, διπολική διαταραχή, ψυχώσεις, καταχρήσεις) σε συνδυασμό με στοχευμένες ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις τόσο στον ασθενή όσο και στο στενό, αλλά και ευρύτερο περιβάλλον του. Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

 

Ντοπαμίνη εγκέφαλος & φάρμακα

Η ντοπαμίνη είναι μια μονοαμίνη νευροδιαβιβαστής που παράγεται από νευρώνες (νευρικά κύτταρα) του εγκεφάλου που λέγονται ντοπαμινεργικοί. Τα κυτταρικά σώματα των ντοπαμινεργικών νευρώνων βρίσκονται στα παρακάτω σημεία του εγκεφάλου :

·        Συμπαγής μοίρα της μέλαινας ουσίας,η οποία αποτελεί τμήμα των βασικών γαγγλίων. Από τη μέλαινα εκφύονται λοιπόν οι νευράξονες που καταλήγουν στο ραβδωτό σώμα των βασικών γαγγλίων επίσης, όπου και συνάπτονται με χολινεργικούς νευρώνες. Η ντοπαμινεργική αυτή εννεύρωση παίζει σημαντικό ρόλο στην παθολογία της νόσου Πάρκινσον, στην οποία ήδη κατά την έναρξή της έχει εκφυλιστεί μεγάλο ποσοστό της μέλαινας ουσίας και τα ποσά της ντοπαμίνης που παράγονται είναι μειωμένα. Επιπλέον η συγκεκριμένη διασύνδεση ευθύνεται για τις λεγόμενες εξωπυραμιδικές ανεπιθύμητες ενέργειες που εμφανίζονται κατά τη λήψη κυρίως των αντιψυχωτικών φαρμάκων.

·        Κοιλιακή καλύπτρα του μέσου εγκεφάλου. Από το σημείο αυτό εκφύονται νευρώνες που απολήγουν σε αρκετά μέρη του εγκεφάλου με σημαντικότερα τον προμετωπιαίο φλοιό και το μεταιχμιακό σύστημα. Η ντοπαμινεργική εννεύρωση του προμετωπιαίου φλοιού επιδρά στην αρτιότητα σύνθετων γνωστικών και εκτελεστικών λειτουργιών του ατόμου, ενώ οι συνδέσεις με το μεταιχμιακό σύστημα σχηματίζουν εκτός των άλλων το κύκλωμα της ανταμοιβής και εμπλέκονται στο μηχανισμό των εξαρτήσεων (για αναλυτικότερη ενημέρωση βλέπε εδώ).

·        Υποθάλαμος από τον τοξοειδή πυρήνα του οποίου εκφύονται νευράξονες που απολήγουν στην πρόσθια υπόφυση. Μέσω αυτή της σύνδεσης ρυθμίζεται η έκκριση της ορμόνης προλακτίνης.

Η ντοπαμίνη για να δράσει συνδέεται με τους αντίστοιχους υποδοχείς στους νευρώνες στόχους.Έχουν αναγνωρισθεί εώς τώρα 5 υποδοχείς που ονομάζονται D1, D2, D3, D4 και D5.

D υποδοχείς ντοπαμίνης

 Ο παραπάνω πίνακας περιλαμβάνει εξειδικευμένες πληροφορίες για τη διαφορετική κατανομή και λειτουργία των υποδοχέων της ντοπαμίνης. Εώς τώρα έχει εντοπιστεί η σημασία των D1 και D2υποδοχέων όσον αφορά την παθολογία ψυχικών διαταραχών και τη δράση φαρμάκων.Έτσι λοιπόν η θεωρία αιτιοπαθογένειας της σχιζοφρένειας δίνει το κύριο βάρος σε μια ανισορροπία της ντοπαμινεργικής νευροδιαβίβασης σε δύο κυκλώματα:

·        Μειωμένη ντοπαμινεργική νευροδιαβίβαση στον προμετωπιαίο φλοιό με υποδιέγερση των D1υποδοχέων, που ευθύνεται αφενώς για τις γνωστικές δυσλειτουργίες και αφετέρου για αρνητικά συμπτώματα όπως η έλλειψη κινήτρου, η παραμέληση του εαυτού, η αβουλία, η συναισθηματική άμβλυνση/επιπέδωση κ.α.

·        Αυξημένη ντοπαμινεργική νευροδιαβίβαση με υπερδιέγερση των D2υποδοχέωνστο μεταιχμιακό σύστημα που ευθύνεται για τα λεγόμενα θετικά συμπτώματα, δηλαδή τις παραληρητικές ιδέες και τις ψευδαισθήσεις.

Στην αιτιοπαθογένεια της σχιζοφρένειας εμπλέκονται και άλλοι νευροδιαβιβαστές με τους υποδοχείς τους. Ένα βασικό στοιχείο που πρέπει να έχουμε υπ’όψιν μας εξετάζοντας τις νευροβιολογικές οδούς είναι ότι υπάρχει εξαιρετικά υψηλή αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Έτσι, γλουταμινεργικοί νευρώνες, δηλαδή νευρικά κύτταρα που χρησιμοποιούν το γλουταμινικό (Glu) ως νευροδιαβιβαστή, ρυθμίζουν την ντοπαμινεργική διαβίβαση καθώς συνάπτονται (μέσω ενδιάμεσων ανασταλτικών νευρώνων) με τους ντοπαμινεργικούς νευρώνες στην κοιλιακή καλύπτρα και τη μέλαινα ουσία. Αντίστοιχη ρύθμιση κάνουν σεροτονινεργικοί νευρώνες συναπτόμενοι με ντοπαμινεργικούς. Πρέπει να σημειωθεί ότι ο αριθμός των συνάψεων μεταξύ των νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλο είναι μέγεθος συγκρίσιμο με τον αριθμό των αστεριών του σύμπαντος! Το γεγονός αυτό και μόνο καθιστά εξαιρετικά πολύπλοκο το έργο της κατανόησης των νευρικών μονοπατιών και της εξεύρεσης στοχευμένων θεραπειών.

Φάρμακα που επιδρούν σε ντοπαμινικούς υποδοχείς :

Αντιψυχωτικά

Τα παλαιά αντιψυχωτικά όπως η αλοπεριδόλη είναι χημικές ουσίες που προσδένονται κυρίως στους D2υποδοχείς στο μεταιχμιακό σύστημα και τα βασικά γάγγλια. Η πρόσδεση στο μεταιχμιακό αποτρέπει την σύνδεση της υπερβολικής ποσότητας ντοπαμίνης που ήδη υπάρχει με τους υποδοχείς της, άρα αποτρέπει και τα θετικά συμπτώματα της ψύχωσης. Η πρόσδεση στους D2υποδοχείς των χολινεργικών νευρώνων του ραβδωτού συστήματος των βασικών γαγγλίων έχει αντίστοιχο αποτέλεσμα μείωσης της ντοπαμινεργικής επίδρασης, που όμως μεταφράζεται όπως προαναφέρθηκε στα εξωπυραμιδικά συμπτώματα, τα οποία είναι εν ολίγοις τρόμος, δυσκινησία, βραδυκινησία και δυσκαμψία. Η χορήγηση βιπεριδένης (Akineton), ενός κεντρικού δρώντα αντιχολινεργικού παράγοντα είναι η πρακτική που αναστρέφει τη δράση αυτή μέσω αποκλεισμού των Μ1 μουσκαρινικών υποδοχέων της ακετυλοχολίνης.

Τα νεότερα αντιψυχωτικά είναι

·        Ρισπεριδόνη

·        Ολανζαπίνη

·        Κουετιαπίνη

·        Αριπιπραζόλη

·        Ζιπρασιδόνη

·        Αμισουλπρίδη

·        Παλιπεριδόνη

·        Κλοζαπίνη

Η διαφορά τους από τα παλαιότερα είναι ότι εκτός από τους ντοπαμινεργικούς υποδοχείς συνδέονται και με άλλους όπως τους σεροτονινεργικούς 5ΗΤ2A & 5HT2C. Η βασική αυτή ιδιότητα έχει ευνοικά αποτελέσματα όσον αφορά τις εξωπυραμιδικές ανεπιθύμητες ενέργειες : Λόγω της σύναψης σεροτονινεργικών και ντοπαμινεργικών νευρώνων ο αποκλεισμός των 5ΗΤ2Α προκαλεί άρση της μείωσης της ντοπαμίνης που προκαλείται από τον αποκλεισμό των D2 υποδοχέων στο προαναφερόμενο στην αρχή του άρθρου κύκλωμα των βασικών γαγγλίων. Επιπλέον με τον ίδιο μηχανισμό αίρεται η αύξηση της προλακτίνης που προκαλείται ενίοτε ως ανεπιθύμητη ενέργεια από τα αντιψυχωτικά. Κάποια από τα ανωτέρω φάρμακα επιδρούν και σε άλλους υποδοχείς όπως τους 5ΗΤ1Α, 5ΗΤ1D & 5HT7 της σεροτονίνης , M1 της ακετυλοχολίνης, H1 ισταμίνης , α1 & α2 νοραδρεναλίνης.

Άλλη ευνοική ιδιότητα των νεότερων «άτυπων» αντιψυχωτικών είναι η ταχύτερη αποδέσμευση από τους υποδοχείς. Φαίνεται ότι το αντιψυχωτικό αποτέλεσμα δεν εξαρτάται από τη συνεχή δέσμευση των D2 υποδοχέων, εξαρτώνται όμως οι ανεπιθύμητες ενέργειες. Άρα η ταχεία αποδέσμευση σημαίνει πρακτικά λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.

Αντικαταθλιπτικά

Η ντοπαμινεργική νευροδιαβίβαση εμπλέκεται και σε άλλες διαταραχές. Στην κατάθλιψη για παράδειγμα σε περιπτώσεις που προεξάρχουν συμπτώματα όπως η ανηδονία, η κλινοφιλία, η μειωμένη ενεργητικότητα, η κόπωση, η μειωμένη συγκέντρωση, η εισαγωγή φαρμακευτικού παράγοντα που ενισχύει την ντοπαμινεργική δράση στον προμετωπιαίο φλοιό έχει θεαματικά αποτελέσματα συνήθως. Ουσιαστικά μπορούμε να πούμε ότι στο κύκλωμα του προμετωπιαίου φλοιού η ντοπαμίνη και η νοραδρεναλίνη έχουν παρεμφερείς επιδράσεις. Το αντικαταθλιπτικό βουπροπιόνη (NDRI) είναι το κύριο σκεύασμα που ασκεί τις επιδράσεις αυτές καθώς αναστέλλοντας την αντλία επαναπρόσληψης ντοπαμίνης (DAT) αυξάνει την ποσότητά της στη σύναψη και άρα την ντοπαμινεργική νευροδιαβίβαση.

Ενισχυτική δράση στην τελευταία ασκούν εμμέσως οι SNRIs βενλαφαξίνη και ντουλοξετίνη αναστέλλοντας την αντλία επαναπρόσληψης νοραδρεναλίνης (NET) καθώς έχει βρεθεί ότι στον προμετωπιαίο φλοιό η ΝΕΤ έχει μεγαλύτερη συγγένεια για την ντοπαμίνη! Έμμεση ενίσχυση στη ντοπαμινεργική νευροδιαβίβαση ασκεί η αγκομελατίνη καθώς και οι SSRIs φλουοξετίνη και σερτραλίνη. Βλέπουμε συμπερασματικά ότι στη θεραπεία της κατάθλιψης η ντοπαμίνη έχει συχνά κεντρικό ρόλο.

Διεγερτικά του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος

Εδώ ανήκουν η μεθυλφαινιδάτη άμεσης (Ritalin) και παρατεταμένης αποδέσμευσης (Concerta) και η μοδαφινίλη που δρουν αναστέλλοντας την αντλία επαναπρόσληψης της ντοπαμίνης (DAT). Οι παράγοντες αυτοί χρησιμοποιούνται στη θεραπεία της ΔΕΠΥ και της ναρκοληψίας (υπερβολικής υπνηλίας). Η χρήση τους πρέπει να γίνεται με προσοχή και πάντα υπό την επίβλεψη ειδικού.

Ναρκωτικές ουσίες

Το ευφορικό αποτέλεσμα των ναρκωτικών ουσιών στον άνθρωπο προκαλείται από άμεση ή έμμεση αύξηση της ντοπαμίνης στον επικλινή πυρήνα του μεταιχμιακού συστήματος (βλέπε εδώ). Άμεση ενίσχυση της ντοπαμινεργικής νευροδιαβίβασης προκαλούν η κοκαίνη και η αμφεταμίνη μέσω αναστολής της αντλίας επαναπρόσληψης της ντοπαμίνης (DAT). Η επίδραση αυτή έχει μελετηθεί εκτενώς καθώς έχει από παλιά αναγνωριστεί η συσχέτιση των ουσιών αυτών με την πρόκληση ψυχωτικών συμπτωμάτων παρόμοιων με των ψυχωτικών διαταραχών και της σχιζοφρένειας. Αποτελεί μια έμμεση απόδειξη ότι η υπερβολική αύξηση της ντοπαμίνης εμπλέκεται με την παθοφυσιολογία της ψύχωσης.

 Οι τρόποι επίδρασης γενικά σε όλους τους υποδοχείς μπορεί να ποικίλοι και ιδιαίτερα πολύπλοκοι και η ανάλυσή τους ξεφεύγει από τους στόχους του παρόντος άρθρου, το οποίο ήδη αποτελεί δύσκολο κείμενο για τον ανεκπαίδευτο αναγνώστη. Παρ’ όλ’ αυτά είναι αρκετά συχνές οι απορίες που προκύπτουν από ασθενείς και συγγενείς για το πώς δρουν τα διάφορα ψυχιατρικά σκευάσματα, ενώ η παραφιλολογία …είναι πολύ εκτεταμένη. Έτσι λοιπόν το άρθρο αυτό σε συνδυασμό με τα προηγούμενα για τη σεροτονίνη και τη νοραδρεναλίνη φιλοδοξεί να καλύψει σε επαρκή βαθμό τις απορίες αυτές. Ούτως ή άλλως βρισκόμαστε στην εποχή που η σωστή ενημέρωση έχει τεράστια σημασία.

Τέλος δε θα μπορούσε να μην αναφερθεί ότι η έρευνα στα πεδία αυτά είναι διαρκώς εξελισσόμενη. Η διαλεύκανση όλων και περισσότερων λεπτομερειών σχετικά με τα μονοπάτια του εγκεφάλου θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη κατανόηση της λειτουργίας του. Ο απώτερος στόχος της δημιουργίας νέων φαρμακευτικών παραγόντων που θα είναι τόσο εξειδικευμένοι ώστε να μην προκαλούν γενικευμένες επιδράσεις (μέσα στις οποίες περιλαμβάνονται και οι ανεπιθύμητες ενέργειες) είναι στο προσκήνιο.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Νοραδρεναλίνη εγκέφαλος και φάρμακα

νευρωνας

Η Νοραδρεναλίνη (ή νορεπινεφρίνη) είναι μια μονοαμίνη-νευροδιαβιβαστής που παράγεται από ειδικούς νευρώνες που ονομάζονται νοραδρενεργικοί. Το κυτταρικό σώμα τους βρίσκεται κυρίως στον υπομέλα τόπο που νευροανατομικά εντοπίζεται στη γέφυρα του εγκεφαλικού στελέχους. Από εκεί οι νευράξονες των νοραδρενεργικών νευρώνων φέρονται σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Επιπλέον νοραδρεναλίνη εκκρίνεται σε νευροδραστικές συνάψεις με περιφερικούς ιστούς-στόχους από τους μεταγαγγλιακούς νευρώνες του συμπαθητικού αυτόνομου νευρικού συστήματος. Η νοραδρεναλίνη δεσμεύεται από ειδικούς υποδοχείς, είτε στον τελικό νευράξονα (προσυναπτικοί), είτε στον μετασυναπτικό νευρώνα ή ιστό (μετασυναπτικοί). Έτσι φέρονται εις πέρας μεταβολές στη νευρωνική και ιστική λειτουργία, που εκδηλώνονται με αλλαγές σε διάφορες ανθρώπινες λειτουργίες.

Υποδοχείς νοραδρεναλίνης

  • α1 προ- και μετασυναπτικοί διεγερτικοί σε εγκέφαλο και λείους μύες
  • β1 μετασυναπτικοί διεγερτικοί σε εγκέφαλο και μυοκάρδιο
  • α2 προ- και μετασυναπτκοί ανασταλτικοί
  • β2 μετασυναπτικοί, διεγερτικοί στον εγκέφαλο, ανασταλτικοί σε λείους μύες
  • β3 διέγερση λιπόλυσης στο λιπώδη ιστό

Περιφερικές Δράσεις νοραδρεναλίνης

  • Αγγειοσύσπαση (λείοι μύες αρτηριών)  α1
  • Μυδρίαση

·        σύσπαση διαστολέα μυός της κόρης & αύξηση διαμέτρου της  α1
·        χάλαση σφιγκτήρα κόρης & ακτινωτού μυός  β2

  • Σύσπαση αυχένα ουροδόχου κύστης  α1
  • Σύσπαση εξωστήρα μυός κύστης  β2
  • Σύσπαση σφιγκτήρων πεπτικού  α1
  • Αύξηση συσταλτικότητας μυοκαρδίου (θετική ινότροπος δράση)  β1
  • Ταχυκαρδία  (αύξηση φλεβοκομβικού ρυθμού)  β1
  • Αύξηση παραγωγής ρενίνης από παρασπειραματικά κύτταρα νεφρού  β1
  • Χάλαση λείων μυών τραχειοβρογχικού δένδρου  β2
  • Αύξηση γλυκόζης μέσω αποδόμησης γλυκογόνου στο ήπαρ  β2
  • Αύξηση νοραδρεναλίνης & αδρεναλίνης από μυελό επινεφριδίων

Δράσεις σε εγκέφαλο & Νωτιαίο μυελό

  1. Ραχιαίο κέρας νωτιαίου μυελού  μείωση πόνου  α2 μετασυναπτικοί
  2. Κεντρομόλοι νευρώνες νωτιαίου μυελού  μείωση πόνου  α2 προσυναπτικοί
  3. Προμήκης  ρύθμιση αρτηριακής πίεσης   α1
  4. Πυρήνες ραφής  (βλέπε εδώ)

·       Αύξηση σεροτονίνης μέσω  α1 προσυναπτικών σωματοδενδριτικών υποδοχέων
·        Μείωση σεροτονίνης  μέσω  α1 προσυναπτικών νευροαξονικών υποδοχέων

     5. Μεταιχμιακό, Αμυγδαλή  ‘Αγχος, κρίσεις πανικού, υπερδραστηριότητα,      ενεργητικότητα, τρόμος, εφιάλτες
     6.Προμετωπιαίος φλοιός

  • ραχιαιοπλάγια περιοχή  γνωσιακές λειτουργίες (προσοχή, συγκέντρωση)  α2 μετασυναπτικοί
  • μεσοκοιλιακή περιοχή  συναίσθημα  β1

    7.  παρεγκεφαλίδα  τρόμος  β1

 Η έλλειψη νοραδρεναλίνης δύναται να προκαλέσει τα παρακάτω συμπτώματα :

  • ·        μείωση προσοχής και συγκέντρωσης,
  • ·        διαταραχές ενεργού μνήμης,
  • ·        καταθλιπτική διάθεση,
  • ·        ψυχοκινητική επιβράδυνση,
  • ·        κόπωση,
  • ·        απάθεια

Τα συμπτώματα αυτά είναι σαφές ότι αποτελούν μεταξύ άλλων βασικά συμπτώματα της μειζονος κατάθλιψης. Έτσι γίνεται αντιληπτό ότι εκτός από τη σεροτονίνη και η νοραδρεναλίνη αποτελεί νευροδιαβιβαστή στόχο για τη θεραπεία της κατάθλιψης. Σε επόμενο άρθρο θα εξεταστεί και ο ρόλος της ντοπαμίνης. Πρέπει να σημειωθεί ότι η σεροτονινεργικοί και νοραδρενεργικοί νευρώνες συνάπτονται εκτεταμένα στον εγκέφαλο, τα επίπεδα σεροτονίνης επηρεάζουν τα επίπεδα νοραδρεναλίνης και αντίστροφα. Επιπλέον υφίσταται αυτορύθμιση της έκκρισης τόσο σεροτονίνης όσο και νοραδρεναλίνης από τους αντίστοιχους νευρώνες μέσω των προσυναπτικών αυτουποδοχέων. Οι τελευταίοι ονομάζονται έτσι επειδή εντοπίζονται στο τελικό άκρο, στους δενδρίτες ή στο κυτταρικό σώμα του προσυναπτικού νευρώνα. Όταν βρίσκονται σε προσυναπτικό νευρώνα που παράγει τον ίδιο νευροδιαβιβαστή ονομάζονται αυτουποδοχείς. Όταν βρίσκονται σε προσυναπτικό νευρώνα που παράγει άλλον νευροδιαβιβαστή ονομάζονται ετερουποδοχείς. Το αποτέλεσμα της πρόσδεσης του νευροδιαβιβαστή σε αυτούς είναι το λεγόμενο negative feedback, δηλαδή η μείωση της έκκρισης του παραγόμενου νευροδιαβιβαστή. Οι αλληλεπιδράσεις σεροτονίνης, νοραδρεναλίνης και ντοπαμίνης είναι ιδιαίτερα πολύπλοκες και ξεφεύγουν από το στόχο του παρόντος άρθρου. Για την μεγαλύτερη κατανόηση των μηχανισμών δράσης υπάρχει και προηγούμενο άρθρο που αφορά τη σεροτονίνη (βλέπε εδώ).

Οι αντικαταθλιπτικοί παράγοντες που επηρεάζουν τα επίπεδα νοραδρεναλίνης είναι :

SNRIs : Εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης Σεροτονίνης και Νοραδρεναλίνης

Βενλαφαξίνη & Ντουλοξετίνη : δρουν μέσω αναστολής του μεταφορέα επαναπρόσληψης νοραδρεναλίνης και σεροτονίνης (βλέπε και εδώ) . Έτσι αυξάνονται τα επίπεδά τους (και της ντοπαμίνης), παρέχοντας ευεργετικό αποτέλεσμα. Η ντουλοξετίνη ειδικότερα έχει ευνοικό αποτέλεσμα και στην αντιμετώπιση προεξάρχοντων σωματικών εκδηλώσεων, όπως η ινομυαλγία και ο χρόνιος νευροπαθητικός πόνος (και διαβητικής αιτιολογίας). Από πλευράς ανεπιθύμητων ενεργειών ενδέχεται να εκδηλωθούν συμπτώματα συμπαθητικής διέγερσης στην αρχική φάση χορήγησης όπως ταχυκαρδία, τρόμος, ανησυχία, ξηροστομία κ.α. Ειδικά με τη βενλαφαξίνη θα πρέπει να υπάρχει προσοχή στην αρτηριακή πίεση καθώς ενδέχεται να προκαλέσει υπέρταση που θα οδηγήσει στη διακοπή και αλλαγή του φαρμάκου.

Μιρταζαπίνη  Αποτελεί ένα πολύ αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό με μοναδικό μηχανισμό δράσης.

  • Είναι ανταγωνιστής των α2 υποδοχέων της νοραδρεναλίνης. Αυτό σε προσυναπτικό επίπεδο έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση των επιπέδων νοραδρεναλίνης και σεροτονίνης στη σύναψη, καθώς αναστρέφει το negativefeedbackπου λέγαμε παραπάνω.
  • Ανταγωνιστής των 5HT2A & 5HT2C. Η σημαντική αυτή επίδραση «κατευθύνει» τα αυξημένα επίπεδα των μονοαμινών στους 5HT1Aυποδοχείς, παρέχοντας έτσι αγχολυτικό & αντικαταθλιπτικό αποτέλεσμα με ταυτόχρονη έμμεση ενίσχυση των επιπέδων ντοπαμίνης. Επιπλέον ευθύνεται για τη μη επίδραση στη σεξουαλική δυσλειτουργία ως ανεπιθύμητη ενέργεια.
  • Ανταγωνιστής  5HTΑπουσία ανεπιθύμητων ενεργειών ναυτίας και γαστρεντερικών ενοχλημάτων.
  • Ανταγωνιστής H1 υποδοχέων ισταμίνης  Η επίδραση αυτή έχει υπναγωγικό αποτέλεσμα και έτσι  συνεισφέρει στη βελτίωση των συνυπάρχοντων προβλημάτων ύπνου και γι’αυτό χρησιμοποιείται συνήθως βραδινές ώρες.

Ανεπιθύμητες ενέργειες σε κάποιους ασθενείς : Αύξηση βάρους, υπνηλία, ξηροστομία, ανησυχία, κατακράτηση ούρων

Βουπροπιόνη  Εκλεκτικός αναστολέας επαναπρόσληψης νοραδρεναλίνης και ντοπαμίνης (NDRI). Αναστέλλει το διαμεμβρανικό μεταφορέα επαναπρόσληψης νοραδρεναλίνης & ντοπαμίνης. Πρόκειται για ιδιαίτερα κινητοποιητικό παράγοντα με σημαντική επίδραση στον προμετωπιαίο φλοιό. Δεν προκαλεί σεξουαλική δυσλειτουργία.

Αγκομελατίνη  Πρόκειται για σχετικά νέο αντικαταθλιπτικό παράγοντα με κύρια δράση στους Μ1 και Μ2 υποδοχείς της μελατονίνης στην επίφυση του εγκεφάλου (κωνάριο). Η δράση αυτή συνεισφέρει στη ρύθμιση των διαταραχών ύπνου. Επιδρά έμμεσα στη νοραδρενεργική διαβίβαση (και στη ντοπαμινεργική) μέσω ανταγωνισμού των 5HT2C υποδοχέων της σεροτονίνης, δράση που αυξάνει τα επίπεδα νοραδρεναλίνης και ντοπαμίνης στον προμετωπαίο φλοιό. Χρησιμοποιείται επικουρικά συνήθως, έχει ευνοικό προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών, ενώ επίσης δεν προκαλεί σεξουαλική δυσλειτουργία.

Στη νοραδρενεργική νευροδιαβίβαση παρεμβαίνουν και κάποια αντιψυχωτικά φάρμακα. Τα νέας γενιάς αντιψυχωτικά όπως η ρισπεριδόνη, η ολανζαπίνη, η κουετιαπίνη, η ζιπρασιδόνη, η παλιπεριδόνη και η κλοζαπίνη προκαλούν ανταγωνισμό των α1 (η ρισπεριδόνη και η παλιπεριδόνη και των α2) υποδοχέων. Η επίδραση στον α1 υποδοχέα μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα ζάλη και ορθοστατική υπόταση, ενώ στον α2 υποδοχέα μπορεί να έχει αντικαταθλιπτική δράση με παρόμοιο με της μιρταζαπίνης μηχανισμό. Επιπλέον ο ανταγωνισμός των 5HT2A & 5HT2C υποδοχέων της σεροτονίνης που επιφέρουν τα περισσότερα νέας γενιάς αντιψυχωτικά, μπορεί να δώσει αντικαταθλιπτικό αποτέλεσμα μέσω έμμεσης ενίσχυσης των επιπέδων της νοραδρεναλίνης.

Κάποια αντιυπερτασικά φάρμακα ανταγωνίζονται τους β υποδοχείς της νοραδρεναλίνης και επιδρούν έτσι ευνοικά σε φυσικά συμπτώματα άγχους λόγω συμπαθητικής διέγερσης, όπως η ταχυκαρδία και ο τρόμος. Πρόκειται για τους β αναστολείς με σημαντικότερους εκπροσώπους το Inderal (προπρανολόλη) & το Tenormin (ατενολόλη). Χρησιμοποιούνται ευρέως στις αγχώδεις διαταραχές. Επίσης σημαντικό φάρμακο με παρόμοιο αποτέλεσμα είναι και η κλονιδίνη (Catapressan) που δρα ως α2 νοραδρενεργικός αγωνιστής. Η δράση αυτή έχει ως αποτέλεσμα την ελάττωση των επιπέδων νοραδρεναλίνης μέσω negative feedback στους προσυναπτικούς αυτουποδοχείς και άρα μείωση των συμπτωμάτων της αυξημένης συμπαθητικής διέγερσης. Τα φάρμακα αυτά χρησιμοποιούνται επιπλέον και στη θεραπεία απεξάρτησης από τον αλκοολισμό.

Τέλος επίδραση στη νοραδρενεργική νευροδιαβίβαση έχουν και παράγοντες που χρησιμοποιούνται στη διαταραχή ελλειματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), καθώς και στη ναρκοληψία και στις υπερυπνίες. Πρόκειται για τη μεθυλαφαινιδάτη, την ατομοξετίνη και τη μοδαφινίλη. Για περισσότερες πληροφορίες βλέπε εδώ. Η ευεργετική επίδραση της ενίσχυσης της νοραδρενεργικής διαβίβασης στον προμετωπιαίο φλοιό είναι και πάλι ο μηχανισμός κλειδί με κλινικά αποτελέσματα την ενίσχυση των γνωστικών λειτουργιών και της ενεργητικότητας.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Σεροτονίνη, εγκέφαλος & φάρμακα

σεροτονίνη

Η Σεροτονίνη είναι μια μονοαμίνη που χρησιμεύει ως νευροδιαβιβαστής, δηλαδή φέρει σε πέρας την επικοινωνία μεταξύ νευρώνων. Παράγεται από νευρώνες που το κυτταρικό τους σώμα βρίσκεται κυρίως στους πυρήνες της ραφής που εδράζονται νευροανατομικά στο μέσο εγκέφαλο και τη γέφυρα του εγκεφαλικού στελέχους. Οι νευρώνες αυτοί ονομάζονται σεροτονινεργικοί. Ο τελικός νευράξονας των νευρώνων αυτών καταλήγει σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Εκεί ο τελικός νευράξονας δημιουργεί συνάψεις με άλλους νευρώνες, στις οποίες απελευθερώνει τη σεροτονίνη. Η σεροτονίνη προσδένεται σε ειδικές πρωτεινικές θέσεις των άλλων νευρώνων που ονομάζονται υποδοχείς. Η πρόσδεση αυτή έχει ως επακόλουθο βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες βιοχημικές μεταβολές στη λειτουργία των νευρώνων, όπως οι αυξομειώσεις του αριθμού υποδοχέων και νευροδιαβιβαστών.

