Θεραπευτικές Μέθοδοι, Νευροεπιστήμη & Ψυχιατρική, Ψυχική Υγεία - Ψυχολογία

Ψυχιατρική Διάγνωση (Μέρος Α’)

Σήμερα η διάγνωση μιας ψυχικής διαταραχής από τον ειδικό ψυχίατρο βασίζεται στα λεγόμενα κατηγορικά ταξινομικά συστήματα. Αυτά είναι κυρίως δύο, το αμερικανικό DSM5 και το ευρωπαϊκό ICD10. Τα συστήματα αυτά είναι κατηγορικά και φαινομενολογικά, δηλαδή διακρίνουν τύπους ψυχικών διαταραχών στη βάση ομάδων κριτηρίων (συμπτωμάτων), οι οποίες και τις προσδιορίζουν. Ο τρόπος αυτός είναι ιδιαίτερα επωφελής γιατί έδωσε και δίνει τη δυνατότητα στους κλινικούς ψυχιάτρους να αναγνωρίζουν, να μελετούν, να επικοινωνούν και εντέλει να θεραπεύουν ανθρώπους με ψυχιατρικά προβλήματα. Επίσης συμβάλλει στην πρακτική διαχείρισή τους από γραφειοκρατικής και ασφαλιστικής πλευράς.

Εντούτοις τα ίδια τα ταξινομικά συστήματα αναγνωρίζουν τους περιορισμούς που εγκύπτουν από αυτόν τον τρόπο προσέγγισης, με βασικότερο την υψηλή ετερογένεια των ψυχικών διαταραχών. Άτομα με την ίδια διάγνωση μπορεί να έχουν αρκετά διαφορετικά συμπτώματα, αλλά και το μεμονωμένο άτομο μπορεί να αλλάζει συμπτωματολογία στο πέρας του χρόνου. Επίσης άτομο με συγκεκριμένα συμπτώματα μπορεί να εμπίπτει σε διαφορετικές διαγνωστικές κατηγορίες.

Κάθε ψυχική διαταραχή μπορεί να εμφανίζεται με διαφορετικά συμπτώματα, ενίοτε αντίθετα. Η κατάθλιψη μπορεί να εμφανίζεται με αυπνία ή υπερυπνία. Στη σχιζοφρένεια κάποιος μπορεί να έχει άγχος ή μπορεί να έχει επίπεδο συναίσθημα. Η αγχώδης διαταραχή έχει πολλές μορφές, που άλλοτε συνυπάρχουν, άλλοτε εμφανίζονται διαδοχικά. Και πολλά άλλα παραδείγματα θα μπορούσαν να αναφερθούν. Συχνά στο ίδιο άτομο καλύπτονται «κριτήρια» για περισσότερες από μία διαταραχές, η λεγόμενη «συννοσηρότητα».

Περαιτέρω θέματα όπως η χρονιότητα, η επεισοδιακή εμφάνιση, η πρόγνωση, η συνύπαρξη με διαταραχές προσωπικότητας, η λειτουργικότητα, η ύπαρξη κληρονομικότητας ή όχι, η επίδραση του περιβάλλοντος, η εντελώς ετερογενής, μερική ή μη ανταπόκριση στις διαθέσιμες φαρμακευτικές και βιολογικές θεραπείες διόλου ασήμαντου ποσοστού των ασθενών υπαινίσσονται αδυναμίες στα υπάρχοντα διαγνωστικά συστήματα που είναι αδύνατο να αγνοηθούν και φυσικά έχουν επισύρει καλο- ή κακοπροαίρετη κριτική.

Επιπλέον σημαντικό ζήτημα στην ψυχιατρική διάγνωση ήταν και είναι ακόμη και σήμερα η απουσία συγκεκριμένων μετρήσιμων παθολογικών δεικτών που να αποδεικνύουν μια διάγνωση. Αυτή η μεγάλη διαφορά της ψυχιατρικής σε σχέση με τις υπόλοιπες ιατρικές ειδικότητες θέτει την αξιοπιστία της ψυχιατρικής διάγνωσης συχνά σε αμφισβήτηση.

Αν και έχουν υπάρξει τεράστιες πρόοδοι στην κατανόηση των εγκεφαλικών νευρωνικών κυκλωμάτων, απουσιάζει μια βασισμένη σε αυτές τις γνώσεις ταξινόμηση των ψυχικών διαταραχών. Ο βαθμός που η τελευταία έκδοση του DSM ενσωμάτωσε κάποιες σχετικές ανακαλύψεις υπήρξε αρκετά περιορισμένος.  Ως αποτέλεσμα, οι εξελίξεις αυτές δεν έχουν μεταφραστεί σε χρήσιμα κλινικά εργαλεία, ενώ η γλώσσα των κυκλωμάτων του εγκεφάλου δεν έχει ενσωματωθεί επαρκώς σε εκπαιδευτικά προγράμματα.

Η τοποθέτηση ψυχιατρικής διάγνωσης είναι ένα ζήτημα που απασχολεί διαχρονικά σημαντικό μέρος της επιστημονικής κοινότητας που ενδιαφέρεται να κινηθεί προς πιο αξιόπιστα και ταυτόχρονα πιο ανθρωποκεντρικά μονοπάτια. Μην έχετε καμία αμφιβολία ότι η ισορροπία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη και σίγουρα υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος να διανυθεί.

Η διαρκώς αυξανόμενη μάθηση για τη λειτουργία του εγκεφάλου φωνάζει ότι η κατηγορικού τύπου διάγνωση είναι ανεπαρκής να προσδώσει την πραγματική διάσταση του ψυχικού προβλήματος κάθε ανθρώπου ξεχωριστά. Οι λειτουργικές νευροαπεικονιστικές μέθοδοι μας δείχνουν την ενεργοποίηση διαφορετικών νευρωνικών κυκλωμάτων για διαταραχές που σε μια κλινική εξέταση θα ελάμβαναν την ίδια διάγνωση. Μα το γεγονός αυτό εξηγεί εν μέρει τη μη αποτελεσματικότητα των θεραπειών σε ποσοστά που σίγουρα δεν είναι μικρά. Όταν μιλάμε στα συνέδρια για τα ποσοστά αποτελεσματικότητας γιατί δεν λογαριάζουμε ότι αυτό που ονομάζουμε π.χ. κατάθλιψη έχει πολλούς διαφορετικούς γενότυπους και (ενδο)φαινότυπους άρα το τάδε και το δείνα φάρμακο αυτονόητα δε γίνεται να δρα σε όλους?

Στο παρελθόν δεν υπήρχε τίποτα από όλα αυτά. Όμως αν θέλουμε την αξιοπιστία και την εξέλιξη, η μετακίνηση από την αντίληψη της ανθρώπινης ψυχοπαθολογίας ως ένα ψυχρό άθροισμα (και μάλιστα αν είναι 3 ή 4 ή 5 φαίνεται καθοριστικό για τη διάγνωση!) συμπτωμάτων είναι μονόδρομος. Το θέμα είναι μεγάλο και αδύνατο να εξαντληθεί εδώ και η ανάγκη σύνθεσης της κλασικής ψυχιατρικής με τη νευροβιολογία αποτελεί μόνο ένα μέρος του. Περισσότερες σχετικές οπτικές θα αποτελέσουν το αντικείμενο μελλοντικού άρθρου.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.