Γνωσιακή Θεραπεία

Η Γνωσιακή Θεραπεία είναι μια μέθοδος ψυχοθεραπείας που εφαρμόζεται με πολύ αξιόλογα αποτελέσματα σε μια ευρεία γκάμα ψυχιατρικών διαταραχών με κυριότερες από πλευράς συχνότητας την κατάθλιψη και τις αγχώδεις διαταραχές. Χαρακτηρίζεται από :

  • Βραχεία χρονική διάρκεια με κατά μέσο όρο 15-25 συνεδρίες
  • Δομή και καθοδήγηση
  • Εστίαση σε συγκεκριμένα προβλήματα
  • Εγκατάσταση θεραπευτικής συμμαχίας μεταξύ θεραπευτή-ασθενή
  • Συνεργασία θεραπευτή-ασθενή
  • Ενεργή συμμετοχή του ασθενή στη θεραπεία

Η Γνωσιακή Θεραπεία βασίζεται στην εξής θεωρητική αρχή : Ο τρόπος με τον οποίο το άτομο «βλέπει τα πράγματα» είναι ο παράγοντας που επηρεάζει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά του και όχι τα ίδια τα πράγματα καθ’αυτά. Βασίζεται στη ρήση του αρχαίου στωικού φιλόσοφου Επίκτητου “Δεν είναι τα πράγματα που ταράζουν τους ανθρώπους αλλά οι δοξασίες των ανθρώπων για τα πράγματα”. Η απλουστευμένη φράση «βλέπει τα πράγματα» σημαίνει νοητική αναπαράσταση των εξωτερικών και εσωτερικών ερεθισμάτων που δέχεται. Η αναπαράσταση αυτή λαμβάνει χώρα στο «νοητικό όργανο» του ατόμου που είναι ο εγκέφαλος. Το νοητικό όργανο έχει συγκεκριμένες ιδιότητες επεξεργασίας των πληροφοριών, οι οποίες είναι :

  • η καταγραφή μέσω των αισθήσεων (όραση, ακοή, όσφρηση, αφή, γεύση),
  • η αναγνώριση μέσω της ανώτερης εγκεφαλικής λειτουργίας της αντίληψης,
  • η αποθήκευση/διατήρηση/ανάκληση μέσωτης μάθησης και μνήμης
  • η χρησιμοποίηση τους μέσω της σκέψης

Έτσι λοιπόν κάθε άτομο χρησιμοποιεί τις λειτουργίες αυτές για να αλληλεπιδράσει με διάφορα γεγονότα και καταστάσεις που συμβαίνουν γύρω του.Στη Γνωσιακή Θεραπεία χρησιμοποιείται ο όρος «γνωσία», που υποδηλώνει τις σκέψεις και νοητικές εικόνες του ατόμου με τις οποίες αναπαριστά τον κόσμο. Διαφορετικά άτομα αντιλαμβάνονται την ίδια κατάσταση με διαφορετικό τρόπο.Για παράδειγμα στο άκουσμα ενός άσχημου νέου κάποιος μπορεί να κλάψει,άλλος να θυμώσει, άλλος να σωπάσει και ούτω καθεξής.Η δίοδος της πληροφορίας μέσα από το νοητικό όργανο θα οδηγήσει σε σκέψεις,οι οποίες συχνά είναι αυτόματες δηλαδή αυθόρμητες και ασυνείδητες, τις οποίες θα ακολουθήσουν τα συναισθήματα όπως η θλίψη ή ο θυμός και οι συμπεριφορές όπως το κλάμα ή η φυγή.Ταυτόχρονα ισχύει ότι ένα άτομο τείνει να αλληλεπιδρά σε διαφορετικές καταστάσεις με παρόμοιο τρόπο. Ο παρόμοιος αυτός τρόπος μπορεί να εξηγηθεί με την ύπαρξη σταθερών γνωσιακών προτύπων που ονομάζονται σχήματα. Τα σχήματα είναι λοιπόν παγιωμένες ανώτερης πολυπλοκότητας γνωσίες που συνήθως δημιουργούνται νωρίς στην παιδική,εφηβική ή και πρώιμη ενήλικη ζωή του ατόμου και τείνουν να επαναλαμβάνονται στην ερμηνεία γεγονότων και καταστάσεων.Η συμπτωματολογία ενός καταθλιπτικού για παράδειγμα μπορεί να αποδοθεί στην ύπαρξη δυσλειτουργικών σχημάτων όπως αυτό της προσωπικής ανεπάρκειας. Έτσι αν ο καταθλιπτικός είναι πεπεισμένος ότι δεν μπορεί να τα καταφέρει, θα παραμείνει στο κρεβάτι ή μέσα στο σπίτι όλη μέρα!

Στις ψυχιατρικές διαταραχές σύμφωνα με τη γνωσιακή θεωρία υφίσταται συστηματική δυσλειτουργική επεξεργασία των πληροφοριών του εξωτερικού και εσωτερικού περιβάλλοντος. Ένα απλοικό παράδειγμα που θα μπορούσε να κάνει πιο κατανοητό το παραπάνω θα ήταν το να προσπαθήσει να ζυγίσει κανείς ένα αντικείμενο με χαλασμένη ζυγαριά. Οι διαταραχές αυτές στη διεργασία της σκέψης ονομάζονται «γνωσιακές παρεκκλίσεις» και οι συνηθέστερες είναι (ακολουθεί παράδειγμα) :

  • Διπολική Σκέψη : όλα ή τίποτα, άσπρο ή μαύρο, τώρα ή ποτέ  π.χ. «Είστε ή μαζί μας ή εναντίον μας»
  • Αυθαίρετο συμπέρασμα  π.χ. «Ο,τι και να κάνουμε η χρεωκοπία της χώρας είναι αναπόφευκτη»
  • Επιλεκτική προσοχή  π.χ. «Χάλια έγραψα στις εξετάσεις, μου ξέφυγε μια ερώτηση»
  • Εσφαλμένη τιτλοφόρηση  π.χ. «Μου ‘κανε παρατήρηση το αφεντικό,τελικά είμαι άχρηστος»
  • Προσωποποίηση  π.χ. «Οι γονείς μου πήραν διαζύγιο εγώ φταίω»
  • Μεγαλοποίηση αρνητικών  π.χ. «Χώρισα με το φίλο μου σήμερα, δεν πρόκειται να ξανακάνω σχέση»
  • Υποτίμηση θετικών  π.χ. «Και τι έγινε που τελείωσα την πτυχιακή μου επιτέλους, το μεταπτυχιακό μετράει».
  • Νοητικό φίλτρο  π.χ. «Ο υπάλληλος στο ταμείο με κοίταγε καλά καλά,για χαζό θα με πέρασε»
  • Υπεργενίκευση  π.χ. «Μαζί τα φάγαμε»
  • Συναισθηματική λογική  π.χ. «Αφού νιώθω αποτυχημένος, έτσι θα’ναι»
  • Πρέπει  π.χ. «Πρέπει να τηρηθεί το πρόγραμμα, ειδάλλως πρέπει να παρθούν νέα μέτρα»

Συχνά σε μια φράση εμπεριέχονται παραπάνω από μία διαστρεβλώσεις. Έτσι το παράδειγμα του νοητικού φίλτρου είναι ταυτόχρονα αυθαίρετο συμπέρασμα και εσφαλμένη τιτλοφόρηση.

Στη Γνωσιακή Θεραπεία διενεργείται αμφισβήτηση των παραπάνω διεργασιών. Ο θεραπευόμενος ουσιαστικά εκπαιδεύεται και έντεχνα κατευθύνεται μέσω ερωτήσεων από το θεραπευτή να αμφισβητήσει ο ίδιος τις ίδιες του τις πεποιθήσεις,αντιλαμβανόμενος τη μη ορθολογικότητα και τη δυσλειτουργικότητά τους. Προς επίτευξη του αποτελέσματος αυτού χρησιμοποιούνται ειδικές τεχνικές όπως η λεγόμενη «Σωκρατική Μαιευτική», η επαγωγική μέθοδος, αλλά και πολλές άλλες. Κατά την εξέλιξη της θεραπείας η αμφισβήτηση μετακινείται βαθύτερα προς τα δυσλειτουργικά σχήματα. Εν τέλει κατορθώνοντας να τροποποιήσει τον τρόπο που «βλέπει τα πράγματα», ο θεραπευόμενος μειώνει ή και εξαφανίζει τα συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης που είχε. Μάλιστα η Γνωσιακή Θεραπεία σύμφωνα με τις περισσότερες μελέτες προσφέρει μεγαλύτερης διάρκειας ύφεση της κατάθλιψης από την αντίστοιχη φαρμακευτική θεραπεία.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών όπως η κατάθλιψη και το υπερβολικό άγχος. Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Βιβλιογραφία

  1. Aaron T. Beck, Brian F. Shaw, A. John Rush, Gary Emery : Cognitive Therapy of Depression , The Guilford Press , 1979 , New York
  2. Aaron T. Beck & Gary Emery : Anxiety Disorders and Phobias A Cognitive Perspective , Basic Books , 2005 , 20th Anniversary Edition
  3. Γιάννης Παπακώστας : Σημειώσεις Παραδόσεων Σεμιναρίου Γνωσιακής Αιγινήτειο Νοσοκομείο

8 σκέψεις σχετικά με το “Γνωσιακή Θεραπεία

  1. Παράθεμα: Γνωσιακές Διαστρεβλώσεις (Cognitive Distortions) | ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

  2. Παράθεμα: Γνωσιακές Διαστρεβλώσεις (Cognitive Distortions) (Μέρος Ι) | ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

  3. Παράθεμα: Αιτιοπαθογένεια της κατάθλιψης γνωσιακά | ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

  4. Παράθεμα: Επίδραση ψυχοπιεστικών γεγονότων στο άγχος και στην κατάθλιψη | ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

  5. Παράθεμα: Ροή της σκέψης & παρεμβολές : Μια άλλη οπτική του φαινομένου των ιδεοληψιών | Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Αθήνα

  6. Παράθεμα: Σκέψεις ως γεγονότα – Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Αθήνα

  7. Παράθεμα: Σκέψεις ως γεγονότα – Ερέθισμα – Προοπτική

  8. Παράθεμα: Σκέψεις ως γεγονότα – Evolution Path

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s