Γιατρέ εδώ και 6 μήνες ο μπαμπάς μου νομίζει οτι μπαίνουν κλέφτες στο σπίτι, τι έχει?

Ψυχωτικές εκδηλώσεις στην 3η ηλικία

Ψυχωτικά συμπτώματα εμφανίζονται σε αρκετά υψηλό ποσοστό των ψυχιατρικών περιστατικών που καλείται να αντιμετωπίσει ο ψυχίατρος είτε σε ιδιωτικό είτε σε κλινικό επίπεδο. Αυτά ανήκουν στις εξής μεγάλες κατηγορίες:

·         Διαταραχές αντίληψης : Ψευδαισθήσεις, παραισθήσεις, ψευδοψευδαισθήσεις που μπορεί να προέρχονται από όλα τα αισθητήρια συστήματα του οργανισμού, δηλαδή ακουστικές, οπτικές, απτικές, οσφρητικές, γευστικές και κιναισθητικές.

·         Διαταραχές περιεχομένου σκέψης : Παραληρητικές ιδέες, υπερτιμημένες ιδέες π.χ. καταδίωξης συνωμοσίας, μεγαλομανίας

·         Διαταραχές λόγου : ρυθμού, ροής, οργάνωσης π.χ. χάλαση συνειρμού

·         Διαταραχές ψυχοκινητικότητας : π.χ. διέγερση, εμβροντησία, κατατονία, στερεοτυπίες

·         Διαταραχές συναισθήματος : π.χ. συναισθηματική απροσφορότητα, δηλαδή καταφανής ασυμφωνία μεταξύ περιεχομένου σκέψης και συναισθηματικής απάντησης όπως εκδήλωση χαράς επί κάποιας απώλειας συγγενικού προσώπου

Η εμφάνιση των ψυχωτικών συμπτωμάτων στην 3η ηλικία μπορεί να είναι είτε αιφνίδιας έναρξης είτε σταδιακής, σε κάθε περίπτωση όμως προκαλεί έντονο στρες στο οικογενειακό περιβάλλον του ηλικιωμένου και ταχεία κινητοποίηση για την αντιμετώπισή τους. Η αιτιολογία των ψυχωτικών εκδηλώσεων είναι συνήθως ένα κυρίαρχο ερώτημα και με αυτό θα ασχοληθούμε παρακάτω.

Ψυχωτικές εκδηλώσεις στους ηλικιωμένους οφείλονται στην πλειοψηφία των περιπτώσεων σε οργανική βλάβη του νευρικού συστήματος ή και άλλων συστημάτων του ανθρώπινου οργανισμού. Οι οργανικές βλάβες διαφοροποιούνται ανάλογα με την παράμετρο του χρόνου εκδήλωσής τους. Όταν η εκδήλωση είναι οξεία, δηλαδή ώρες ή μέρες, τίθεται η διάγνωση «ντελίριο». Το ντελίριο είναι ένα σύνολο συμπτωμάτων μεταξύ των οποίων μπορεί να είναι ψυχωτικά όπως ψευδαισθήσεις, δ/χη λόγου, διέγερση και παροδικές παραληρητικές ιδέες. Συνήθως η αντιμετώπιση της αιτίας του ντελιρίου οδηγεί σε εξαφάνιση των ψυχωτικών εκδηλώσεων. Οι συνηθέστερες αιτίες του ντελιρίου είναι

                     ΚΝΣ: επιληψία, εγκεφαλίτιδα, εγκεφαλικό τραύμα, όγκος, αιμορραγία,  απόστημα, Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο

                     Μεταβολικές διαταραχές: Διαταραχές ηλεκτρολυτών, υπερ- ή υπογλυκαιμία, αφυδάτωση ή φόρτωση υγρών, διαταραχή οξεοβασικής ισορροπίας

                     Ενδοκρινολογικές: Υπερθυρεοειδισμός, παραθυρεοειδοπάθειες, κρίση υπεραλδοστερονισμού, επινεφριδιακή ανεπάρκεια.

                     Αιματολογικές: αναιμία, λευχαιμία

                     Καρδιολογικές: έμφραγμα, καρδιακή ανεπάρκεια, αρρυθμία, καρδιοχειρουργική επέμβαση

                     Αναπνευστικές: ΧΑΠ, υποξία

                     Ηπατικές: ηπατική ανεπάρκεια, ηπατική εγκεφαλοπάθεια

                     Νεφρικές: Νεφρική ανεπάρκεια, ουραιμία, SIADH,

                     Νεοπλάσματα: κυρίως εγκεφαλικά, παρανεοπλασματικό σύνδρομο

                     Λοιμώξεις (AIDS, σύφιλη, νόσος Lyme, ερυσίπελας, αποστήματα),

                     Φάρμακα: αντιχολινεργικά, αναλγητικά, στεροειδή, αντιβιοτικά, αναισθησία, καρδιολογικά και αντιυπερτασικά, αντινεοπλασματικά κ.α. Ουσιαστικά, οποιαδήποτε ουσία έχει λάβει ή έχει διακόψει πρόσφατα ο ασθενής

                     Ναρκωτικές ουσίες: τοξίκωση και στερητικό σύνδρομο

                     Ψυχιατρικά: κακόηθες νευροληπτικό σύνδρομο, κακόηθες σεροτονινεργικό σύνδρομο

                     Έκθεση σε περιβαλλοντικές συνθήκες: Τραυματισμοί, εγκαύματα, θερμοπληξία, αυξημένο υψόμετρο

Στη 2η περίπτωση η εγκατάσταση των ψυχωτικών συμπτωμάτων είναι σταδιακή με κυριότερα τις παραληρητικές ιδέες και τις ψευδαισθήσεις π.χ. σε ένα διάστημα μηνών εμφανίζονται παράπονα και αιτιάσεις για ξένα άτομα μέσα στο σπίτι, για ανεξήγητες κλοπές αντικειμένων , για απιστία του ηλικιωμένου συντρόφου κ.α. Η συνηθέστερη διάγνωση εδώ είναι η άνοια. Υπάρχουν πάρα πολλά αίτια και τύποι άνοιας με συχνότερη στο ~60% την άνοια τύπου Alzheimer και ξεφεύγει από τους σκοπούς του παρόντος άρθρου η ανάλυσή τους.

Είτε πρόκειται για ντελίριο είτε για άνοια, ο ασθενής χρειάζεται εκτεταμένη ιατρική διερεύνηση και φροντίδα , ώστε αφενώς να εντοπιστεί ο αιτιολογικός παράγοντας και αφετέρου να γίνει προσπάθεια άρσης αυτού. Συχνά η διερεύνηση γίνεται στα πλαίσια νοσοκομείου, σε κάποιες περιπτώσεις βέβαια μπορεί να γίνει σε εξωτερική βάση. Δεν είναι ασυνήθιστο να ανευρίσκεται μια απροσδόκητη, αλλά αντιμετωπίσιμη αιτία μιας ψυχωτικής εκδήλωσης. Σχετικό παράδειγμα αποτελούν οι οπτικές ψευδαισθήσεις, που θα μπορούσαν να είναι αποτέλεσμα οφθαλμικής διαταραχής! Η αντιμετώπιση των ψυχωτικών εκδηλώσεων της άνοιας είναι κυρίως φαρμακευτική. Χρησιμοποιούνται χαμηλές δόσεις αντιψυχωτικών , των οποίων η ρύθμιση αποτελεί πολύπλοκη υπόθεση, καθώς θα πρέπει να  διατηρηθεί η ισορροπία μεταξύ αντιμετώπισης των συμπτωμάτων, αλληλεπίδρασης με τη λοιπή φαρμακευτική αγωγή του ασθενούς και ελαχιστοποίησης των ανεπιθύμητων ενεργειών. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι ηλικιωμένοι για διάφορους λόγους (εγκεφαλικές αλλοιώσεις, επιβράδυνση μεταβολισμού κ.α.) είναι περισσότερο ευάλωτοι σε ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμάκων. Έτσι η παροχή κατάλληλης φροντίδας από ειδικούς ψυχιάτρους και ενδεχομένως και ιατρούς άλλων ειδικοτήτων καθίσταται απολύτως αναγκαία.

Σε μια μειοψηφία ηλικιωμένων η αιτιολογία των ψυχωτικών συμπτωμάτων δεν είναι καθαρά οργανική. Όταν μετά από μια σειρά εξετάσεων νευροψυχολογικών, αιματολογικών, απεικονιστικών (CT, MRI ,PET), και πιθανώς άλλων (ηλεκτροκαρδιογράφημα, ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, οσφυονωτιαία παρακέντηση) δεν ανευρεθεί παθολογία, τότε η διαγνωστική κατεύθυνση είναι η λεγόμενη όψιμης έναρξης  πρωτοπαθής ψυχική διαταραχή:

                             Κατάθλιψη με ψυχωτικά συμπτώματα

                             Μανία με ψυχωτικά συμπτώματα

                             Σχιζοφρένεια όψιμης έναρξης

                             Παραληρητική διαταραχή

Η διαφορική διάγνωση με τις οργανικές ψυχωτικές διαταραχές μπορεί να είναι αρκετά δύσκολη. Μια λεπτή διαφορά που θα μπορούσε να αναφερθεί είναι η απουσία ή η χαμηλότερη ύπαρξη γνωστικών συμπτωμάτων (π.χ. διαταραχή μνήμης) στις όψιμες ψυχώσεις.

Σε άλλες περιπτώσεις οι ψυχωτικές διαταραχές στην 3η ηλικία διαμορφώνονται στο πλαίσιο ενός συνεχούς που ξεκινάει σε μικρότερη ηλικία. Για παράδειγμα μια παραληρητική διαταραχή με έναρξη το 40ο έτος της ηλικίας που δεν έγινε κατορθωτό να αντιμετωπιστεί, θα συνεχιστεί για δεκαετίες. Σε κάποιες περιπτώσεις υποβόσκει ψυχοπαθολογία μη θορυβώδης, που διαλάθει της προσοχής του στενού περιβάλλοντος και κάποια στιγμή σε μεγάλη πλέον ηλικία πυροδοτούμενη ενδεχομένως από περιβαλλοντικό ψυχοπιεστικό ερέθισμα, παράγει το ψυχωτικό σύμπτωμα. Σχετικό παράδειγμα αποτελούν οι παρανοειδείς , σχιζοειδείς και σχιζότυπες διαταραχές προσωπικότητας. Περιγραφές όπως : «Ο μπαμπάς μου πάντοτε ήταν υπερβολικά ιδιότροπος και τσακωνόταν συνέχεια» ή «η μητέρα μου ήταν πάντα καχύποπτη και με το παραμικρό δημιουργούσε εντάσεις στην οικογένεια» προσανατολίζουν προς σχετικές διαγνώσεις. Τέλος καθόλου σπάνια αντιμετωπίζονται μεικτές καταστάσεις όπου συνυπάρχει ο οργανικός και ο «χρονίως ψυχοπαθολογικός» παράγοντας.

 

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

elderly 

 

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Γιατρέ εδώ και 6 μήνες ο μπαμπάς μου νομίζει οτι μπαίνουν κλέφτες στο σπίτι, τι έχει?

  1. Παράθεμα: Σχιζοφρένεια | ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s