Γνωσιακές Παρακάμψεις/Προδιαθέσεις (Μέρος ΙΙΙ)

Κοινωνικού τύπου γνωσιακές προκαταλήψεις (Social Biases)

Μια απόπειρα ορισμού τους θα μπορούσε να είναι:Προκατειλλημένες στάσεις,πεποιθήσεις απέναντι σε συγκεκριμένες κοινωνικές,πολιτιστικές,πολιτικές ομάδες,θρησκείες,φυλές,φύλα συμπεριλαμβανομένου και τη συνειδητή ή ασυνείδητη έκφραση αυτών στον προφορικό και γραπτό λόγο.Και μόνο μια απλή αντιπαραβολή του ορισμού αυτού με συμβάντα και εμπειρίες της καθημερινότητας είναι αρκετή για να μας υποψιάσει περί του συμπεράσματος στο οποίο καταλήγουν έρευνες του κλάδου της κοινωνικής ψυχολογίας :  ότι κοινωνικές γνωσιακές προκαταλήψεις διαχρονικά αποτρέπουν την αμοιβαία επωφελή αλληλεπίδραση μεταξύ των ανθρώπων! Ακολουθεί μια σύντομη αναφορά στις κυριότερες από αυτές.

«Ψυχολογία του όχλου» (Herd Instinct) Η τάση του ατόμου να υιοθετεί τις γνώμες και να ακολουθεί τις συμπεριφορές των πολλών

Προδιάθεση υπέρ των «δικών μας» (Ingroup bias) Η τάση να επιδεικνύεται ευνοική αντιμετώπιση σε άτομα που θεωρούμε δικά μας,του κύκλου μας,της ομάδας στην οποία ανήκουμε

Φαινόμενο DunningKruger (Dunning–Kruger effect) Όταν μη ικανοί άνθρωποι φέρουν μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους,ενώ ικανοί έχουν την τάση να υποτιμούν τις δυνατότητές τους. Στην πρώτη περίπτωση αυτό συμβαίνει γιατί απουσιάζει η ικανότητα διάκρισης μεταξύ ικανότητας και ανικανότητας στους μη ικανούς ανθρώπους. Παρουσιάζει ομοιότητες και με το φαινόμενο της «απατηλής υπεροχής» (Illusory superiority)

Προκατάληψη ενός δίκαιου κόσμου («θείας δίκης»?) (Just-world phenomenon) Η τάση για πίστη σε ένα δίκαιο κόσμο όπου κάποια στιγμή οι άδικοι θα πάθουν ό,τι αξίζουν

Φαινόμενο «status quo» (Status quo bias) Η τάση να θέλουμε τα πράγματα να μείνουν ως είναι ή αλλιώς να προτιμώνται υπάρχουσες κοινωνικές,πολιτικές,οικονομικές δομές ασχέτως με τη λειτουργικότητά τους και σε βάρος εναλλακτικών επιλογών που θα ήταν ενδεχομένως επωφελείς για το σύνολο

Προδιάθεση ψευδούς συναίνεσης (False consensus effect) Η τάση του ατόμου να υπερτιμά το βαθμό που οι άλλοι συμφωνούν μαζί του

Προδιάθεση προβολής (Projection bias) Η τάση του ατόμου να θεωρεί ασυνείδητα ότι οι άλλοι μοιράζονται μαζί του σκέψεις,απόψεις,αξίες,συναισθήματα

Forer effect  Η τάση του ατόμου να δίνει υψηλή αξιοπιστία σε περιγραφές της προσωπικότητάς του που αφορούν υποτιθέμενα το ίδιο, ενώ στην πραγματικότητα είναι ασαφείς και γενικές και δύναται να ισχύουν για πολύ κόσμο π.χ. ωροσκόπια

«Ύστατο» σφάλμα απόδοσης (Ultimate attribution error) Όταν εσφαλμένα αποδίδουμε κάποιο χαρακτηριστικό σε ένα σύνολο ατόμων αντί να εξατομικεύουμε για κάθε άτομο ξεχωριστά

Θεμελιώδες σφάλμα απόδοσης (Fundamental attribution error) Η τάση του ατόμου να δίνει υπερβολική έμφαση σε εξηγήσεις βάσει χαρακτήρα για συμπεριφορές που παρατηρεί σε άλλους και να υποτιμά την επίδραση των καταστάσεων και συνθηκών κάτω από τις οποίες συμβαίνουν οι συμπεριφορές αυτές. Ακριβώς το αντίστροφο έχει την τάση να κάνει για δικές του συμπεριφορές! Για παράδειγμα μπορεί να κρίνουμε τους άλλους ως μη ηθικούς ή λαμόγια όταν χρησιμοποιούν κάποιο «βύσμα»,αλλά όταν το βύσμα παρουσιαστεί σε μας το εκμεταλλευόμαστε εκλογικεύοντας με ποικίλλους καταστασιακούς τρόπους (π.χ. έχω ανάγκη)

(Halo effect) Η τάση να κρίνουμε τους ανθρώπους βάσει επιφανειακών εντυπώσεων που έχουμε αποκομίσει από αυτούς π.χ. ένα ωραίο ντύσιμο

«Ηθική τύχη» (Moral luck) Η τάση του ατόμου να αποδίδει υψηλό ή χαμηλό ηθικό φρόνημα αναλόγως με το αποτέλεσμα μιας πράξης και όχι αναλόγως της πρόθεσης

Ψευδαίσθηση διαφάνειας (Illusion of transparency) Όταν υπερεκτιμάμε το πόσο μας γνωρίζουν οι άλλοι,αλλά και το πόσο εμείς γνωρίζουμε τους άλλους

 

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η κατηγοριοποίηση των γνωσιακών προδιαθέσεων όπως αναφέρθηκαν στα προηγούμενα μέρη του άρθρου (βλέπε εδώ και εδώ) δεν είναι αυστηρή και απλώς εξυπηρετεί περισσότερο τη δική μας κατανόηση. Έτσι σε πολλές από τις προαναφερόμενες προδιαθέσεις κατατάσσονται  και στην επόμενη και μεγαλύτερη κατηγορία που θα ακολουθήσει στο 4ο μέρος: το σύνολο των προδιαθέσεων που αφορά τη λήψη αποφάσεων/υιοθέτηση απόψεων,πίστεων,πεποιθήσεων.

Σπύρος Καλημέρης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s