Διάσπαση προσοχής ΔΕΠΥ

Διάσπαση προσοχής

Όταν λέμε διάσπαση προσοχής αυτό μπορεί να αφορά δυσχέρεια σε ένα ή όλα από τα παρακάτω

  • Διατήρηση της προσοχής
  • Μετατόπιση της προσοχής από ένα ερέθισμα σε άλλο
  • Ιεράρχηση προτεραιότητας εστίασης της προσοχής, δηλαδή πιο απλά να επιλέξει τι είναι σημαντικό να προσέξει ανά πάσα στιγμή.

Τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ (διαταραχή ελλειμματικής προσοχής & υπερκινητικότητας) αλλά και τα αίτια της γίνονται συχνά αντικείμενο παρερμηνείας.

συμπτώματα δεπυ

Μύθοι και δεδομένα που αφορούν τη διάγνωση ΔΕΠΥ

Θα μπορούσε να επιχειρηματολογηθεί ότι σε μερίδα των περιπτώσεων η λέξη διαταραχή δεν είναι κατάλληλη για τη ΔΕΠΥ. Οπωσδήποτε πάντως ισχύει ότι ο εγκέφαλος των ανθρώπων με ΔΕΠΥ είναι εν μέρει διαφορετικός από νευροβιολογικής άποψης. Κάποιοι μύθοι που αφορούν την όλο και συχνότερα αναγνωριζόμενη αυτή κατάσταση είναι :

Δεν είναι αποτέλεσμα ανεπαρκούς/κακής γονεϊκής μέριμνας.

Δεν είναι σφάλμα στο χαρακτήρα (π.χ. τεμπελιά ή ανυπακοή) του παιδιού.

Δεν αφορά έλλειμμα κατανόησης ή νοημοσύνης, αν και μπορεί να φαίνεται έτσι στο μη εξοικειωμένο παρατηρητή.

Τα συμπτώματα ΔΕΠΥ δεν έχουν σκαμπανεβάσματα, αλλά είναι σταθερά.

Η βαρύτητα των συμπτωμάτων δεν είναι σε όλους ίδια, αλλά κυμαίνεται από ήπια, μέτρια ως σοβαρή.

Κατά την εξέλιξη της ΔΕΠΥ και κυρίως στην ενήλικη ζωή μπορεί η υπερκινητικότητα να μειωθεί.

Η λειτουργικότητα στη ΔΕΠΥ δύναται σε κάποιους να είναι στα φυσιολογικά επίπεδα. Όχι μόνο αυτό, αλλά είναι πιθανό άνθρωποι με ΔΕΠΥ να είναι πολύ χαρισματικοί και ιδιαίτερα επιτυχημένοι στον τομέα τους.

Η διάσπαση προσοχής στη ΔΕΠΥ δεν αποτελεί συνειδητή (τη στιγμή που συμβαίνει) ή εσκεμμένη συμπεριφορά.

Δεν είναι εφικτό να πιέσουμε άτομο με συμπτώματα ΔΕΠΥ να συγκεντρωθεί με παρόμοιο τρόπο που δε γίνεται να πιέσουμε άτομο με μυωπία να δει μακριά!

Η διάγνωση γίνεται μέσω κλινικής εξέτασης από ψυχίατρο, ενώ επικουρικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν ειδικά γραπτά τεστ ερωτήσεων. Συχνά κρίνεται απαραίτητη η συνέντευξη μελών της οικογένειας. Δεν υπάρχουν βιολογικοί δείκτες ή άλλες εξετάσεις διαγνωστικές της ΔΕΠΥ.

Για να είμαστε σαφείς: χωρίς διάγνωση και θεραπεία, η ΔΕΠΥ μπορεί να φτάσει σε σημείο να επιφέρει σοβαρές συνέπειες στη ζωή του ατόμου και να επιφέρει άλλες διαταραχές όπως η κατάθλιψη, και η χρήση ουσιών που να επιδεινώσουν ακόμη πιο πολύ τα πράγματα.


Θέμα που χρήζει ιδιαίτερης διευκρίνησης είναι το δεδομένο ότι πολλά παιδιά ή ενήλικες με συμπτώματα ΔΕΠΥ μπορούν να συγκεντρωθούν και μάλιστα σε υψηλό βαθμό σε πράγματα που τους αρέσουν. Σχετικό με αυτό είναι το φαινόμενο “hyperfocus”, δηλαδή μια “υπερσυγκέντρωση” σε κάτι. Θεωρείται ότι μπορεί να αποτελεί ένα είδος αντιρροπιστικού μηχανισμού στην περισπασιμότητα της προσοχής. Αυτό δημιουργεί συχνά σύγχυση στην αντίληψη του κόσμου περί της διαταραχής με διάφορους τρόπους. Είτε ότι εφόσον υπάρχει μια δυνατότητα συγκέντρωσης, δεν υπάρχει ΔΕΠΥ, είτε ότι το άτομο είναι καλομαθημένο ή δεν έχει θέληση για προσπάθεια και συγκεντρώνεται αποκλειστικά σε αυτά που εκείνο θέλει. Γενικά η ΔΕΠΥ δε θεωρείται πρόβλημα θέλησης/βούλησης αλλά δυσλειτουργίας στην εκτέλεση και στο σύστημα ανταμοιβής.

Στην πραγματικότητα όλοι οι άνθρωποι θα συγκεντρωθούν περισσότερο σε αυτά που τους αρέσουν. Δηλαδή αυτό δε συμβαίνει αποκλειστικά στα άτομα με ΔΕΠΥ. Ουσιαστικά αυτό έχει να κάνει με το σύστημα άμεσης ανταμοιβής του εγκεφάλου. Εφόσον λαμβάνουμε άμεση ανταμοιβή (ευχαρίστηση) κάνοντας αυτό που μας αρέσει, επιλέγουμε να το κάνουμε συχνότερα και αφοσιωνόμαστε σε αυτό.

Κατά την εξέλιξη της ωρίμανσης του παιδιού (συχνά και μετά τα 18 έτη της ηλικίας) εγκαθίσταται η ιδιότητα που λέγεται καθυστερημένη ικανοποίηση (delayed gratification). Με λίγα λόγια αυτό σημαίνει την ικανότητα να καταβάλλουμε προσπάθεια και να ενεργούμε χωρίς να αναμένουμε άμεση ανταμοιβή γι’ αυτό. Σχετικές έρευνες δείχνουν ότι άτομα με ΔΕΠΥ έχουν ποικίλλου βαθμού έλλειμμα στην ανάπτυξη αυτής της ικανότητας.  Εντέλει οτιδήποτε δεν επιφέρει άμεση ικανοποίηση/ευχαρίστηση δεν αποτελεί επαρκές ερέθισμα για να ενεργοποιήσει την προσοχή. Η εστίαση της προσοχής σε πιο ουδέτερα/αδιάφορα/αρνητικού ενδιαφέροντος ερεθίσματα είναι ιδιαίτερα δυσχερής σε άτομα με ΔΕΠΥ ασχέτως αν τα ερεθίσματα αυτά μπορεί να έχουν μεγάλη σημασία σε μακροπρόθεσμο πλάνο.


Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής