Σχέση ιατρού ασθενούς

Η σχέση ιατρού ασθενούς περιλαμβάνει 2 αλληλοεξαρτώμενους τομείς : το καθαρά ιατρικό κομμάτι και τη διαπροσωπική επαφή. Το ιατρικό κομμάτι έχει να κάνει με το είδος του προβλήματος του ασθενή, τη διάγνωση του ιατρού, τη δυνατότητα θεραπείας και πόσο εφικτή είναι αυτή,τις ικανότητες και γνώσεις του ιατρού. Στο παρόν άρθρο θα διερευνηθεί η σχέση ιατρού ασθενούς στο επίπεδο της διαπροσωπικής επαφής.

Η σχέση ιατρού ασθενούς διέπεται συνοπτικά και για τις δύο πλευρές από

  • Πεποιθήσεις σχετικά με την άσκηση της ιατρικής
  • Προηγούμενες εμπειρίες
  • Προσωπικότητα
  • Είδος και σοβαρότητα της ασθένειας
  • Πεποιθήσεις σχετικά με την ασθένεια

Ένα πολύ σημαντικό «σημείο των καιρών» είναι ότι  ο σεβασμός στο ιατρικό επάγγελμα έχει δεχτεί οδυνηρά χτυπήματα. Πολύ συνοπτικά αυτό οφείλεται :

  • Στην απαξίωση του κράτους προς τους ιατρούς που εκδηλώνεται κυρίως με άθλιες συνθήκες εργασίας και εξευτελιστικές αμοιβές
  • Στην απαξίωση που διαμεσολαβείται από τα ΜΜΕ που έχουν την τάση να εστιάζουν και να δίνουν έμφαση στην αρνητική πληροφορία καθώς αυτή πουλάει περισσότερο
  • Στην απαξίωση του ιατρικού λειτουργήματος από μικρή αλλά σημαντική μερίδα ιατρών που κακά τα ψέματα το αντιμετωπίζουν ως μέσο πλουτισμού και οι ασθενείς αντιμετωπίζονται ως «πελάτες»

Ειδικά οι δυο τελευταίοι παράγοντες συντελούν στην καλλιέργεια μιας καχυποψίας στον ασθενή, η οποία θα παρεισφρύσει αναπόφευκτα στην κρίση του για τον ιατρό. Σε κανονικές συνθήκες ο ιατρός θα έπρεπε να κρίνεται ανάλογα με τα αποτελέσματα της θεραπείας του, αντιθέτως η ιδέα «αυτός με βλέπει σαν πορτοφόλι» προκαλεί συχνά αμφισβήτηση από μέρους του ασθενή για διάφορες παραμέτρους της θεραπείας.

Πώς βλέπουν σήμερα οι ασθενείς τη σχέση τους με τους ιατρούς? Η απάντηση στο ερώτημα είναι πολυδιάστατη. Σε γενικές γραμμές η πλειοψηφία των ασθενών έχει αρνητικές πεποιθήσεις για την αντιμετώπισή τους από τους ιατρούς με τα ποσοστά αυτά να αυξάνονται όταν πρόκειται για νοσηλεία σε νοσοκομείο. Όσον αφορά τον ιδιωτικό τομέα, από τη μία η πλειοψηφία του κόσμου είναι πιο ικανοποιημένη με το επίπεδο παροχής φροντίδας και την αντιμετώπιση από τους ιατρούς, από την άλλη όμως δυσανασχετεί ιδιαίτερα με το συνήθως πολλαπλάσιο κόστος που αυτά συνεπάγονται!

Συνεχίζοντας την παραπάνω διαπίστωση,  ο περισσότερος κόσμος θεωρεί ότι εάν δώσει περισσότερα χρήματα,ο ιατρός θα τον προσέξει περισσότερο (ισχύει κυρίως για επεμβατικές ειδικότητες,όπως οι χειρουργικές), ενώ φοβάται ότι αν δε δώσει ή δώσει λιγότερα ο ιατρός δεν θα τον προσέξει όπως πρέπει. Πρόκειται για μια απαράδεκτη και εξωφρενική πεποίθηση που κανονικά όλοι οι ιατροί θα έπρεπε να διαλύουν κατά την πρώτη (ει δυνατόν) επαφή τους με τον ασθενή. Ο λόγος είναι πολύ απλά ότι το ιατρικό επάγγελμα είναι λειτούργημα, αν και αυτό ξεχνιέται όλο και περισσότερο τη σήμερον ημέρα, τόσο από το κράτος και την κοινωνία,όσο και από ορισμένους λειτουργούς του. Φυσικά και ο ιατρός θα πρέπει να αμείβεται επαρκώς,αλλά αυτό δε θα πρέπει να σχετίζεται επουδενί με την φροντίδα που θα επιδείξει στους ασθενείς. Ο ιατρός θα πρέπει να παρέχει την ίδια ποιότητα υπηρεσιών τόσο σε φτωχούς όσο και ευκατάστατους ασθενείς. Φυσικά οι περισσότεροι δυσανασχετούν με έναν ιατρό που δείχνει έφεση να ασχολείται με τον οικονομικό παράγοντα και να ζητά άμεσα ή έμμεσα υψηλές αμοιβές. Παραταύτα δεν το εκδηλώνουν, μη ρισκάρωντας τη δυσαρέσκεια του ιατρού που θα έχει ως πιθανή συνέπεια μια μη ικανοποιητική θεραπεία.

Ο ιατρός θα πρέπει να «σκύβει» πάνω από τον ασθενή και να του δείχνει και λεκτικό και έμπρακτο ενδιαφέρον. Η έννοια της «ενσυναίσθησης» θα έπρεπε να είναι μόνιμο κομμάτι της προσέγγισης του ιατρού. Ενσυναίσθηση σημαίνει η ικανότητα να μπαίνεις στη θέση του ασθενή,να αντιλαμβάνεσαι τον πόνο του και να του συμπαραστέκεσαι,διατηρώντας και ασκώντας ταυτόχρονα προς όφελός του την ιατρική και επιστημονική σου ιδιότητα. Μέσω της ενσυναίσθησης εγκαθίσταται «θεραπευτική συμμαχία» με τον ασθενή. Μέσω της ενσυναίσθησης ο ασθενής αισθάνεται μεγαλύτερη εγγύτητα και εμπιστοσύνη στον ιατρό-θεραπευτή του. Όσο περισσότερο εμπιστεύεται το θεραπευτή του, τόσο περισσότερο πιστεύει στη θεραπεία και όπως είναι γνωστό «η πίστη κινεί βουνά».  Ακόμη ο ιατρός θα πρέπει να είναι προσιτός και κατανοητός στον ασθενή διατηρώντας και παράλληλα την επιστημονικότητα και το κύρος του. Θα πρέπει να είναι ειλικρινής, αλλά όχι σκληρός, αισιόδοξος χωρίς να καλλιεργεί ψεύτικες προσδοκίες. Ο ιατρός θα πρέπει να ενημερώνει τον ασθενή, να θέτει τα δεδομένα στο τραπέζι ώστε να του παρέχει μια προσγειωμένη οπτική του κάθε προβλήματος. Θα πρέπει να αφιερώνει επαρκή και ουσιαστικό χρόνο στον κάθε ασθενή εντός κάποιων συγκεκριμένων ορίων φυσικά.

