Συναισθήματα

διαταραχές διάθεσης

Τι είναι το συναίσθημα

Τα συναισθήματα παίζουν κρίσιμο ρόλο στον τρόπο με τον οποίο ζούμε τη ζωή μας, από το να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούμε με τους άλλους στην καθημερινή μας ζωή μέχρι να επηρεάζουν τις αποφάσεις που παίρνουμε.

Έχουν προταθεί πάρα πολλοί ορισμοί για το συναίσθημα και οπωσδήποτε η μελέτη του συνεχίζει να είναι ακόμη ανοιχτή. Πρόκειται για μια ψυχολογική κατάσταση, ένα σύνθετο βίωμα, χαρακτηριστικό όχι μόνο των ανθρώπων, αλλά και των ζώων. Περιλαμβάνει :

  • το υποκειμενικό εσωτερικό αίσθημα
  • μαζί με γνωστικό και
  • σωματικό περιεχόμενο (νευροφυσιολογικές αλλαγές),
  • έναν βαθμό ευχαρίστησης ή δυσαρέσκειας,
  • εξαρτάται από κάποιο ερέθισμα και
  • οδηγεί σε συμπεριφορά.

Η εσωτερική εμπειρία των συναισθημάτων είναι πολύ υποκειμενική και συχνά μπερδεμένη, ιδιαίτερα στην περίπτωση που βιώνονται διαφορετικά συναισθήματα την ίδια στιγμή.


Η μελέτη του συναισθήματος είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα, αλλά και σύνθετα κεφάλαια στην ιστορία της ψυχολογίας.

Υπάρχουν αρκετές επιστημονικές θεωρήσεις που παραδοσιακά έχουν ασχοληθεί με αυτό το ζήτημα. Υπάρχει η οπτική της εξέλιξης (ξεκίνησε από τον Κάρολο Δαρβίνο), η ψυχοφυσιολογική οπτική (William James), η νευρολογική (Walter Cannon), η ψυχοδυναμική παράδοση (Sigmund Freud) και η γνωστική προοπτική που άρχισε να εμφανίζεται τη δεκαετία του 1950. Πιο πρόσφατα, στοιχεία από τη νευροβιολογία άρχισαν να εισέρχονται δυναμικά στη συζήτηση.

Για μια πρόσφατη, αλλά και προχωρημένη σύνοψη της γνώσης για το συναισθημα από διάφορες σκοπιές επιστημονικές και φιλοσοφικές μπορείτε να απευθυνθείτε εδώ.


Πολιτισμικές διαφορές στην αντίληψη του συναισθήματος

Υπάρχουν επίσης πολιτισμικές διαφορές μεταξύ των λαών στον τρόπο που τα συναισθήματα βιώνονται και γίνονται αντιληπτά. Η διαφορετική οπτική ενδεχομένως συμβάλλει στην καλύτερη αντιμετώπιση των αρνητικών συναισθημάτων.

Τα συναισθήματα συνυπάρχουν

Οι Δυτικοί λαοί τείνουν να βλέπουν την ευτυχία και τη θλίψη ως αντίθετα και επομένως ως αμοιβαία αποκλειόμενα. Στην άκρατη επιδίωξή τους για ευτυχία, αποφεύγουν με κάθε τρόπο τα δυσφορικά συναισθήματα, πιστεύοντας ότι αυτά θα μειώσουν την ευημερία τους. Οι Ανατολίτες, ωστόσο, είναι ανοιχτοί να βιώσουν αντιφατικά συναισθήματα ταυτόχρονα. Υπάρχει πάντα κάποια θλίψη σε κάθε ευτυχισμένη περίσταση και κάποια ευτυχία μπορεί να βρεθεί ακόμη και στις πιο σκοτεινές εποχές. Έτσι, οι αρνητικές εμπειρίες γίνονται λιγότερο απειλητικές επειδή δεν αποκλείουν τα ευτυχισμένα συναισθήματα.

Τα συναισθήματα αλλάζουν

Οι Δυτικοί τείνουν να θεωρούν ότι τα συναισθήματα προέρχονται από έναν σταθερό εαυτό. Εάν σκέφτομαι τον εαυτό μου ως ένα ευτυχισμένο άτομο, τότε πρέπει να απορρίψω τυχόν αρνητικές εμπειρίες ως ανωμαλίες – όχι ως μέρος αυτού που είμαι. Ομοίως, όσοι πάσχουν από κατάθλιψη συχνά πιστεύουν ότι έτσι θα νιώθουν πάντα. Αντίθετα, οι Ανατολίτες βλέπουν τα συναισθήματα – όπως και τον εαυτό – να αλλάζουν συνεχώς. Έτσι, οι αρνητικές εμπειρίες γίνονται λιγότερο απειλητικές επειδή είναι μόνο προσωρινές.

Τα συναισθήματα προκύπτουν από το πλαίσιο

Σε αντίθεση με τους Δυτικούς, οι οποίοι βλέπουν τα συναισθήματα ως μόνο προερχόμενα από μέσα τους, οι Ανατολικοί λαοί βλέπουν ότι τα συναισθήματα προκύπτουν από την κατάσταση στην οποία βρίσκονται. Αυτό σημαίνει ότι η διάθεση μπορεί να αλλάξει αλλάζοντας το πλαίσιο, ιδίως ευθυγραμμίζοντας τις σκέψεις και τις συμπεριφορές με τις προσδοκίες των κοινωνικών τους ομάδων. Με την αποστασιοποίηση από τα συναισθήματά τους, οι Ανατολίτες μπορούν να τα ρυθμίζουν καλύτερα. Έτσι, οι αρνητικές εμπειρίες είναι λιγότερο απειλητικές γιατί υπάρχει κάτι που μπορείτε να κάνετε για αυτές.

Συναισθηματικές διαταραχές

Οι συναισθηματικές διαταραχές είναι εκείνες οι ψυχικές διαταραχές που επηρεάζουν αρνητικά σε μεγάλο βαθμό και διάρκεια τη ρύθμιση των συναισθημάτων μας. Αν και στην ουσία όλες οι ψυχικές διαταραχές επηρεάζουν το συναισθημα, υπάρχουν κάποιες στις οποίες αυτό είναι προεξάρχον. Παραδοσιακά στις συναισθηματικές διαταραχές περιλαμβάνονται :


Μη έκφραση συναισθημάτων

Ζούμε σε μια κοινωνία που όχι μόνο δυσκολεύεται να εκφράσει τα συναισθήματα, αλλά πολύ συχνά δεν τα εκφράζει καθόλου. Γενικά η μετάφραση και η διαχείριση των συναισθημάτων από τα άτομα δεν έχει τύχει κατάλληλης προσοχής και εκπαίδευσης στην εποχή μας.

Ορισμένες φορές η μη έκφραση των συναισθημάτων οφείλεται στην αδυναμία αναγνώρισης τους. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται αλεξιθυμία. Στην αλεξιθυμία το άτομο μπορεί να βιώνει συγκινησιακές αντιδράσεις, αλλά να μην μπορεί να καταλάβει γιατί. Παρομοίως μπορεί να αδυνατεί να εξηγήσει το γιατί σκέφτεται ή συμπεριφέρεται με κάποιο συγκεκριμένο τρόπο.

Η συναισθηματική υγεία είναι εξίσου σημαντική με την σωματική μας υγεία, καθιστώντας τη συναισθηματική νοημοσύνη ζωτικής σημασίας. Μέσω αυτής κατανοούμε τον εαυτό μας, χτίζουμε αυτοπεποίθηση και σχετιζόμαστε με ενσυναίσθηση.

“Η μαζική καταστολή του συναισθήματος σε ολόκληρο τον πολιτισμένο κόσμο έχει καταστείλει την ανάπτυξή μας συναισθηματικά, οδηγώντας μας σε μια πορεία συναισθηματικής άγνοιας”.


Διαβάστε περισσότερα ξεχωριστά για κάθε συναισθημα εκ των παρακάτω

Φόβος

Άγχος

Θυμός

Ζήλεια

Ενοχή & ντροπή

Συναίσθημα ή λογική;

Ανάλογα την προσωπικότητα, συχνά το συναισθημα κυριαρχεί στη ζωή των ανθρώπων. Το πως νιώθει κανείς μπορεί να καθορίζει πλήρως το τι κάνει. Ορισμένοι άνθρωποι μάλιστα φέρουν ως «σημαία» το να λειτουργούν βάσει συναισθήματος. Το πρόβλημα εδώ όμως είναι ότι η λήψη αποφάσεων αποκλειστικά με το συναίσθημα δεν είναι αξιόπιστη διαδικασία ως επί το πλείστον. Η ερμηνεία των γεγονότων και εμπειριών στη ζωή μας, εξωτερικών και εσωτερικών, μπορεί να διαστρεβλώνεται σημαντικά αν το μόνο φίλτρο είναι η συναισθηματική μας αντίδραση.

Το φαινόμενο αυτό περιγράφεται κατά μια οπτική με τον όρο συναισθηματική λογική. Πρόκειται για ένα γνωσιακό λάθος.

Μέσω της συναισθηματικής λογικής εκλαμβάνουμε τα συναισθηματα μας ως απόδειξη ότι κάτι ισχύει, ότι είναι αληθές, ότι έτσι είναι. Για παράδειγμα ένα άτομο αξιόλογο και επιτυχημένο με χαμηλή αυτοεκτίμηση που νιώθει ότι δεν αξίζει, θεωρεί ότι αυτή είναι και η πραγματικότητα.

Αντιδιαμετρικά, υπάρχουν άνθρωποι που έχουν απεμπολίσει από τη ζωή τους το να νιώθουν. Μια ζωή αποκομμένη από συναισθήματα και βασισμένη πλήρως στη λογική (την υποκειμενική λογική βεβαίως) που αντιμετωπίζεται ως σπουδαίο προσόν. Το συναίσθημα αναγνωρίζεται νωρίς λόγω πρώιμης μάθησης/μίμησης ως προϊόν αδυναμίας και συνειδητά ή/και ασυνείδητα αποκόπτεται. Άλλοτε πρώιμα τραύματα οδηγούν σε αποκοπή συναισθήματος ως μηχανισμό άμυνας απέναντι στην ψυχική δυσφορία.

Οι άμυνες της διανοητικοποίησης, της εκλογίκευσης, της μόνωσης, της αποσύνδεσης είναι σχετικά παραδείγματα.

Ένα διαχρονικό ερώτημα λοιπόν είναι αυτό που αφορά τι να χρησιμοποιούμε στη ζωή μας για να ζούμε καλύτερα : τα συναισθηματα ή τη λογική;

Δεν είναι άσπρο-μαύρο είναι πιθανώς η καλύτερη απάντηση. Η ζωή στερημένη από συναισθήματα δεν έχει χρώμα και ευχαρίστηση. Από την άλλη η ζωή που ορίζεται μόνο από συναισθηματικές αντιδράσεις είναι πιο επισφαλής και χαοτική.

Υπάρχουν ως γνωστόν τα θετικά συναισθήματα που επιθυμούμε να βιώνουμε και τα αρνητικά που μας προκαλούν δυσφορία. Ένας βαθμός διαχείρισης των συναισθημάτων είναι πάντα απαραίτητος ειδικά στις περιπτώσεις όπου τα αρνητικά μας κατακλύζουν φτάνοντας να δημιουργούν ψυχικές διαταραχές. Παράδειγμα η υπερβολική και συνεχής θλίψη οδηγεί σε κατάθλιψη και το υπερβολικό άγχος σε αγχώδη διαταραχή. Συχνά ο ορθολογικός τρόπος σκέψης συμβάλλει θετικά στη μείωση του αρνητικού συναισθήματος και επιστρατεύεται μάλιστα και από ψυχοθεραπευτικές σχολές όπως η Γνωσιακή.

Η εμπειρία της ζωής χρειάζεται λογική και συναίσθημα, όχι πάντως μόνο το ένα ή μόνο το άλλο. Ποιο είναι το σωστό μείγμα ίσως είναι σχετικό, μια μεγάλη γκάμα από αποχρώσεις του γκρι που ο καθένας μπορεί να ανακαλύψει στη διαδρομή του, συχνά μέσα από επώδυνες καταστάσεις.

Η συναισθηματική μας ζωή είναι σημαντική και κατανοώντας μερικούς από τους διαφορετικούς τύπους συναισθημάτων που βιώνουμε, μπορούμε να αποκτήσουμε μια βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο αυτά εκφράζονται και του αντίκτυπου που έχουν στη συμπεριφορά μας.


Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Απάντηση Ακύρωση απάντησης