Το μεγαλύτερο ποσοστό των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της κατάθλιψης στις μέρες μας επιδρούν θεραπευτικά μέσω αύξησης των επιπέδων σεροτονίνης. Η δράση αυτή επιτυγχάνεται μέσω αναστολής του μεταφορέα επαναπρόσληψης της σεροτονίνης. Ο μεταφορέας αυτός είναι μια διαμεμβρανική πρωτεινη στον τελικό νευράξονα του σεροτονινεργικού νευρώνα με αποστολή το «μάζεμα» της ελεύθερης σεροτονίνης στη σύναψη και τη μεταφορά της στο εσωτερικό του. Επομένως όταν ο μεταφορέας αυτός ανασταλλεί από το φαρμακευτικό παράγοντα, δε θα λειτουργήσει και άρα η ελεύθερη σεροτονίνη στη σύναψη θα αυξηθεί, γεγονός επιθυμητό καθώς θα αυξηθεί αναλόγως η δράση της στους υποδοχείς στόχους. Τα φάρμακα αυτά ονομάζονται ειδικοί αναστολείς επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs serotonin selective reuptake inhibitors). Βεβαίως η βελτίωση της σεροτονινεργικής διαβίβασης μπορεί να γίνει και με άλλους φαρμακευτικούς παράγοντες με διαφορετικό μηχανισμό δράσης, θέμα που θα αναλυθεί σε μελλοντικό άρθρο. Σε κλινικό επίπεδο η αύξηση της σεροτονινεργικής νευροδιαβίβασης που προκαλεί η αναστολή του μεταφορέα της σεροτονίνης εκδηλώνεται με βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Το βραχυπρόθεσμο αποτέλεσμα μπορεί να είναι η εκδήλωση ανεπιθύμητων ενεργειών που αναφέρονται παρακάτω σε αντιπαραβολή με τις αντίστοιχες περιοχές που καταλήγουν οι σεροτονινεργικοί νευρώνες (σε παρένθεση οι υποδοχείς σεροτονίνης που μεσολαβούν σε κάθε περίπτωση). Οι δράσεις αυτές είναι κατά κύριο λόγο παροδικές και εξηγούνται ως εξής: Η μείωση της σεροτονίνης στην κατάθλιψη έχει προκαλέσει χρόνια αντισταθμιστική αύξηση του αριθμού και της ευαισθησίας των υποδοχέων της (upregulation & increased sensitivity) σε μια «προσπάθεια να πιάσουν και το τελευταίο ελεύθερο μόριο σεροτονίνης που κυκλοφορεί στη σύναψη». Έτσι η αυξημένη ποσότητα σεροτονίνης που θα προκαλέσει αρχικά το αντικαταθλιπτικό θα έχει να δράσει σε υπερευαίσθητους και πολλούς υποδοχείς, με αποτέλεσμα πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες. Στην πορεία (διάστημα ημερών) θα προκύψει αντισταθμιστική μείωση της ευαισθησίας και του αριθμού των υποδοχέων (downregulation & desensitization) με αντίστοιχη ομαλοποίηση και των εκδηλούμενων παρενεργειών. 

Ανεπιθύμητες ενέργειες από ενίσχυση σεροτονινεργικής νευροδιαβίβασης

  • Μεταιχμιακό σύστημα (5HT2A & 5HT2C) : άγχος (αρχική φάση)
  • Βασικά γάγγλια (5HT2A) : ακαθισία, νευρικότητα, τρόμος, δυστονία
  • Στέλεχος, κέντρο εμετού, υποθάλαμος (5ΗΤ3)               : ναυτία (τάση για έμετο)
  • Στέλεχος, κέντρο ελέγχου ύπνου (5HT2A) : αϋπνία, υπνηλία
  • Νωτιαίος μυελός (5HT2A & 5HT2C) : σεξουαλική δυσλειτουργία
  • Γαστρεντερικό σύστημα (5HT3 & 5HT4) : γαστρεντερικές διαταραχές, διάρροια
  • Εγκεφαλικά αγγεία (5HT1D) :  κεφαλαλγία

 Το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα (εβδομάδες ή μήνες) είναι το θεραπευτικό  για διαταραχές που η εώς τώρα νευροεπιστημονική έρευνα έχει συσχετίσει με την μείωση των επιπέδων σεροτονίνης ή και γενικότερα με διατάραξη της σεροτονινεργικής νευροδιαβίβασης σε άλλα στάδια όπως π.χ. μείωση της λειτουργικότητας των υποδοχέων της σεροτονίνης. Αυτές είναι η κατάθλιψη, οι αγχώδεις δ/χές (π.χ. δ/χή πανικού και οι φοβίες), η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, η βουλιμία, η ψυχογενής ανορεξία, η αυτοκτονικότητα, η παρορμητικότητα, η επιθετικότητα.

Ευεργετικές Επιδράσεις της σεροτονίνης

1.ΚΝΣ (Κεντρικό Νευρικό Σύστημα) : ανασταλτική δράση στη νευροδιαβίβαση

  • Αμυγδαλή : μείωση άγχους, φόβου και σωματικών εκδηλώσεων αυτού (5HT1A, 5HT2A, 5HT2C)
  • Υποθάλαμος : Ρύθμιση όρεξης & πρόσληψης τροφής (5ΗΤ3 & 5HT2C)
  • Βασικά Γάγγλια : μείωση ιδεοληψιών και ψυχαναγκασμών
  • Προμετωπιαίος φλοιός & Μεταιχμιακό : ρύθμιση διάθεσης (5HT1A, 5HT2A, 5HT2C)
  • Ραχιαίο κέρας νωτιαίου μυελού : μείωση πόνου (5HT1B/D)
  • Αύξηση BDNF

2.Περιφερικοί ιστοί και όργανα

  • σύσπαση λείων μυϊκών ινών
  • αγγειοσύσπαση (5HT1D)
  • αιμοπεταλιακή συσώρευση (5HT2A)
  • αύξηση περισταλτικών κινήσεων του εντέρου (5HT3 & 5HT4)

Πρέπει να σημειωθεί ότι στις δ/χές αυτές εμπλέκονται και άλλα νευροδιαβιβαστικά συστήματα όπως της νοραδρεναλίνης, της ντοπαμίνης,  του GABA κ.α. Έτσι η αλληλεπίδραση όλων αυτών των συστημάτων καθιστά συνήθως περισσότερο πολύπλοκη και απαιτητική τη θεραπευτική αντιμετώπισή τους. Επιπλέον η έρευνα συνεχίζεται σε παγκόσμιο επίπεδο για την περαιτέρω διαλεύκανση της νευροβιολογίας και της γενετικής του εγκεφάλου και των διαταραχών του. Αυτή τη στιγμή οι Νευροεπιστήμες βρίσκονται σε μια θέση που αφήνει γλυκόπικρη γεύση στους κλινικούς ειδικούς ή ερευνητές : από τη μία έχουν γίνει μεγάλα βήματα προόδου σε σχέση με πριν 20-30 χρόνια, από την άλλη όμως δεν είναι λίγα τα σημαντικά κενά στις γνώσεις μας σχετικά με τον εγκέφαλο, ενώ και στον τομέα της θεραπείας υπάρχει ακόμη μεγάλο περιθώριο βελτίωσης. Πάντως η αλματώδης αύξηση στην έρευνα του νευρικού συστήματος τα τελευταία χρόνια είναι πρωτόγνωρο φαινόμενο και προσδίδει αισιοδοξία για το μέλλον.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Φαρμακογενετικές Αναλύσεις – Τι είναι και γιατί χρειάζονται

p450

Κάθε ασθενής είναι μοναδικός και η θεραπεία του πρέπει να είναι μοναδική

ΤI ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΦΑΡΜΑΚΟΓΕΝΕΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

Η ΧΡΗΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΣΤΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

Οι φαρμακογενετικές αναλύσεις αποτελούν μία από τις πιθανές επιστημονικές απαντήσεις στο γιατί μερικοί άνθρωποι ανταποκρίνονται στα φάρμακα ενώ μερικοί άλλοι όχι. Η χρηστικότητά τους αφορά στην πληροφορία που παρέχουν στον ιατρό για ζητήματα μεγαλύτερης ή μικρότερης δόσης, ποια μπορεί να είναι η ανταπόκριση στη φαρμακοθεραπεία και ποια η πιθανή παρενέργεια του φαρμάκου.

Είναι γνωστό ότι τα φάρμακα και άλλες θεραπευτικές αγωγές επιδρούν διαφορετικά σε κάθε άτομο. Ιδιαίτερα στις ψυχικές νόσους, ένα όχι ασήμαντο ποσοστό των ασθενών που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή δεν ανταποκρίνονται ικανοποιητικά στη φαρμακοθεραπεία. Συγκεκριμένα, παρατηρείται μεγάλη ποικιλομορφία τόσο στο εύρος δόσεων ανάμεσα στους ασθενείς όσο και στο θεραπευτικό αποτέλεσμα της εκάστοτε φαρμακοθεραπείας.

Η παρατηρούμενη διαφορετική ανταπόκριση από άτομο σε άτομο στη χορήγηση ενός φαρμάκου μπορεί να οφείλεται είτε σε εξωγενείς παράγοντες όπως διατροφή, τρόπος ζωής, αλληλεπίδραση με άλλα φάρμακα, είτε σε ενδογενείς παράγοντες δηλαδή σε γενετικές διαφορές των ατόμων και συγκεκριμένα σε παραλλαγές (πολυμορφισμούς) τόσο στα γονίδια των ενζύμων του συστήματος μεταβολισμού των φαρμάκων όσο και των κυτταρικών υποδοχέων στους οποίους δρουν τα φάρμακα αυτά.

Σειρά επιστημονικών μελετών έχουν τεκμηριώσει το γεγονός ότι οι γενετικές παραλλαγές στα ένζυμα του συστήματος μεταβολισμού των φαρμάκων αλλά και των υποδοχέων όπου δρουν τα φάρμακα αυτά, αποτελούν τον πιο σημαντικό παράγοντα που επηρεάζει την ανταπόκριση του ατόμου στα φάρμακα.

Παράλληλα, επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι η γνώση του γενετικού προφίλ του ατόμου ως προς τον μεταβολισμό και τη δράση των φαρμάκων, έχει αποδειχτεί ότι σε ποσοστό μεγαλύτερο του 50% των ασθενών, βοηθά στον προσδιορισμό της καταλληλότητας του φαρμάκου αλλά και στον καθορισμό της δόσης του φαρμάκου, και αυτό αφορά τα περισσότερα από τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα φάρμακα.

Η ανίχνευση αυτών των γενετικών παραλλαγών είναι σήμερα δυνατή χάρη στις φαρμακογενετικές αναλύσεις, οι οποίες βασίζονται στη φαρμακογενετική, την επιστήμη που μελετά τις γονιδιακές παραλλαγές (πολυμορφισμούς) στα ένζυμα και τους κυτταρικούς υποδοχείς που επηρεάζουν το μεταβολισμό και τη δράση των φαρμάκων στον άνθρωπο.

