Είναι κληρονομική η κατάθλιψη γιατρέ?

 

γενετικη

Προκύπτει πολύ συχνά το ερώτημα αν η κατάθλιψη παρουσιάζει κληρονομική προδιάθεση. Η απάντηση είναι ναι, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι όλες οι περιπτώσεις καταθλιπτικών διαταραχών έχουν από πίσω κάποια γενετική επιβάρυνση. Επίσης όταν η απάντηση είναι ναι, αυτό δε σημαίνει ότι αυτομάτως θα πάθουν κατάθλιψη και οι συγγενείς του καταθλιπτικού ασθενή. Αυτή η επισήμανση είναι σημαντική για το λόγο ότι η πλειοψηφία του κόσμου, μη γνωρίζοντας τον τρόπο εμφάνισης των ψυχικών διαταραχών, υποθέτει ότι αν κάποιος έχει στο σόι του κληρονομικότητα, τότε είναι καταδικασμένος ό,τι και να κάνει σε μια προβληματική ψυχική υγεία. Η πραγματικότητα είναι ότι ναι μεν ο συγγενής 1ου βαθμού ενός καταθλιπτικού ασθενή έχει τον παράγοντα κινδύνου (σχετικός κίνδυνος 2-3), όμως η κατάθλιψη είναι πολύ πιθανό να μην εμφανιστεί αν το περιβάλλον δεν επηρεάσει μέσω ψυχοπιεστικών στρεσσογόνων γεγονότων, μεμονωμένων ή διαρκείας.

Καθώς οι εξελίξεις τρέχουν με ταχύτατους ρυθμούς στο πεδίο των νευροεπιστημών και της γενετικής, έχει εδώ και αρκετά χρόνια επισημανθεί μια συγκεκριμένη γενετική αλλαγή που συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης. Πρόκειται για το γονίδιο SLC6A4 που κωδικοποιεί το μεταφορέα της σεροτονίνης (5HTTLPR). Το γονίδιο αυτό βρίσκεται στο χρωμόσωμα 17 του ανθρώπου και δύναται να εμφανιστεί με 3 διαφορετικούς γενότυπους που εχουν να κάνουν με την παρουσία ή όχι του «κοντού» (S) και του «μακρού» (L) αλληλόμορφου : SS, LS, LL .Οι δύο πρώτοι γενότυποι που περιλαμβάνουν το S αλληλόμορφο σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης. Επιπλέον έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονικής συμπεριφοράς και κατάχρησης αλκοόλ. Ο αυξημένος αυτός κίνδυνος εξαρτάται από την παρουσία ψυχοπιεστικού γεγονότος στη ζωή του ανθρώπου με το συγκεκριμένο γενότυπο.

Ο νευροτροφικός παράγοντας του εγκεφάλου BDNF διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην πλαστικότητα των νευρικών συνάψεων και ειδικότερα συσχετίζεται με τα κύτταρα του ιππόκαμπου, δομής του μεταιχμιακού συστήματος σχετικής με τη μνήμη και τη μάθηση. Έχει εντοπιστεί ένας παθολογικός πολυμορφισμός (Val66Met) στο γονίδιο του BDNF (χρωμόσωμα 11) ,που έχει ως αποτέλεσμα την ανεπαρκή έκκριση του παράγοντα. Αυτό οδηγεί σε απόπτωση των νευρικών κυττάρων και ατροφία του ιπποκάμπου. Τα άτομα με το συγκεκριμένο πολυμορφισμό καθίστανται έτσι πιο ευάλωτα, τόσο σε καταθλιπτική διαταραχή και αυτοκτονική συμπεριφορά, όσο και σε διαταραχές της μνημονικής ικανότητας. Η έκφραση ή όχι της μειωμένης παραγωγής του BDNF εξαρτάται επίσης από την ύπαρξη υπέρμετρου στρες στη ζωή του ασθενή (επιγενετικός μηχανισμός).

Άλλοι παράγοντες που έχει βρεθεί ότι σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης είναι συγκεκριμένοι πολυμορφισμοί των υποδοχέων της ντοπαμίνης D2 & D3. Επίσης συμβάλλουν σε αυξημένη ευαλωτότητα για αγχώδη διαταραχή, ενώ ο D3 έχει συσχετιστεί και με αυξημένο κίνδυνο και για διπολική διαταραχή.

Σήμερα η γνώση της ύπαρξης ή όχι των παραπάνω προδιαθεσικών γενετικών παραγόντων είναι εφικτή μέσω ειδικών εξετάσεων DNA. Η γνώση αυτή μπορεί να είναι κρίσιμη για τον σύγχρονο ψυχίατρο γιατί μπορεί να οδηγήσει στην πρόληψη της κατάθλιψης και των υπόλοιπων προαναφερόμενων διαταραχών. Η πρόληψη μπορεί να δρομολογηθεί για παράδειγμα μέσω εγκατάστασης συγκεκριμένων προστατευτικών μέτρων που θα αφορούν την αλληλεπίδραση του ατόμου με την προδιάθεση και του περιβάλλοντός του. Ακόμη, στην περίπτωση μιας ήδη εκδηλωμένης καταθλιπτικής διαταραχής, η επίγνωση της ύπαρξης γενετικής ευαλωτότητας μόνο θετική συμβολή μπορεί να έχει στη θεραπευτική αντιμετώπισή της από τον ειδικό.

Όπως προείπαμε οι εξελίξεις τρέχουν. Οι παραπάνω γενετικές αλλαγές δεν είναι οι μοναδικές που επηρεάζουν την εμφάνιση κατάθλιψης. Οι εως τώρα ανακαλύψεις, αν και πολύ σημαντικές, αναμένεται να πλαισιωθούν και από νεότερα δεδομένα, καθώς η επιστήμη προχωρά στο μακρύ δρόμο της χαρτογράφησης και εξιχνίασης της λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική & φαρμακευτική αντιμετώπιση της διαταραχής σε συνδυασμό με στοχευμένες ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις τόσο στον/στην ασθενή όσο και στο στενό, αλλά και ευρύτερο περιβάλλον του/της. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στο πεδίο των καταθλιπτικών διαταραχών αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή. Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

2 σκέψεις σχετικά με το “Είναι κληρονομική η κατάθλιψη γιατρέ?

  1. rena

    Θα ηθελα να σας ρωτησω το εξης:που γινεται το τεστ dna για ψυχιατρικα θεματα και ποσο κοστιζει;γινεται σε οποιαδηποτε μικροβιολογικο εργαστηριο;στο νοσοκομειο;σε ολες τις πολεις ή μονο στην Αθηνα;και κατι τελευταιο αν καποιο ταμειο την δικαιολογει.ευχαριστω.καλημερα σας.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s