Reconditioning the brain to overcome fear

Πρωτοποριακή μέθοδος αντιμετώπισης διαταραχών σχετικών με το φόβο περιγράφεται στο παρακάτω άρθρο που βασίζεται σε πρόσφατη μελέτη Ιαπώνων επιστημόνων.

Συνοπτικά έχει να κάνει με την αντικατάσταση της φοβικής απάντησης σε ένα ερέθισμα προηγουμένως συνδεδεμένο με συναίσθημα φόβου. Η αντικατάσταση γίνεται με λήψη κάποιου είδους ανταμοιβής (στο συγκεκριμένο πείραμα χρηματικής) ακριβώς τη στιγμή που η μνήμη του φοβικού ερεθίσματος ενεργοποιείται συνειδητά ή υποσυνείδητα στον εγκέφαλο.

Το Decoded Neurofeedback ακούγεται πολύ ενδιαφέρον και να δούμε πως μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη.

Reconditioning the brain to overcome fear

 

Researchers have discovered a way to remove specific fears from the brain, using a combination of artificial intelligence and brain scanning technology. Their technique, published in the inaugural edition of Nature Human Behaviour, could lead to a new way of treating patients with conditions such as post-traumatic stress disorder (PTSD) and phobias.

The challenge then was to find a way to reduce or remove the fear memory, without ever consciously evoking it

Ben Seymour

Fear related disorders affect around one in 14 people and place considerable pressure on mental health services. Currently, a common approach is for patients to undergo some form of aversion therapy, in which they confront their fear by being exposed to it in the hope they will learn that the thing they fear isn’t harmful after all. However, this therapy is inherently unpleasant, and many choose not to pursue it. Now a team of neuroscientists from the University of Cambridge, Japan and the USA, has found a way of unconsciously removing a fear memory from the brain.

The team developed a method to read and identify a fear memory using a new technique called ‘Decoded Neurofeedback’. The technique used brain scanning to monitor activity in the brain, and identify complex patterns of activity that resembled a specific fear memory. In the experiment, a fear memory was created in 17 healthy volunteers by administering a brief electric shock when they saw a certain computer image. When the pattern was detected, the researchers over-wrote the fear memory by giving their experimental subjects a reward.

Dr. Ben Seymour, of the University of Cambridge’s Engineering Department, was one of the authors on the study. He explained the process:

«The way information is represented in the brain is very complicated, but the use of artificial intelligence (AI) image recognition methods now allow us to identify aspects of the content of that information. When we induced a mild fear memory in the brain, we were able to develop a fast and accurate method of reading it by using AI algorithms. The challenge then was to find a way to reduce or remove the fear memory, without ever consciously evoking it.

«We realised that even when the volunteers were simply resting, we could see brief moments when the pattern of fluctuating brain activity had partial features of the specific fear memory, even though the volunteers weren’t consciously aware of it. Because we could decode these brain patterns quickly, we decided to give subjects a reward – a small amount of money – every time we picked up these features of the memory.»

The team repeated the procedure over three days. Volunteers were told that the monetary reward they earned depended on their brain activity, but they didn’t know how. By continuously connecting subtle patterns of brain activity linked to the electric shock with a small reward, the scientists hoped to gradually and unconsciously override the fear memory.

Scan of brain showing information associated with a fear memory Credit Ai Koizumi

Dr Ai Koizumi, of the Advanced Telecommunicatons Research Institute International, Kyoto and Centre of Information and Neural Networks, Osaka, led the research:

«In effect, the features of the memory that were previously tuned to predict the painful shock, were now being re-programmed to predict something positive instead.»

The team then tested what happened when they showed the volunteers the pictures previously associated with the shocks.

«Remarkably, we could no longer see the typical fear skin-sweating response. Nor could we identify enhanced activity in the amygdala – the brain’s fear centre,” she continued. “This meant that we’d been able to reduce the fear memory without the volunteers ever consciously experiencing the fear memory in the process.»

Although the sample size in this initial study was relatively small, the team hopes the technique can be developed into a clinical treatment for patients with PTSD or phobias.

«To apply this to patients, we need to build a library of the brain information codes for the various things that people might have a pathological fear of, say, spiders” adds Dr Seymour. «Then, in principle, patients could have regular sessions of Decoded Neurofeedback to gradually remove the fear response these memories trigger.»

Such a treatment could have major benefits over traditional drug based approaches. Patients could also avoid the stress associated with exposure therapies, and any side-effects resulting from those drugs.

Koizumi et al. “Fear reduction without fear through reinforcement of neural activity that bypasses conscious exposure” Nature Human Behaviour: DOI:10.1038/S41562-016-0006

8 Ways Music Therapy Transforms the Brain

1. MUSIC ACTIVATES ALL AREAS OF THE BRAINcoloredbrainareas.png

The brain has the ability to reorganize itself by forming new neural connections throughout life, also known as neuroplasticity.  Because music activates all areas of the brain, music helps create new neural connections to improve language, cognitive, and motor deficits.  Music therapists use music to teach or rehabilitate non-musical skills.  For example, someone with brain damage may lose the ability to speak, but is still able to sing.  Music therapy can ‘re-wire’ the brain using singing to teach the brain how to speak again.

2. CONSTANT MELODY AND RHYTHM CALMS THE BRAIN

trebleclefThe brain likes structure and prediction.  Think about the pop music you enjoy.  It is repetitive, predictive, and structured; it has a clear beginning, middle and end.  The calming effect of music on the brain is particularly important to people who have difficulty interpreting sensory information (sight, sound, touch, smell, balance, muscle/joint information).   If the brain incorrectly interprets sensory information, also known as sensory processing disorder, the world appears to be a scary place.  Sounds could be painfully loud, it could be difficult to maintain balance, or to plan how to make basic motor movements such as walking.   These type of difficulties cause the brain to often be in panic and resort to fight-or-flight mode.  If the brain is in fight-or-flight mode, higher cognition thought cannot take place.  Constant melody and rhythm can help people integrate sensory information and create a safe environment.  For clients with ASD and ADHD,  music encourages relaxation, self-regulation, reduces hyperactivity, improves attention, and coping with change.

3. MUSIC ORGANIZES INFORMATION MAKING IT EASIER TO REMEMBER conceptchart

Learning lyrics in a song often comes naturally.  For example, most people can sing the alphabet song or even recall Jenny’s phone number, 867-5309.  The question is why do humans remember countless lyrics to songs years later, but remembering basic history or math facts from school is a struggle?  The answer is simple….

Music creates an experience that is optimal for the brain to learn!  

a) The brain more easily remembers patterns .  Think of phone numbers.  We separate information into groups: (123) 456 -7899. Music naturally creates grouping patterns.

 

b) The brain can more easily recall information that is emotional and memorable.  As information enters the brain, information is tagged as important or not as important.  Information that is emotional is automatically tagged as more important.  That is why it is easy to remember things that evoke happiness, fear, or anger.  Music makes us emotional.

 

c) The brain likes repetition.  Simply put, the more we hear information the more likely we will remember it.  Music therapists create simple songs that repeat the important information over and over in a fun way.

4. THE BRAIN AUTOMATICALLY ENTRAINS TO RHYTHM WHICH ORGANIZES AND COORDINATES MOVEMENT

dance

Rhythm and beats organize our life.  In fact, the brain anticipates the next beat and this pulse can be seen in brain scans.  Whenever a rhythm is heard, the motor systems naturally match the beat.  This is called entrainment.  For example, when listening to music while walking, people will naturally walk to the beat.  At a rock concert, the entire crowd will naturally clap to the same beat.

The coordination of movement is controlled by lower brain areas and then that information is sent to the spinal cord to complete motor movements.  When a person listens to music, some of that input is directly sent to motor nerves in the spinal cord that allows our muscles to move to the rhythm without even ‘thinking’ about it.  This is why music therapists use music to ‘re-teach’ the brain movements such as walking, finger movements, and coordination between each side of the body.  Music therapists work with people with stroke, traumatic brain injury, or autism spectrum disorder to improve movement.

5. SINGING AND SPEAKING SHARE singing girl.jpgPARALLEL BRAIN ACTIVATION

Listening and singing lyrical music shares neural circuits with listening and expressing speech. However, music is also processed in many other areas of the brain. A person with a traumatic brain injury may lose the ability to speak, but is still able to sing because of the many areas music is processed.  Music therapists use musical elements such as rhythm, meter, and melodic contour to teach or re-teach speech and language skills.

6. MUSIC STIMULATES REWARD CENTERS IN THE BRAIN

treasure-160004_1280Music stimulates reward centers in the brain releasing positive emotions and moods. Dopamine is released during music listening and acts as a reward and reinforcement for appropriate responses.  This type of reward is used to improve mood, behavior, and attention. Music therapists use preferred music to create music tasks that have emotional impact and is motivating for clients! When information has an emotional impact, the brain tags that information as important making it easier to learn and recall.

7. MUSIC CAPTURES ATTENTION

When listening to music, attention and predication systems are automatically activated in the brain. With the additional motivational and emotional factors of music, music encourages concentration and on-task behavior.  Singing instructions or information increases arousal and is easier to process than speech alone for individuals with dancejpgdisabilities.  Music grabs and holds attention, even for  those who cannot attend to much else.  This allows music therapists to target attention and impulse control goals.  For example, music therapists use musical attention control exercises to improve sustained, shifting, selective, and executive attention.

8. MUSIC EVOKES A PHYSIOLOGICAL RESPONSE

Music affects heart-rate, breathing, and blood-pressure.  Music therapists use music to increase or decrease arousal of clients or help someone relax.  A music therapist who works in the medical field may use music to increase/decrease heart-rate, breathing, and blood-pressure in premature infants or to decrease pain in medical procedures.

heartbeat.jpg

Πού μπορώ να απευθυνθώ για να ζητήσω βοήθεια και υποστήριξη εάν είμαι χρήστης ναρκωτικών ουσιών;

Πηγή: Πού μπορώ να απευθυνθώ για να ζητήσω βοήθεια και υποστήριξη εάν είμαι χρήστης ναρκωτικών ουσιών; – Υπ. Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης

Θεραπευτική πεζοπορία στη φύση

Doctors Tell Us How Hiking Can Change Our Brains

Exercise Fitness Health Hobby Lifestyle by

“Nature’s peace will flow into you as sunshine flows into trees. The winds will blow their own freshness into you, and the storms their energy, while cares will drop off like autumn leaves,” wrote John Muir in Our National Parks. Clearly, John Muir understood the intrinsic value of spending time in nature.

Along with Muir, many of us recognize that hiking in nature is good for the body, mind, and soul. Walking through the woods while observing colorful birds and foliage, smelling the aroma of spruce and pine trees, and listening to a soothing running stream simply clear our mind and make us feel good. Lucky for us, doctors agree. Study after study shows there are many mental health benefits to spending time hiking in nature.

Hiking in Nature Reduces Rumination

camping-with-dog-ryan-carter-58__605

Those who ruminate or focus too much on negative thoughts about themselves can exhibit anxiety, depression, and other issues, such as binge eating or post traumatic stress disorder. In a recent study, researchers investigated whether spending time in nature affects rumination, and they found that hiking in nature decreases these obsessive, negative thoughts.

In this study, researchers compared the reported rumination of participants who hiked through an urban environment and a nature environment. They found that those who walked for 90 minutes in a natural environment, which took place in a grassland near Stanford University, reported lower levels of rumination and also had reduced neural activity in the subgenual prefrontal cortex, which is associated with mental illness. Those who walked through an urban environment didn’t enjoy these benefits.

These researchers indicate that our world is becoming more and more urban and that urbanization is linked to depression and other forms of mental illness. Visibly, simply removing us from an urban environment to spend time outdoors where there are fewer mental stressors, less noise, and fewer distractions can be advantageous for our mental health.

Hiking While Disconnecting from Technology Boosts Creative Problem Solving

2811

According to a study by Ruth Ann Atchley and David L. Strayer, creative problem solving can be improved by disconnecting from technology and reconnecting with nature. In this study, participants hiked while backpacking in nature for approximately four days and they were prohibited from using technology. They were asked to perform tasks requiring creativity and complex problem solving. They found that those immersed in the hiking excursions had increased performance on problem-solving tasks by 50 percent.

Researchers indicate that technology and the noise of urban areas constantly demand our attention and disturb us from focusing, which taxes our cognitive functions. Thus, when we’re feeling overwhelmed from the stressors of urban life and being plugged-in 24/7, nature hikes can be strong medicine. They reduce our mental fatigue, soothe our minds, and help us think creatively.

Hiking Outdoors Can Improve ADHD in Children

tumblr_m59rppyKxO1qhb5oto1_500

Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) is a common disorder among children. Those with ADHD generally have trouble staying focused, are easily distracted, exhibit hyperactivity, and have difficulty controlling impulses.

Raising children with ADHD can be perplexing for parents. Nonetheless, great news has emerged from the medical and scientific world. In a study conducted by Frances E. Kuo, PhD and Andrea Faber Taylor, PhD, researchers found that exposing children with ADHD to “green outdoor activities” reduced their ADHD symptoms. Thus, according to this study, the benefits of exposure to nature can extend to anyone with inattention and impulsivity.

Doctors conclude that simple changes that involve green activities or settings can improve attention. For example, increasing exposure to a window seat with a green view, participating in an afternoon nature hike, or simply playing ball in the park can ease unwanted ADHD symptoms.

Hiking in Nature is Great Exercise, Which Boosts Brainpower

258816309806066766o5AmFLbSc

We’ve all heard the expression healthy body, healthy mind. Hiking outdoors is an excellent form of exercise and it can burn 400 to 700 calories an hour, depending on the difficulty of the hike. An added benefit is that hiking isn’t as hard on our joints as other forms of exercise, such as running. Also, it’s proven that those who exercise outside are more likely to stick to their exercise programs, which makes hiking an excellent choice for those hoping to integrate exercise into their daily lives.

The mind and body are naturally connected. Exercise helps to keep our brain cells nourished and healthy. In fact, according to researchers from the University of British Columbia, aerobic exercise might improve memory and cognitive ability. In the study, they found that aerobic exercise increased the hippocampal volume in older women. The hippocampus is a part of brain associated with spatial and episodic memory.

Not only does exercise improve cognitive ability and possibly prevent cognitive decline as shown by the study, it can also reduce stress and anxiety, boost self esteem, and release endorphins (feel-good hormones). It’s astonishing that a physical activity as simple and low-cost as hiking can provide so many mental health benefits.

Hiking is Now Prescribed by Doctors

iceland18

Has your doctor ever told you to “take a hike?” This isn’t a phrase that we typically want to hear, especially from our doctors, but they actually have our wellbeing in mind. Progressive doctors are now aware that people who spend time in nature enjoy less stress and better physical health.

According to WebMD, more and more doctors are writing “nature prescriptions” or recommending “ecotherapy” to reduce anxiety, improve stress levels, and to curb depression. Plus, nature prescriptions are becoming more accepted by traditional health care providers as more research shows the benefits of exercising and spending time in nature.

The state of California is traditionally one of the more progressive states in the area of alternative health. As an example, the Institute at the Golden Gate has been leading the charge to promote ecotherapy through its “Healthy Parks Healthy People (HPHP)” initiative. In this program, community organizations work with health professionals to improve the health of their parks, and to promote the use of parks as a passageway to health for the people who use them.

How Do You Get Started with Hiking?

enhanced-15487-1420669034-4

Fortunately, hiking is one of the easiest and least-expensive sports to get involved in, and it’s fun and beneficial for the whole family. If you’re just getting started, don’t plan a Colorado 14er or to hike the Appalachian Trail. You can start small. Check out local short hiking trails and work your way up to a safe and comfortable distance. You can find trail maps online and there are smartphone apps to help you find the best trails for your level and interests.

Ensure you wear sturdy hiking shoes that are appropriate for the terrain. Consider using trekking poles, which reduce stress on your knees, increase your speed, and improve your stability. Layer clothing as necessary for the weather and wear breathable, moisture-wicking fabrics such as silk, polypropylene, wool, and fleece to reduce sweat and stay warm. Use sunscreen, sunglasses, and a hat to protect you from the sun. Stay hydrated and have fun!

 

Πηγή : Doctors Tell Us How Hiking Can Change Our Brains

Θεραπεία Alzheimer μέσω υπερήχων

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μιας αυστραλιανής έρευνας, το 75% των πειραματόζωων που υποβλήθηκαν σε υπερηχητικά κύματα παρουσίασαν πλήρη αποκατάσταση της μνήμης τους. Αυτό έγινε γιατί ενεργοποιήθηκε η μικρογλοία, δηλαδή κύτταρα «σκουπιδοφάγοι», τα οποία «ξεφορτώθηκαν» τις πλάκες αμυλοειδούς που είναι το βασικό ιστοπαθολογικό εύρημα στη νόσο Alzheimer. Βέβαια ακόμη είναι πολύ νωρίς να μιλήσουμε για θεραπεία στον άνθρωπο, όμως η μη φαρμακευτική αυτή προσέγγιση φαίνεται οτι έχει αισιόδοξες προοπτικές.