Το διαφορετικό σε κάθε άτομο DNA και η ύπαρξη των γενετικών παραλλαγών στα γονίδια μεταβολισμού των φαρμάκων και των υποδοχέων στους οποίους δρουν τα φάρμακα αυτά, αναδεικνύουν τις φαρμακογενετικές αναλύσεις σε ένα πολύτιμο εργαλείο για την ασφαλή και αποτελεσματική  φαρμακοθεραπεία του ασθενή.

Η πλειονότητα των φαρμάκων ψυχικής υγείας μεταβολίζεται από τα ένζυμα του κυτοχρώματος P450, των οποίων η δραστικότητα καθορίζεται γενετικά. Τα κυτοχρώματα είναι τα ένζυμα που αναλαμβάνουν την αποδόμηση και την αποβολή των φαρμάκων από το ανθρώπινο σώμα. Αυτή η διαδικασία είναι γνωστή σαν μεταβολισμός και στην πράξη σημαίνει την κατάτμηση μιας φαρμακευτικής ουσίας σε επιμέρους συστατικά, που με τη σειρά τους αποβάλλονται από τον οργανισμό. Ωστόσο δεν είναι ίδια η ταχύτητα του μεταβολισμού σε όλους τους ανθρώπουςΠολλές γενετικές παραλλαγές κάνουν ορισμένα κυτοχρώματα ταχύτερα, άλλα πιο αδρανή και ορισμένα τελείως ανενεργά. Έτσι ένα φάρμακο μπορεί να αποβάλλεται πολύ γρήγορα σε κάποιον άνθρωπο και να μην φτάνει σε θεραπευτικά επίπεδα, ενώ σε κάποιον άλλο μπορεί να αποβάλλεται πολύ αργά και έτσι το φάρμακο να αθροίζεται στον οργανισμό προκαλώντας παρενέργειες.

Ειδικότερα, τα περισσότερα από τα φάρμακα ψυχικής υγείας όπως τα αντικαταθλιπτικά, αντιψυχωτικά, αγχολυτικά/υπνωτικά, αντιεπιληπτικά (σταθεροποιητικά του συναισθήματος) τα διεγερτικά κεντρικού νευρικού συστήματος και τα φάρμακα κατά της άνοιας, παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες από άτομο σε άτομο ως προς τον βαθμό μεταβολισμού τους και την ανταπόκριση του ατόμου σε αυτά. Η δράση των φαρμάκων αυτών εξαρτάται από τις ατομικές γενετικές παραλλαγές των βασικών ένζυμων που εμπλέκονται στο μεταβολισμό τους και των υποδοχέων που δρουν στα φάρμακα αυτά και καθορίζουν τόσο τις θεραπευτικές δράσεις των φαρμάκων αυτών όσο και την εμφάνιση διαφόρων ανεπιθύμητων ενεργειών κατά τη θεραπεία με αυτά.

Οι φαρμακογενετικές αναλύσεις εξατομικευμένης θεραπευτικής ταυτοποιούν τις τυχόν γενετικές παραλλαγές στα ένζυμα αυτά και εξηγούν επιστημονικά πως αυτές οι παραλλαγές επηρεάζουν την ανταπόκριση στα φάρμακα. Έτσι, είναι άμεσος και επιστημονικά τεκμηριωμένος ένας τρόπος προσδιορισμού της ασφαλέστερης δοσολογίας των φαρμάκων με στόχο αφενός να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη για τον ασθενή από τα φάρμακα που λαμβάνει ή πρόκειται να λάβει και αφετέρου να αποφευχθεί η εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών ή η απουσία θεραπευτικού αποτελέσματος.

Οι φαρμακογενετικές αναλύσεις εξατομικευμένης θεραπευτικής βελτιώνουν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των περισσότερων από τα συνηθέστερα συνταγογραφούμενα φάρμακα ψυχικής υγείας και στοχεύουν στην βελτίωση της ποιότητας ζωής και της υγείας των ανθρώπων που είτε λαμβάνουν ψυχιατρικά φάρμακα είτε παίρνουν ταυτόχρονα και άλλα φάρμακα.

Οι φαρμακογενετικές αναλύσεις διαμορφώνουν μια εξατομικευμένη ψυχιατρική θεραπεία για κάθε ασθενή ατομικά με στόχο να μειωθούν στο ελάχιστο οι ανεπιθύμητες ενέργειες των φάρμακων που λαμβάνουν και να βελτιστοποιηθεί η αποτελεσματικότητα τους.

Ειδικότερα μπορεί να αποτελέσουν ένα επιπλέον εργαλείο στα χέρια του ψυχιάτρου στη θεραπεία της κατάθλιψης, της σχιζοφρένειας (και ολων των ψυχωτικών διαταραχών), της διπολικής διαταραχής, της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής κ.α.

Οι φαρμακογενετικές αναλύσεις εξατομικευμένης θεραπευτικής γίνονται μόνο μια φορά στη ζωή του ασθενή, μια και τα αποτελέσματα ισχύουν για ολόκληρη τη ζωή του, σύμφωνα με τα εώς τώρα δεδομένα. Επιπλέον για κάθε καινούργιο φάρμακο στην ψυχιατρική που θα κυκλοφορεί μελλοντικά, ο γιατρός μπορεί να γνωρίζει τι πιθανότητες έχει να είναι κατάλληλο και σε ποια δοσολογία για τον συγκεκριμένο ασθενή με τη συγκεκριμένη ψυχική νόσο.

Σήμερα, οι φαρμακογενετικές αναλύσεις εξατομικευμένης θεραπευτικής για την ασφαλέστερη και αποτελεσματικότερη για τον ασθενή φαρμακοθεραπεία,  είναι δυνατές και στην Ελλάδα, με απλές και προσιτές διαδικασίες και στόχο έχουν να προσφέρουν:

 

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών (π.χ. κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, διπολική διαταραχή, ψυχώσεις, καταχρήσεις σε συνδυασμό με στοχευμένες ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις τόσο στον ασθενή όσο και στο στενό, αλλά και ευρύτερο περιβάλλον του.Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Αρέσει σε %d bloggers: