Αβεβαιότητα & κορωνοϊός μέρος 1ο

Οι συνθήκες που έχουν δημιουργηθεί από την πανδημία του κορωνοϊού πυροδοτούν ή επιδεινώνουν αναπόφευκτα σε έναν ευρύ αριθμό συνανθρώπων μας άγχος που συνδέεται με σκέψεις και πεποιθήσεις με τα εξής βασικά χαρακτηριστικά :

  • Ανησυχία
  • Αβεβαιότητα
  • Καταστροφοποίηση
  • Έλεγχος

Τα παραπάνω βιώνονται σε ποικίλο βαθμό έντασης και συχνότητας προκαλώντας άγχος ανάλογα και με την προσωπικότητα, την ψυχοσύνθεση ή την ψυχοπαθολογία του καθενός. Και οι τέσσερις αυτές έννοιες αποτελούν βασικό αντικείμενο ενασχόλησης της γνωσιακής ψυχοθεραπείας.

Η πανδημία του κορωνοϊού αποτελεί ίσως ένα κορυφαίο παράδειγμα του γεγονότος ότι η αβεβαιότητα και η αδυναμία πλήρους ελέγχου είναι διαχρονικό συστατικό της ζωής από την ίδια την απαρχή της. Θα μπορούσε να δει κανείς την ανθρώπινη εξέλιξη ως μια πορεία με σταδιακά βήματα μείωσης της αβεβαιότητας αν και σε αντιπαραβολή παρατηρούμε ότι αυτή η πορεία μπορεί να έχει εξαφανίσει κινδύνους, αλλά έχει δημιουργήσει άλλους. Φυσικά φαινόμενα, άγρια ζώα και σταδιακά «άλλοι άνθρωποι» αποτέλεσαν απειλές τις οποίες ο άνθρωπος έπρεπε να αντιμετωπίζει για να μη χάσει τη ζωή του, να επιβιώσει. Η αβεβαιότητα έχει χρονική διάσταση, αφορά το παρόν και το μέλλον και συνδέεται σαφώς με τις υπόλοιπες έννοιες. Η σύνδεση αυτή αποτυπώνεται περιληπτικά ως εξής: Δε γνωρίζω τι θα γίνει, ανησυχώ (σκέφτομαι συνέχεια και αγχώνομαι) για το τι θα γίνει, φοβάμαι ότι θα γίνει κάτι τρομερό και πρέπει οπωσδήποτε να ελέγξω τι θα γίνει για να προστατευτώ. Η ίδια η επιβίωση του ανθρώπινου γένους λοιπόν επέβαλε εξελικτικά την ενσωμάτωση των εννοιών αυτών στην ίδια του τη φύση με διαμεσολαβητικό στοιχείο το βιολογικό μηχανισμό του συναισθήματος του φόβου.

Στη σημερινή εποχή βέβαια η έννοια της απειλής για τον άνθρωπο έχει αλλάξει και διευρυνθεί πολύ. Η πανδημία του κορωνοϊού έρχεται να θυμίσει ότι η ανησυχία δεν είναι αναγκαστικά και πάντοτε προβληματική στάση. Σε ατομικό επίπεδο βέβαια είναι σημαντικό το κατά πόσο η ανησυχία θα κυριαρχήσει στον ψυχισμό, προκαλώντας έντονη δυσφορία και στρες, δημιουργώντας ψυχικές και σωματικές διαταραχές και εντέλει οδηγώντας το άτομο σε ένα αυτοκαταστροφικό αέναο κυνήγι μιας ρεαλιστικά ανέφικτης 100% βεβαιότητας για τα πάντα.

Σε συνέχεια των παραπάνω οι περισσότεροι άνθρωποι παράγουν και αναπαράγουν διάφορες ιδέες και τρόπους σκέψεις (γνωσιακές διαστρεβλώσεις) οι οποίες εκ της ορθολογικής ανάλυσης είναι αμφισβητούμενες και δημιουργούν ακολούθως αρνητικά συναισθήματα και δυσλειτουργικές συμπεριφορές, φτιάχνοντας φαύλους κύκλους οι οποίοι δημιουργούν και συντηρούν αγχώδεις & συναισθηματικές διαταραχές ή/και προβληματικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας. Δυστυχώς θα μπορούσε να πει κανείς ότι οι τρόποι αυτοί μαθαίνονται και «μεταδίδονται εν είδει μιας νοητικής πανδημίας» με τη διαπροσωπική επαφή από νωρίς εντός της οικογένειας και στα υπόλοιπα συλλογικά πλαίσια.

Ορισμένες σχετικές ιδέες οι οποίες μπορεί να αποκτήσουν εμμονικό χαρακτήρα είναι οι εξής :

  • Μπορεί να συμβεί κάτι κακό
  • Κι αν συμβεί κάτι κακό?
  • Το ξέρω ότι δεν είναι πιθανό, αν όμως συμβεί?
  • Είναι κακό να μην ξέρω
  • Πρέπει οπωσδήποτε να ξέρω, αλλιώς θα την πάθω
  • Πρέπει να είμαι 100% σίγουρος , αλλιώς κινδυνεύω
  • Ο μόνος τρόπος να τα βγάλω πέρα είναι έχω τον έλεγχο
  • Πώς θα ζήσω αν δεν ξέρω
  • Μπορώ να ξέρω
  • Αν ανησυχώ συνέχεια για το καθετί, όλα θα εξελιχθούν ομαλά
  • Μόνο αν τα ξέρω όλα θα πάψω να ανησυχώ
  • Δεν μπορώ να σταματήσω να ανησυχώ

Η γνωσιακή φιλοσοφία έχει συγκεκριμένες και βασικές τοποθετήσεις απέναντι στους «κινδύνους» της αβεβαιότητας και του «άγνωστου». Σε επόμενο άρθρο (Αβεβαιότητα & Κορωνοϊός Μέρος 2ο) θα επιχειρήσουμε να διερευνήσουμε τι ξέρουμε και τι δεν ξέρουμε περί του «αόρατου εχθρού» όπως ενίοτε αποκαλείται ο κορωνοϊός καθώς και το αν η μετάφραση των πληροφοριών αυτών συμβάλλει στην επίταση του άγχους μας.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Αρέσει σε %d bloggers: