Φάρμακα & Ψυχιατρική (Μέρος Β’)

Σταθεροποιητικά του συναισθήματος : Τα φάρμακα της κατηγορίας αυτής όπως δηλώνει και η ονομασία τους αντιμετωπίζουν συναισθηματικού τύπου συμπτώματα, τα οποία προεξάρχουν κυρίως στη διπολική διαταραχή. Παράλληλα χρησιμοποιούνται και σε όλες τις ψυχιατρικές διαταραχές όπου εμφανίζεται έντονη συναισθηματική ευμεταβλητότητα,ακράτεια,ευερεθιστότητα,επιθετικότητα. Έτσι δεν είναι παράξενο ασθενείς με σχιζοφρένεια, κατάθλιψη, διαταραχές προσωπικότητας, κατάχρηση αλκοόλ και άλλων ουσιών, διαταραχές των παρορμήσεων, η τριχοτιλλομανία, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή,η νόσος Tourette και οι διαταραχές πρόσληψης τροφής να κρίνεται απαραίτητο να λάβουν σταθεροποιητές. Οι σταθεροποιητές έχουν την ιδιότητα να ενισχύουν τη δράση φαρμάκων άλλων κατηγοριών όπως τα αντικαταθλιπτικά και τα αντιψυχωτικά κι έτσι χρησιμοποιούνται ευρύτατα σε ανθεκτικές περιπτώσεις.Με εξαίρεση το λίθιο τα φάρμακα αυτής της κατηγορίας χρησιμοποιούνται  και στη θεραπεία της επιληψίας.

  • Λίθιο
  • Βαλπροϊκό
  • Καρβαμαζεπίνη
  • Οξκαρβαμαζεπίνη
  • Λαμοτριγίνη
  • Τοπιραμάτη
  • Γκαμπαπεντίνη

Αγχολυτικά : Μεγάλη ετερογενής κατηγορία που περιλαμβάνει τις βενζοδιαζεπίνες και τους μη βενζοδιαζεπινικούς αγχολυτικούς παράγοντες. Οι βενζοδιαζεπίνες είναι περισσότερο γνωστές ως «ηρεμιστικά». Έχουν τις εξής ιδιότητες :

  • Αγχολυτικές
  • Ευφορική
  • Υπνωτικές
  • Αντιεπιληπτικές
  • Μυοχαλαρωτικές

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά τους είναι ότι προκαλούν εξάρτηση και είναι η μία από τις δύο κατηγορίες ψυχιατρικών φαρμάκων που έχει αυτή την ιδιότητα (η άλλη είναι τα διεγερτικά του ΚΝΣ, βλέπε παρακάτω). Βέβαια για να εμφανιστεί εξάρτηση πρέπει αφενώς να λαμβάνονται επί μεγάλο χρονικό διάστημα (το οποίο για κάθε άτομο διαφέρει) και αφετέρου να λαμβάνονται υψηλές δόσεις. Επιπλέον παράγοντες ειδικοί για κάθε βενζοδιαζεπίνη όπως η ισχύς σύνδεσης με τον υποδοχέα Gaba και ο χρόνος ημιζωής παίζουν σημαντικό ρόλο. Η χρήση τους πρέπει να γίνεται υπό συστηματική ψυχιατρική επίβλεψη καθώς εμφανίζουν και άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες όπως επιδείνωση των γνωσιακών λειτουργιών (π.χ. μνήμη) και ημερήσια υπνηλία με κίνδυνο ατυχημάτων/πτώσεων. Συγκεκριμένοι πληθυσμοί όπως ηλικιωμένοι,αλκοολικοί και χρήστες οπιοειδών και άτομα με αναπνευστική επιβάρυνση όπως με Χρονια Αναπνευστική Πνευμονοπάθεια και Υπνική Άπνοια θα πρέπει να αποφεύγουν τις βενζοδιαζεπίνες. Οι βενζοδιαζεπίνες χρησιμοποιούνται ευρύτατα σε πολλές ψυχιατρικές διαταραχές όπως:

  • Αγχώδεις διαταραχές κατά την έναρξη θεραπείας με αντικαταθλιπτικά, επί εμφάνισης επεισοδίου πανικού, όχι όμως και μακροπρόθεσμα.
  • Διαταραχές ύπνου για μικρά χρονικά διαστήματα
  • Κατάθλιψη, ειδικά με αυτοκτονικό ιδεασμό, άγχος , έντονη ανηδονία ή εμβροντησία
  • Μανιακό επεισόδιο σε υψηλές δόσεις, σε συνδυασμό με αντιψυχωτικά και αντιεπιληπτικά.
  • Σχιζοφρένεια και παρεμφερείς ψυχώσεις: ψυχοκινητική διέγερση, οξεία κατατονία
  • Εξωπυραμιδικά συμπτώματα, όπως π.χ. ακαθισία
  • Σύνδρομο στέρησης από αλκοόλ
  • Επείγουσες ψυχιατρικές καταστάσεις:
    • ψυχοκινητική διέγερση
    • αυτοκτονικότητα, ειδικά με παρορμητικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας
    • αγχώδεις καταστάσεις (κρίση άγχους,κρίση πανικού)
    • τρομώδες παραλήρημα
    • ντελίριο
    • εμβροντησία
    • κακόηθες νευροληπτικό σύνδρομο
  • Οργανικές ψυχικές διαταραχές

Οι πιο γνωστές βενζοδιαζεπίνες είναι η βρωμαζεπάμη (Λεξοτανίλ), η λοραζεπάμη (Ταβόρ), η αλπραζολάμη (Ζάναξ) και η διαζεπάμη (Στεντόν). Υπάρχουν βέβαια αρκετές ακόμη που χρησιμοποιούνται λιγότερο συχνά. Τελευταίο,αλλά όχι ασήμαντο στοιχείο αυτής της σύντομης παρουσίασης αποτελεί το γεγονός ότι οι βενζοδιαζεπίνες δεν πρέπει να διακόπτονται απότομα γιατί προκαλούν σύνδρομο στέρησης ,ενίοτε σοβαρό. Η διακοπή τους πρέπει να γίνεται σταδιακά υπό ψυχιατρική παρακολούθηση.

Βενζοδιαζεπινικώς δρώντα μη βενζοδιαζεπινικά υπνωτικά. Τα φάρμακα αυτά έχουν υπνωτικές και ήπιες αγχολυτικές ιδιότητες, ενώ η τάση για πρόκληση εξάρτησης αν και υπαρκτή είναι μικρότερη από τις βενζοδιαζεπίνες. Πρόκειται για τα φάρμακα :

  • Ζολπιδέμη
  • Ζαλεπλόνη
  • Ζοπικλόνη

Άλλοι αγχολυτικοί παράγοντες  που δεν προκαλούν εξάρτηση . Περιλαμβάνονται φάρμακα που έχουν την ιδιότητα (εκτός των άλλων) να μειώνουν το άγχος, αλλά χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να εκδηλωθεί η δράση τους. Πρόκειται για τα:

Βουσπιρόνη που εκτός από αγχολυτική, μπορεί να έχει και μικρή αντικαταθλιπτική δράση και γι’αυτό χρησιμοποιείται ενίοτε σε συνδυασμό με αντικαταθλιπτικά.

Πρεγκαμπαλίνη : Πρόκειται για φάρμακο που ξεκίνησε ως συμπληρωματική θεραπεία στην επιληψία, όμως έχει δύο επιπλέον ευνοϊκές δράσεις : τη μείωση του άγχους μακροπρόθεσμα και την ανακούφιση από το νευροπαθητικό πόνο.

Προπρανολόλη : Πρόκειται για αποκλειστή των β’ αδρενεργικών υποδοχέων που η ιδιότητά του να μειώνει την ταχυκαρδία και τον τρόμο αξιοποιείται στην αντιμετώπιση αγχωδών διαταραχών με έντονες σωματικές εκδηλώσεις (βλέπε εδώ).

Υδροξυζίνη : Πρόκειται για φάρμακο που η σημαντική αντιισταμινική του δράση έχει ως αποτέλεσμα ηρεμιστικές και υπνωτικές ιδιότητες

Αναστολείς Χολινεστεράσης : Πρόκειται για τους παράγοντες που χρησιμοποιούνται για την επιβράδυνση της εξέλιξης της άνοιας. Στην άνοια παρατηρείται εκφυλισμός εγκεφαλικών νευρώνων, μεταξύ αυτών και των χολινεργικών, δηλαδή αυτών που «επικοινωνούν» μέσω του νευροδιαβιβαστή ακετυλοχολίνη. Η ακετυλοχολινεστεράση είναι το ένζυμο που διασπά την ακετυλοχολίνη,επομένως αν αναστείλουμε τη δράση του ενζύμου αυτού θα υπάρχει περισσότερη ακετυλοχολίνη και άρα περισσότερη χολινεργική νευροδιαβίβαση και άρα επαρκέστερη εγκεφαλική λειτουργία στους εναπομείναντες φυσιολογικούς νευρώνες. Το μειονέκτημά των φαρμάκων αυτών είναι ότι όσο πιο προχωρημένο είναι το στάδιο άνοιας του ασθενούς, τόσο μικρότερη αποτελεσματικότητα έχουν, καθώς όσο προχωρά η άνοια τόσο λιγότεροι άθικτοι νευρώνες παραμένουν στον εγκέφαλο. Οι αναστολείς χολινεστεράσης σε χρήση σήμερα είναι :

  • Δονεζεπίλη
  • Ριβαστιγμίνη
  • Γαλανταμίνη

Στην αντιμετώπιση της άνοιας χρησιμοποιείται επίσης και η μεμαντίνη, ένα φάρμακο με διαφορετικό τρόπο δράσης, ο οποίος αφορά συνοπτικά τον αποκλεισμό των υποδοχέων γλουταμινικού στα νευρικά κύτταρα του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Διεγερτικά του ΚΝΣ (κεντρικού νευρικού συστήματος) : Παράγοντες που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της ναρκοληψίας και άλλων υπερυπνιών, δηλαδή καταστάσεων όπου παρουσιάζεται παθολογικά υπερβολική ποσότητα ύπνου. Η δεύτερη σημαντική ένδειξή τους είναι η ΔΕΠΥ, δηλαδή η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας. Ακόμη, λιγότερα συχνά χρησιμοποιούνται επικουρικά στην κατάθλιψη επί εντονης ψυχοκινητικής επιβράδυνσης και υπνηλίας. Παρουσιάζουν τάση για εξάρτηση και γενικώς είναι φάρμακα που η λήψη τους χρήζει ευλαβικής τήρησης των οδηγιών ψυχιάτρου. Τα φάρμακα αυτά είναι η

  • μοδαφινίλη και η
  • μεθυλφαινιδάτη

Θεραπεία αποκατάστασης από το αλκοόλ : Πρόκειται για την πολύμηνη ή μακροχρόνια συνήθως θεραπεία που ακολουθεί την αρχική φάση απεξάρτησης από το αλκοόλ. Εκτός από αντικαταθλιπτικούς και σταθεροποιητικούς παράγοντες που συχνά χρησιμοποιούνται σε αυτές τις περιπτώσεις, άλλα φάρμακα που βοηθούν είναι :

Δισουλφιράμη (Antabuse) : Δρα αναστέλλοντας την αφυδρογονάση της ακεταλδεϋδης . Φάρμακο που αν συνδυαστεί με αλκοόλ προξενεί έντονη αντίδραση αποστροφής με  πονοκέφαλο, ναυτία, ταχυκαρδία, δύσπνοια και σημαντική δυσφορία

Ναλτρεξόνη (Nalorex) : ανταγωνιστής μ-υποδοχέων οπιοειδών. Μειώνει το αίσθημα ανταμοιβής και άρα την  επιθυμία για αλκοόλ

Ακαμπροσάτη : ανταγωνιστής NMDA & ενεργοποίηση Gaba υποδοχέων . Συμβάλλει στη μείωση του άγχους, της ανησυχίας, της αϋπνίας, τα οποία είναι συχνότατα συμπτώματα στη φάση της αποκατάστασης.

Ο προσεκτικός αναγνώστης ενδέχεται να παρατήρησε ότι κάθε κατηγορία φαρμάκων χρησιμοποιείται σε περισσότερες από μια ψυχικές διαταραχές. Η αιτία του γεγονότος αυτού είναι ότι κάθε διαταραχή περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά συμπτώματα και επίσης κάθε σύμπτωμα μπορεί να οφείλεται στη διαταραχή διαφορετικών νευροδιαβιβαστικών συστημάτων του εγκεφάλου. Για παράδειγμα στην κατάθλιψη (και μιλώντας πολύ απλουστευτικά για λόγους κατανόησης) δυσλειτουργούν νευρώνες που επικοινωνούν με σεροτονίνη,νοραδρεναλίνη και ντοπαμίνη. Παράλληλα είναι πολύ συχνό το φαινόμενο να αντιμετωπίζονται κάποια συμπτώματα και έμμεσα να βελτιώνονται κάποια άλλα. Έτσι στη διπολική διαταραχή για παράδειγμα η πολλαπλή δράση ενός αντιψυχωτικού περιλαμβάνει: μείωση των ψυχωτικών συμπτωμάτων (όπως το παραλήρημα μεγαλείου) μέσω της αντιψυχωτικής δράσης, αλλά και μείωση της επιθετικότητας ,της μειωμένης ανάγκης για ύπνο και της υπερδραστηριότητας μέσω της καταστολής.

Κλείνοντας αυτή τη σύντομη παρουσίαση θα ήθελα να τονίσω ότι η άγνοια είναι κακός σύμβουλος! Ο στιγματισμός της φαρμακευτικής θεραπείας στην ψυχιατρική είναι κατάλοιπο του παρελθόντος (βλέπε εδώ) και δε μπορεί να υποστηριχθεί από βάσιμα επιχειρήματα, αντίθετα αποτελεί διαχρονικό αποτέλεσμα αρνητικών στερεοτύπων,φόβου και καχυποψίας. Οι συνέπειες των ψυχικών διαταραχών στον άνθρωπο είναι τόσο σοβαρές, που η φαρμακευτική αντιμετώπισή τους  όταν χρειάζεται (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παραγνωρίζονται άλλοι τρόποι αντιμετώπισης όπως η ψυχοθεραπεία) είναι επιβεβλημένη.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s