Πηγή : New Alzheimer’s treatment fully restores memory functionαμυλοειδες

Ροή της σκέψης & παρεμβολές : Μια άλλη οπτική του φαινομένου των ιδεοληψιών

Ο ανθρώπινος νους είναι ένα πολύπλοκο μωσαϊκό από σκέψεις, εικόνες, συναισθήματα, παρορμήσεις, αισθήσεις. Στο πλαίσιο της (ατέρμονης) προσπάθειας διαλεύκανσης του μηχανισμού εμφάνισης και των αλληλεπιδράσεων των παραπάνω, είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι η ροή της ανθρώπινης σκέψης δεν ακολουθεί πάντα ένα λογικό και σκόπιμο μονοπάτι. Στην πραγματικότητα οι ανεπιθύμητες παρεμβολές σε αυτήν είναι συχνές και γίνονται εμπόδιο στην ικανότητά μας για παραγωγική σκέψη και απόδοση. Παραδείγματα παρεμβολών είναι :

• Ιδεοληψίες/Παρεισφρύουσες (παρεμβάλλουσες) σκέψεις
• Ανησυχία
• Μηρυκασμοί
• Ονειροπόληση
• Προδιαθέσεις προσοχής
• Περισπάσεις προσοχής

Σημαντικός αριθμός ερευνών εώς σήμερα έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ιδεοληψίες υπάρχουν σε ποικίλο βαθμό και συχνότητα στο γενικό πληθυσμό και ΟΧΙ ΜΟΝΟ σε κλινικά διαγνωσμένες ψυχικές διαταραχές (ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές). Η σημασία του γεγονότος αυτού είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο φαίνεται με την πρώτη ματιά.
Καταρχήν μιλώντας για ιδεοληψίες θα πρέπει να δώσουμε τον ορισμό τους. Η ιδεοληψία είναι ένα νοητικό παράγωγο ή αλλιώς ένα παράγωγο του εγκεφάλου που μπορεί να εκδηλωθεί ως σκέψη, εικόνα ή παρόρμηση. Έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά :

• Παρεισφρύει, δηλαδή «εισβάλλει» στη ροή της συνειδητής σκέψης
• Εμπλέκεται στην εν εξελίξει γνωσιακή και συμπεριφορική δραστηριότητα
• Έχει εσωτερική προέλευση (νοητικό παράγωγο)
• Είναι ανεπιθύμητη/απαράδεκτη (δυστονική προς το Εγώ)
• Δεν παρουσιάζει κάποια σκοπιμότητα
• Τείνει να επαναλαμβάνεται ενίοτε με αυξητική τάση
• Τείνει να αποσπά την προσοχή εύκολα
• Είναι πολύ δύσκολο να ελεγχτεί
• Συσχετίζεται με την εμφάνιση έντονου άγχους και δυσφορίας

Οι ιδεοληψίες έχουν ποικίλο περιεχόμενο :

• Σεξουαλικό
• Μόλυνσης
• Ελέγχου
• Επιθετικότητας
• Βλασφημίας
• Ατυχήματος
• Αμφιβολίας
• Αποθησαύρισης
• Συμμετρίας
• Ακρίβειας

Αν και όπως προείπαμε διάφορες έρευνες εδώ και 4 δεκαετίες τουλάχιστον επιβεβαιώνουν την ύπαρξη ιδεοληψιών σε διάφορα ποσοστά στο γενικό πληθυσμό, μια διαφορά που χρήζει επισήμανσης είναι η συχνότητα εμφάνισής τους σε σύγκριση με πληθυσμούς ασθενών, η οποία είναι μικρότερη. Από την άλλη είναι χαρακτηριστικό ότι παρεισφρύουσες σκέψεις με περιεχόμενο σύντονο προς το Εγώ, δηλαδή όχι απαράδεκτες και ανεπιθύμητες, εμφανίζονται με παρόμοιες συχνότητες τόσο σε πληθυσμούς ασθενών όσο και στο γενικό πληθυσμό. Οι παρεισφρύουσες αυτές σκέψεις μπορεί να έχουν περιεχόμενο π.χ.:

• Ανησυχίας
• Ανασφάλειας
• Αποτυχίας
• Θλίψης
Η άλλη διαφορά είναι ποσοτική. Δηλαδή τα χαρακτηριστικά των ιδεοληψιών που αναφέρθηκαν παραπάνω υπάρχουν σε πολύ μικρότερο βαθμό στις παρεισφρύουσες σκέψεις που απαντώνται στο γενικό πληθυσμό.
Το στοιχείο που θα πρέπει να σταθούμε, διότι έχει νόημα για τη θεραπευτική προσέγγιση των ιδεοληψιών, είναι ότι η τάση για άσκηση ελέγχου και εξουδετέρωσης στις παρεισφρύουσες σκέψεις ατόμων χωρίς κλινικά διαγνωσμένη διαταραχή είναι πολύ μικρότερη εώς μηδενική. Αυτό συμβαίνει γιατί τα άτομα αυτά δεν αποδίδουν υψηλή προσοχή ή σημασία ή σκοπιμότητα ή νόημα στην παρουσία τέτοιων νοητικών παρεμβολών. Έτσι λοιπόν αναδεικνύεται σε μείζον το ζήτημα του τι σημαίνει η εμφάνιση της ιδεοληψίας, τι σημασία της αποδίδεται. Η γνωσιακή θεραπευτική αντιμετώπιση των ιδεοληψιών στοχεύει σε αυτό ακριβώς : να επανατοποθετήσει το φαινόμενο στη σωστή του βάση μέσω συγκεκριμένων γνωσιακών και συμπεριφορικών τεχνικών.

Η τελική επανατοποθέτηση είναι ότι :Οι ιδεοληψίες είναι ασήμαντες και άσκοπες νοητικές παρεμβολές

 

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής αλλά και γενικά των ιδεοψυχαναγκαστικών συμπτωμάτων, σε συνδυασμό με στοχευμένες ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις τόσο στον ασθενή όσο και στο στενό, αλλά και ευρύτερο περιβάλλον του.Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

 

Ντοπαμίνη, εγκεφαλικά μονοπάτια και φάρμακα

Η ντοπαμίνη είναι μια μονοαμίνη νευροδιαβιβαστής που παράγεται από νευρώνες (νευρικά κύτταρα) του εγκεφάλου που λέγονται ντοπαμινεργικοί. Τα κυτταρικά σώματα των ντοπαμινεργικών νευρώνων βρίσκονται στα παρακάτω σημεία του εγκεφάλου :

·        Συμπαγής μοίρα της μέλαινας ουσίας,η οποία αποτελεί τμήμα των βασικών γαγγλίων. Από τη μέλαινα εκφύονται λοιπόν οι νευράξονες που καταλήγουν στο ραβδωτό σώμα των βασικών γαγγλίων επίσης, όπου και συνάπτονται με χολινεργικούς νευρώνες. Η ντοπαμινεργική αυτή εννεύρωση παίζει σημαντικό ρόλο στην παθολογία της νόσου Πάρκινσον, στην οποία ήδη κατά την έναρξή της έχει εκφυλιστεί μεγάλο ποσοστό της μέλαινας ουσίας και τα ποσά της ντοπαμίνης που παράγονται είναι μειωμένα. Επιπλέον η συγκεκριμένη διασύνδεση ευθύνεται για τις λεγόμενες εξωπυραμιδικές ανεπιθύμητες ενέργειες που εμφανίζονται κατά τη λήψη κυρίως των αντιψυχωτικών φαρμάκων.

·        Κοιλιακή καλύπτρα του μέσου εγκεφάλου. Από το σημείο αυτό εκφύονται νευρώνες που απολήγουν σε αρκετά μέρη του εγκεφάλου με σημαντικότερα τον προμετωπιαίο φλοιό και το μεταιχμιακό σύστημα. Η ντοπαμινεργική εννεύρωση του προμετωπιαίου φλοιού επιδρά στην αρτιότητα σύνθετων γνωστικών και εκτελεστικών λειτουργιών του ατόμου, ενώ οι συνδέσεις με το μεταιχμιακό σύστημα σχηματίζουν εκτός των άλλων το κύκλωμα της ανταμοιβής και εμπλέκονται στο μηχανισμό των εξαρτήσεων (για αναλυτικότερη ενημέρωση βλέπε εδώ).

·        Υποθάλαμος από τον τοξοειδή πυρήνα του οποίου εκφύονται νευράξονες που απολήγουν στην πρόσθια υπόφυση. Μέσω αυτή της σύνδεσης ρυθμίζεται η έκκριση της ορμόνης προλακτίνης.

Η ντοπαμίνη για να δράσει συνδέεται με τους αντίστοιχους υποδοχείς στους νευρώνες στόχους.Έχουν αναγνωρισθεί εώς τώρα 5 υποδοχείς που ονομάζονται D1, D2, D3, D4 και D5.

D υποδοχείς ντοπαμίνης

 Ο παραπάνω πίνακας περιλαμβάνει εξειδικευμένες πληροφορίες για τη διαφορετική κατανομή και λειτουργία των υποδοχέων της ντοπαμίνης. Εώς τώρα έχει εντοπιστεί η σημασία των D1 και D2υποδοχέων όσον αφορά την παθολογία ψυχικών διαταραχών και τη δράση φαρμάκων.Έτσι λοιπόν η θεωρία αιτιοπαθογένειας της σχιζοφρένειας δίνει το κύριο βάρος σε μια ανισορροπία της ντοπαμινεργικής νευροδιαβίβασης σε δύο κυκλώματα:

·        Μειωμένη ντοπαμινεργική νευροδιαβίβαση στον προμετωπιαίο φλοιό με υποδιέγερση των D1υποδοχέων, που ευθύνεται αφενώς για τις γνωστικές δυσλειτουργίες και αφετέρου για αρνητικά συμπτώματα όπως η έλλειψη κινήτρου, η παραμέληση του εαυτού, η αβουλία, η συναισθηματική άμβλυνση/επιπέδωση κ.α.

·        Αυξημένη ντοπαμινεργική νευροδιαβίβαση με υπερδιέγερση των D2υποδοχέωνστο μεταιχμιακό σύστημα που ευθύνεται για τα λεγόμενα θετικά συμπτώματα, δηλαδή τις παραληρητικές ιδέες και τις ψευδαισθήσεις.

Στην αιτιοπαθογένεια της σχιζοφρένειας εμπλέκονται και άλλοι νευροδιαβιβαστές με τους υποδοχείς τους. Ένα βασικό στοιχείο που πρέπει να έχουμε υπ’όψιν μας εξετάζοντας τις νευροβιολογικές οδούς είναι ότι υπάρχει εξαιρετικά υψηλή αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Έτσι, γλουταμινεργικοί νευρώνες, δηλαδή νευρικά κύτταρα που χρησιμοποιούν το γλουταμινικό (Glu) ως νευροδιαβιβαστή, ρυθμίζουν την ντοπαμινεργική διαβίβαση καθώς συνάπτονται (μέσω ενδιάμεσων ανασταλτικών νευρώνων) με τους ντοπαμινεργικούς νευρώνες στην κοιλιακή καλύπτρα και τη μέλαινα ουσία. Αντίστοιχη ρύθμιση κάνουν σεροτονινεργικοί νευρώνες συναπτόμενοι με ντοπαμινεργικούς. Πρέπει να σημειωθεί ότι ο αριθμός των συνάψεων μεταξύ των νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλο είναι μέγεθος συγκρίσιμο με τον αριθμό των αστεριών του σύμπαντος! Το γεγονός αυτό και μόνο καθιστά εξαιρετικά πολύπλοκο το έργο της κατανόησης των νευρικών μονοπατιών και της εξεύρεσης στοχευμένων θεραπειών.

Φάρμακα που επιδρούν σε ντοπαμινικούς υποδοχείς :

Αντιψυχωτικά

Τα παλαιά αντιψυχωτικά όπως η αλοπεριδόλη είναι χημικές ουσίες που προσδένονται κυρίως στους D2υποδοχείς στο μεταιχμιακό σύστημα και τα βασικά γάγγλια. Η πρόσδεση στο μεταιχμιακό αποτρέπει την σύνδεση της υπερβολικής ποσότητας ντοπαμίνης που ήδη υπάρχει με τους υποδοχείς της, άρα αποτρέπει και τα θετικά συμπτώματα της ψύχωσης. Η πρόσδεση στους D2υποδοχείς των χολινεργικών νευρώνων του ραβδωτού συστήματος των βασικών γαγγλίων έχει αντίστοιχο αποτέλεσμα μείωσης της ντοπαμινεργικής επίδρασης, που όμως μεταφράζεται όπως προαναφέρθηκε στα εξωπυραμιδικά συμπτώματα, τα οποία είναι εν ολίγοις τρόμος, δυσκινησία, βραδυκινησία και δυσκαμψία. Η χορήγηση βιπεριδένης (Akineton), ενός κεντρικού δρώντα αντιχολινεργικού παράγοντα είναι η πρακτική που αναστρέφει τη δράση αυτή μέσω αποκλεισμού των Μ1 μουσκαρινικών υποδοχέων της ακετυλοχολίνης.

Τα νεότερα αντιψυχωτικά είναι

·        Ρισπεριδόνη

·        Ολανζαπίνη

·        Κουετιαπίνη

·        Αριπιπραζόλη

·        Ζιπρασιδόνη

·        Αμισουλπρίδη

·        Παλιπεριδόνη

·        Κλοζαπίνη

Η διαφορά τους από τα παλαιότερα είναι ότι εκτός από τους ντοπαμινεργικούς υποδοχείς συνδέονται και με άλλους όπως τους σεροτονινεργικούς 5ΗΤ2A & 5HT2C. Η βασική αυτή ιδιότητα έχει ευνοικά αποτελέσματα όσον αφορά τις εξωπυραμιδικές ανεπιθύμητες ενέργειες : Λόγω της σύναψης σεροτονινεργικών και ντοπαμινεργικών νευρώνων ο αποκλεισμός των 5ΗΤ2Α προκαλεί άρση της μείωσης της ντοπαμίνης που προκαλείται από τον αποκλεισμό των D2 υποδοχέων στο προαναφερόμενο στην αρχή του άρθρου κύκλωμα των βασικών γαγγλίων. Επιπλέον με τον ίδιο μηχανισμό αίρεται η αύξηση της προλακτίνης που προκαλείται ενίοτε ως ανεπιθύμητη ενέργεια από τα αντιψυχωτικά. Κάποια από τα ανωτέρω φάρμακα επιδρούν και σε άλλους υποδοχείς όπως τους 5ΗΤ1Α, 5ΗΤ1D & 5HT7 της σεροτονίνης , M1 της ακετυλοχολίνης, H1 ισταμίνης , α1 & α2 νοραδρεναλίνης.

Άλλη ευνοική ιδιότητα των νεότερων «άτυπων» αντιψυχωτικών είναι η ταχύτερη αποδέσμευση από τους υποδοχείς. Φαίνεται ότι το αντιψυχωτικό αποτέλεσμα δεν εξαρτάται από τη συνεχή δέσμευση των D2 υποδοχέων, εξαρτώνται όμως οι ανεπιθύμητες ενέργειες. Άρα η ταχεία αποδέσμευση σημαίνει πρακτικά λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.

Αντικαταθλιπτικά

Η ντοπαμινεργική νευροδιαβίβαση εμπλέκεται και σε άλλες διαταραχές. Στην κατάθλιψη για παράδειγμα σε περιπτώσεις που προεξάρχουν συμπτώματα όπως η ανηδονία,η κλινοφιλία, η μειωμένη ενεργητικότητα, η κόπωση, η μειωμένη συγκέντρωση, η εισαγωγή φαρμακευτικού παράγοντα που ενισχύει την ντοπαμινεργική δράση στον προμετωπιαίο φλοιό έχει θεαματικά αποτελέσματα συνήθως.Ουσιαστικά μπορούμε να πούμε ότι στο κύκλωμα του προμετωπιαίου φλοιού η ντοπαμίνη και η νοραδρεναλίνη έχουν παρεμφερείς επιδράσεις. Το αντικαταθλιπτικό βουπροπιόνη (NDRI) είναι το κύριο σκεύασμα που ασκεί τις επιδράσεις αυτές καθώς αναστέλλοντας την αντλία επαναπρόσληψης ντοπαμίνης (DAT) αυξάνει την ποσότητά της στη σύναψη και άρα την ντοπαμινεργική νευροδιαβίβαση.

Ενισχυτική δράση στην τελευταία ασκούν εμμέσως οι SNRIs βενλαφαξίνη και ντουλοξετίνη αναστέλλοντας την αντλία επαναπρόσληψης νοραδρεναλίνης (NET) καθώς έχει βρεθεί ότι στον προμετωπιαίο φλοιό η ΝΕΤ έχει μεγαλύτερη συγγένεια για την ντοπαμίνη! Έμμεση ενίσχυση στη ντοπαμινεργική νευροδιαβίβαση ασκεί η αγκομελατίνη καθώς και οι SSRIsφλουοξετίνη και σερτραλίνη.

Διεγερτικά του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος

Εδώ ανήκουν η μεθυλφαινιδάτη άμεσης (Ritalin) και παρατεταμένης αποδέσμευσης (Concerta) και η μοδαφινίλη που δρουν αναστέλλοντας την αντλία επαναπρόσληψης της ντοπαμίνης (DAT). Οι παράγοντες αυτοί χρησιμοποιούνται στη θεραπεία της ΔΕΠΥ και της ναρκοληψίας (υπερβολικής υπνηλίας). Η χρήση τους πρέπει να γίνεται με προσοχή και πάντα υπό την επίβλεψη ειδικού.

Ναρκωτικές ουσίες

Το ευφορικό αποτέλεσμα των ναρκωτικών ουσιών στον άνθρωπο προκαλείται από άμεση ή έμμεση αύξηση της ντοπαμίνης στον επικλινή πυρήνα του μεταιχμιακού συστήματος (βλέπε εδώ). Άμεση ενίσχυση της ντοπαμινεργικής νευροδιαβίβασης προκαλούν η κοκαίνη και η αμφεταμίνη μέσω αναστολής της αντλίας επαναπρόσληψης της ντοπαμίνης (DAT). Η επίδραση αυτή έχει μελετηθεί εκτενώς καθώς έχει από παλιά αναγνωριστεί η συσχέτιση των ουσιών αυτών με την πρόκληση ψυχωτικών συμπτωμάτων παρόμοιων με των ψυχωτικών διαταραχών και της σχιζοφρένειας. Αποτελεί μια έμμεση απόδειξη ότι η υπερβολική αύξηση της ντοπαμίνης εμπλέκεται με την παθοφυσιολογία της ψύχωσης.

 Οι τρόποι επίδρασης γενικά σε όλους τους υποδοχείς μπορεί να ποικίλλοι και ιδιαίτερα πολύπλοκοι και η ανάλυσή τους ξεφεύγει από τους στόχους του παρόντος άρθρου, το οποίο ήδη αποτελεί δύσκολο κείμενο για τον ανεκπαίδευτο αναγνώστη. Παρ’όλ’αυτά είναι αρκετά συχνές οι απορίες που προκύπτουν από ασθενείς και συγγενείς για το πώς δρουν τα διάφορα ψυχιατρικά σκευάσματα, ενώ η παραφιλολογία …είναι πολύ εκτεταμένη. Έτσι λοιπόν το άρθρο αυτό σε συνδυασμό με τα προηγούμενα για τη σεροτονίνη και τη νοραδρεναλίνη φιλοδοξεί να καλύψει σε επαρκή βαθμό τις απορίες αυτές. Ούτως ή άλλως βρισκόμαστε στην εποχή που η σωστή ενημέρωση έχει τεράστια σημασία.

Τέλος δε θα μπορούσε να μην αναφερθεί ότι η έρευνα στα πεδία αυτά είναι διαρκώς εξελισσόμενη. Η διαλεύκανση όλων και περισσότερων λεπτομερειών σχετικά με τα μονοπάτια του εγκεφάλου θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη κατανόηση της λειτουργίας του. Ο απώτερος στόχος της δημιουργίας νέων φαρμακευτικών παραγόντων που θα είναι τόσο εξειδικευμένοι ώστε να μην προκαλούν γενικευμένες επιδράσεις (μέσα στις οποίες περιλαμβάνονται και οι ανεπιθύμητες ενέργειες) είναι στο προσκήνιο.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Επίδραση ψυχοπιεστικών γεγονότων στο άγχος και στην κατάθλιψη

Μεγάλου μεγέθους (32000 συμμετέχοντες) μελέτη του πανεπιστημίου του Λιβερπουλ (κλικ για ανακατεύθυνση στην αντίστοιχη ιστοσελίδα) αναδεικνύει ένα ήδη γνωστό στον πολύ κόσμο γεγονός και ένα όχι και τόσο γνωστό ακόμα:

Η επίδραση ψυχοπιεστικών γεγονότων στη ζωή του ατόμου είναι η πρωταρχική αιτία ανάπτυξης καταθλιπτικής ή αγχώδους διαταραχής, ΟΜΩΣ το πώς ακριβώς το άτομο σκέφτεται και αντιμετωπίζει το εκάστοτε ψυχοπιεστικό συμβάν αποτελεί ΚΟΜΒΙΚΟ παράγοντα για το επίπεδο του άγχους ή της κατάθλιψης που θα βιώσει. Με άλλα λόγια «δεν είναι τα πράγματα που ταράζουν τους ανθρώπους, αλλά οι δοξασίες των ανθρώπων για τα πράγματα». Πρόκειται για τη βασική αρχή της Γνωσιακής Ψυχοθεραπείας,η οποία με μεγάλη αποτελεσματικότητα εφαρμόζεται ακριβώς σε αυτές τις δύο μείζονες και συχνότερες ψυχικές διαταραχές που ασχολήθηκε η παραπάνω μελέτη. Η αλλαγή προς το λειτουργικότερο του τρόπου που βλέπουμε τα πράγματα και η άρση κάποιων γνωσιακών διαστρεβλώσεων που αλλοιώνουν προς το αρνητικότερο την εικόνα μας για τον κόσμο μπορεί να έχει απρόσμενα εντυπωσιακό θεραπευτικό αποτέλεσμα για όποιον αποφασίσει να δοκιμάσει τη γνωσιακή ψυχοθεραπεία.

 
Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.
 
Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης με εξειδικευμένη εκπαίδευση στο πεδίο των αγχωδών διαταραχών και της κατάθλιψης σας παρέχει την πιο σύγχρονη φαρμακευτική και ψυχοθεραπευτική αντιμετώπισή τους. Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Τελικά θεραπεύονται οι ψυχικές παθήσεις?

Εισαγωγή

Ένα από τα μείζονα ζητήματα στην ψυχιατρική είναι η αποτελεσματικότητα των υπαρχόντων θεραπευτικών μεθόδων. Είναι διάχυτη και διαχρονική η εντύπωση που διατηρεί η πλειοψηφία του κόσμου ότι «οι ψυχικές παθήσεις δε θεραπεύονται».Στόχος του άρθρου είναι να εξετάσει πόσο ακριβής είναι η εντύπωση αυτή.

Καταρχήν η φράση αυτή από μόνη της συνιστά μια γενίκευση και άρα δεν ευσταθεί. Μια σωστότερη έκφραση θα ήταν «κάποιες ψυχικές παθήσεις δε θεραπεύονται». Η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν διαφορετικά ποσοστά αποτελεσματικότητας των θεραπευτικών μεθόδων για κάθε διαταραχή. Έτσι για παράδειγμα μπορούμε να πούμε ότι οι αγχώδεις διαταραχές έχουν υψηλά ποσοστά ανταπόκρισης στη θεραπεία είτε αυτή είναι φαρμακευτική, είτε ψυχοθεραπευτική είτε ο συνδυασμός τους, είτε και σε συνδυασμό με μη καθαρά ιατρικές παρεμβάσεις. Από την άλλη πλευρά υπάρχει η σχιζοφρένεια, που όντως τα ποσοστά επιτυχούς θεραπείας της δε μας κάνουν περήφανους. Η διπολική διαταραχή επίσης δεν εμφανίζει υψηλό ποσοστό επιτυχούς θεραπείας, αν και βρίσκεται σε ελαφρώς καλύτερο επίπεδο από τη σχιζοφρένεια. Η μονοπολική κατάθλιψη σε ποσοστό περίπου 66% ανταποκρίνεται στην αρχική θεραπεία. Από τις διαταραχές διατροφής η ψυχογενής ανορεξία συνιστά μια πολύ δύσκολη κατάσταση, ενώ η βουλιμία αντιμετωπίζεται αποτελεσματικότερα. Οι διαταραχές προσωπικότητας συνιστούν μια ειδική κατηγορία που παρουσιάζουν επίσης μικρό ποσοστό επιτυχούς αντιμετώπισης, με βασικότερη αιτία το ότι σημαντικό ποσοστό τους ποτέ δεν αναζητούν ψυχιατρική βοήθεια. Τέλος η θεραπευτική αντιμετώπιση των εξαρτήσεων επίσης υπολείπεται σε αποτελεσματικότητα στις μέρες μας. Έτσι από τα παραπάνω προκύπτει ότι η «λαική εντύπωση» στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε πραγματικά δεδομένα. Τελειώνει όμως το θέμα εδώ?

Συνεχίζοντας, είναι σημαντικό να διευκρινήσουμε τον όρο θεραπεία. Αν με τον όρο αυτόν εννοούμε την πλήρη εξάλειψη του παθολογικού παράγοντα, την ίαση, τότε ατυχήσαμε στην πλειοψηφία των περιπτώσεων. Βέβαια εδώ πρέπει να αναγνωριστεί το εξής σημαντικό θέμα.Σε σημαντικό ποσοστό των ψυχικών διαταραχών η συνεχιζόμενη λήψη φαρμακευτικής αγωγής για συνήθως μεγάλα διαστήματα προσφέρει αντιμετώπιση των συμπτωμάτων. Θεωρείται αυτό θεραπεία? Αν όχι, τότε το ίδιο μπορούμε να πούμε για την πλειοψηφία των ασθενειών ανεξαρτήτως ειδικότητας. Για παράδειγμα στο σακχαρώδη διαβήτη η διακοπή λήψης της αγωγής δεν είναι επικίνδυνη για τη ζωή του ασθενή?Το ίδιο δεν ισχύει για τις θυρεοειδοπάθειες, την καρδιαγγειακή νόσο, για διάφορες νευρολογικές παθήσεις κ.α.?Ίαση του διαβήτη θα μπορούσε να επιτευχθεί εάν υπήρχε τρόπος οριστικής επιδιόρθωσης της παθολογικής λειτουργίας των κυττάρων του παγκρέατος. Ίαση στην ψυχιατρική αντίστοιχα θα μπορούσε να σημαίνει οριστική επιδιόρθωση των νευρικών κυττάρων και κυκλωμάτων του εγκεφάλου που εμπλέκονται στην εκάστοτε διαταραχή.Έτσι λοιπόν θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι η μοναδική ειδικότητα που σε ορισμένες περιπτώσεις (και όχι σε όλες) μπορεί να προσφέρει ίαση είναι η χειρουργική, γιατί παρέχει τη δυνατότητα αφαίρεσης του παθολογικού παράγοντα. Άρα αν υιοθετήσουμε τη λιγότερη αυστηρή ερμηνεία του όρου θεραπεία, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι οι διαφορές της ψυχιατρικής θεραπείας από αυτές άλλων ειδικοτήτων δεν είναι τόσο μεγάλες όσο φαινομενικά θεωρείται.

Υποχρεωτικά βάσει των παραπάνω, θα πρέπει να αφήσουμε προς το παρόν την έννοια ίαση και να ορίσουμε τη θεραπεία ως την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων μιας νόσου.Στην ψυχιατρική η φαρμακευτική θεραπεία στοχεύει στην επιδιόρθωση μιας σειράς από νευρωνικές διασυνδέσεις στον εγκέφαλο, η δυσλειτουργία των οποίων θεωρείται υπεύθυνη για συμπτώματα όπως οι παραληρητικές ιδέες, οι ακουστικές ψευδαισθήσεις, το καταθλιπτικό, το ευφορικό, το δυσφορικό συναίσθημα, η απάθεια, το υπερβολικό άγχος, η συμπεριφορά εξάρτησης κ.α. Η συσχέτιση αυτή βασίζεται σε ισχυρότατες ενδείξεις που προκύπτουν από έρευνες στη νευροανατομία/νευροφυσιολογία του εγκεφάλου, όπου με απεικονιστικές μεθόδους (CT,MRI,fMRI,SPECT,PET) αναγνωρίζονται τόσο αυξομειώσεις στο μέγεθος όσο και στη δραστηριότητα διακριτών εγκεφαλικών περιοχών στις διάφορες ψυχιατρικές διαταραχές.Επιπλέον σε νευροβιολογικό επίπεδο η έρευνα στο επίπεδο των νευροδιαβιβαστών και των υποδοχέων τους παρέχει ολοένα και αυξανόμενες ενδείξεις ότι η φαρμακευτική τροποποίηση της λειτουργίας τους προσφέρει θεραπευτικό αποτέλεσμα. Παθολογικά επίπεδα μεταβολιτών διαφόρων νευροδιαβιβαστών ( π.χ. το 5HIAA μεταβολίτης της σεροτονίνης) σε εργαστηριακούς ελέγχους βιολογικών υγρών, αλλά και σε νεκροτομικές έρευνες, επίσης υποστηρίζουν τη θεώρηση αυτή. Η διερεύνηση της επίδρασης ψυχοδραστικών ναρκωτικών ουσιών στον εγκέφαλο συνεπικουρούν αυτό το πλαίσιο, με κορυφαίο παράδειγμα το κύκλωμα της ντοπαμίνης και πώς η διαταραχή του κατά τη χρήση ουσιών δημιουργεί εθισμό. Προκύπτει λοιπόν ότι εκτός από τον εθισμό η δυσλειτουργία ντοπαμινεργικών νευρώνων σε τμήματα του μεταιχμιακού συστήματος και του προμετωπιαίου φλοιού ευθύνεται για την παραγωγή ψυχωτικών συμπτωμάτων, διότι γνωρίζουμε ότι η λήψη κοκαίνης και αμφεταμίνης, ναρκωτικών που διεγείρουν κατά πολύ την παραγωγή ντοπαμίνης πολύ συχνά προκαλεί ψυχωτικα συμπτώματα. Τέλος η μοριακή γενετική είναι άλλος ένας τομέας που τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να εντοπίζει συγκεκριμένα τμήματα του ανθρώπινου γονιδιώματος με παθολογικό υπόβαθρο και σχετίζονται με διαταραχές όπως η κατάθλιψη και η σχιζοφρένεια. Παραδείγματα αποτελούν το γονίδιο της διαμεμβρανικής πρωτείνης μεταφορέα της σεροτονίνης. Άτομα που φέρουν το κοντό αλλήλιο του γονιδίου σε ομόζυγη κατάσταση, παρουσιάζουν τη λεγόμενη γενετική ευαλωτότητα σε καταθλιπτικά επεισόδια υπό το βάρος των εκάστοτε ψυχοπιεστικών γεγονότων. Επιπλέον, μεταλλάξεις στα γονίδια του κυτοχρώματος P450 ,το οποίο αποτελεί ηπατικό σύστημα ενζύμων μεταβολισμού (CYP2D6,CYP2C19,CYP2C9,CYP1A2,CYP3A4) δύναται να επηρεάσουν τη δραστικότητα των περισσότερων ψυχιατρικών φαρμακευτικών παραγόντων, με πιθανό αποτέλεσμα τη μη ανταπόκριση στη θεραπεία.Η έρευνα στα πεδία αυτά είναι σε «οργασμό» στις προηγμένες χώρες του εξωτερικού, με τις ξένες κυβερνήσεις όπως η αμερικανική (βλέπε εδώ) να αποδίδουν μεγάλη σημασία στη διερεύνηση του ανθρώπινου εγκεφάλου.

Παράγοντες ανεπαρκούς ανταπόκρισης στη θεραπεία

Η ανταπόκριση στη φαρμακευτική θεραπεία στην ψυχιατρική επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Έστω κι ένας από τους παράγοντες αυτούς να υφίσταται, μπορεί η θεραπεία να μην αποδώσει. Ακολουθεί μια ανάλυση των γνωστών εώς τώρα παραγόντων :

  • Το φάρμακο να μην «πιάνει» το συγκεκριμένο ασθενή. Αίτια του φαινομένου αυτού είναι όπως αναφέρθηκαν παραπάνω ζητήματα μεταβολισμού των φαρμάκων,αλληλεπιδράσεων διαφόρων φαρμάκων μεταξύ τους και παράγοντες που ο περισσότερος κόσμος υποτιμά όπως το κάπνισμα και ο καφές. Για παράδειγμα, η νικοτίνη έχει την ιδιότητα να επάγει το ένζυμο CYP1A2, δηλαδή να αυξάνει τη δραστικότητά του με συνέπεια τον ταχύ μεταβολισμό κάποιων αντιψυχωτικών φαρμάκων και άρα μείωση των επιπέδων τους στην κυκλοφορία του αίματος και άρα μείωση της δράσης τους στον εγκέφαλο. Άλλοι παράγοντες που συμβάλλουν είναι αλλαγές σε επίπεδο νευροδιαβιβαστών και υποδοχέων π.χ. ανοχή, υπορρύθμιση (downregulation), υπερρύθμιση (upregulation) οι οποίες επηρεάζουν τη φαρμακοδυναμική ενός φαρμάκου, η χρονιότητα της νόσου και η μακρά περίοδος νόσου χωρίς θεραπεία.
  • Σε ορισμένες περιπτώσεις αιτία της μη ανταπόκρισης είναι η ατυχής ψυχιατρική πρακτική, που ευτυχώς δε συναντάται συχνά στις μέρες μας. Αυτή αφορά είτε την υποθεραπευτική δοσολογία, είτε στο άλλο άκρο την πολυφαρμακία. Με απλά λόγια αν η δόση ενός φαρμάκου είναι χαμηλή, αυξάνεται η πιθανότητα να μην επιδράσει επαρκώς ή και καθόλου. Αντίθετα η στρατηγική χορήγησης υψηλών δοσολογικών σχημάτων από παράπάνω από 1-2 φαρμακευτικούς παράγοντες,ειδικά στα πρώτα στάδια μιας νόσου, επίσης αντενδείκνυται διότι αφενώς ενέχει τον υψηλό κίνδυνο εμφάνισης ανεπιθύμητων ενεργειών, αφετέρου οι αλληλεπιδράσεις μπορεί να μην επιφέρουν το επιθυμητό θεραπευτικό αποτέλεσμα και να «ακυρώσουν» για το μέλλον κάποιες φαρμακευτικές επιλογές.
  • Σχετικό με το προηγούμενο είναι και το «διάσημο» θέμα των «παρενεργειών των ψυχοφαρμάκων». Τα πράγματα εδώ είναι ξεκάθαρα, αλλά επειδή η σύγχυση των προτεραιοτήτων, ειδικά σε ψυχιατρικούς πληθυσμούς και συγγενείς, είναι πολύ συχνό φαινόμενο, οι ανεπιθύμητες ενέργειες εξυψώνονται σε αδικαιολόγητα δραματικό επίπεδο. Έτσι λοιπόν δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα ψυχιατρικά φάρμακα έχουν ποικίλλο βαθμό εμφάνισης ανεπιθύμητων ενεργειών. Όμως α) δε συμβαίνουν σε όλους β) κάποιες από αυτές αντιμετωπίζονται είτε με άλλα φάρμακα είτε με άλλες παρεμβάσεις όπως δίαιτα για την αύξηση βάρους κ.α. γ) κάποιες είναι παροδικές δ) στη ζυγαριά μεταξύ κάποιων σχετικά ανεκτών ανεπιθύμητων ενεργειών και της δυσμενούς για διάφορες παραμέτρους της ζωής του ασθενή εξέλιξης της ψυχικής του υγείας βαραίνει περισσότερο το δεύτερο! Ένα ακόμη σχετικό επιχείρημα είναι και φάρμακα άλλων ειδικοτήτων δύναται να εμφανίσουν παρενέργειες, όμως η διακοπή τους είναι απαγορευτική. Για παράδειγμα όποιος έχει δει τις θορυβώδεις εκδηλώσεις της νόσου Parkinson ή της επιληψίας δε μπορεί να διανοηθεί ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Η κορτιζόνη, απαραίτητο φάρμακο για δεκάδες παθήσεις διαφόρων ειδικοτήτων, δύναται να επιφέρει πολλές παρενέργειες, συνάμα και ψυχιατρικού τύπου συμπτωματολογία. Και φυσικά δε συζητάμε για την καρδιαγγειακή νόσο, την υπέρταση, το σακχαρώδη διαβήτη και άλλες σοβαρές παθολογικές οντότητες. Επιπλέον και με όπλο τα σύγχρονα φάρμακα που έιναι γενικώς πιο καλά ανεκτά, ο ειδικός ψυχίατρος έχει τη δυνατότητα να ρυθμίζει τη βέλτιστη δόση ελέγχοντας το θεραπευτικό παράθυρο και εύρος του κάθε φαρμάκου. Η σύγχρονη ψυχιατρική πρακτική, η οποία εφαρμόζεται κυρίως από τις νεότερες γενιές ψυχιάτρων, δίνει μεγάλη βάση στην  ποιότητα της ζωής του ασθενούς. Η τελευταία επηρεάζεται και από τις ανεπιθύνητες ενέργειες και άρα αυτές λαμβάνονται σοβαρά υπ’όψιν. Πάντοτε υπάρχει για παράδειγμα το ενδεχόμενο της αλλαγής ενός φαρμάκου, ασχέτως εάν αυτό είναι αποτελεσματικό, σε περίπτωση εμφάνισης κάποιας σοβαρής ανεπιθύμητης ενέργειας.
  • Κάτι που ο κόσμος ξεχνά όταν χαρακτηρίζει τις ψυχιατρικές διαταραχές μη θεραπεύσιμες είναι ότι σε μεγάλο ποσοστό η συμμόρφωση των ασθενών με τη φαρμακευτική θεραπεία είναι προβληματική. Υπάρχουν αρκετά σενάρια : άρνηση λήψης, ταχεία διακοπή ή διακοπή νωρίτερα από το συνιστώμενο, παράλειψη δόσεων, λήψη με διαφορετικό τρόπο από τις ιατρικές οδηγίες, διακοπή παρακολούθησης από τον ειδικό μετά από την πρώτη επίσκεψη με αποτέλεσμα τη μη σωστά συνεχιζόμενη ρύθμιση της φ.αγωγής κ.α. Βέβαια πρέπει να σημειωθεί ότι μέρος της ανεπαρκούς συμμόρφωσης οφείλεται στην ίδια τη φύση των ψυχιατρικών διαταραχών, καθώς σε σημαντικό ποσοστό εξ’ αυτών παραβλάπτεται η ορθή κρίση του ασθενή σχετικά με την πορεία της υγείας του και ακόμη το φαινόμενο της έλλειψης εναισθησίας (μη αναγνώρισης και παραδοχής του προβλήματος) κυρίως στις ψυχωτικού τύπου διαταραχές. Έχει παρατηρηθεί δε σε ουκ ολίγες περιπτώσεις ότι ακόμη και το συγγενικό περιβάλλον που θεωρητικά και κυριολεκτικά (συνήθως) δε νοσεί, δε συμβάλλει όσο θα μπορούσε στη βελτίωση της συμμόρφωσης του ασθενή. Εδώ για πολλοστή φορά επεισέρχεται η αρνητική επίδραση του στίγματος! Έτσι το σημείο αυτό θα μπορούσε να είναι στόχος κατάλληλων ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων από τη μεριά του θεραπευτή, παράμετρος που ομολογουμένως υποτιμάται από μερίδα των ειδικών ακόμα και στις μέρες μας. Συμπερασματικά η «ευλαβική» συμμόρφωση με τις ιατρικές συστάσεις είναι αναγκαία και η ανεπαρκής συμμόρφωση αποτελεί από τους κυριότερους λόγους της ύπαρξης χαμηλών ποσοστών θεραπείας κάποιων ψυχιατρικών διαταραχών.
  • Η συννοσηρότητα είναι μια ακόμη παράμετρος που μπορεί να περιπλέξει τα πράγματα. Καταρχήν η συνύπαρξη δύο ή και περισσότερων ενίοτε ψυχιατρικών διαταραχών στο ίδιο άτομο δυσχεραίνει τη φαρμακευτική παρέμβαση. Παραδείγματα αποτελούν οι μεικτές αγχώδεις και καταθλιπτικές διαταραχές, η αλληλοεπικάλυψη συναισθηματικών και ψυχωτικών διαταραχών μεταξύ τους και βέβαια η ταυτόχρονη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών σε συνδυασμό με την ύπαρξη ψυχωτικής,καταθλιπτικής,μανιακής συμπτωματολογίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις φαρμακοδυναμικές και νευροβιολογικές επιδράσεις γίνονται συχνά «γόρδιος δεσμός» ή αλλιώς «σταυρόλεξο για δυνατούς λύτες»!
  • Η συννοσηρότητα με σωματικές παθήσεις είναι άλλο ένα περίπλοκο κεφάλαιο και συναντάται ιδιαίτερα συχνά σε ηλικιωμένους. Καρδιαγγειακές ανεπιθύμητες ενέργειες όπως υπέρταση και διαταραχές ρυθμού σε έναν ηλικιωμένο άρρωστο με ήδη υπάρχον καρδιολογικό πρόβλημα, συνιστούν λόγο τροποποίησης της αγωγής. Οι εξωπυραμιδικές εκδηλώσεις σε ασθενή με προυπάρχουσα εγκεφαλική βλάβη θα είναι πιθανότατα βαρύτερες. Ασθενής με ηπατική βλάβη θα πρέπει να λάβει χαμηλές δόσεις φαρμάκων ή να επιλεχθούν κάποια με μικρό ή μηδενικό ηπατικό μεταβολισμό. Υπάρχουν πολλαπλά ακόμα παραδείγματα σε αυτό τον τομέα, που αποδεικνύουν ότι η ψυχιατρική έχει περισσότερους συνδετικούς κρίκους με τη «βιολογική» ιατρική απ’ότι ο κόσμος πιστεύει. Η διασυνδετική ψυχιατρική είναι ο «αρμόδιος» κλάδος της ψυχιατρικής που ασχολείται με το θεραπευτικό αυτό κομμάτι σε κλινικό επίπεδο, όμως δε λείπουν καθόλου σχετικές «προκλήσεις» και στην ιδιωτική ψυχιατρική πράξη.
  • Λίγο πριν το τέλος θα πρέπει να αναφερθεί η σημασία μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης του ασθενή από τον ειδικό ψυχίατρο. Αυτό μεταφράζεται στο εξής : Λήψη πλήρους ιστορικού, ΑΣΧΕΤΩΣ εάν χρειάζεται παραπάνω χρόνο, συνεκτίμηση βιολογικών, ψυχολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων στη θεραπευτική απόφαση, ενσυναίσθηση (βλέπε εδώ) στην προσέγγιση του ασθενή, συμβουλευτική ενθάρρυνση και ψυχολογική υποστήριξη όπου χρειάζεται, ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις τόσο στον ίδιο όσο και στην οικογένεια (και στην κοινότητα όταν αυτό είναι εφικτό) και ρεαλιστική ενημέρωσή τους (ψυχοεκπαίδευση). Αυτό ΔΕ μεταφράζεται στο εξής : Τι έχετε, αυτό εκείνο και το άλλο, α μάλιστα πάρτε αυτό και όλα θα πάνε καλά, τα ξαναλέμε σε 20 μέρες, να περάσει ο επόμενος. Κανείς δεν μπορεί να είναι τόσο υψηλή ιατρική αυθεντία ώστε να «θεραπεύει» μέσα σε 20 λεπτά. Είναι γεγονός ότι ο κόσμος έχει την τάση να εντυπωσιάζεται από το «φαίνεσθαι» και αυτό ισχύει ευρύτερα στις ανθρώπινες σχέσεις, όμως πολλές φορές από το πολύ φαίνεσθαι χάνεται η ουσία, αυτή που τελικά έχει ανάγκη ο ασθενής. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση μπορεί επίσης να σημαίνει ότι για κάποιους ασθενείς ενδείκνυται να εφαρμοστεί ψυχοθεραπευτική μέθοδος και καθόλου φαρμακευτική αγωγή ή συνδυασμός των δύο.

Ως επίλογος, η αποτελεσματικότητα των ψυχιατρικών θεραπειών σίγουρα δεν έχει φτάσει στο επίπεδο που θα ήθελαν σήμερα τόσο επιστήμονες όσο και ασθενείς. Η αλματώδης εξέλιξη των νευροεπιστημών, σε συνδυασμό με ένα μεγαλύτερο έλεγχο των προαναφερόμενων παραμέτρων που επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα μιας θεραπείας και τη συμμόρφωση των ασθενών σε αυτή , είναι ο δρόμος που μπορεί να προδιαγράψει ένα πιο ευοίωνο μέλλον για τη θεραπεία  των ψυχικών παθήσεων.

 

*Περισσότερες πληροφορίες για θέματα που άπτονται ψυχιατρικών θεραπειών και των μηχανισμών δράσης τους στον εγκέφαλο μπορούν να βρεθούν στα παρακάτω λινκ

Ψυχιατρική Θεραπεία

Ψυχιατρική & Νευροεπιστήμες

 

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Brain book

Ψυχιατρική και φάρμακο

Από το πολύ ενδιαφέρον σαιτ Psychiatros Online ένα ακόμη κείμενο προβληματισμού σχετικά με την ψυχιατρική πρακτική στις μέρες μας :

Με αφορμή μια «διαμάχη» στην οποία συμμετείχα,σε κάποιο τοίχο σελίδας του facebook,όπου το θέμα ήταν σχετικά με την υπόσταση της ψυχιατρικής επιστήμης και παρά το γεγονός ότι ήδη έχω αναφερθεί σχετικά σε προηγούμενα κείμενα,εν τούτοις θα ήθελα να συμπληρώσω κάποια πρόγματα. Δεν μπορεί κανείς να παραβλέψει την πρόοδο της ψυχιατρικής στον τομέα της φαρμακευτικής αντιμετώπισης.Κάποτε τα πράγματα ήταν πραγματικά άγρια στα διάφορα ψυχιατρικά ιδρύματα.Με την ανακάλυψη νέων φαρμάκων οι συνθήκες έχουν κατά πολύ βελτιωθεί.

Είναι λυτρωτικό για έναν ασθενή που κατακλύζεται από ακουστικές ψευδαισθήσεις να μπορεί να ζει ελεύθερος από αυτές.Όποιος ελαφρά την καρδία μιλά για μη αναγκαιότητα των φαρμάκων στην ψυχιατρική,μάλλον έχει βγάλει αυτό το συμπέρασμα από την άνεση του καναπέ του σπιτιού του. Παρ’όλα αυτά,δεν μπορεί κάποιος να ισχυριστεί ότι δε γίνονται υπερβολές.Όντως συχνά η φαρμακευτική αντιμετώπιση ξεπερνά την αναγκαιότητα.Αυτό δε σημαίνει όμως ότι το φάρμακο δε χρειάζεται.Τέτοιοι γενικευτικοί αφορισμοί δε βοηθούν σε τίποτε.Όλα τα μέσα σε αυτή τη ζωή, έχουν δύο όψεις ανάλογα με τον τρόπο που χρησιμοποιούνται.Μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι το αυτοκίνητο δεν είναι απαραίτητο,επειδή το χρησιμοποιούν και άνθρωποι ανεύθυνοι που προκαλούν ατυχήματα?Οπωσδήποτε όχι.Δεν τίθεται θέμα ως προς το αν είναι η ψυχιατρική επιστήμη καλή ή κακή.Για το αν οι ειδικοί ψυχικής υγείας είναι καλοί ή κακοί.Όλα τα υποσύνολα μιας κοινωνίας,σε ένα γενικότερο σύνολο υπάγονται.Όταν πάσχει το σύνολο,πάσxoυν και τα υποσύνολα.Σε μια χώρα σαν τη δική μας,όπου κυριαρχεί η προχειρότητα και δίνεται μεγαλύτερη σημασία στο τι φαίνεται,παρά στο τι πραγματικά υπάρχει,γιατί να ξεχώριζε η ψυχιατρική ως κάτι το ιδανικό?Σίγουρα ο κρίκος με τη μικρότερη ευθύνη,είναι ο ψυχιατρικός ασθενής.Σίγουρα δεν πρέπει κανείς να δέχεται αβίαστα τη δήλωση ενός ειδήμονος,απλά επειδή αυτός φέρει έναν τίτλο.Είπαμε.Ζούμε σε μια χώρα,όπου η ανευθυνότητα κυριαρχεί και έχει διαποτίσει τα πάντα.Αλλά από αυτό το σημείο,μέχρι να φτάσουμε να λέμε ότι απλά το φάρμακο δε χρειάζεται υπάρχει τεράστια απόσταση.Και ίσως κάτι τέτοιο να είναι μια κορυφαία πράξη ανευθυνότητας.Αυτό όμως δε σημαίνει από την άλλη ότι και οι ειδικοί ψυχικής υγείας δεν πρέπει να προβληματιστούμε για τον τρόπο που παρέχουμε τις υπηρεσίες μας.Θεός δεν είναι κανείς.Και όποιος αυτοπροσδιορίζεται στους άλλους ως τέτοιος,μάλλον θα πρέπει να ψάξει πρώτα τα δικά του ναρκισσιστικά πλήγματα,πριν αποφασίσει να ασχοληθεί με τα ψυχικά προβλήματα άλλων ανθρώπων…

Πηγή : Ψυχιατρική & Φάρμακο

Λεπτομέρειες σχετικά με φαρμακευτικές θεραπευτικές επιλογές στην ψυχιατρική σήμερα στους παρακάτω συνδέσμους του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ :

Φάρμακα & Ψυχιατρική (Μέρος Α’)

Φάρμακα & Ψυχιατρική (Μέρος Β’)

Γιατρέ εδώ και 6 μήνες ο μπαμπάς μου νομίζει οτι μπαίνουν κλέφτες στο σπίτι, τι έχει?

Ψυχωτικές εκδηλώσεις στην 3η ηλικία

Ψυχωτικά συμπτώματα εμφανίζονται σε αρκετά υψηλό ποσοστό των ψυχιατρικών περιστατικών που καλείται να αντιμετωπίσει ο ψυχίατρος είτε σε ιδιωτικό είτε σε κλινικό επίπεδο. Αυτά ανήκουν στις εξής μεγάλες κατηγορίες:

·         Διαταραχές αντίληψης : Ψευδαισθήσεις, παραισθήσεις, ψευδοψευδαισθήσεις που μπορεί να προέρχονται από όλα τα αισθητήρια συστήματα του οργανισμού, δηλαδή ακουστικές, οπτικές, απτικές, οσφρητικές, γευστικές και κιναισθητικές.

·         Διαταραχές περιεχομένου σκέψης : Παραληρητικές ιδέες, υπερτιμημένες ιδέες π.χ. καταδίωξης συνωμοσίας, μεγαλομανίας

·         Διαταραχές λόγου : ρυθμού, ροής, οργάνωσης π.χ. χάλαση συνειρμού

·         Διαταραχές ψυχοκινητικότητας : π.χ. διέγερση, εμβροντησία, κατατονία, στερεοτυπίες

·         Διαταραχές συναισθήματος : π.χ. συναισθηματική απροσφορότητα, δηλαδή καταφανής ασυμφωνία μεταξύ περιεχομένου σκέψης και συναισθηματικής απάντησης όπως εκδήλωση χαράς επί κάποιας απώλειας συγγενικού προσώπου

Η εμφάνιση των ψυχωτικών συμπτωμάτων στην 3η ηλικία μπορεί να είναι είτε αιφνίδιας έναρξης είτε σταδιακής, σε κάθε περίπτωση όμως προκαλεί έντονο στρες στο οικογενειακό περιβάλλον του ηλικιωμένου και ταχεία κινητοποίηση για την αντιμετώπισή τους. Η αιτιολογία των ψυχωτικών εκδηλώσεων είναι συνήθως ένα κυρίαρχο ερώτημα και με αυτό θα ασχοληθούμε παρακάτω.

