Burnout – Σύνδρομο Επαγγελματικής Εξουθένωσης

burnout

Burnout

Η εργασία αποτελεί αναπόσπαστο και ουσιαστικό κομμάτι της ζωής μας, πολλές φορές όμως, επιδρά αρνητικά στη σωματική και ψυχική μας υγεία. Το γεγονός αυτό απαντάται ιδιαιτέρως την περίοδο που βιώνουμε, όπου η πανδημία έχει κλυδωνίσει την παγκόσμια οικονομία και έχει μεταβάλλει σε μεγάλο βαθμό τις συνθήκες και τα ωράρια εργασίας, πυροδοτώντας αισθήματα αβεβαιότητας και άγχους σε πολλούς ανθρώπους αναφορικά με το επαγγελματικό τους παρόν και μέλλον. Το έντονο εργασιακό στρες μπορεί να προκαλέσει ποικίλες επιπτώσεις, όπως αϋπνία, ευερεθιστότητα, κατάθλιψη κ.α. , ενώ η χρόνια έκθεση σε αυτό έχει φανεί ότι συνδέεται με την ανάπτυξη του συνδρόμου επαγγελματικής εξουθένωσης, γνωστό και ως «burnout» Το σύνδρομο αυτό συνδέθηκε αρχικά με τους επαγγελματίες υγείας, αλλά έχει φανεί ότι δυνητικά μπορεί να επηρεάσει οποιονδήποτε εργαζόμενο. Εκδηλώνεται με τρεις διαστάσεις:
  • Τη συναισθηματική εξάντληση, που περιλαμβάνει τη συναισθηματική και τη σωματική κόπωση, όπως και την απώλεια ενέργειας και διάθεσης.
  • Την αποστασιοποίηση, δηλαδή την εγκαθίδρυση απρόσωπων σχέσεων, την ψυχική απομάκρυνση ή/και την αρνητική στάση του επαγγελματία ιδίως ως προς τους ανθρώπους (συναδέλφους και πελάτες), αλλά και το εργασιακό του αντικείμενο.
  • Την περιορισμένη προσωπική επίτευξη, δηλαδή την αίσθηση που έχει ο εργαζόμενος ότι δεν αποδίδει ικανοποιητικά στην εργασία του και τη χαμηλή αυτοεκτίμηση.
Οι περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι το burnout είναι αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης χαρακτηριστικών της προσωπικότητας του ατόμου και του περιβάλλοντος, ενώ ορισμένες συνθήκες της εργασίας φαίνεται ότι οδηγούν συχνότερα στην επαγγελματική εξουθένωση. Ενδεικτικά, ο μεγάλος όγκος δουλειάς, που θέτει τον εργαζόμενο σε μια μόνιμη κατάσταση αγωνίας και εγρήγορσης για να προλάβει τα deadline, η έλλειψη αναγνώρισης των προσπαθειών του, η χαμηλή ανταμοιβή, καθώς και η έλλειψη ελέγχου αποτελούν συνήθεις επιβαρυντικούς παράγοντες. Οι συνέπειες του συνδρόμου επαγγελματικής εξουθένωσης, αν δεν αντιμετωπιστεί κατάλληλα, αφορούν πολλούς τομείς της υγείας επηρεάζοντας το άτομο σωματικά, με συμπτώματα όπως η κόπωση, η κατάθλιψη, το έλκος, το ευερέθιστο έντερο κ.α., ψυχολογικά, προκαλώντας αυξημένο άγχος, μειωμένη αυτοπεποίθηση, ευερεθιστότητα, αποξένωση, αδυναμία αντιμετώπισης ανεπιθύμητων καταστάσεων κ.α. και συμπεριφορικά με χαμηλή εργασιακή απόδοση και ικανοποίηση, μειωμένη επικοινωνία, παραίτηση κ.α.. Η αποδοτικότερη μορφή θεραπείας είναι η πρόληψη. Έτσι, οι εταιρίες μέσω της δόμησης ενός κατάλληλου εργασιακού πλαισίου και το κάθε άτομο μέσω της σωματικής άσκησης, της σωστής διατροφής και επαρκούς ξεκούρασης, αλλά και της εξισορρόπησης προσωπικών και επαγγελματικών στόχων με ρεαλιστικά κριτήρια  μπορούν να συνδράμουν στη διατήρηση και τη βελτίωση της ψυχικής υγείας. Πολλές φορές βέβαια, η επαγγελματική εξουθένωση μπορεί να έχει ισχυρό αντίκτυπο στην εργασία και την προσωπική ζωή, δημιουργώντας έκπτωση στη λειτουργικότητα και ενόχληση στο άτομο ή στον περίγυρό του και ενδείκνυται η αναζήτηση βοήθειας από ειδικό και η λήψη εξατομικευμένης ψυχοθεραπείας με σκοπό την καλύτερη και στοχευμένη αντιμετώπιση. Το burnout μοιάζει με την κατάθλιψη εμπεριέχοντας στοιχεία αυτής. Αν θέλουμε να βάλουμε μια διαφοροποίηση θα λέγαμε ότι πρόκειται για μια αντιδραστική προς τις εργασία καταθλιπτικού τύπου συμπτωματολογία, ενώ η κατάθλιψη ειδικά η κλινική έχει είτε μια πιο ισχυρή βιολογική βάση είτε και πιο σύνθετους προδιαθεσικούς και εκλυτικούς παράγοντες. Σαββίνα Ντουρακοπούλου, Ψυχολόγος Πηγές: Maslach, C., Jackson, E.S (1982), Burnout in the Health Professions: A Social Psychological Analysis, Social Psychology of Health and Illness, Hillsdate, NJ: Erlbbaum, 227-251. Unger, D. E. (1980). Superintendent Burn-out: Myth or reality (Doctoral dissertation, The Ohio State University). Azoulay, E., De Waele, J., Ferrer, R., Staudinger, T., Borkowska, M., Povoa, P., … & Pellegrini, M. (2020). Symptoms of burnout in intensive care unit specialists facing the COVID-19 outbreak. Annals of intensive care10(1), 1-8.