Ψυχικές διαταραχές & Κληρονομικότητα

Αρκετά συχνά τίθεται το ερώτημα του αν είναι κληρονομικές κάποιες ψυχικές διαταραχές ή πόσο κινδυνεύουν τα παιδιά κάποιου στου οποίου την οικογένεια υπάρχουν ένα ή περισσότερα άτομα με κάποιο ψυχιατρικό πρόβλημα.

Η συζήτηση πάνω σε αυτά τα ερωτήματα είναι παλιά και μεγάλη.Δεν υπάρχει μια καθαρά θετική ή αρνητική απάντηση.Οι παράγοντες που παίζουν ρόλο στην αιτιοπαθογένεια των ψυχικών διαταραχών είναι αρκετοί και συχνά αλληλοεπηρεάζονται.

Εδώ και πολλά χρόνια έχει επικρατήσει η θεώρηση του βιοψυχοκοινωνικού μοντέλου στην αιτιοπαθογένεια των ψυχικών διαταραχών το οποίο έχει 3 διαστάσεις όπως δείχνει και η ονομασία του, ώστε να καλύπτει σφαιρικά το πολύπλοκο αυτό ζήτημα.

  • Βιολογικό: Περιλαμβάνει το ανατομικό, δομικό, μοριακό, γενετικό υπόστρωμα της διαταραχής
  • Ψυχολογικό:Περιλαμβάνει τους ψυχοδυναμικούς παράγοντες που θα διαμορφωθούν κατά την ανάπτυξη του ατόμου,τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του και άλλα.
  • Κοινωνικό:Περιλαμβάνει τις κοινωνικοπολιτισμικές, περιβαλλοντικές, οικογενειακές επιδράσεις που θα παίξουν ρόλο στην έκλυση,εξέλιξη και διαιώνιση της διαταραχής.

Η κληρονομικότητα εντάσσεται στο βιολογικό παράγοντα.Μελετάται με τους εξής τρόπους

  • Μελέτες οικογενειών
  • Μελέτες διδύμων
  • Μελέτες υιοθεσίας
  • Μελέτες ανάλυσης DNA & πρωτεϊνών,νευρωνικών κυρίως,που αυτό κωδικοποιεί

Από σχετικές μελέτες προκύπτει ότι υπάρχει οικογενειακή κληρονομησιμότητα σε μείζονες διαταραχές όπως η σχιζοφρένεια, η διπολική διαταραχή και η κατάθλιψη (αναφέρονται με σειρά υψηλότερου κινδύνου). Η αυτοκτονική συμπεριφορά επίσης μπορεί να μεταβιβάζεται. Φαίνεται ότι για τη σχιζοφρένεια και την αυτοκτονικότητα  ειδικά ρόλο παίζει ο αριθμός των συγγενών που εκδήλωσαν νόσο, καθώς και το πόσο κοντινός ήταν ο συγγενής. Πρέπει να σημειωθεί ότι ακόμα και υγιείς συγγενείς σχιζοφρενών ενδέχεται να παρουσιάζουν ήπια μη ειδικά γνωσιακά κυρίως ελλείμματα, τα οποία βέβαια μπορούν να γίνουν αντιληπτά  μέσω συγκεκριμένων τεστ από ειδικούς. Αυτό δε σημαίνει ότι τα άτομα αυτά θα εκδηλώσουν σχιζοφρένεια, έχουν όμως ένα υψηλότερο κίνδυνο, ο οποίος πολλαπλασιάζεται εάν βρεθούν σε επιβαρυντικές περιβαλλοντικές συνθήκες. Με παρόμοιο τρόπο υψηλότερη ευαλωτότητα για εμφάνιση κατάθλιψης παρουσιάζουν άτομα που έχουν το «κοντό» αλλήλιο του γονιδίου του μεταφορέα (αντλία επαναπρόσληψης) της σεροτονίνης που εδράζεται στο 17ο χρωμόσωμα. Και πάλι τονίζω ότι αυτό δε δείχνει σίγουρα ότι θα πάθουν κατάθλιψη, καθώς μετράει πολύ και η περιβαλλοντική επίδραση. Η σημασία της τελευταίας φαίνεται και από το εύρημα μελετών υιοθεσίας για τη σχιζοφρένεια που αποκαλύπτει ότι άτομα με σχιζοφρενή βιολογικό και υγιή θετό γονέα έχουν πολύ μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης της διαταραχής. Τέλος, από μελέτες διδύμων φαίνεται ότι η πιθανότητα νόσησης από σχιζοφρένεια για μονοζυγωτικούς είναι ~50%, ενώ για διζυγωτικούς ~10-15%. Συμπερασματικά λοιπόν θα λέγαμε ότι για παράδειγμα άτομο με 2 καταθλιπτικούς συγγενείς μπορεί να μην εκδηλώσει ποτέ κατάθλιψη, ενώ άτομο χωρίς κληρονομική επιβάρυνση μπορεί να εκδηλώσει σοβαρή μείζονα κατάθλιψη. Ένας άξονας μελέτης της περιβαλλοντικής επίδρασης στην εμφάνιση νόσου είναι και η επιγενετική (epigenetics) δηλαδή η μελέτη κληρονομούμενων μεταβολών στον φαινότυπο (εμφάνιση) ή την γονιδιακή έκφραση, οι οποίες ΔΕΝ προκαλούνται από μεταβολές στην υποκείμενη DNA αλληλουχία,αλλά από διαφορετικούς μηχανισμούς.

Συγκριτικά με το παρελθόν, οι γνώσεις μας σε σχέση με τη βιολογική συνιστώσα των ψυχιατρικών διαταραχών έχουν αυξηθεί. Η θεώρηση των περισσότερων εξ αυτών μέσα από το γενικό πρίσμα των Νευροεπιστημών έχει συμβάλλει ιδιαίτερα σε αυτό. Με τον όρο Νευροεπιστήμες εννοούμε το σύνολο των επιστημών εκείνων που ασχολούνται με τη μελέτη του ΚΝΣ (κεντρικού νευρικού συστήματος) και ιδίως του εγκεφάλου. Κάποιες από αυτές είναι η μοριακή βιολογία,η μοριακή γενετική,η επιγενετική, η γνωσιακή και συμπεριφορική νευροβιολογία,η νευροανατομία, η νευροψυχολογία και άλλες. Στο πλαίσιο αυτό η αλματώδης εξέλιξη της μοριακής γενετικής έχει συμβάλλει τα μέγιστα στη διερεύνηση της κληρονομικότητας διάφορων ψυχιατρικών διαταραχών. Η συχνότητα δημοσίευσης μελετών για συγκεκριμένους γονιδιακούς τόπους,οι οποίοι συνδέονται με συγκεκριμένο τρόπο με διάφορες εγκεφαλικές λειτουργίες, έχει πλέον αυξηθεί κατά πολύ. Για παράδειγμα  γονίδια όπως τα Disrupted in Schizophrenia 1 (DISC 1), Dysbindin (DTNBP1), Neuregulin (NRG1), D-aminoacid oxidase activator (DAOA), COMT έχει βρεθεί ότι έχουν θετική συσχέτιση με συγκεκριμένες μεταβολές ή βλάβες στη νευρωνική ανάπτυξη και δικτύωση, στη συναπτική διαβίβαση, στη δομική ακεραιότητα εξειδικευμένων εγκεφαλικών περιοχών που αργότερα μπορεί να εκδηλωθούν με συγκεκριμένα γνωστικά, συναισθηματικά και άλλα συμπτώματα της σχιζοφρένειας. Φυσικά είναι αδιαμφισβήτητο ότι ακόμα υπάρχει μακρύς δρόμος να διανυθεί στις σχετικές έρευνες ώστε να καταστεί εφικτή η ύπαρξη καθαρών απαντήσεων στη βιολογική παράμετρο των ψυχιατρικών διαταραχών.

Σπύρος Καλημέρης

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Ψυχικές διαταραχές & Κληρονομικότητα

  1. Παράθεμα: Γνωστικές Λειτουργίες & Σχιζοφρένεια | ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s