Υστερία!

Υστερία ή Διαταραχή Μετατροπής ή  Διαταραχή Λειτουργικών Νευρολογικών Συμπτωμάτων κατά DSM V (Functional Neurological Symptom Disorder)

Είναι μάλλον απίθανο να μην έχει χρησιμοποιήσει τη λέξη υστερία ο καθένας μας αρκετές φορές στη ζωή του θέλοντας να χαρακτηρίσει αντιδράσεις άλλων (αλλά και δικές του σπανιότερα).Οι αντιδράσεις αυτές έχουν να κάνουν με θορυβώδεις εκδηλώσεις άγχους,υπερβολικής ανησυχίας ή θυμού που τραβάνε την προσοχή.

Η υστερία αποτελεί μια από τις παλαιότερες ψυχιατρικές οντότητες, με την οποία διάσημες ψυχιατρικές φυσιογνωμίες όπως ο Σίγκμουντ Φρόυντ ασχολήθηκαν εκτενώς στην εποχή τους. Η υστερία κατάσσεται στις Σωματόμορφες διαταραχές (στο DSM V αναφέρονται ως Σχετικές με Σωματικά Συμπτώματα), δηλαδή στις διαταραχές εκείνες που εκδηλώνονται με σωματικά συμπτώματα τα οποία δεν μπορούν να αποδοθούν σε εντοπίσιμη κλινικά ιατρική αιτία. Το γυναικείο φύλο υπερέχει σημαντικά στη συχνότητα εμφάνισης της διαταραχής. Για να θεωρήσουμε κάποιαν/ον υστερικό με την επίσημη έννοια του όρου πρέπει να εμφανίζει τα παρακάτω συμπτώματα :

  • ·       Ένα ή περισσότερα συμπτώματα διαταραχής της εκούσιας κινητικής ή αισθητικής νευρολογικής λειτουργίας (βλέπε παρακάτω)
  • ·       Η ασθενής δεν προσποιείται και δεν προκαλεί επίτηδες τα συμπτώματα.
  • ·       Τα συμπτώματα δικαιολογούν ιατρική αξιολόγηση, όμως δεν ανευρίσκεται παθολογικό ή νευρολογικό αίτιο.
  • ·       Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται μετά από στρεσσογόνο για τον ασθενή γεγονός.
  • ·       Τα συμπτώματα προκαλούν δυσλειτουργία του ατόμου στην οικογένεια, στο επάγγελμα, στις κοινωνικές του σχέσεις.

Κινητικά συμπτώματα

·       Μυική αδυναμία, πάρεση, παράλυση , λιποθυμία

·       Τρόμος, μυόκλονος

·       Αστάθεια βάδισης

·       Δυσφωνία/αφωνία/δυσαρθρία

·       Δυσκαταποσία

Αισθητικά συμπτώματα

·       Μείωση όρασης, θόλωση, διπλωπία, τύφλωση

·       Μείωση εώς κατάργηση αίσθησης αφής οπουδήποτε στο δέρμα

·       Τσιμπήματα, μουδιάσματα, μυρμηγκιάσματα

·       Ανοσμία

·       Μείωση ακοής

Στην υστερία τα συμπτώματα συνήθως τροποιούνται μέσω της παρουσίας ανθρώπων, της υποβολής ή σχολίων που ακούγονται σχετικά. Για παράδειγμα μπορεί να εξασθενούν ή να ενισχύονται ανάλογα με την προσοχή του περιβάλλοντος. Πρέπει να αναφερθεί ότι ο μηχανισμός παραγωγής των υστερικών εκδηλώσεων είναι περίπλοκος, με την έννοια ότι ο ασθενής δεν προσποιείται συνειδητά, ταυτόχρονα όμως δεν πρόκειται για μια εντελώς ασυνείδητη διαδικασία. Ένα αρκετά «περίεργο» χαρακτηριστικό της διαταραχής είναι ότι παρά τις θορυβώδεις και δραματικές εκδηλώσεις, το άτομο δε φαίνεται να εμφανίζει παρόμοια ενασχόληση και με τη φύση ή τις συνέπειες των εκδηλώσεων αυτών («belle indifference» = «ωραία αδιαφορία»). Ουσιαστικά έχουμε να κάνουμε με ενεργοποίηση νευρωτικών μηχανισμών άμυνας με βασικό εξ’αυτών τη μετατροπή, η οποία ορίζεται στην παρακάτω εικόνα (εξού και η ονομασία διαταραχή μετατροπής). Παράλληλα η ψυχοδυναμική θεώρηση του πρωτογενούς και δευτερογενούς όφελους φαίνεται ότι έχει στενή συσχέτιση. Το «πρωτογενές όφελος» αναφέρεται στο «κέρδος» του ασθενή εξαιτίας της απώθησης των ενδοψυχικών συγκρούσεων από το να βγουν στην επιφάνεια. Το «δευτερογενές όφελος» είναι με απλά λόγια είτε η προσοχή του περιβάλλοντος που για διάφορους λόγους το άτομο θεωρεί ότι δεν μπορεί να κερδίσει με άλλο τρόπο ή η αποφυγή ευθυνών και υποχρεώσεων που απορρέουν από το γεγονός της «αρρώστιας».

μετατροπή

Η υστερία μπορεί να εκδηλωθεί με συμπτώματα τύπου επιληπτικής κρίσης. Η κρίση αυτή καλείται ψυχογενής και παρουσιάζει διαφορές από μια «αληθή» επιληπτική κρίση. Καταρχήν μια τέτοια κρίση είναι απίθανο να συμβεί όταν το άτομο είναι μόνο του. Επιπλέον ένας παρατηρητικός μάρτυρας θα ανακάλυπτε ένα πιθανό κλείσιμο των ματιών κατά τη διάρκεια της κρίσης, την απουσία κυάνωσης και απώλειας ούρων καθώς και την άτυπη μορφή των «ψευδοσπασμών». Μια τυπική grand mal κρίση αρχίζει με με ένα τονικό σπασμό, δηλαδή ένα παρατεταμένο σφίξιμο του σώματος και ακολουθείται από τους κλονικούς σπασμούς, δηλαδή ένα σχεδόν βίαιο τρέμουλο μεγάλων μυικών ομάδων. Επίσης στην τυπική κρίση υπάρχει απώλεια συνείδησης, δηλαδή αδυναμία αντίληψης και επίγνωσης ερεθισμάτων, ενώ μετά το πέρας της θα σημειωθεί συνήθως μια παροδική μετεκκριτική σύγχυση/υπνηλία. Τέλος στην αληθή επιληψία θα εντοπιστούν διαταραχές στο ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ) τόσο κατά την κρίση όσο και μετά.

Πρέπει να σημειωθεί ότι πάντα θα πρέπει να γίνεται ολοκληρωμένη ιατρική (νευρολογική συνήθως) εκτίμηση των υστερικών εκδηλώσεων είτε όταν πρόκειται για «ψευδοκρίση» είτε στα υπόλοιπα. Σίγουρα ένα εκπαιδευμένο μάτι έχει τη δυνατότητα να διακρίνει «ύποπτα σημεία υστερίας» σε κάθε περίπτωση, όμως λόγω της μεγάλης ποικιλομορφίας που παρουσιάζουν αρκετές ιατρικές παθήσεις και αναλόγως το γενικό ιατρικό ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου κάθε ασθενή, θα πρέπει να υπάρχει η  βεβαιότητα στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό ότι δε συμβαίνει κάτι πραγματικά παθολογικό. Από κει και πέρα, θα πρέπει να γίνει παραπομπή για ψυχιατρική εκτίμηση και θεραπεία με διακριτικό τρόπο. Η τακτική του να λέμε ευθέως στον εκάστοτε υστερικό ότι μας κοροιδεύει ή υποκρίνεται ή ψεύδεται κ.λ.π. είναι λανθασμένη και υποσκάπτει τη μελλοντική θεραπεία. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι ακολουθούμε το δρόμο της τυφλής υπακοής στις «υστερικές ανάγκες». Η στάση του περιβάλλοντος θα πρέπει να είναι προσεκτική χωρίς κρίσεις και χαρακτηρισμούς και να κατευθύνει στην αναζήτηση κατάλληλης ψυχιατρικής παρέμβασης.

Ακόμη, είναι το πιο σύνηθες ότι υπάρχει υψηλός βαθμός συννοσηρότητας με καταθλιπτικές διαταραχές, με άλλες σωματόμορφες διαταραχές ή και με διαταραχές προσωπικότητας όπως η οριακή, η αντικοινωνική και η δραματική (ιστριονική). Συχνά κάποια μορφή ατομικής ψυχοθεραπείας έχει ισχυρή ένδειξη για την αντιμετώπιση της υστερίας, αν και αναλόγως τη συννοσηρότητα δεν αποκλείεται και η παροδική επιστράτευση αγχολυτικής ή/και αντικαταθλιπτικής αγωγής. Για εγκυκλοπαιδικούς λόγους θα ήταν σκόπιμο να αναφερθεί και η σπάνια οντότητα της «υστερικής ψύχωσης», η οποία ουσιαστικά είναι μια ψυχωτική διαταραχή με χαμηλή εναισθησία και επαναλαμβανόμενα ανεξέλεγκτα υστερικά επεισόδια.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s