Ψυχωτικές εκδηλώσεις στους ηλικιωμένους οφείλονται στην πλειοψηφία των περιπτώσεων σε οργανική βλάβη του νευρικού συστήματος ή και άλλων συστημάτων του ανθρώπινου οργανισμού. Οι οργανικές βλάβες διαφοροποιούνται ανάλογα με την παράμετρο του χρόνου εκδήλωσής τους. Όταν η εκδήλωση είναι οξεία, δηλαδή ώρες ή μέρες, τίθεται η διάγνωση «ντελίριο». Το ντελίριο είναι ένα σύνολο συμπτωμάτων μεταξύ των οποίων μπορεί να είναι ψυχωτικά όπως ψευδαισθήσεις, δ/χη λόγου, διέγερση και παροδικές παραληρητικές ιδέες. Συνήθως η αντιμετώπιση της αιτίας του ντελιρίου οδηγεί σε εξαφάνιση των ψυχωτικών εκδηλώσεων. Οι συνηθέστερες αιτίες του ντελιρίου είναι

                     ΚΝΣ: επιληψία, εγκεφαλίτιδα, εγκεφαλικό τραύμα, όγκος, αιμορραγία,  απόστημα, Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο

                     Μεταβολικές διαταραχές: Διαταραχές ηλεκτρολυτών, υπερ- ή υπογλυκαιμία, αφυδάτωση ή φόρτωση υγρών, διαταραχή οξεοβασικής ισορροπίας

                     Ενδοκρινολογικές: Υπερθυρεοειδισμός, παραθυρεοειδοπάθειες, κρίση υπεραλδοστερονισμού, επινεφριδιακή ανεπάρκεια.

                     Αιματολογικές: αναιμία, λευχαιμία

                     Καρδιολογικές: έμφραγμα, καρδιακή ανεπάρκεια, αρρυθμία, καρδιοχειρουργική επέμβαση

                     Αναπνευστικές: ΧΑΠ, υποξία

                     Ηπατικές: ηπατική ανεπάρκεια, ηπατική εγκεφαλοπάθεια

                     Νεφρικές: Νεφρική ανεπάρκεια, ουραιμία, SIADH,

                     Νεοπλάσματα: κυρίως εγκεφαλικά, παρανεοπλασματικό σύνδρομο

                     Λοιμώξεις (AIDS, σύφιλη, νόσος Lyme, ερυσίπελας, αποστήματα),

                     Φάρμακα: αντιχολινεργικά, αναλγητικά, στεροειδή, αντιβιοτικά, αναισθησία, καρδιολογικά και αντιυπερτασικά, αντινεοπλασματικά κ.α. Ουσιαστικά, οποιαδήποτε ουσία έχει λάβει ή έχει διακόψει πρόσφατα ο ασθενής

                     Ναρκωτικές ουσίες: τοξίκωση και στερητικό σύνδρομο

                     Ψυχιατρικά: κακόηθες νευροληπτικό σύνδρομο, κακόηθες σεροτονινεργικό σύνδρομο

                     Έκθεση σε περιβαλλοντικές συνθήκες: Τραυματισμοί, εγκαύματα, θερμοπληξία, αυξημένο υψόμετρο

Στη 2η περίπτωση η εγκατάσταση των ψυχωτικών συμπτωμάτων είναι σταδιακή με κυριότερα τις παραληρητικές ιδέες και τις ψευδαισθήσεις π.χ. σε ένα διάστημα μηνών εμφανίζονται παράπονα και αιτιάσεις για ξένα άτομα μέσα στο σπίτι, για ανεξήγητες κλοπές αντικειμένων , για απιστία του ηλικιωμένου συντρόφου κ.α. Η συνηθέστερη διάγνωση εδώ είναι η άνοια. Υπάρχουν πάρα πολλά αίτια και τύποι άνοιας με συχνότερη στο ~60% την άνοια τύπου Alzheimer και ξεφεύγει από τους σκοπούς του παρόντος άρθρου η ανάλυσή τους.

Είτε πρόκειται για ντελίριο είτε για άνοια, ο ασθενής χρειάζεται εκτεταμένη ιατρική διερεύνηση και φροντίδα , ώστε αφενώς να εντοπιστεί ο αιτιολογικός παράγοντας και αφετέρου να γίνει προσπάθεια άρσης αυτού. Συχνά η διερεύνηση γίνεται στα πλαίσια νοσοκομείου, σε κάποιες περιπτώσεις βέβαια μπορεί να γίνει σε εξωτερική βάση. Δεν είναι ασυνήθιστο να ανευρίσκεται μια απροσδόκητη, αλλά αντιμετωπίσιμη αιτία μιας ψυχωτικής εκδήλωσης. Σχετικό παράδειγμα αποτελούν οι οπτικές ψευδαισθήσεις, που θα μπορούσαν να είναι αποτέλεσμα οφθαλμικής διαταραχής! Η αντιμετώπιση των ψυχωτικών εκδηλώσεων της άνοιας είναι κυρίως φαρμακευτική. Χρησιμοποιούνται χαμηλές δόσεις αντιψυχωτικών , των οποίων η ρύθμιση αποτελεί πολύπλοκη υπόθεση, καθώς θα πρέπει να  διατηρηθεί η ισορροπία μεταξύ αντιμετώπισης των συμπτωμάτων, αλληλεπίδρασης με τη λοιπή φαρμακευτική αγωγή του ασθενούς και ελαχιστοποίησης των ανεπιθύμητων ενεργειών. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι ηλικιωμένοι για διάφορους λόγους (εγκεφαλικές αλλοιώσεις, επιβράδυνση μεταβολισμού κ.α.) είναι περισσότερο ευάλωτοι σε ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμάκων. Έτσι η παροχή κατάλληλης φροντίδας από ειδικούς ψυχιάτρους και ενδεχομένως και ιατρούς άλλων ειδικοτήτων καθίσταται απολύτως αναγκαία.

Σε μια μειοψηφία ηλικιωμένων η αιτιολογία των ψυχωτικών συμπτωμάτων δεν είναι καθαρά οργανική. Όταν μετά από μια σειρά εξετάσεων νευροψυχολογικών, αιματολογικών, απεικονιστικών (CT, MRI ,PET), και πιθανώς άλλων (ηλεκτροκαρδιογράφημα, ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, οσφυονωτιαία παρακέντηση) δεν ανευρεθεί παθολογία, τότε η διαγνωστική κατεύθυνση είναι η λεγόμενη όψιμης έναρξης  πρωτοπαθής ψυχική διαταραχή:

                             Κατάθλιψη με ψυχωτικά συμπτώματα

                             Μανία με ψυχωτικά συμπτώματα

                             Σχιζοφρένεια όψιμης έναρξης

                             Παραληρητική διαταραχή

Η διαφορική διάγνωση με τις οργανικές ψυχωτικές διαταραχές μπορεί να είναι αρκετά δύσκολη. Μια λεπτή διαφορά που θα μπορούσε να αναφερθεί είναι η απουσία ή η χαμηλότερη ύπαρξη γνωστικών συμπτωμάτων (π.χ. διαταραχή μνήμης) στις όψιμες ψυχώσεις.

Σε άλλες περιπτώσεις οι ψυχωτικές διαταραχές στην 3η ηλικία διαμορφώνονται στο πλαίσιο ενός συνεχούς που ξεκινάει σε μικρότερη ηλικία. Για παράδειγμα μια παραληρητική διαταραχή με έναρξη το 40ο έτος της ηλικίας που δεν έγινε κατορθωτό να αντιμετωπιστεί, θα συνεχιστεί για δεκαετίες. Σε κάποιες περιπτώσεις υποβόσκει ψυχοπαθολογία μη θορυβώδης, που διαλάθει της προσοχής του στενού περιβάλλοντος και κάποια στιγμή σε μεγάλη πλέον ηλικία πυροδοτούμενη ενδεχομένως από περιβαλλοντικό ψυχοπιεστικό ερέθισμα, παράγει το ψυχωτικό σύμπτωμα. Σχετικό παράδειγμα αποτελούν οι παρανοειδείς , σχιζοειδείς και σχιζότυπες διαταραχές προσωπικότητας. Περιγραφές όπως : «Ο μπαμπάς μου πάντοτε ήταν υπερβολικά ιδιότροπος και τσακωνόταν συνέχεια» ή «η μητέρα μου ήταν πάντα καχύποπτη και με το παραμικρό δημιουργούσε εντάσεις στην οικογένεια» προσανατολίζουν προς σχετικές διαγνώσεις. Τέλος καθόλου σπάνια αντιμετωπίζονται μεικτές καταστάσεις όπου συνυπάρχει ο οργανικός και ο «χρονίως ψυχοπαθολογικός» παράγοντας.

 

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

elderly 

 

Γνωστικές Λειτουργίες & Σχιζοφρένεια

 

Οι γνωστικές λειτουργίες φέρονται εις πέρας από την αλληλεπίδραση διαφόρων περιοχών του εγκεφάλου και είναι :

  • ο λόγος (προφορικός και γραπτός)
  • η μνήμη (με όλες τις υποδιαιρέσεις της, βλέπε εδώ)
  • η προσοχή και η συγκέντρωση
  • η βούληση
  • η αντίληψη

Οι παραπάνω λειτουργίες οδηγούν σε πιο σύνθετες δεξιότητες όπως :

  • η διαμόρφωση σχεδίων
  • η διαμόρφωση προτεραιοτήτων
  • η διατήρηση στόχων
  • η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων
  • η μάθηση από την εμπειρία
  • η κριτική ικανότητα
  • η αφαιρετική ικανότητα
  • η κοινωνική συμπεριφορά
  • η λήψη αποφάσεων
  • η παραγωγή ιδεών-δημιουργικότητα

Στη σχιζοφρένεια, αλλά και γενικά στην ευρύτερη κατηγορία των ψυχωτικών διαταραχών, εντοπίζονται σε σημαντικό ποσοστό ελλείμματα στις παραπάνω γνωστικές λειτουργίες.Τα ελλείμματα αυτά είναι δυνατόν να ξεκινούν:

  • ·        ΠΡΙΝ την εμφάνιση της ψυχωτικής συνδρομής αποτελώντας επιβαρυντικό παράγοντα για την εκδήλωσή της,
  • ·        κατά τη διάρκεια της οξείας φάσης,
  • ·        αλλά και στη λεγόμενη υπολλειμματική φάση της νόσου που συνήθως έπεται μήνες εώς χρόνια μετά την αντιμετώπιση της οξείας ψυχωτικής συνδρομής .

Στην πρώτη περίπτωση μιλάμε για το πρόδρομο στάδιο της ψύχωσης το οποίο εγκαθίσταται σταδιακά σε νεαρή ή εφηβική ηλικία, μέρος του οποίου αποτελούν δυσχέρειες σε ορισμένες από τις γνωστικές λειτουργίες. Το αποτέλεσμα είναι εμφανείς ή λιγότερο εμφανείς αλλαγές στη συμπεριφορά του ασθενούς.Οι αλλαγές μπορεί να αφορούν κοινωνική απόσυρση, απώλεια ενδιαφέροντος για σχολείο/εργασία, μείωση σχολικής/εργασιακής  απόδοσης, έναρξη παράξενης συμπεριφοράς.

Η έγκαιρη αναγνώριση τέτοιων αλλαγών από το οικογενειακό περιβάλλον είναι ΥΨΙΣΤΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ, καθώς όσο νωρίτερα ξεκινήσει η θεραπεία, η οποία στο πρόδρομο στάδιο δε θα είναι απαραίτητα φαρμακευτική ή μόνο φαρμακευτική, αλλά και ψυχοθεραπευτική και εργοθεραπευτική, τόσο καλύτερη είναι η πρόγνωση της ψυχωτικής διαταραχής. Βέβαια στην πράξη υφίσταται ένα ΤΕΡΑΣΤΙΟ ΕΜΠΟΔΙΟ: το ΣΤΙΓΜΑ (βλέπε εδώ & εδώ). Λόγω του στίγματος συχνά σημειώνεται τέτοια χρονική καθυστέρηση στην αναζήτηση εξειδικευμένης βοήθειας που η ψύχωση καθίσταται πλέον ιδιαίτερα δύσκολο να αντιμετωπιστεί (βλέπε εδώ).

Οι σχιζοφρενείς έχουν χαμηλές επιδόσεις σε νευροψυχολογικά τεστ που μετρούν τη μνήμη εργασίας, τη σημασιολογική μνήμη, τη λεκτική και οπτική μάθηση και μνήμη, την προσοχή και συγκέντρωση, την οπτική αντίληψη αλλά και πιο σύνθετες δεξιότητες όπως η αφαιρετική ικανότητα, την επίλυση προβλημάτων, την εκτελεστική ικανότητα, τη στοχοκατευθυνόμενη συμπεριφορά κ.α. Σε ένα ποσοστό εντοπίζονται ανάλογες επιδόσεις σε συγγενείς ασθενών, γεγονός με σημασία στη διερεύνηση της κληρονομικότητας της νόσου (βλέπε εδώ). Τα γνωστικά ελλείμματα αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία συμπτωμάτων της σχιζοφρένειας και συσχετίζονται σε κάποιο βαθμό με τα λεγόμενα αρνητικά συμπτώματα.

Οι γνωστικές δυσλειτουργίες νευροανατομικά αφορούν κυρίως την προμετωπιαία,προκινητική και κροταφική υποδιαίρεση του εγκεφάλου. Πιο συγκεκριμένα έχουν ανευρεθεί οι εξής αλλοιώσεις :

•             Φλοιώδης ατροφία

•             Μειωμένη συμμετρία σε διάφορες εγκεφαλικές περιοχές, όπως ο μετωπιαίος και ο κροταφικός λοβός.

•             Ατροφία σκώληκα παρεγκεφαλίδας

•             Κοιλίες: Διάταση πλάγιων κοιλιών εγκεφάλου κατά ~25%

•             Μεταιχμιακό σύστημα: ατροφία ιππόκαμπου και άλλων κροταφικών δομών κατά ~25%. Επιπλέον, ο ιππόκαμπος εμφανίζει δυσλειτουργία και αποδιοργάνωση της αρχιτεκτονικής των νευρώνων του. Το μέγεθος της ατροφίας σχετίζεται με τη βαρύτητα της νόσου.

•             Θάλαμος: μείωση μεγέθους και απώλεια νευρώνων σε ορισμένους πυρήνες

Οι αλλοιώσεις ανευρίσκονται συνήθως εξ αρχής στους ασθενείς, και δεν είναι σαφές αν επιδεινώνονται με την πάροδο της νόσου. Επιπλέον ανευρίσκονται και σε υγιείς συγγενείς τους, καθώς και σε άτομα υψηλού κινδύνου. Πιθανότατα αποτελούν τα αποτυπώματα της γενετικής προδιάθεσης και οφείλονται μάλλον στη διαταραχή νευρωνικής δικτύωσης του υπό ωρίμανση εγκεφάλου.

Η βελτίωση των γνωστικών λειτουργιών στη σχιζοφρένεια αποτελεί επίκεντρο της ψυχιατρικής έρευνας και πρακτικής τα τελευταία χρόνια. Ίσως αποτελεί κομβικό σημείο στη θεραπεία της σχιζοφρένειας, καθώς στοχεύει στην ανόρθωση της χαμηλής λειτουργικότητα των ασθενών σε σημαντικούς τομείς : κοινωνική ζωή, εργασία, οικογένεια. Πρέπει να σημειωθεί ότι δεν έχει αποδειχθεί βελτίωση στις γνωστικές λειτουργίες με την αντιψυχωτική φαρμακευτική αγωγή.Έτσι η εστίαση μεταπίπτει σε γνωσιακές-συμπεριφορικές μεθόδους όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και η γνωσιακή αναδόμηση και ψυχοκοινωνικές και εργοθεραπευτικές παρεμβάσεις. Εν πάσει περιπτώσει η έρευνα στο συγκεκριμένο πεδίο είναι διαρκώς εξελισσόμενη.

Σπύρος Καλημέρης

 schizo cognition

Τρόποι πρόληψης της άνοιας

 

Το διάβασμα είναι για πολλούς το σήμα-κατατεθέν του καλοκαιριού, αφού βρίσκουν τον χρόνο και την ψυχική διάθεση να ασχοληθούν με κάτι που ταξιδεύει το μυαλό. Νέα ευρήματα, ωστόσο, δείχνουν ότι κάνει κάτι περισσότερο: θωρακίζει τη μνήμη και προστατεύει από την άνοια αργότερα στη ζωή.

Η νευρολόγος – ψυχίατρος Παρασκευή Σακκά, πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών, εξηγεί τι σημαίνουν τα νέα ευρήματα και ποιες άλλες συνήθειες του καλοκαιριού παρέχουν ανάλογα οφέλη.

Τι έδειξε η νέα μελέτη;

Σε πολυετή μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Neurology» στις 3 Ιουλίου 2013, ερευνητές από το Κέντρο Νόσου Alzheimer του Πανεπιστημίου Rush, στο Σικάγο, διαπίστωσαν πως όσοι ασχολούνται συστηματικά, από την παιδική κιόλας ηλικία, με πνευματικές δραστηριότητες όπως το διάβασμα, το γράψιμο και τα σταυρόλεξα, έχουν μειωμένες πιθανότητες να εμφανίσουν άνοια όταν γεράσουν.

Στη μελέτη συμμετείχαν 294 εθελοντές ηλικίας άνω των 55 ετών όταν άρχισε που υποβάλλονταν σε τεστ μνήμης συστηματικά και απάντησαν σε ερωτηματολόγια τα οποία μετρούσαν τις νοητικές ενασχολήσεις τους από την παιδική μέχρι την τρίτη ηλικία.

Πού αποδίδονται τα παρατηρούμενα οφέλη;

Μελέτες τόσο σε πειραματόζωα όσο και σε ανθρώπινους εγκεφάλους έχουν δείξει ότι η νοητική άσκηση διεγείρει τους νευρώνες του εγκεφάλου, δημιουργώντας νέες συνάψεις (ενώσεις) μεταξύ τους και ίσως και νέα κύτταρα.

Το σίγουρο είναι ότι η άσκηση του μυαλού από την παιδική ηλικία μέχρι τα βαθιά γεράματα ενισχύει τη μνήμη και πιθανώς προλαμβάνει τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Ποιες άλλες δραστηριότητες προστατεύουν από το Αλτσχάιμερ;

Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι η συστηματική γυμναστική ωφελεί ιδιαιτέρως τον εγκέφαλο και το καλοκαίρι είναι η κατ’ εξοχήν εποχή της αυξημένης φυσικής δραστηριότητας, όχι μόνο με το κολύμπι, αλλά και τις περισσότερες ώρες σε υπαίθριους χώρους, το περπάτημα, το ποδήλατο, τα θαλάσσια σπορ, το ψάρεμα κ.τ.λ.

Πρόσφατες έρευνες απέδειξαν ότι η γυμναστική μπορεί να λειτουργήσει τόσο προληπτικά όσο και θεραπευτικά σε σχέση με την άνοια. Σε πρόσφατη μελέτη από την Ουάσιγκτον, στην οποία συμμετείχαν 1.740 άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών, διαπιστώθηκε ότι όσοι γυμνάζονταν τρεις ή περισσότερες φορές την εβδομάδα, είχαν 30% έως 40% λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν νόσο Αλτσχάιμερ σε σύγκριση με αυτούς που ασκούνταν λιγότερο από 3 φορές την εβδομάδα.

Αλλες έχουν αποδείξει την ευεργετική επίδραση της άσκησης σε άτομα που πάσχουν ήδη από άνοια, καθώς βελτιώνει τις γνωστικές λειτουργίες και την ποιότητα ζωής τους και ταυτοχρόνως καταπολεμά την καταθλιπτική συμπτωματολογία, η οποία αποτελεί παράγοντα κινδύνου για τη νόσο.

Τι σημαίνουν πρακτικά τα νέα ευρήματα;

Δεκάδες είναι πλέον οι μελέτες που αποδεικνύουν ότι η ενασχόληση με σύνθετες δραστηριότητες που απαιτούν να βάζουμε συνεχώς το μυαλό μας να δουλεύει συνδέεται άμεσα με μειωμένη πιθανότητα εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ.

Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι μία ανασκόπηση 22 τέτοιων μελετών έδειξε ότι οι ηλικιωμένοι που είτε είχαν υψηλό μορφωτικό επίπεδο, είτε ασκούσαν το μυαλό τους συστηματικά με όλους τους πιθανούς και απίθανους τρόπους είχαν κατά 46% λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν άνοια.

Τα αποτελέσματα των ερευνών, λοιπόν, ενθαρρύνουν όλους μας, ανεξαρτήτως ηλικίας, να μην αφήνουμε στιγμή το μυαλό μας να τεμπελιάζει. Πρόσφατες έρευνες ανέδειξαν τα οφέλη ειδικά σχεδιασμένων προγραμμάτων νοητικής ενδυνάμωσης που εφαρμόζονται μέσω ηλεκτρονικών υπολογιστών, όπως το πρόγραμμα Sociable.

Τι άλλο πρέπει να κάνει κάποιος για να μειώσει τον κίνδυνο της νόσου Αλτσχάιμερ;

Η προσεγμένη διατροφή και η δραστήρια κοινωνική ζωή επίσης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην προστασία της μνήμης. Ψάρια, φρούτα και λαχανικά ωφελούν ιδιαιτέρως τον εγκέφαλο, ενώ οι συχνές επισκέψεις και δραστηριότητες με φίλους επίσης είναι απαραίτητες.

Διάβασμα

Το καθημερινό διάβασμα από την παιδική ηλικία ελαττώνει τον κίνδυνο άνοιας, ενώ κι αν ακόμα την παρουσιάσει κάποιος, η εξέλιξή της είναι βραδύτερη απ’ ό,τι σε όσους δεν άνοιξαν βιβλίο στη ζωή τους

* 48% βραδύτερος ο ρυθμός εκφύλισης της μνήμης σε όσους διαβάζουν και γράφουν καθημερινά

* 32% βραδύτερος ο ρυθμός εκφύλισης της μνήμης σε όσους διαβάζουν και γράφουν μερικές φορές την εβδομάδα

* 15% βραδύτερος ο ρυθμός εξέλιξης της άνοιας σε όσους διαβάζουν και γράφουν μια ζωή

Άσκηση

Κολύμπι, περπάτημα, χορός, θαλάσσια σπορ, ποδήλατο και γενικότερα κάθε είδους φυσική δραστηριότητα φαίνεται ότι προστατεύει από τη νοητική εκφύλιση

* 40% μικρότερος ο κίνδυνος άνοιας σε όσους γυμνάζονται τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα

Διατροφή

Η μεσογειακή διατροφή και κυρίως τα ψάρια, τα φρούτα και τα λαχανικά κάνουν καλό στην λειτουργία του εγκεφάλου και «θωρακίζουν» τη μνήμη

* Να τρώτε τουλάχιστον 2-3 μερίδες ψάρι (κατά προτίμηση παχύ, όπως ο τόνος, ο σολομός, το σκουμπρί, η σαρδέλα) την εβδομάδα

* Να τρώτε καθημερινά φρούτα και σαλάτες (ωμά ή ψημένα λαχανικά), με ποικιλία χρωμάτων

* Να ακολουθείτε διατροφή με λίγα λιπαρά

* Να τρώτε κυρίως υδατάνθρακες ολικής αλέσεως (ψωμί, δημητριακά, φρυγανιές κ.τ.λ.)

* Να τρώτε όσπρια

* Περιορίστε την κατανάλωση κόκκινου κρέατος και προϊόντων κρέατος, γαλακτοκομικών με πολλά λιπαρά, τηγανητών, γλυκών, πρόχειρων φαγητών, τυποποιημένων φαγητών

Δραστήρια κοινωνική ζωή

Όσοι έχουν ευρύ κοινωνικό κύκλο αποδίδουν καλύτερα σε τεστ μνήμης και νοητικών λειτουργιών, ενώ πιθανώς μειώνεται και ο κίνδυνος άνοιας αργότερα στη ζωή

Τι αυξάνει τον κίνδυνο άνοιας

* Σακχαρώδης διαβήτης

* Υπέρταση

* Δυσλιπιδαιμία (αυξημένη χοληστερόλη, τριγλυκερίδια)

* Παχυσαρκία στην μέση ηλικία

* Καθιστική ζωή

* Έλλειψη κοινωνικής ζωής

* Κατάθλιψη στη μέση ηλικία

Για να «γυμνάσετε» το μυαλό σας:

* Να διαβάζετε καθημερινά ποικιλία θεμάτων – από εφημερίδες και λογοτεχνικά βιβλία μέχρι περιοδικά με εκλαϊκευμένα επιστημονικά θέματα

* Να κρατάτε ημερολόγιο

* Να παίζετε επιτραπέζια παιχνίδια, να λύνετε σταυρόλεξα και γρίφους, να φτιάχνετε παζλ

* Να βλέπετε «έξυπνα» τηλεόραση (λ.χ. κυρίως εκπαιδευτικές εκπομπές,ντοκιμαντέρ, ιστορικές και ιατρικές εκπομπές κ.τ.λ.)

* Να επισκέπτεστε μουσεία, πινακοθήκες, θέατρα, κινηματογράφους

* Να δηλώσετε συμμετοχή σε ποικίλες δραστηριότητες (λ.χ. του Δήμου σας)

* Να συμμετέχετε σε ψυχαγωγικές δραστηριότητες με τα παιδιά και τα εγγόνια σας.

* Να επιστρέψετε στα θρανία (αρχίστε λ.χ. μαθήματα κομπιούτερ και ξένων γλωσσών).

Tip

Μη διστάσετε να δοκιμάσετε πράγματα με τα οποία δεν είχατε ασχοληθεί ποτέ στο παρελθόν – αυτά είναι που «γυμνάζουν» ακόμα πιο έντονα το μυαλό.

Πηγή : Ένα βιβλίο την ημέρα προστατεύει από την άνοια

 

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Ύπνος & Άγχος

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του UC Berkeley προκύπτει οτι η έλλειψη ύπνου πυροδοτεί μεγαλύτερα επίπεδα άγχους καθώς «υπερφορτώνει» τις εγκεφαλικές περιοχές της αμυγδαλής και της νήσου που σχετίζονται με επεξεργασία συναισθηματικών ερεθισμάτων. Η έρευνα διεξήχθη με χρήση fMRI σε άτομα με ποικίλα επίπεδα άγχους, αλλά χωρίς επίσημη αγχώδη διαταραχή. Πιο ευάλωτοι στην ενίσχυση του άγχους μετά από έλλειψη ύπνου φάνηκαν οι συμμετέχοντες στην έρευνα που από τη φύση τους ήταν περισσότερο αγχώδεις.

Ουσιαστικά μεταξύ διαταραχής ύπνου και διαταραχής άγχους υπάρχει μια αμφίδρομη σχέση αιτίας και αποτελέσματος που οδηγεί σε φαύλο κύκλο. Το πολύ άγχος προκαλεί μείωση ή κακή ποιότητα ύπνου. Ο κακός, μειωμένος ύπνος φαίνεται οτι επιδεινώνει τη λειτουργία συγκεκριμένων εγκεφαλικών περιοχών προκαλώντας έτσι περισσότερο άγχος και ούτω καθεξής.

Η εστίαση πάνω στη βελτίωση του ύπνου αποτελεί κρίσιμο κομμάτι στη θεραπεία της αγχώδους διαταραχής. Χρήσιμες συμβουλές για το θέμα αυτό υπάρχουν εδώ.

Πηγή : Tired and edgy? Sleep deprivation boosts anticipatory anxiety

ύπνος

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Νοραδρεναλίνη : Νευροβιολογία & φάρμακα που την επηρεάζουν

νευρωνας

Η Νοραδρεναλίνη (ή νορεπινεφρίνη) είναι μια μονοαμίνη-νευροδιαβιβαστής που παράγεται από ειδικούς νευρώνες που ονομάζονται νοραδρενεργικοί. Το κυτταρικό σώμα τους βρίσκεται κυρίως στον υπομέλα τόπο που νευροανατομικά εντοπίζεται στη γέφυρα του εγκεφαλικού στελέχους. Από εκεί οι νευράξονες των νοραδρενεργικών νευρώνων φέρονται σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Επιπλέον νοραδρεναλίνη εκκρίνεται σε νευροδραστικές συνάψεις με περιφερικούς ιστούς-στόχους από τους μεταγαγγλιακούς νευρώνες του συμπαθητικού αυτόνομου νευρικού συστήματος. Η νοραδρεναλίνη δεσμεύεται από ειδικούς υποδοχείς, είτε στον τελικό νευράξονα (προσυναπτικοί), είτε στον μετασυναπτικό νευρώνα ή ιστό (μετασυναπτικοί). Έτσι φέρονται εις πέρας μεταβολές στη νευρωνική και ιστική λειτουργία, που εκδηλώνονται με αλλαγές σε διάφορες ανθρώπινες λειτουργίες.

Υποδοχείς νοραδρεναλίνης

  • α1 προ- και μετασυναπτικοί διεγερτικοί σε εγκέφαλο και λείους μύες

  • β1 μετασυναπτικοί διεγερτικοί σε εγκέφαλο και μυοκάρδιο

  • α2 προ- και μετασυναπτκοί ανασταλτικοί

  • β2 μετασυναπτικοί, διεγερτικοί στον εγκέφαλο, ανασταλτικοί σε λείους μύες

  • β3 διέγερση λιπόλυσης στο λιπώδη ιστό

Περιφερικές Δράσεις νοραδρεναλίνης

  • Αγγειοσύσπαση (λείοι μύες αρτηριών) : α1

  • Μυδρίαση

·        σύσπαση διαστολέα μυός της κόρης & αύξηση διαμέτρου της : α1
·        χάλαση σφιγκτήρα κόρης & ακτινωτού μυός : β2

  • Σύσπαση αυχένα ουροδόχου κύστης : α1

  • Σύσπαση εξωστήρα μυός κύστης : β2

  • Σύσπαση σφιγκτήρων πεπτικού : α1

  • Αύξηση συσταλτικότητας μυοκαρδίου (θετική ινότροπος δράση) : β1

  • Ταχυκαρδία  (αύξηση φλεβοκομβικού ρυθμού)  : β1

  • Αύξηση παραγωγής ρενίνης από παρασπειραματικά κύτταρα νεφρού  : β1

  • Χάλαση λείων μυών τραχειοβρογχικού δένδρου  : β2

  • Αύξηση γλυκόζης μέσω αποδόμησης γλυκογόνου στο ήπαρ  : β2

  • Αύξηση νοραδρεναλίνης & αδρεναλίνης από μυελό επινεφριδίων

Δράσεις σε εγκέφαλο & Νωτιαίο μυελό

  1. Ραχιαίο κέρας νωτιαίου μυελού  μείωση πόνου  : α2 μετασυναπτικοί

  2. Κεντρομόλοι νευρώνες νωτιαίου μυελού  μείωση πόνου  : α2 προσυναπτικοί

  3. Προμήκης  ρύθμιση αρτηριακής πίεσης   : α1

  4. Πυρήνες ραφής  (βλέπε εδώ)

·       Αύξηση σεροτονίνης μέσω  α1 προσυναπτικών σωματοδενδριτικών υποδοχέων
·        Μείωση σεροτονίνης  μέσω  α1 προσυναπτικών νευροαξονικών υποδοχέων

     5. Μεταιχμιακό, Αμυγδαλή  ‘Αγχος, κρίσεις πανικού, υπερδραστηριότητα, τρόμος, εφιάλτες    

     6.Προμετωπιαίος φλοιός

  • ραχιαιοπλάγια περιοχή  γνωσιακές λειτουργίες (προσοχή, συγκέντρωση)   : α2 μετασυναπτικοί

  • μεσοκοιλιακή περιοχή  συναίσθημα : β1

    7.  παρεγκεφαλίδα  τρόμος  : β1

 Η έλλειψη νοραδρεναλίνης δύναται να προκαλέσει τα παρακάτω συμπτώματα :

  • ·        μείωση προσοχής και συγκέντρωσης,

  • ·        διαταραχές ενεργού μνήμης,

  • ·        καταθλιπτική διάθεση,

  • ·        ψυχοκινητική επιβράδυνση,

  • ·        κόπωση,

  • ·        απάθεια

Τα συμπτώματα αυτά είναι σαφές ότι αποτελούν μεταξύ άλλων βασικά συμπτώματα της μειζονος κατάθλιψης. Έτσι γίνεται αντιληπτό ότι εκτός από τη σεροτονίνη και η νοραδρεναλίνη αποτελεί νευροδιαβιβαστή στόχο για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της κατάθλιψης. Σε επόμενο άρθρο θα εξεταστεί και ο ρόλος της ντοπαμίνης. Πρέπει να σημειωθεί ότι η σεροτονινεργικοί και νοραδρενεργικοί νευρώνες συνάπτονται εκτεταμένα στον εγκέφαλο, τα επίπεδα σεροτονίνης επηρεάζουν τα επίπεδα νοραδρεναλίνης και αντίστροφα. Επιπλέον υφίσταται αυτορύθμιση της έκκρισης τόσο σεροτονίνης όσο και νοραδρεναλίνης από τους αντίστοιχους νευρώνες μέσω των προσυναπτικών αυτουποδοχέων. Οι τελευταίοι ονομάζονται έτσι επειδή εντοπίζονται στο τελικό άκρο, στους δενδρίτες ή στο κυτταρικό σώμα του προσυναπτικού νευρώνα. Όταν βρίσκονται σε προσυναπτικό νευρώνα που παράγει τον ίδιο νευροδιαβιβαστή ονομάζονται αυτουποδοχείς. Όταν βρίσκονται σε προσυναπτικό νευρώνα που παράγει άλλον νευροδιαβιβαστή ονομάζονται ετερουποδοχείς. Το αποτέλεσμα της πρόσδεσης του νευροδιαβιβαστή σε αυτούς είναι το λεγόμενο negative feedback, δηλαδή η μείωση της έκκρισης του παραγόμενου νευροδιαβιβαστή. Οι αλληλεπιδράσεις σεροτονίνης, νοραδρεναλίνης και ντοπαμίνης είναι ιδιαίτερα πολύπλοκες και ξεφεύγουν από το στόχο του παρόντος άρθρου. Για την μεγαλύτερη κατανόηση των μηχανισμών δράσης υπάρχει και προηγούμενο άρθρο που αφορά τη σεροτονίνη (βλέπε εδώ).

Οι αντικαταθλιπτικοί παράγοντες που επηρεάζουν τα επίπεδα νοραδρεναλίνης είναι :

SNRIs : Εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης Σεροτονίνης και Νοραδρεναλίνης

Βενλαφαξίνη & Ντουλοξετίνη : δρουν μέσω αναστολής του μεταφορέα επαναπρόσληψης νοραδρεναλίνης και σεροτονίνης (βλέπε και εδώ) . Έτσι αυξάνονται τα επίπεδά τους (και της ντοπαμίνης), παρέχοντας ευεργετικό αποτέλεσμα. Η ντουλοξετίνη ειδικότερα έχει ευνοικό αποτέλεσμα και στην αντιμετώπιση προεξάρχοντων σωματικών εκδηλώσεων, όπως η ινομυαλγία και ο χρόνιος νευροπαθητικός πόνος (και διαβητικής αιτιολογίας). Από πλευράς ανεπιθύμητων ενεργειών ενδέχεται να εκδηλωθούν συμπτώματα συμπαθητικής διέγερσης στην αρχική φάση χορήγησης όπως ταχυκαρδία, τρόμος, ανησυχία, ξηροστομία κ.α. Ειδικά με τη βενλαφαξίνη θα πρέπει να υπάρχει προσοχή στην αρτηριακή πίεση καθώς ενδέχεται να προκαλέσει υπέρταση που θα οδηγήσει στη διακοπή και αλλαγή του φαρμάκου.

