Αβεβαιότητα & Κορωνοϊός Μέρος 3ο

Η αβεβαιότητα είναι ένα αναπόφευκτο κομμάτι της ζωής μας. Πολλοί από μας συνήθως δεν το αντιλαμβανόμαστε σε πόσες μικρές ή μεγάλες καταστάσεις της καθημερινότητάς μας υπάρχει αβεβαιότητα. Ενδεχομένως αυτό να είναι και προστατευτικό, ενδεχομένως να έχει να κάνει και με την κυριάρχηση του κινήτρου για ζωή. Η αλήθεια είναι ότι οι άνθρωποι διαφέρουμε αρκετά στο πόσο μας επηρεάζουν οι αβεβαιότητες της ζωής. Ορισμένοι αρέσκονται να παίρνουν ρίσκα και να ζουν απρόβλεπτη ζωή, ενώ άλλοι στην αντίθετη πλευρά της καμπύλης αγχώνονται ιδιαίτερα από το πόσα πράγματα δεν μπορούν να ελέγξουν ζώντας με πολύ προσοχή και υπερβολικές προφυλάξεις. Και βέβαια πολλοί βρίσκονται κάπου στη μέση.

Η πανδημία του κορωνοϊού συντέλεσε στην ανάδειξη των αβεβαιοτήτων της ύπαρξης, αποτελώντας μια απειλή για το σημαντικότερο αγαθό που έχει ο καθένας μας, την ίδια του τη ζωή. Στην πορεία και καθώς τα μέτρα προστασίας εφαρμόστηκαν προστατεύοντας τις ζωές των περισσότερων, άλλες απειλές αναδύθηκαν π.χ. όσον αφορά τις σχέσεις μας, την εργασία, την οικονομική μας κατάσταση, αλλά και την ψυχική και σωματική μας υγεία. Η ζωή μας άλλαξε για ένα μεγάλο διάστημα. Και ίσως θα είναι κάπως διαφορετική στο εξής, καθώς ο κορωνοϊός συνεχίζει και υπάρχει και θα αποτελεί μια διαρκή απειλή εωσότου μπορέσει η ιατρική επιστήμη να τον αντιμετωπίσει αποτελεσματικά.

Είναι ίσως πυρηνικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου να κυνηγά την ασφάλεια. Συχνά και ίσως αυτό είναι χαρακτηριστικό των τελευταίων δεκαετιών της γεωμετρικής εξέλιξης της τεχνολογίας, η ανάγκη αυτή οδηγεί σε μια επίπλαστη οπτική της πραγματικότητας ως πιο ασφαλής και ελεγχόμενη από ό,τι πραγματικά είναι. Όμως πλέον αποδείχθηκε περίτρανα ότι δεν έχουμε τον έλεγχο που νομίζαμε ότι έχουμε.

Όσο και αν θέλουμε να νομίζουμε ότι ο έλεγχός μας πάνω στη ζωή είναι μεγάλος, στην πραγματικότητα αποδεχόμαστε συνειδητά ή ασυνείδητα το αντίθετο κάθε μέρα που περνάει. Κάθε φορά που διασχίζουμε το δρόμο εμπιστευόμαστε ότι κανένα αμάξι δε θα περάσει το κόκκινο να μας χτυπήσει. Οδηγούμε αμάξια και μηχανές, αλλά δεν υπάρχει πάντα μια πιθανότητα ακόμη και εμείς να είμαστε πάντα προσεκτικοί να μας χτυπήσει κάποιος απρόσεκτος. Υπάρχει αβεβαιότητα στο τι καιρό θα κάνει, στον τρόπο διατροφής μας, στο αν θα τραυματιστούμε καθώς περπατάμε ή ασκούμαστε και ούτω καθεξής. Οι πιθανότητες όμως είναι μικρές κι έτσι συνεχίζουμε. Επίσης υπάρχει σημαντική αβεβαιότητα σε μικρές ή μεγάλες αποφάσεις που λαμβάνουμε. Αποφασίζοντας π.χ. να αφήσουμε μια εργασία για μια άλλη δε γνωρίζουμε την τελική έκβαση.

Ένας μηχανισμός που αρκετοί άνθρωποι επιστρατεύουν προς αντιμετώπιση της αίσθησης αβεβαιότητας είναι η ανησυχία. Το να σκέφτονται δηλαδή συνέχεια αρνητικά σενάρια που μπορεί να τύχουν έτσι ώστε να βρουν τρόπο να προστατευτούν από αυτά. Αυτή όμως η στάση ζωής αν επικρατήσει εμποδίζει τον άνθρωπο να ζήσει και να βιώσει ευχαρίστηση και ικανοποίηση γιατί πολύ απλά λόγω της ανησυχίας δεν υπάρχει χώρος στο μυαλό του για αυτά.

Υπάρχουν λοιπόν ορισμένοι συνάνθρωποί μας που μπορεί να είναι πιο ευαίσθητοι στα ερεθίσματα της αβεβαιότητας ή να έχουν χαμηλή ανοχή στην αβεβαιότητα. Στους ανθρώπους αυτούς το άγχος είναι υψηλό προκαλώντας χρονίως ψυχική και σωματική υπερένταση, ευερεθιστότητα, δυσκολίες ύπνου και συγκέντρωσης και αρκετά ψυχοσωματικά ενοχλήματα. Διαγνωστικά η κατάσταση αυτή αντιστοιχεί συνήθως στη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή.

Η εποχή του κορωνοϊού είναι ένα βήμα παραπάνω σε όλα αυτά καθώς προκαλεί αβεβαιότητα σε πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Τι θα μπορούσε να κάνει ένας άνθρωπος που βιώνει έτσι την αβεβαιότητα? Ακολουθούν κάποιες βασικές γραμμές.

Ας εστιάσουμε σε αυτά που μπορούμε να ελέγξουμε. Μπορούμε να ελέγξουμε τα μέτρα που λαμβάνουμε εμείς οι ίδιοι για να προστατευτούμε π.χ. τις μάσκες, την αποφυγή συνωστισμών, το πλύσιμο των χεριών μας κ.α. Αν κάποιος έχασε την εργασία του, υπάρχει κάτι που μπορεί να ελέγξει και αυτό είναι η ενέργεια και ο χρόνος που θα αφιερώσει στο να βρει δουλειά.

Ας «προκαλέσουμε» την ανάγκη μας για βεβαιότητες. Ας ρωτάμε τον εαυτό μας για πόσα πράγματα μπορούμε να είμαστε πραγματικά σίγουροι στη ζωή? Υπάρχει καμιά εγγύηση για μόνιμη υγεία, μόνιμη εργασία? Ποια είναι τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα της αβεβαιότητας? Η αβεβαιότητα προϋποθέτει μόνο αρνητικές εξελίξεις? Ας θυμηθούμε ευχάριστα πράγματα που μας συνέβησαν χωρίς να το περιμένουμε όπως μια ερωτική σχέση, μια θέση εργασίας, μια ξαφνική συνάντηση με παλιό γνώριμο, ένα δώρο κ.α.

Ας επανεκτιμήσουμε τις πιθανότητες που έχουμε δώσει για μια αρνητική έκβαση. Μήπως την έχουμε υπερεκτιμήσει και μήπως ταυτόχρονα έχουμε υποεκτιμήσει τη δυνατότητά μας να αντιμετωπίσουμε την έκβαση αυτή? Μήπως παράλληλα έχουμε σταματήσει να αναγνωρίζουμε την ύπαρξη και θετικών εκβάσεων? Μήπως αν αναγνωρίζαμε μια χαμηλή πιθανότητα σε κάτι να είχε μεγαλύτερο νόημα να την ανεχτούμε και να στραφούμε σε πιθανά θετικά με υψηλότερες πιθανότητες?

Ας εντοπίσουμε κάποια εξωτερικά ερεθίσματα που πυροδοτούν αβεβαιότητα και ας τα αποφεύγουμε. Για παράδειγμα το συνεχές διάβασμα αρνητικών ειδήσεων ή μη αξιόπιστων πηγών στο διαδίκτυο αποτελεί εγγυημένη πηγή άγχους.

Ας αφήσουμε τον εαυτό σας να αισθανθεί την αβεβαιότητα. Αντί να ασχοληθούμε με μάταιες προσπάθειες για να αποκτήσουμε τον έλεγχο του ανεξέλεγκτου, ας αφήσουμε τον εαυτό μας να βιώσει την ταλαιπωρία της αβεβαιότητας. Όπως όλα τα συναισθήματα, εάν αφήσουμε τον εαυτό μας να νιώσει φόβο και αβεβαιότητα, τελικά αυτά θα περάσουν. Ας εστιάσουμε στην παρούσα στιγμή και στην αναπνοή μας και ας αφήσουμε τον εαυτό μας να αισθανθεί.

Ας μάθουμε να αποδεχόμαστε συνειδητά την αβεβαιότητα. Μήπως έχουμε εναποθέσει την αίσθηση της αξίας μας στο πόσο καλοί μέντιουμ είμαστε, στο πόσο ακούραστο έλεγχο θα προσπαθούμε να έχουμε και αν κάτι μας ξεφύγει το θεωρούμε αδυναμία? Το να αποδεχτούμε την αβεβαιότητα βέβαια δε σημαίνει παραίτηση ή έλλειψη σχεδίου. Δε σημαίνει ότι θα σταματήσουμε την όποια πρόληψη είναι εφικτό να γίνει. Σημαίνει ότι θα σταματήσουμε να έχουμε εμμονή με τον έλεγχο και θα αποδεχτούμε ότι κάποια σχέδιά μας μπορεί να μην πετύχουν για λόγους πέραν των δυνατοτήτων μας.

Κλείνοντας αυτή τη μικρή σειρά άρθρων για την αβεβαιότητα (Αβεβαιότητα & κορωνοϊός μέρος 1ο) (Αβεβαιότητα & Κορωνοϊός Μέρος 2ο) είναι σαφές ότι μπορεί να υπάρχει διαφορά από τη θεωρία στην πράξη. Η πρωτοφανής κατάσταση με τον covid-19 αποτελεί και θα αποτελέσει και μελλοντικά ίσως μια δοκιμασία για τις αντοχές των περισσότερων ανθρώπων. Η ψυχοθεραπεία έχει σημαντικό ρόλο στην εποχή που διανύουμε. Οι εξελίξεις συνεχίζονται. Οι αλλαγές πέρα από τις εμφανείς μπορεί να είναι και στη νοοτροπία. Η αναδόμηση σε ένα πιο προσγειωμένο επίπεδο της ψευδούς αίσθησης ελέγχου και παντοδυναμίας που είχε καλλιεργηθεί ίσως να είναι μια θετική αλλαγή.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Αρέσει σε %d bloggers: