Γνωστικές Λειτουργίες & Σχιζοφρένεια

 

Οι γνωστικές λειτουργίες φέρονται εις πέρας από την αλληλεπίδραση διαφόρων περιοχών του εγκεφάλου και είναι :

  • ο λόγος (προφορικός και γραπτός)
  • η μνήμη (με όλες τις υποδιαιρέσεις της, βλέπε εδώ)
  • η προσοχή και η συγκέντρωση
  • η βούληση
  • η αντίληψη

Οι παραπάνω λειτουργίες οδηγούν σε πιο σύνθετες δεξιότητες όπως :

  • η διαμόρφωση σχεδίων
  • η διαμόρφωση προτεραιοτήτων
  • η διατήρηση στόχων
  • η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων
  • η μάθηση από την εμπειρία
  • η κριτική ικανότητα
  • η αφαιρετική ικανότητα
  • η κοινωνική συμπεριφορά
  • η λήψη αποφάσεων
  • η παραγωγή ιδεών-δημιουργικότητα

Στη σχιζοφρένεια, αλλά και γενικά στην ευρύτερη κατηγορία των ψυχωτικών διαταραχών, εντοπίζονται σε σημαντικό ποσοστό ελλείμματα στις παραπάνω γνωστικές λειτουργίες.Τα ελλείμματα αυτά είναι δυνατόν να ξεκινούν:

  • ·        ΠΡΙΝ την εμφάνιση της ψυχωτικής συνδρομής αποτελώντας επιβαρυντικό παράγοντα για την εκδήλωσή της,
  • ·        κατά τη διάρκεια της οξείας φάσης,
  • ·        αλλά και στη λεγόμενη υπολλειμματική φάση της νόσου που συνήθως έπεται μήνες εώς χρόνια μετά την αντιμετώπιση της οξείας ψυχωτικής συνδρομής .

Στην πρώτη περίπτωση μιλάμε για το πρόδρομο στάδιο της ψύχωσης το οποίο εγκαθίσταται σταδιακά σε νεαρή ή εφηβική ηλικία, μέρος του οποίου αποτελούν δυσχέρειες σε ορισμένες από τις γνωστικές λειτουργίες. Το αποτέλεσμα είναι εμφανείς ή λιγότερο εμφανείς αλλαγές στη συμπεριφορά του ασθενούς.Οι αλλαγές μπορεί να αφορούν κοινωνική απόσυρση, απώλεια ενδιαφέροντος για σχολείο/εργασία, μείωση σχολικής/εργασιακής  απόδοσης, έναρξη παράξενης συμπεριφοράς.

Η έγκαιρη αναγνώριση τέτοιων αλλαγών από το οικογενειακό περιβάλλον είναι ΥΨΙΣΤΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ, καθώς όσο νωρίτερα ξεκινήσει η θεραπεία, η οποία στο πρόδρομο στάδιο δε θα είναι απαραίτητα φαρμακευτική ή μόνο φαρμακευτική, αλλά και ψυχοθεραπευτική και εργοθεραπευτική, τόσο καλύτερη είναι η πρόγνωση της ψυχωτικής διαταραχής. Βέβαια στην πράξη υφίσταται ένα ΤΕΡΑΣΤΙΟ ΕΜΠΟΔΙΟ: το ΣΤΙΓΜΑ (βλέπε εδώ & εδώ). Λόγω του στίγματος συχνά σημειώνεται τέτοια χρονική καθυστέρηση στην αναζήτηση εξειδικευμένης βοήθειας που η ψύχωση καθίσταται πλέον ιδιαίτερα δύσκολο να αντιμετωπιστεί (βλέπε εδώ).

Οι σχιζοφρενείς έχουν χαμηλές επιδόσεις σε νευροψυχολογικά τεστ που μετρούν τη μνήμη εργασίας, τη σημασιολογική μνήμη, τη λεκτική και οπτική μάθηση και μνήμη, την προσοχή και συγκέντρωση, την οπτική αντίληψη αλλά και πιο σύνθετες δεξιότητες όπως η αφαιρετική ικανότητα, την επίλυση προβλημάτων, την εκτελεστική ικανότητα, τη στοχοκατευθυνόμενη συμπεριφορά κ.α. Σε ένα ποσοστό εντοπίζονται ανάλογες επιδόσεις σε συγγενείς ασθενών, γεγονός με σημασία στη διερεύνηση της κληρονομικότητας της νόσου (βλέπε εδώ). Τα γνωστικά ελλείμματα αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία συμπτωμάτων της σχιζοφρένειας και συσχετίζονται σε κάποιο βαθμό με τα λεγόμενα αρνητικά συμπτώματα.

Οι γνωστικές δυσλειτουργίες νευροανατομικά αφορούν κυρίως την προμετωπιαία,προκινητική και κροταφική υποδιαίρεση του εγκεφάλου. Πιο συγκεκριμένα έχουν ανευρεθεί οι εξής αλλοιώσεις :

•             Φλοιώδης ατροφία

•             Μειωμένη συμμετρία σε διάφορες εγκεφαλικές περιοχές, όπως ο μετωπιαίος και ο κροταφικός λοβός.

•             Ατροφία σκώληκα παρεγκεφαλίδας

•             Κοιλίες: Διάταση πλάγιων κοιλιών εγκεφάλου κατά ~25%

•             Μεταιχμιακό σύστημα: ατροφία ιππόκαμπου και άλλων κροταφικών δομών κατά ~25%. Επιπλέον, ο ιππόκαμπος εμφανίζει δυσλειτουργία και αποδιοργάνωση της αρχιτεκτονικής των νευρώνων του. Το μέγεθος της ατροφίας σχετίζεται με τη βαρύτητα της νόσου.

•             Θάλαμος: μείωση μεγέθους και απώλεια νευρώνων σε ορισμένους πυρήνες

Οι αλλοιώσεις ανευρίσκονται συνήθως εξ αρχής στους ασθενείς, και δεν είναι σαφές αν επιδεινώνονται με την πάροδο της νόσου. Επιπλέον ανευρίσκονται και σε υγιείς συγγενείς τους, καθώς και σε άτομα υψηλού κινδύνου. Πιθανότατα αποτελούν τα αποτυπώματα της γενετικής προδιάθεσης και οφείλονται μάλλον στη διαταραχή νευρωνικής δικτύωσης του υπό ωρίμανση εγκεφάλου.

Η βελτίωση των γνωστικών λειτουργιών στη σχιζοφρένεια αποτελεί επίκεντρο της ψυχιατρικής έρευνας και πρακτικής τα τελευταία χρόνια. Ίσως αποτελεί κομβικό σημείο στη θεραπεία της σχιζοφρένειας, καθώς στοχεύει στην ανόρθωση της χαμηλής λειτουργικότητα των ασθενών σε σημαντικούς τομείς : κοινωνική ζωή, εργασία, οικογένεια. Πρέπει να σημειωθεί ότι δεν έχει αποδειχθεί βελτίωση στις γνωστικές λειτουργίες με την αντιψυχωτική φαρμακευτική αγωγή.Έτσι η εστίαση μεταπίπτει σε γνωσιακές-συμπεριφορικές μεθόδους όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και η γνωσιακή αναδόμηση και ψυχοκοινωνικές και εργοθεραπευτικές παρεμβάσεις. Εν πάσει περιπτώσει η έρευνα στο συγκεκριμένο πεδίο είναι διαρκώς εξελισσόμενη.

Σπύρος Καλημέρης

 schizo cognition

2 σκέψεις σχετικά με το “Γνωστικές Λειτουργίες & Σχιζοφρένεια

  1. Παράθεμα: Σχιζοφρένεια | ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

  2. Παράθεμα: Ωκυτοκίνη & Νευροψυχιατρικές Διαταραχές | Ψυχίατρος Αθήνα - Σπύρος Καλημέρης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s