Αντιμετωπίζεται η ψύχωση του παιδιού μου γιατρέ?

brain mechanism

Ένα πολύ συχνό ερώτημα το οποίο ανακύπτει κυρίως στις πρώτες επαφές με τις ψυχιατρικές υπηρεσίες και όταν έχει ήδη εκδηλωθεί το πρώτο ψυχωτικό επεισόδιο. Οι γονείς του ασθενούς σοβαρά θορυβημένοι από την ένταση της συμπτωματολογίας, συνήθως υπό το κράτος στιγματιστικών αντιλήψεων, έχουν χάσει το έδαφος κάτω από τα πόδια τους και ψάχνουν να βρούν σανίδα σωτηρίας να κρατηθούν.

Ας φανταστούμε το εξής υποθετικό, αλλά κατασκευασμένο από πραγματικές συνηθισμένες (για τον ψυχίατρο) συνθήκες παράδειγμα: 20χρονος ασθενής προσέρχεται στο χώρο των επειγόντων ψυχιατρικών περιστατικών ενός νοσοκομείου, συνοδεία των γονέων του για εξέταση. Ο νεαρός βρίσκεται σε ψυχοκινητική ανησυχία και εκφράζει με δραματικό τρόπο παραλήρημα δίωξης, δηλαδή ότι έχει καταλάβει μια συνωμοσία στο κοντινό του περιβάλλον με στόχο να του κάνουν κακό. Ο λόγος του ανά διαστήματα χάνει τον ειρμό του, χωρίς ο ίδιος να το καταλαβαίνει. Τον τελευταίο μήνα έχει χάσει τον ύπνο του κυριευμένος από τις ομολογουμένως ιδιαίτερα στρεσσογόνες αυτές ιδέες και διαρκώς παρερμηνεύοντας διάφορα τυχαία περιστατικά ως ενδεικτικά του γεγονότος ο,τι παρακολουθείται και ελέγχεται. Έχει μειώσει την πρόσληψη τροφής, έχει χάσει βάρος και ενίοτε εξαφανίζεται για ώρες από το σπίτι χωρίς να ξέρουν οι δικοί του που πηγαίνει. Η έναρξη της κατάστασης αυτής εντοπίζεται πριν περίπου 2 χρόνια με το τέλος του σχολείου και ήταν σταδιακά επιδεινούμενη. Βέβαια ο ασθενής από μικρότερη ηλικία ήταν γενικώς εσωστρεφής, απομονωμένος, με ελάχιστες κοινωνικές επαφές, περνούσε το μέγιστο του χρόνου του κλεισμένος στο δωμάτιό του ακούγοντας μουσική, διαβάζοντας βιβλία και περιοδικά και ψάχνοντας στο ίντερνετ ή παίζοντας ηλεκτρονικά παιχνίδια. Οι γονείς του όπως αναφέρουν ποτέ πλην του τελευταίου χρονικού διαστήματος δε σκέφτηκαν ότι κάτι δεν πάει καλά.Είναι έντονα στρεσαρισμένοι και στη ροή του λόγου τους συχνά πυκνά περιλαμβάνεται η φοβία να μη μάθει η γειτονιά για το πρόβλημα, αν και μάλλον δεν το έχουν αποφύγει τελικά. Έχουν ρωτήσει διάφορους συγγενείς και φίλους να μάθουν πληροφορίες για την άσχημη κατάσταση του γιου τους και φοβούνται έντονα για την εξέλιξή του, αλλά και για τι θα του κάνει η φαρμακευτική αγωγή. Έτσι λοιπόν αφού γίνει η εκτίμηση και εν τέλει η εισαγωγή για νοσηλεία του ασθενούς, ακολουθεί η ενημέρωση των γονέων από τον ψυχίατρο.

Ισχύουν οι παρακάτω αρχές :

Όσο πιο νωρίς αντιμετωπιστεί η ψυχωτική διεργασία τόσο ευνοικότερη είναι η πρόγνωση της μελλοντικής πορείας.

Η σωστή αντιμετώπιση του πρώτου ψυχωτικού επεισοδίου είναι κομβικής σημασίας και περιλαμβάνει την ύφεση των οξέων παραγωγικών συμπτωμάτων με τη βέλτιστη φαρμακευτική αγωγή.

Η φαρμακευτική αγωγή είναι άκρως απαραίτητη.

Η φ.αγωγή μπορεί να έχει κάποιες ανεπιθύμητες ενέργειες (ΑΕ). Σε πρώτη φάση εκτιμάται από τον ψυχίατρο η έκτασή τους και στη συνέχεια γίνονται ενέργειες για την άρση τους. Στη ζυγαριά τι έχει προτεραιότητα η αντιμετώπιση της ψύχωσης ή η εξαφάνιση των ΑΕ, η απάντηση είναι το πρώτο.

Αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά το πρώτο ψυχωτικό επεισόδιο η πρόγνωση γίνεται χειρότερη, καθώς η ύπαρξη υποτροπών γίνεται πιθανότερη. Η ύπαρξη 2ου , 3ου και ούτω καθεξής ψυχωτικού επεισοδίου αρχίζει και αφήνει γνωσιακά και λειτουργικά υπολείμματα στον ασθενή, δηλαδή υποσκάπτει λειτουργίες όπως η προσοχή,η συγκέντρωση και η μνήμη εργασίας (βραχύχρονη) που σε συνδυασμό με τη διαταραχή της σκέψης του (παραλήρημα) και της αντίληψής του (ψευδαισθήσεις) καθιστούν την αντιμετώπιση των υποτροπών αυτών όλο και δυσκολότερη, ατελέστερη και χρονικά διαρκέστερη. Επίσης πρέπει να σημειωθεί ότι σε αρκετές περιπτώσεις ψύχωσης οι λειτουργίες αυτές ήδη έχουν καταστεί προβληματικές στην προνοσηρή και πρόδρομη περίοδο (στο παράδειγμά μας σχολική περίοδος και ηλικία 18-20 ετών αντίστοιχα).

Σε ένα ποσοστό των ψυχωτικών επεισοδίων ο ασθενής είναι επιθετικός λεκτικά και σωματικά κατά οικογενειακών προσώπων ή και άλλων. Επιπλέον είναι πιθανό να προξενήσει βλάβη στον ίδιο του τον εαυτό είτε λόγω αυτοκτονικής συμπεριφοράς είτε επειδή έχει απωλέσει την ικανότητα να κρίνει το συμφέρον της υγείας του (π.χ. έχει σταματήσει να τρώει). Πιο συχνά ένας τέτοιος ασθενής δεν θα αποδέχεται να εξεταστεί από ψυχίατρο ή να λάβει φ.αγωγή στο σπίτι, καθώς δεν υφίσταται εναισθησία της νόσου, δηλαδή η επίγνωση ότι έχει κάποιο πρόβλημα που χρήζει ιατρικής αντιμετώπισης. Σε αυτές τις βαρύτερες περιπτώσεις που περιλαμβάνουν κάποιο ή κάποια από τα παραπάνω στοιχεία, είναι πιθανό ότι θα χρειαστεί η λεγόμενη αναγκαστική νοσηλεία του ασθενούς. Τίθεται σε κίνηση η διαδικασία της εισαγγελικής εντολής, η οποία προβλέπεται από το νόμο και ο ασθενής ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΛΟ ΤΟΥ μεταφέρεται σε ψυχιατρική κλινική όπου και ξεκινάει η θεραπεία του.

Εφόσον το οξύ ψυχωτικό επεισόδιο αντιμετωπιστεί, είναι απολύτως αναγκαία η μετανοσοκομειακή τακτική παρακολούθηση του ασθενή από ψυχίατρο για τουλάχιστον 2 έτη. Ο ψυχίατρος θα εκτιμά την ομαλή πορεία του ή όχι, θα ρυθμίζει τα φάρμακα και θα αξιολογεί πιθανά σημάδια υποτροπής, ένα κλασικό εκ των οποίων είναι η άνευ ιατρικής οδηγίας διακοπή των φαρμάκων. Όπου χρειάζεται θα πρέπει ο ψυχίατρος ή κάποιος συνεργάτης συναφούς ειδικότητας να παρεμβαίνει ψυχοκοινωνικά ώστε να διορθώνει ψυχοπιεστικούς περιβαλλοντικούς παράγοντες (όσο αυτό είναι εφικτό). Πολύ σημαντική κρίνεται η ψυχοεκπαίδευση τόσο του ίδιου του ασθενούς, όσο και του στενού του περιβάλλοντος (βλέπε και εδώ). Το οικογενειακό περιβάλλον θα πρέπει να συνεργάζεται με τους ειδικούς και να μη βάζει εμπόδια στη θεραπεία λόγω των διαφόρων φοβικών και στιγματιστικών αντιλήψεων που μπορεί να υπάρχουν. Για παράδειγμα το θέμα των φαρμάκων θα πρέπει να είναι αποκλειστική αρμοδιότητα του ψυχιάτρου, το ίδιο και το πότε και πώς θα διακοπούν αυτά. Στα πλαίσια της ψυχοεκπαίδευσης είναι χρήσιμο να ενημερώνονται σε κάποιο βαθμό οι συγγενείς για ζητήματα που αφορούν τα φάρμακα και να διαλύονται οι όποιες αβάσιμες πεποιθήσεις σχετικά.

Ένα θέμα που συχνά απαιτεί διευκρίνιση είναι το θέμα του χρόνου στην αντιμετώπιση της ψύχωσης. Καταρχήν για κάθε ασθενή το διάστημα που θα χρειαστεί η θεραπεία του, η νοσηλεία του, η λήψη των φαρμάκων κ.α. είναι σχετικό. Παρ’ολ’αυτά συνήθως η αντιμετώπιση του πρώτου οξέως επεισοδίου θα γίνει μέσα σε 15-20 μέρες, εκτός και αν υπάρχουν ειδικοί παράγοντες όπως ας πούμε η επαφή με ψυχίατρο πολλά χρόνια μετά την έναρξη της ψύχωσης (και όμως υπάρχουν και αυτά!). Αν όλες οι παραπάνω αρχές εφαρμοστούν σε ικανοποιητικό βαθμό, υπάρχει η περίπτωση μέσα σε 2 χρόνια ο ασθενής να βρίσκεται σε καλή ψυχική και λειτουργική κατάσταση ώστε να μπορεί να διακόψει σταδιακά τα φάρμακα και πάντα υπό την επίβλεψη του θεράποντα. Ακόμα κι έτσι θα πρέπει να υπάρχει μια περιοδική πιο αραιή επαφή μαζί του στη συνέχεια, για να καλύπτεται το ενδεχόμενο υποτροπής. Αν μέσα στα επόμενα 5 χρόνια δεν υπάρξει υποτροπή , αυτό θεωρείται πολύ σημαντικό. Η επίδραση ψυχοπιεστικών παραγόντων θα πρέπει πάντοτε να λαμβάνεται πολύ σοβαρότερα υπ’όψιν σε αυτούς τους ασθενείς.

Το πρώτο ψυχωτικό επεισόδιο συνήθως παραπέμπει διαγνωστικά στο φάσμα των ψυχώσεων όπως η σχιζοφρένεια, η σχιζοσυναισθηματική, η παραληρητική διαταραχή. Στην αρχή, η ονομασία της διαταραχής είναι κάτι που θορυβεί ιδιαίτερα κάποιους γονείς. Κάποιοι πέφτουν από τα σύννεφα, κάποιοι το είχαν ήδη υποψιαστεί, κάποιοι δεν ήθελαν να το πιστέψουν μέχρι να το ξεστομίσει ο ψυχίατρος. Σε κάποιες λιγότερες περιπτώσεις το επεισόδιο είναι μανιακό. Εδώ συνήθως υπάρχουν ομοιότητες με το ψυχωτικό, που ακόμη και στο μάτι του ειδικού δεν είναι πάντα εύκολο να διαφοροδιαγνωστεί. Το αρχικό διάστημα της θεραπείας σε συνδυασμό με την ολοκλήρωση του ιστορικού συνεισφέρει στο ξεκαθάρισμα της διάγνωσης. Αν το επεισόδιο είναι μανιακό η διάγνωση είναι η διπολική διαταραχή με συνήθως καλύτερη πρόγνωση από μια καθαρή ψύχωση. Και πάλι όμως αυτό είναι σχετικό και η περίπτωση κάθε ασθενούς εξατομικεύεται. Μια ειδική περίπτωση είναι το επεισόδιο να επήλθε στο πλαίσιο χρήσης ουσιών. Η περίπτωση αυτή είναι πιο περίπλοκη καθώς θα πρέπει να συμπεριληφθεί στη μακροπρόθεσμη θεραπεία και η απεξάρτηση.

Έχοντας υπ’όψιν όλα τα παραπάνω, η απάντηση στην ερώτηση του τίτλου δεν είναι εύκολη. Εάν εφαρμοστούν, η απάντηση είναι καταφατική. Στη ρεαλιστική πραγματικότητα όμως τα πράγματα δε γίνονται πάντοτε όπως θα τα θέλαμε. Η ευθύνη της οικογένειας σε αυτό είναι συνήθως το καίριο σημείο. Οι προκαταλήψεις, αλλά και τα ψυχικά φορτία των στενών συγγενών μπαίνουν εμπόδιο στη σωστή αντιμετώπιση της ψύχωσης. Και μιλάμε για ψυχικά φορτία όχι καινούρια, αλλά σε αρκετές των περιπτώσεων χρόνια. Ψυχικά φορτία που σε συνδυασμό και με άλλους παράγοντες ενδεχομένως να έχουν συμβάλλει στην εκδήλωση της ψυχωτικής διαταραχής.. Ψυχικά φορτία που συνεχίζουν ενίοτε και συμβάλλουν στη διαιώνιση της κατάστασης. Ψυχικά φορτία που έχουν την ιδιότητα να κάνουν το γονέα να μεταθέτει συνεχώς τις ευθύνες σε παράγοντες όπως οι ειδικοί, τα φάρμακα, το έτερον ήμισυ, οι φίλοι κ.α. Και πάλι θα πρέπει να τονίσω για να μην παρεξηγηθώ ότι αυτό ΔΕ συμβαίνει σε όλες τις περιπτώσεις, αλλά σε κάποιες. Επίσης θα πρέπει να τονιστεί ότι ακόμη και η ύπαρξη πολλών παραγόντων αρνητικής πρόγνωσης (βλέπε παρακάτω) δε προυποθέτει ότι σίγουρα το παιχνίδι είναι χαμένο. Εν πάσει περιπτώσει η συνεχής πρόοδος των νευροεπιστημών, η αύξηση της ενημέρωσης περί των ψυχικών διαταραχών και η αργή αλλά υπαρκτή καταπολέμηση του στίγματος στις μέρες μας αποτελούν ελπιδοφόρους παράγοντες για το μέλλον. Παρακάτω ακολουθεί μια σχηματική περίληψη των παραγόντων που δυνητικά μπορούν να επηρεάσουν την πορεία μιας ψύχωσης.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη φαρμακευτική αντιμετώπιση της διαταραχής σε συνδυασμό με στοχευμένες ψυχοθεραπευτικές και ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις τόσο στον/στην ασθενή όσο και στο στενό, αλλά και ευρύτερο περιβάλλον του/της. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στο πεδίο των ψυχωτικών διαταραχών και της σχιζοφρένειας αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή. Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.
 Προγνωστικοί παράγοντες Καλοί Κακοί
φύλο
Οικογενειακό ιστορικό συναισθηματικές διαταραχές σχιζοφρένεια
Οικογενειακή κατάσταση Έγγαμος άγαμος, διαζευγμένος, χήρος
Δίκτυο υποστήριξης Καλό ανεπαρκές
Προνοσηρή προσωπικότητα και λειτουργικότητα Καλή κακή
Έναρξη Όψιμη πρώιμη
Εγκατάσταση συμπτωμάτων Οξεία ύπουλη (σταδιακή και χωρίς εμφανή σημάδια)
Προηγήθηκαν εκλυτικοί παράγοντες; Ναι όχι
Συμπτώματα Θετικά (παραλήρημα, ψευδαισθήσεις) αρνητικά (απάθεια, αβουλία, συναισθηματική άμβλυνση,μειωμένη αυτοφροντίδα)γνωσιακά ελλείμματα
Συμπτώματα διαταραχής διάθεσης έκδηλα, καταθλιπτικά όχι έκδηλα. Αποσυρμένη, αυτιστική συμπεριφορά
Λοιποί παράγοντες ιστορικό περιγεννητικής κάκωσης
απουσία ύφεσης μέσα σε 3 χρόνια
πολλές υποτροπές
ιστορικό επιθετικότηταςνευρολογικά σημεία

6 σκέψεις σχετικά με το “Αντιμετωπίζεται η ψύχωση του παιδιού μου γιατρέ?

  1. Παράθεμα: Γνωστικές Λειτουργίες & Σχιζοφρένεια | ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

  2. Παράθεμα: Σχιζοφρένεια | ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

  3. Παράθεμα: Παραληρητική διαταραχή | ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

  4. Παράθεμα: Μια εμπειρία ζωής ενός ανθρώπου με σχιζοφρένεια | Ψυχίατρος Αθήνα - Σπύρος Καλημέρης

  5. Παράθεμα: Ψυχική νόσος και στίγμα στη σημερινή κοινωνία | Ψυχίατρος Αθήνα - Σπύρος Καλημέρης

  6. Παράθεμα: Ενημέρωση από το διαδίκτυο για θέματα υγείας | Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Αθήνα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s