Ιδεοληψίες

ιδεοληψίες

Ροή της σκέψης & ανεπιθύμητες παρεμβολές : Μια άλλη οπτική για τις ιδεοληψίες

Οι ιδεοληψίες είναι σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις που βιώνονται ως νοητικές παρεμβολές σε αξιοσημείωτο ποσοστό του γενικού πληθυσμού. Η ένταση, συχνότητα και δυσφορία που προκαλούν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αρνητική σημασία που τους αποδίδουμε, καθώς και του υπερβάλλοντος ζήλου να τις ελέγξουμε.

Ο ανθρώπινος νους είναι ένα πολύπλοκο μωσαϊκό από σκέψεις, εικόνες, συναισθήματα, παρορμήσεις, αισθήσεις. Στο πλαίσιο της (ατέρμονης) προσπάθειας διαλεύκανσης του μηχανισμού εμφάνισης και των αλληλεπιδράσεων των παραπάνω, είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι η ροή της ανθρώπινης σκέψης δεν ακολουθεί πάντα ένα λογικό και σκόπιμο μονοπάτι. Στην πραγματικότητα οι ανεπιθύμητες παρεμβολές σε αυτήν είναι συχνές και γίνονται εμπόδιο στην ικανότητά μας για παραγωγική σκέψη και απόδοση. Παραδείγματα παρεμβολών είναι :

Ιδεοληψίες/Παρεισφρύουσες (παρεμβάλλουσες) σκέψεις
• Ανησυχία
• Μηρυκασμοί
• Ονειροπόληση
• Προδιαθέσεις προσοχής
• Περισπάσεις προσοχής

Σημαντικός αριθμός ερευνών εώς σήμερα έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ιδεοληψίες υπάρχουν σε ποικίλο βαθμό και συχνότητα στο γενικό πληθυσμό και ΟΧΙ ΜΟΝΟ σε κλινικά διαγνωσμένες ψυχικές διαταραχές όπως στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, την κατάθλιψη, τις αγχώδεις διαταραχές). Η σημασία του γεγονότος αυτού είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο φαίνεται με την πρώτη ματιά.

Καταρχήν μιλώντας για ιδεοληψίες θα πρέπει να δώσουμε τον ορισμό τους. Η ιδεοληψία είναι ένα νοητικό παράγωγο ή αλλιώς ένα παράγωγο του εγκεφάλου που μπορεί να εκδηλωθεί ως σκέψη, εικόνα ή παρόρμηση.

Τι χαρακτηριστικά έχουν οι ιδεοληψίες ?

• Παρεισφρύει, δηλαδή «εισβάλλει» στη ροή της συνειδητής σκέψης
• Εμπλέκεται στην εν εξελίξει γνωσιακή και συμπεριφορική δραστηριότητα
• Έχει εσωτερική προέλευση (νοητικό παράγωγο)
• Είναι ανεπιθύμητη/απαράδεκτη (δυστονική προς το Εγώ)
• Δεν παρουσιάζει κάποια σκοπιμότητα
• Τείνει να επαναλαμβάνεται ενίοτε με αυξητική τάση
• Τείνει να αποσπά την προσοχή εύκολα
• Είναι πολύ δύσκολο να ελεγχτεί

Οι ιδεοληψίες αποτελούν αιτία πολύ έντονου άγχους στο άτομο.

Οι ιδεοληψίες έχουν ποικίλο περιεχόμενο :

• Σεξουαλικό
• Μόλυνσης
• Ελέγχου
• Επιθετικότητας
• Βλασφημίας
• Ατυχήματος
• Αμφιβολίας
• Αποθησαύρισης
• Συμμετρίας
• Ακρίβειας

Αν και όπως προείπαμε διάφορες έρευνες εδώ και 4 δεκαετίες τουλάχιστον επιβεβαιώνουν την ύπαρξη ιδεοληψιών σε διάφορα ποσοστά στο γενικό πληθυσμό, μια διαφορά που χρήζει επισήμανσης είναι η συχνότητα εμφάνισής τους σε σύγκριση με πληθυσμούς ασθενών, η οποία είναι μικρότερη. Από την άλλη είναι χαρακτηριστικό ότι παρεισφρύουσες σκέψεις με περιεχόμενο σύντονο προς το Εγώ, δηλαδή όχι απαράδεκτες και ανεπιθύμητες, εμφανίζονται με παρόμοιες συχνότητες τόσο σε πληθυσμούς ασθενών όσο και στο γενικό πληθυσμό. Οι παρεισφρύουσες αυτές σκέψεις μπορεί να έχουν περιεχόμενο π.χ.:

• Ανησυχίας
• Ανασφάλειας
• Αποτυχίας
• Θλίψης

Η άλλη διαφορά είναι ποσοτική. Δηλαδή τα χαρακτηριστικά των ιδεοληψιών που αναφέρθηκαν παραπάνω υπάρχουν σε πολύ μικρότερο βαθμό στις παρεισφρύουσες σκέψεις που απαντώνται στο γενικό πληθυσμό.
Το στοιχείο που θα πρέπει να σταθούμε, διότι έχει νόημα για τη θεραπευτική προσέγγιση των ιδεοληψιών, είναι ότι η τάση για άσκηση ελέγχου και εξουδετέρωσης στις παρεισφρύουσες σκέψεις ατόμων χωρίς κλινικά διαγνωσμένη διαταραχή είναι πολύ μικρότερη εώς μηδενική.

Αυτό συμβαίνει γιατί τα άτομα αυτά δεν αποδίδουν υψηλή προσοχή ή σημασία ή σκοπιμότητα ή νόημα στην παρουσία τέτοιων νοητικών παρεμβολών. Έτσι λοιπόν αναδεικνύεται σε μείζον το ζήτημα του τι σημαίνει η εμφάνιση της ιδεοληψίας, τι σημασία της αποδίδεται. Η γνωσιακή θεραπευτική αντιμετώπιση των ιδεοληψιών στοχεύει σε αυτό ακριβώς : να επανατοποθετήσει το φαινόμενο στη σωστή του βάση μέσω συγκεκριμένων γνωσιακών και συμπεριφορικών τεχνικών.


Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ιδιώτης Ψυχίατρος & πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής. Είναι πιστοποιημένο μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και παρέχει σύγχρονες υπηρεσίες ψυχιατρικής & συνθετικής ψυχοθεραπείας στο ιατρείο του στην Αθήνα. Εκπαιδευμένος μεταξύ άλλων στην εφαρμογή της καινοτόμου θεραπείας για τις ψυχικές διαταραχές rTMS (Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός).