Ψυχική & σωματική υγεία : αλληλεπιδράσεις

Ψυχικές Διαταραχές

Ορισμοί : υγεία, σωματική υγεία, ψυχική υγεία

Η υγεία είναι μια κατάσταση πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευημερίας και όχι απλώς η απουσία ασθένειας ή αναπηρίας (WHO).

Με τον όρο σωματική υγεία δεν εννοούμε μόνο την απουσία ασθένειας στο σώμα μας, αλλά και την καλή λειτουργία του οργανισμού μας μέσω του κατάλληλου τρόπου ζωής (π.χ. διατροφή, άσκηση, ξεκούραση, συνήθειες κ.α.).

Μια σημαντική επίπτωση του ορισμού της υγείας είναι ότι η ψυχική υγεία είναι κάτι περισσότερο από την απουσία ψυχικών διαταραχών ή αναπηριών. Η ψυχική υγεία είναι μια κατάσταση ευημερίας στην οποία ένα άτομο συνειδητοποιεί τις δικές του ικανότητες, μπορεί να αντιμετωπίσει τα φυσιολογικά στρες της ζωής, μπορεί να εργαστεί παραγωγικά και είναι σε θέση να συμβάλει στην κοινότητά του (WHO).


Πως η ψυχική υγεία επηρεάζει τη σωματική υγεία

Η ψυχική υγεία επηρεάζει τη σωματική με τη μορφή ψυχολογικών παραγόντων και βιολογικών μηχανισμών που επηρεάζουν ιατρικές καταστάσεις

Όταν ο άνθρωπος ασθενεί, δηλαδή όταν πάσχει από μια νόσο, ή βιώνει κάποιο σύμπτωμα είναι πιθανό να επηρεάζεται η ασθένειά του από ψυχολογικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες ως εξής :

  • Υφίσταται χρονική συσχέτιση μεταξύ της εμφάνισης ή της επιδείνωσης ή της αργής ανάρρωσης από τη νόσο με αυτούς τους παράγοντες
  • Παρεμπόδιση της σωστής θεραπείας
  • Επιβάρυνση μέσω επιπρόσθετων ρίσκων για την υγεία
  • Μεταβολή της υποκείμενης παθοφυσιολογίας

Συχνά οι ψυχολογικοί παράγοντες αποτελούν μέρος μιας ψυχικής διαταραχής και τότε μιλάμε π.χ. για κατάθλιψη, διαταραχή πανικού, διπολική διαταραχή, αλκοολισμός, κατάχρηση ουσιών κ.α. Η ψυχική υγεία αλληλεπιδρά με τη σωματική είτε σε ήπιο βαθμό, είτε φτάνοντας και σε απειλητική για τη ζωή βαρύτητα.

Πιο συγκεκριμένα αναφερόμαστε κυρίως σε :

  • Στοιχεία προσωπικότητας : επιθετικότητα, προσωπικότητα τύπου Α κ.α.
  • Δυσπροσαρμοστικά πρότυπα συναναστροφής
  • Επίμονα δυσπροσαρμοστικές συμπεριφορές σε θέματα υγείας: sex χωρίς προφύλαξη, διατροφή, κάπνισμα, μη άσκηση, άρνηση εμβολιασμού κ.α.
  • Σχετιζόμενες με stress αντιδράσεις και δυσλειτουργικοί μηχανισμοί διαχείρισης
  • Αδιευκρίνιστοι παράγοντες: πολιτισμικοί, θρησκευτικοί κ.α.

Πως η σωματική υγεία επιδρά στην ψυχική υγεία

Από την άλλη πλευρά υπάρχει η διαταραχή προσαρμογής σε μια ιατρική κατάσταση. Δηλαδή ψυχολογικά προβλήματα που προκύπτουν ως απάντηση/αντίδραση στην εμφάνιση μιας νόσου. Επίσης ενίοτε αυτό μπορεί να ποικίλλει σε βαρύτητα για την ψυχική μας υγεία και να φτάσει μέχρι και την πρόκληση ψυχικής διαταραχής π.χ. αγχώδης διαταραχή, συναισθηματική διαταραχή κ.α.

Συνεχίζοντας, υπάρχουν οι καταστάσεις που μια ιατρική κατάσταση προκαλεί μια ψυχική διαταραχή, αλλά εδώ μέσω μιας ευθείας παθοφυσιολογικής βιολογικής επίδρασης. Πληθώρα ιατρικών παθήσεων μπορεί να ευθύνεται και να προκαλούνται συμπτώματα και διαταραχές από όλο το φάσμα της ψυχιατρικής : άγχος, κατάθλιψη, ψύχωση, οργανικά ψυχοσύνδρομα κ.α.

Αλληλεπίδραση στις χρόνιες παθήσεις

Παθήσεις που μπορεί να προκαλέσουν αγχώδη διαταραχή ή συμπτωματολογία άγχους.

Παθήσεις που μπορεί να προκαλέσουν κατάθλιψη

Στους παραπάνω συνδέσμους περιλαμβάνονται επίσης φάρμακα και ουσίες που έχουν ενοχοποιηθεί για άγχος ή κατάθλιψη.

Φαύλος κύκλος

Για να γίνουν τα πράγματα ακόμη πιο σύνθετα να αναφέρουμε το φαινόμενο του φαύλου κύκλου. Αυτό αποτυπώνεται πολύ έντονα συνήθως στην αγχώδη διαταραχή και έχει να κάνει με τις αυτονομικές σωματικές εκδηλώσεις του άγχους (απαντήσεις στην απειλή). Το άγχος τις πυροδοτεί και η ύπαρξή τους μεταφραζόμενη ως απειλητική πυροδοτεί περισσότερο άγχος και ούτω καθεξής.


Άλλες περιπτώσεις αλληλεπίδρασης

Καταστάσεις στις οποίες σημειώνεται αλληλεπίδραση σωματικών και ψυχικών παραγόντων αποτελούν επίσης και :


Κλινική πράξη στην πραγματική ζωή

Στην καθημερινή ιατρική και ψυχιατρική πράξη υπάρχει συνήθως αλληλοεπικάλυψη και διάφοροι συνδυασμοί των καταστάσεων που έχουν περιγραφεί στο άρθρο. Οι ασθενείς συνήθως παγιδεύονται μέσα σε ένα σύνθετο «κουβάρι» από συμπτώματα και δυσλειτουργικές στάσεις των ίδιων και του περιβάλλοντός τους απέναντι σε αυτά, που όσο πιο πολύ χρονίζουν τόσο πιο δύσκολα αντιμετωπίζονται.

Η διέξοδος από τις προαναφερόμενες σύνθετες καταστάσεις αλληλεπίδρασης ψυχικής και σωματικής υγείας μπορεί να υπάρξει με την αφιέρωση επαρκούς χρόνου και κατάλληλης καθοδήγησης από τον ψυχίατρο συχνά σε συνεργασία με ιατρούς άλλων ειδικοτήτων.

Είναι σημαντικό να αρχίσουμε να βλέπουμε την ψυχική όσο πιο ενοποιημένα γίνεται με την σωματική υγεία. Είναι σημαντικό να έχουμε την κατάλληλη πληροφόρηση για αυτό που μας συμβαίνει ώστε να αίρονται παρερμηνείες, καταστροφικές εκτιμήσεις, αλλά και άρνηση. Είναι σημαντικό να μην προβαίνουμε σε βεβιασμένες κινήσεις, ούτε όμως και να αφήνουμε τις καταστάσεις να λιμνάζουν σε χρόνια παθολογία. Και είναι σημαντικό να αντιληφθούμε ότι η διατάραξη της σωματικής και ψυχικής κατάστασης του ανθρώπου είναι πολύ πιο συχνή από ότι κάποτε νομίζαμε, ασχέτως τι φαίνεται και τι όχι. Σε αυτό τελικά μάλλον οι άνθρωποι είναι πιο ίδιοι μεταξύ τους παρά διαφορετικοί.


Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Απάντηση