Τα όρια είναι ένα σημαντικό θέμα με ευρύτερες επεκτάσεις στη σχέση ιατρού ασθενούς. Η ικανότητα οριοθέτησης ενός υπεραπαιτητικού και αγενούς συχνά ασθενή αποτελεί και αυτό ένα προσόν που θα πρέπει να αποκτά αν εξαρχής δεν το έχει ένας ιατρός.  Πολλοί ασθενείς έχουν υπερβολικές, εξωπραγματικές προσδοκίες και όταν η πραγματικότητα δεν ανταποκρίνεται σε αυτές, τείνουν να αλλάζουν σαν τα πουκάμισα τους ιατρούς και ταυτόχρονα να τους συκοφαντούν αβάσιμα σε κάθε ευκαιρία. Σε ένα άλλο επίπεδο τα όρια λειτουργούν αντίστροφα, δηλαδή είναι ο ιατρός αυτός που χρειάζεται οριοθέτηση. Εκεί εντάσσονται οι δυστυχώς υπαρκτές  περιπτώσεις που ο ιατρός είναι αδιάφορος, εριστικός, ειρωνικός, προσβλητικός ενίοτε, ενώ άλλοτε συμβαίνει να είναι βιαστικός και να επιθυμεί να ξεπετάξει γρήγορα τον ασθενή.Πολλοί κάνουν τα στραβά μάτια σε τέτοιες συμπεριφορές μην θέλοντας να ρισκάρουν «να μην τους προσέξει ο ιατρός» ή έχοντας τόσο μεγάλη ιδέα για την αυθεντία του που δε θέλουν να τη χάσουν! Η δυσάρεστη αλήθεια είναι ότι το να είναι κανείς ιατρός δε σημαίνει συνήθως ότι δεν μπορεί να έχει μια εκκεντρική ή ευερέθιστη προσωπικότητα. Το θέμα είναι ότι μια τέτοια συμπεριφορά, εκτός του ότι είναι αντιαισθητική και συμβάλλει στη χαμηλή εκτίμηση από συναδέλφους και ασθενείς (άσχετα αν δεν το εκδηλώνουν), δε βοηθά ως προς το θεραπευτικό αποτέλεσμα. Τέλος κάθε ιατρός δε θα πρέπει να ξεχνά ότι η σχέση του με τους ασθενείς είναι σημαντική και για τον ίδιο, αφού σχετίζεται άμεσα με την ηθική ικανοποίηση και την ευχαρίστηση που αντλεί προστατεύοντας την υγεία τους!

Μια ακόμη δυσάρεστη αλήθεια είναι ότι ακόμα και σήμερα δεν είναι και πολλοί οι ιατροί που δίνουν την απαιτούμενη βάση στον ψυχολογικό παράγοντα, ως σημαντικό μεσολαβητή καλύτερου θεραπευτικού αποτελέσματος. Καταρχήν είναι γνωστό ότι σήμερα υποδιαγιγνώσκονται συχνές & σοβαρές οντότητες όπως η κατάθλιψη και διάφορες αγχώδεις διαταραχές, για να μη μιλήσει κανείς και για σπανιότερες ψυχικές διαταραχές..Ακόμη πολλοί ακόμη δε γνωρίζουν οτι σωματικά συμπτώματα μπορεί να εκδηλωθούν καθαρά στο πλαίσιο ψυχικής ασθένειας με ξανά βασικούς εκπροσώπους την κατάθλιψη και το υπερβολικό άγχος. Η σωματοποίηση ψυχικών συγκρούσεων μπορεί να φτάσει στο σημείο εκδήλωσης χρόνιων σωματικών παθήσεων. Τέλος είναι πλέον αναγνωρισμένο φαινόμενο η αιτιοπαθογενετική επίδραση ψυχολογικών παραγόντων για ορισμένες σωματικές ασθένειες όπως καρδιολογικές,  γαστρεντερικές, αναπνευστικές, μυοσκελετικές κ.α. με τους εξής τρόπους :

  • Ευνοώντας την ανάπτυξή τους
  • Καθυστερώντας την ανάρρωση από αυτές
  • Παρεμβαίνοντας στη θεραπεία
  • Δημιουργώντας επιπρόσθετα ρίσκα
  • Επιδεινώνοντας τα συμπτώματα μεσω αντιδράσεων stress

Οι αλληλεπιδράσεις αυτές καθιστούν ακόμη πιο αναγκαία την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη εστίαση του κάθε ιατρού στον ψυχολογικό παράγοντα.Ο ιατρός θα πρέπει να αναγνωρίζει ότι η πλειοψηφία των ασθενών που τον επισκέπτεται βιώνει φόβο για το τι μπορεί να έχει, εμφανή ή συγκαλυμμένο.Παράλληλα συνήθως έχουν άγνοια για τις περισσότερες παραμέτρους των προβλημάτων τους. Έτσι λοιπόν η ιατρική προσέγγιση θα πρέπει να είναι προσεκτική, ειδικά όταν πρόκειται για σοβαρής φύσεως προβλήματα. Στις τελευταίες αυτές τις περιπτώσεις (π.χ. στον καρκίνο) η σχέση ιατρού ασθενούς αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία!

Σπύρος Καλημέρης

ενσυναίσθηση

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Σχέση ιατρού ασθενούς

  1. Παράθεμα: Τα ωφέλη της σωματικής άσκησης:Κοινότυπο βέβαια,αλλά πόσοι το εφαρμόζουν? | Ψυχίατρος Αθήνα - Σπύρος Καλημέρης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s