Μιρταζαπίνη  Αποτελεί ένα πολύ αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό με μοναδικό μηχανισμό δράσης.

  • Είναι ανταγωνιστής των α2 υποδοχέων της νοραδρεναλίνης. Αυτό σε προσυναπτικό επίπεδο έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση των επιπέδων νοραδρεναλίνης και σεροτονίνης στη σύναψη, καθώς αναστρέφει το negative feedback που λέγαμε παραπάνω.

  • Ανταγωνιστής των 5HT2A & 5HT2C. Η σημαντική αυτή επίδραση «κατευθύνει» τα αυξημένα επίπεδα των μονοαμινών στους 5HT1A υποδοχείς, παρέχοντας έτσι αγχολυτικό & αντικαταθλιπτικό αποτέλεσμα με ταυτόχρονη έμμεση ενίσχυση των επιπέδων ντοπαμίνης. Επιπλέον ευθύνεται για τη μη επίδραση στη σεξουαλική δυσλειτουργία ως ανεπιθύμητη ενέργεια.

  • Ανταγωνιστής  5HT3.  Απουσία ανεπιθύμητων ενεργειών ναυτίας και γαστρεντερικών ενοχλημάτων.

  • Ανταγωνιστής H1 υποδοχέων ισταμίνης.  Η επίδραση αυτή έχει υπναγωγικό αποτέλεσμα και έτσι  συνεισφέρει στη βελτίωση των συνυπάρχοντων προβλημάτων ύπνου και γι’αυτό χρησιμοποιείται συνήθως βραδινές ώρες.

Ανεπιθύμητες ενέργειες σε κάποιους ασθενείς : Αύξηση βάρους, υπνηλία, ξηροστομία, ανησυχία, κατακράτηση ούρων

Βουπροπιόνη  Εκλεκτικός αναστολέας επαναπρόσληψης νοραδρεναλίνης και ντοπαμίνης (NDRI). Αναστέλλει το διαμεμβρανικό μεταφορέα επαναπρόσληψης νοραδρεναλίνης & ντοπαμίνης. Πρόκειται για ιδιαίτερα κινητοποιητικό παράγοντα με σημαντική επίδραση στον προμετωπιαίο φλοιό. Δεν προκαλεί σεξουαλική δυσλειτουργία.

Αγκομελατίνη  Πρόκειται για σχετικά νέο αντικαταθλιπτικό παράγοντα με κύρια δράση στους Μ1 και Μ2 υποδοχείς της μελατονίνης στην επίφυση του εγκεφάλου (κωνάριο). Η δράση αυτή συνεισφέρει στη ρύθμιση των διαταραχών ύπνου. Επιδρά έμμεσα στη νοραδρενεργική διαβίβαση (και στη ντοπαμινεργική) μέσω ανταγωνισμού των 5HT2C υποδοχέων της σεροτονίνης, δράση που αυξάνει τα επίπεδα νοραδρεναλίνης και ντοπαμίνης στον προμετωπαίο φλοιό. Χρησιμοποιείται επικουρικά συνήθως, έχει ευνοικό προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών, ενώ επίσης δεν προκαλεί σεξουαλική δυσλειτουργία.

Στη νοραδρενεργική νευροδιαβίβαση παρεμβαίνουν και κάποια αντιψυχωτικά φάρμακα. Τα νέας γενιάς αντιψυχωτικά όπως η ρισπεριδόνη, η ολανζαπίνη, η κουετιαπίνη, η ζιπρασιδόνη, η παλιπεριδόνη και η κλοζαπίνη προκαλούν ανταγωνισμό των α1 (η ρισπεριδόνη και η παλιπεριδόνη και των α2) υποδοχέων. Η επίδραση στον α1 υποδοχέα μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα ζάλη και ορθοστατική υπόταση, ενώ στον α2 υποδοχέα μπορεί να έχει αντικαταθλιπτική δράση με παρόμοιο με της μιρταζαπίνης μηχανισμό. Επιπλέον ο ανταγωνισμός των 5HT2A & 5HT2C υποδοχέων της σεροτονίνης που επιφέρουν τα περισσότερα νέας γενιάς αντιψυχωτικά, μπορεί να δώσει αντικαταθλιπτικό αποτέλεσμα μέσω έμμεσης ενίσχυσης των επιπέδων της νοραδρεναλίνης.

Κάποια αντιυπερτασικά φάρμακα ανταγωνίζονται τους β υποδοχείς της νοραδρεναλίνης και επιδρούν έτσι ευνοικά σε φυσικά συμπτώματα άγχους λόγω συμπαθητικής διέγερσης, όπως η ταχυκαρδία και ο τρόμος. Πρόκειται για τους β αναστολείς με σημαντικότερους εκπροσώπους το Inderal (προπρανολόλη) & το Tenormin (ατενολόλη). Χρησιμοποιούνται ευρέως στις αγχώδεις διαταραχές. Επίσης σημαντικό φάρμακο με παρόμοιο αποτέλεσμα είναι και η κλονιδίνη (Catapressan) που δρα ως α2 νοραδρενεργικός αγωνιστής. Η δράση αυτή έχει ως αποτέλεσμα την ελάττωση των επιπέδων νοραδρεναλίνης μέσω negative feedback στους προσυναπτικούς αυτουποδοχείς και άρα μείωση των συμπτωμάτων της αυξημένης συμπαθητικής διέγερσης. Τα φάρμακα αυτά χρησιμοποιούνται επιπλέον και στη θεραπεία απεξάρτησης από τον αλκοολισμό.

Τέλος επίδραση στη νοραδρενεργική νευροδιαβίβαση έχουν και παράγοντες που χρησιμοποιούνται στη διαταραχή ελλειματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), καθώς και στη ναρκοληψία και στις υπερυπνίες. Πρόκειται για τη μεθυλαφαινιδάτη, την ατομοξετίνη και τη μοδαφινίλη. Για περισσότερες πληροφορίες βλέπε εδώ. Η ευεργετική επίδραση της ενίσχυσης της νοραδρενεργικής διαβίβασης στον προμετωπιαίο φλοιό είναι και πάλι ο μηχανισμός κλειδί με κλινικά αποτελέσματα την ενίσχυση των γνωστικών λειτουργιών και της ενεργητικότητας.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Σεροτονίνη & δράση SSRIs αντικαταθλιπτικών

σεροτονίνη

Η Σεροτονίνη είναι μια μονοαμίνη που χρησιμεύει ως νευροδιαβιβαστής, δηλαδή φέρει σε πέρας την επικοινωνία μεταξύ νευρώνων. Παράγεται από νευρώνες που το κυτταρικό τους σώμα βρίσκεται κυρίως στους πυρήνες της ραφής που εδράζονται νευροανατομικά στο μέσο εγκέφαλο και τη γέφυρα του εγκεφαλικού στελέχους. Οι νευρώνες αυτοί ονομάζονται σεροτονινεργικοί. Ο τελικός νευράξονας των νευρώνων αυτών καταλήγει σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Εκεί ο τελικός νευράξονας δημιουργεί συνάψεις με άλλους νευρώνες, στις οποίες απελευθερώνει τη σεροτονίνη. Η σεροτονίνη προσδένεται σε ειδικές πρωτεινικές θέσεις των άλλων νευρώνων που ονομάζονται υποδοχείς. Η πρόσδεση αυτή έχει ως επακόλουθο βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες βιοχημικές μεταβολές στη λειτουργία των νευρώνων, όπως οι αυξομειώσεις του αριθμού υποδοχέων και νευροδιαβιβαστών.

Το μεγαλύτερο ποσοστό των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων που χρησιμοποιούνται στις μέρες μας επιδρούν θεραπευτικά μέσω αύξησης των επιπέδων σεροτονίνης. Η δράση αυτή επιτυγχάνεται μέσω αναστολής του μεταφορέα επαναπρόσληψης της σεροτονίνης. Ο μεταφορέας αυτός είναι μια διαμεμβρανική πρωτεινη στον τελικό νευράξονα του σεροτονινεργικού νευρώνα με αποστολή το «μάζεμα» της ελεύθερης σεροτονίνης στη σύναψη και τη μεταφορά της στο εσωτερικό του. Επομένως όταν ο μεταφορέας αυτός ανασταλλεί από το φαρμακευτικό παράγοντα, δε θα λειτουργήσει και άρα η ελεύθερη σεροτονίνη στη σύναψη θα αυξηθεί, γεγονός επιθυμητό καθώς θα αυξηθεί αναλόγως η δράση της στους υποδοχείς στόχους. Τα φάρμακα αυτά ονομάζονται ειδικοί αναστολείς επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIsserotoninselectivereuptakeinhibitors). Βεβαίως η βελτίωση της σεροτονινεργικής διαβίβασης μπορεί να γίνει και με άλλους φαρμακευτικούς παράγοντες με διαφορετικό μηχανισμό δράσης, θέμα που θα αναλυθεί σε μελλοντικό άρθρο. Σε κλινικό επίπεδο η αύξηση της σεροτονινεργικής νευροδιαβίβασης που προκαλεί η αναστολή του μεταφορέα της σεροτονίνης εκδηλώνεται με βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Το βραχυπρόθεσμο αποτέλεσμα μπορεί να είναι η εκδήλωση ανεπιθύμητων ενεργειών που αναφέρονται παρακάτω σε αντιπαραβολή με τις αντίστοιχες περιοχές που καταλήγουν οι σεροτονινεργικοί νευρώνες (σε παρένθεση οι υποδοχείς σεροτονίνης που μεσολαβούν σε κάθε περίπτωση). Οι δράσεις αυτές είναι κατά κύριο λόγο παροδικές και εξηγούνται ως εξής: Η μείωση της σεροτονίνης στην κατάθλιψη έχει προκαλέσει χρόνια αντισταθμιστική αύξηση του αριθμού και της ευαισθησίας των υποδοχέων της (upregulation & increasedsensitivity) σε μια «προσπάθεια να πιάσουν και το τελευταίο ελεύθερο μόριο σεροτονίνης που κυκλοφορεί στη σύναψη». Έτσι η αυξημένη ποσότητα σεροτονίνης που θα προκαλέσει αρχικά το αντικαταθλιπτικό θα έχει να δράσει σε υπερευαίσθητους και πολλούς υποδοχείς, με αποτέλεσμα πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες. Στην πορεία (διάστημα ημερών) θα προκύψει αντισταθμιστική μείωση της ευαισθησίας και του αριθμού των υποδοχέων (downregulation & desensitization) με αντίστοιχη ομαλοποίηση και των εκδηλούμενων παρενεργειών. 

Ανεπιθύμητες ενέργειες από ενίσχυση σεροτονινεργικής νευροδιαβίβασης

  • Μεταιχμιακό σύστημα (5HT2A & 5HT2C) : άγχος (αρχική φάση)
  • Βασικά γάγγλια (5HT2A) : ακαθισία, νευρικότητα, τρόμος, δυστονία
  • Στέλεχος, κέντρο εμετού, υποθάλαμος (5ΗΤ3)               : ναυτία (τάση για έμετο)
  • Στέλεχος, κέντρο ελέγχου ύπνου (5HT2A) : αϋπνία, υπνηλία
  • Νωτιαίος μυελός (5HT2A & 5HT2C) : σεξουαλική δυσλειτουργία
  • Γαστρεντερικό σύστημα (5HT3 & 5HT4) : γαστρεντερικές διαταραχές, διάρροια
  • Εγκεφαλικά αγγεία (5HT1D) :  κεφαλαλγία

 Το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα (εβδομάδες ή μήνες) είναι το θεραπευτικό  για διαταραχές που η εώς τώρα νευροεπιστημονική έρευνα έχει συσχετίσει με την μείωση των επιπέδων σεροτονίνης ή και γενικότερα με διατάραξη της σεροτονινεργικής νευροδιαβίβασης σε άλλα στάδια όπως π.χ. μείωση της λειτουργικότητας των υποδοχέων της σεροτονίνης. Οι δ/χές αυτές είναι η κατάθλιψη, το άγχος (και ο πανικός και οι φοβίες), η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, η βουλιμία, η ψυχογενής ανορεξία, η αυτοκτονικότητα, η παρορμητικότητα, η επιθετικότητα.

Ευεργετικές Επιδράσεις της σεροτονίνης

1.ΚΝΣ (Κεντρικό Νευρικό Σύστημα) : ανασταλτική δράση στη νευροδιαβίβαση

  • Αμυγδαλή : μείωση άγχους, φόβου και σωματικών εκδηλώσεων αυτού (5HT1A, 5HT2A, 5HT2C)
  • Υποθάλαμος : Ρύθμιση όρεξης & πρόσληψης τροφής (5ΗΤ3 & 5HT2C)
  • Βασικά Γάγγλια : μείωση ιδεοληψιών και ψυχαναγκασμών
  • Προμετωπιαίος φλοιός & Μεταιχμιακό : ρύθμιση διάθεσης (5HT1A, 5HT2A, 5HT2C)
  • Ραχιαίο κέρας νωτιαίου μυελού : μείωση πόνου (5HT1B/D)
  • Αύξηση BDNF

2.Περιφερικοί ιστοί και όργανα

  • σύσπαση λείων μυϊκών ινών
  • αγγειοσύσπαση (5HT1D)
  • αιμοπεταλιακή συσώρευση (5HT2A)
  • αύξηση περισταλτικών κινήσεων του εντέρου (5HT3 & 5HT4)

Πρέπει να σημειωθεί ότι στις δ/χές αυτές εμπλέκονται και άλλα νευροδιαβιβαστικά συστήματα όπως της νοραδρεναλίνης, της ντοπαμίνης,  του GABA κ.α. Έτσι η αλληλεπίδραση όλων αυτών των συστημάτων καθιστά συνήθως περισσότερο πολύπλοκη και απαιτητική τη θεραπευτική αντιμετώπισή τους. Επιπλέον η έρευνα συνεχίζεται σε παγκόσμιο επίπεδο για την περαιτέρω διαλεύκανση της νευροβιολογίας και της γενετικής του εγκεφάλου και των διαταραχών του. Αυτή τη στιγμή οι Νευροεπιστήμες βρίσκονται σε μια θέση που αφήνει γλυκόπικρη γεύση στους κλινικούς ειδικούς ή ερευνητές : από τη μία έχουν γίνει μεγάλα βήματα προόδου σε σχέση με πριν 20-30 χρόνια, από την άλλη όμως δεν είναι λίγα τα σημαντικά κενά στις γνώσεις μας σχετικά με τον εγκέφαλο, ενώ και στον τομέα της θεραπείας υπάρχει ακόμη μεγάλο περιθώριο βελτίωσης. Πάντως η αλματώδης αύξηση στην έρευνα του νευρικού συστήματος τα τελευταία χρόνια είναι πρωτόγνωρο φαινόμενο και προσδίδει αισιοδοξία για το μέλλον.

 

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Αντιμετωπίζεται η ψύχωση του παιδιού μου γιατρέ?

brain mechanism

Ένα πολύ συχνό ερώτημα το οποίο ανακύπτει κυρίως στις πρώτες επαφές με τις ψυχιατρικές υπηρεσίες και όταν έχει ήδη εκδηλωθεί το πρώτο ψυχωτικό επεισόδιο. Οι γονείς του ασθενούς σοβαρά θορυβημένοι από την ένταση της συμπτωματολογίας, συνήθως υπό το κράτος στιγματιστικών αντιλήψεων, έχουν χάσει το έδαφος κάτω από τα πόδια τους και ψάχνουν να βρούν σανίδα σωτηρίας να κρατηθούν.

Ας φανταστούμε το εξής υποθετικό, αλλά κατασκευασμένο από πραγματικές συνηθισμένες (για τον ψυχίατρο) συνθήκες παράδειγμα: 20χρονος ασθενής προσέρχεται στο χώρο των επειγόντων ψυχιατρικών περιστατικών ενός νοσοκομείου, συνοδεία των γονέων του για εξέταση. Ο νεαρός βρίσκεται σε ψυχοκινητική ανησυχία και εκφράζει με δραματικό τρόπο παραλήρημα δίωξης, δηλαδή ότι έχει καταλάβει μια συνωμοσία στο κοντινό του περιβάλλον με στόχο να του κάνουν κακό. Ο λόγος του ανά διαστήματα χάνει τον ειρμό του, χωρίς ο ίδιος να το καταλαβαίνει. Τον τελευταίο μήνα έχει χάσει τον ύπνο του κυριευμένος από τις ομολογουμένως ιδιαίτερα στρεσσογόνες αυτές ιδέες και διαρκώς παρερμηνεύοντας διάφορα τυχαία περιστατικά ως ενδεικτικά του γεγονότος ο,τι παρακολουθείται και ελέγχεται. Έχει μειώσει την πρόσληψη τροφής, έχει χάσει βάρος και ενίοτε εξαφανίζεται για ώρες από το σπίτι χωρίς να ξέρουν οι δικοί του που πηγαίνει. Η έναρξη της κατάστασης αυτής εντοπίζεται πριν περίπου 2 χρόνια με το τέλος του σχολείου και ήταν σταδιακά επιδεινούμενη. Βέβαια ο ασθενής από μικρότερη ηλικία ήταν γενικώς εσωστρεφής, απομονωμένος, με ελάχιστες κοινωνικές επαφές, περνούσε το μέγιστο του χρόνου του κλεισμένος στο δωμάτιό του ακούγοντας μουσική, διαβάζοντας βιβλία και περιοδικά και ψάχνοντας στο ίντερνετ ή παίζοντας ηλεκτρονικά παιχνίδια. Οι γονείς του όπως αναφέρουν ποτέ πλην του τελευταίου χρονικού διαστήματος δε σκέφτηκαν ότι κάτι δεν πάει καλά.Είναι έντονα στρεσαρισμένοι και στη ροή του λόγου τους συχνά πυκνά περιλαμβάνεται η φοβία να μη μάθει η γειτονιά για το πρόβλημα, αν και μάλλον δεν το έχουν αποφύγει τελικά. Έχουν ρωτήσει διάφορους συγγενείς και φίλους να μάθουν πληροφορίες για την άσχημη κατάσταση του γιου τους και φοβούνται έντονα για την εξέλιξή του, αλλά και για τι θα του κάνει η φαρμακευτική αγωγή. Έτσι λοιπόν αφού γίνει η εκτίμηση και εν τέλει η εισαγωγή για νοσηλεία του ασθενούς, ακολουθεί η ενημέρωση των γονέων από τον ψυχίατρο.

Ισχύουν οι παρακάτω αρχές :

Όσο πιο νωρίς αντιμετωπιστεί η ψυχωτική διεργασία τόσο ευνοικότερη είναι η πρόγνωση της μελλοντικής πορείας.

Η σωστή αντιμετώπιση του πρώτου ψυχωτικού επεισοδίου είναι κομβικής σημασίας και περιλαμβάνει την ύφεση των οξέων παραγωγικών συμπτωμάτων με τη βέλτιστη φαρμακευτική αγωγή.

Η φαρμακευτική αγωγή είναι άκρως απαραίτητη.

Η φ.αγωγή μπορεί να έχει κάποιες ανεπιθύμητες ενέργειες (ΑΕ). Σε πρώτη φάση εκτιμάται από τον ψυχίατρο η έκτασή τους και στη συνέχεια γίνονται ενέργειες για την άρση τους. Στη ζυγαριά τι έχει προτεραιότητα η αντιμετώπιση της ψύχωσης ή η εξαφάνιση των ΑΕ, η απάντηση είναι το πρώτο.

Αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά το πρώτο ψυχωτικό επεισόδιο η πρόγνωση γίνεται χειρότερη, καθώς η ύπαρξη υποτροπών γίνεται πιθανότερη. Η ύπαρξη 2ου , 3ου και ούτω καθεξής ψυχωτικού επεισοδίου αρχίζει και αφήνει γνωσιακά και λειτουργικά υπολείμματα στον ασθενή, δηλαδή υποσκάπτει λειτουργίες όπως η προσοχή,η συγκέντρωση και η μνήμη εργασίας (βραχύχρονη) που σε συνδυασμό με τη διαταραχή της σκέψης του (παραλήρημα) και της αντίληψής του (ψευδαισθήσεις) καθιστούν την αντιμετώπιση των υποτροπών αυτών όλο και δυσκολότερη, ατελέστερη και χρονικά διαρκέστερη. Επίσης πρέπει να σημειωθεί ότι σε αρκετές περιπτώσεις ψύχωσης οι λειτουργίες αυτές ήδη έχουν καταστεί προβληματικές στην προνοσηρή και πρόδρομη περίοδο (στο παράδειγμά μας σχολική περίοδος και ηλικία 18-20 ετών αντίστοιχα).

Σε ένα ποσοστό των ψυχωτικών επεισοδίων ο ασθενής είναι επιθετικός λεκτικά και σωματικά κατά οικογενειακών προσώπων ή και άλλων. Επιπλέον είναι πιθανό να προξενήσει βλάβη στον ίδιο του τον εαυτό είτε λόγω αυτοκτονικής συμπεριφοράς είτε επειδή έχει απωλέσει την ικανότητα να κρίνει το συμφέρον της υγείας του (π.χ. έχει σταματήσει να τρώει). Πιο συχνά ένας τέτοιος ασθενής δεν θα αποδέχεται να εξεταστεί από ψυχίατρο ή να λάβει φ.αγωγή στο σπίτι, καθώς δεν υφίσταται εναισθησία της νόσου, δηλαδή η επίγνωση ότι έχει κάποιο πρόβλημα που χρήζει ιατρικής αντιμετώπισης. Σε αυτές τις βαρύτερες περιπτώσεις που περιλαμβάνουν κάποιο ή κάποια από τα παραπάνω στοιχεία, είναι πιθανό ότι θα χρειαστεί η λεγόμενη αναγκαστική νοσηλεία του ασθενούς. Τίθεται σε κίνηση η διαδικασία της εισαγγελικής εντολής, η οποία προβλέπεται από το νόμο και ο ασθενής ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΛΟ ΤΟΥ μεταφέρεται σε ψυχιατρική κλινική όπου και ξεκινάει η θεραπεία του.

Εφόσον το οξύ ψυχωτικό επεισόδιο αντιμετωπιστεί, είναι απολύτως αναγκαία η μετανοσοκομειακή τακτική παρακολούθηση του ασθενή από ψυχίατρο για τουλάχιστον 2 έτη. Ο ψυχίατρος θα εκτιμά την ομαλή πορεία του ή όχι, θα ρυθμίζει τα φάρμακα και θα αξιολογεί πιθανά σημάδια υποτροπής, ένα κλασικό εκ των οποίων είναι η άνευ ιατρικής οδηγίας διακοπή των φαρμάκων. Όπου χρειάζεται θα πρέπει ο ψυχίατρος ή κάποιος συνεργάτης συναφούς ειδικότητας να παρεμβαίνει ψυχοκοινωνικά ώστε να διορθώνει ψυχοπιεστικούς περιβαλλοντικούς παράγοντες (όσο αυτό είναι εφικτό). Πολύ σημαντική κρίνεται η ψυχοεκπαίδευση τόσο του ίδιου του ασθενούς, όσο και του στενού του περιβάλλοντος (βλέπε και εδώ). Το οικογενειακό περιβάλλον θα πρέπει να συνεργάζεται με τους ειδικούς και να μη βάζει εμπόδια στη θεραπεία λόγω των διαφόρων φοβικών και στιγματιστικών αντιλήψεων που μπορεί να υπάρχουν. Για παράδειγμα το θέμα των φαρμάκων θα πρέπει να είναι αποκλειστική αρμοδιότητα του ψυχιάτρου, το ίδιο και το πότε και πώς θα διακοπούν αυτά. Στα πλαίσια της ψυχοεκπαίδευσης είναι χρήσιμο να ενημερώνονται σε κάποιο βαθμό οι συγγενείς για ζητήματα που αφορούν τα φάρμακα και να διαλύονται οι όποιες αβάσιμες πεποιθήσεις σχετικά.

Ένα θέμα που συχνά απαιτεί διευκρίνιση είναι το θέμα του χρόνου στην αντιμετώπιση της ψύχωσης. Καταρχήν για κάθε ασθενή το διάστημα που θα χρειαστεί η θεραπεία του, η νοσηλεία του, η λήψη των φαρμάκων κ.α. είναι σχετικό. Παρ’ολ’αυτά συνήθως η αντιμετώπιση του πρώτου οξέως επεισοδίου θα γίνει μέσα σε 15-20 μέρες, εκτός και αν υπάρχουν ειδικοί παράγοντες όπως ας πούμε η επαφή με ψυχίατρο πολλά χρόνια μετά την έναρξη της ψύχωσης (και όμως υπάρχουν και αυτά!). Αν όλες οι παραπάνω αρχές εφαρμοστούν σε ικανοποιητικό βαθμό, υπάρχει η περίπτωση μέσα σε 2 χρόνια ο ασθενής να βρίσκεται σε καλή ψυχική και λειτουργική κατάσταση ώστε να μπορεί να διακόψει σταδιακά τα φάρμακα και πάντα υπό την επίβλεψη του θεράποντα. Ακόμα κι έτσι θα πρέπει να υπάρχει μια περιοδική πιο αραιή επαφή μαζί του στη συνέχεια, για να καλύπτεται το ενδεχόμενο υποτροπής. Αν μέσα στα επόμενα 5 χρόνια δεν υπάρξει υποτροπή , αυτό θεωρείται πολύ σημαντικό. Η επίδραση ψυχοπιεστικών παραγόντων θα πρέπει πάντοτε να λαμβάνεται πολύ σοβαρότερα υπ’όψιν σε αυτούς τους ασθενείς.

Το πρώτο ψυχωτικό επεισόδιο συνήθως παραπέμπει διαγνωστικά στο φάσμα των ψυχώσεων όπως η σχιζοφρένεια, η σχιζοσυναισθηματική, η παραληρητική διαταραχή. Στην αρχή, η ονομασία της διαταραχής είναι κάτι που θορυβεί ιδιαίτερα κάποιους γονείς. Κάποιοι πέφτουν από τα σύννεφα, κάποιοι το είχαν ήδη υποψιαστεί, κάποιοι δεν ήθελαν να το πιστέψουν μέχρι να το ξεστομίσει ο ψυχίατρος. Σε κάποιες λιγότερες περιπτώσεις το επεισόδιο είναι μανιακό. Εδώ συνήθως υπάρχουν ομοιότητες με το ψυχωτικό, που ακόμη και στο μάτι του ειδικού δεν είναι πάντα εύκολο να διαφοροδιαγνωστεί. Το αρχικό διάστημα της θεραπείας σε συνδυασμό με την ολοκλήρωση του ιστορικού συνεισφέρει στο ξεκαθάρισμα της διάγνωσης. Αν το επεισόδιο είναι μανιακό η διάγνωση είναι η διπολική διαταραχή με συνήθως καλύτερη πρόγνωση από μια καθαρή ψύχωση. Και πάλι όμως αυτό είναι σχετικό και η περίπτωση κάθε ασθενούς εξατομικεύεται. Μια ειδική περίπτωση είναι το επεισόδιο να επήλθε στο πλαίσιο χρήσης ουσιών. Η περίπτωση αυτή είναι πιο περίπλοκη καθώς θα πρέπει να συμπεριληφθεί στη μακροπρόθεσμη θεραπεία και η απεξάρτηση.

Έχοντας υπ’όψιν όλα τα παραπάνω, η απάντηση στην ερώτηση του τίτλου δεν είναι εύκολη. Εάν εφαρμοστούν, η απάντηση είναι καταφατική. Στη ρεαλιστική πραγματικότητα όμως τα πράγματα δε γίνονται πάντοτε όπως θα τα θέλαμε. Η ευθύνη της οικογένειας σε αυτό είναι συνήθως το καίριο σημείο. Οι προκαταλήψεις, αλλά και τα ψυχικά φορτία των στενών συγγενών μπαίνουν εμπόδιο στη σωστή αντιμετώπιση της ψύχωσης. Και μιλάμε για ψυχικά φορτία όχι καινούρια, αλλά σε αρκετές των περιπτώσεων χρόνια. Ψυχικά φορτία που σε συνδυασμό και με άλλους παράγοντες ενδεχομένως να έχουν συμβάλλει στην εκδήλωση της ψυχωτικής διαταραχής.. Ψυχικά φορτία που συνεχίζουν ενίοτε και συμβάλλουν στη διαιώνιση της κατάστασης. Ψυχικά φορτία που έχουν την ιδιότητα να κάνουν το γονέα να μεταθέτει συνεχώς τις ευθύνες σε παράγοντες όπως οι ειδικοί, τα φάρμακα, το έτερον ήμισυ, οι φίλοι κ.α. Και πάλι θα πρέπει να τονίσω για να μην παρεξηγηθώ ότι αυτό ΔΕ συμβαίνει σε όλες τις περιπτώσεις, αλλά σε κάποιες. Επίσης θα πρέπει να τονιστεί ότι ακόμη και η ύπαρξη πολλών παραγόντων αρνητικής πρόγνωσης (βλέπε παρακάτω) δε προυποθέτει ότι σίγουρα το παιχνίδι είναι χαμένο. Εν πάσει περιπτώσει η συνεχής πρόοδος των νευροεπιστημών, η αύξηση της ενημέρωσης περί των ψυχικών διαταραχών και η αργή αλλά υπαρκτή καταπολέμηση του στίγματος στις μέρες μας αποτελούν ελπιδοφόρους παράγοντες για το μέλλον. Παρακάτω ακολουθεί μια σχηματική περίληψη των παραγόντων που δυνητικά μπορούν να επηρεάσουν την πορεία μιας ψύχωσης.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη φαρμακευτική αντιμετώπιση της διαταραχής σε συνδυασμό με στοχευμένες ψυχοθεραπευτικές και ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις τόσο στον/στην ασθενή όσο και στο στενό, αλλά και ευρύτερο περιβάλλον του/της. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στο πεδίο των ψυχωτικών διαταραχών και της σχιζοφρένειας αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή. Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.
 Προγνωστικοί παράγοντες Καλοί Κακοί
φύλο
Οικογενειακό ιστορικό συναισθηματικές διαταραχές σχιζοφρένεια
Οικογενειακή κατάσταση Έγγαμος άγαμος, διαζευγμένος, χήρος
Δίκτυο υποστήριξης Καλό ανεπαρκές
Προνοσηρή προσωπικότητα και λειτουργικότητα Καλή κακή
Έναρξη Όψιμη πρώιμη
Εγκατάσταση συμπτωμάτων Οξεία ύπουλη (σταδιακή και χωρίς εμφανή σημάδια)
Προηγήθηκαν εκλυτικοί παράγοντες; Ναι όχι
Συμπτώματα Θετικά (παραλήρημα, ψευδαισθήσεις) αρνητικά (απάθεια, αβουλία, συναισθηματική άμβλυνση,μειωμένη αυτοφροντίδα)γνωσιακά ελλείμματα
Συμπτώματα διαταραχής διάθεσης έκδηλα, καταθλιπτικά όχι έκδηλα. Αποσυρμένη, αυτιστική συμπεριφορά
Λοιποί παράγοντες ιστορικό περιγεννητικής κάκωσης
απουσία ύφεσης μέσα σε 3 χρόνια
πολλές υποτροπές
ιστορικό επιθετικότηταςνευρολογικά σημεία

Χρόνια νόσος & Ψυχική επιβάρυνση. Υπάρχει δυνατότητα πρόληψης?

φορτίο

Δεν είναι καθόλου λίγες οι οικογένειες ανάμεσά μας που κάποιο ή κάποια μέλη τους πάσχουν από σοβαρό χρόνιο νόσημα. Ένα χρόνιο νόσημα μπορεί να αφορά όλα τα συστήματα του ανθρώπινου οργανισμού. Μερικά τυπικά παραδείγματα είναι :

  • Νεφρική ανεπάρκεια
  • Στεφανιαία νόσος
  • Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο
  • Διάφορες νευρολογικές παθήσεις όπως σκλήρυνση κατά πλάκας, Πάρκινσον, άνοιες, επιληψία
  • Χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ)
  • Σακχαρώδης Διαβήτης
  • Καρκίνος
  • Αυτοάνοσα νοσήματα όπως ο Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ)
  • Συγγενείς ή επίκτητες αναπηρίες όπως τυφλότητα, κωφαλαλία
  • Διάφορα σπάνια σύνδρομα  όπως η μυική δυστροφία

Η φροντίδα των ατόμων αυτών προυποθέτει διαρκή προσπάθεια από την οικογένειά τους. Η προσπάθεια περιλαμβάνει χρόνο, υπομονή, αντοχή, εκπαίδευση, χρήμα. Το ψυχικό φορτίο που εναποτίθεται στους φροντιστές είναι τόσο μεγάλο που δεν μπορεί να μετρηθεί. Ατέλειωτες ώρες ενασχόλησης με θέματα καθημερινής αυτοεξυπηρέτησης του πάσχοντος όπως σίτιση, καθαριότητα και τουαλέτα. Πολλές ώρες αγχώδους αναμονής στα διάφορα νοσοκομεία περιμένοντας την ανάρρωση ή την έκβαση της πάλης μεταξύ ζωής και θανάτου. Συνεχής ενασχόληση με φάρμακα, ιατρούς, υπηρεσίες υγείας και ανελέητη γραφειοκρατία. Σκεφτείτε για παράδειγμα έναν ασθενή με στεφανιαία νόσο ο οποίος μπορεί να έχει περάσει 3 εμφράγματα στη ζωή του με νοσηλείες στην εντατική και με επιπλοκές όπως πνευμονικό οίδημα και νεφρική ανεπάρκεια. Σκεφτείτε το νεφροπαθή που πρέπει 3 φορές την εβδομάδα για όλη τη ζωή του να πηγαίνει στο νοσοκομείο για αιμοκάθαρση. Τον ηλικιωμένο που έχει περάσει σοβαρό εγκεφαλικό επεισόδιο ή πάσχει από άνοια, έχει μείνει κατάκοιτος και χρήζει 24ωρης φροντίδας. Οι συγγενείς θα πρέπει να θυσιάσουν παραμέτρους από τη δική τους προσωπική ζωή για να είναι εκεί για τους δικούς τους που τους έχουν ανάγκη. Κάποιοι δεν το κατορθώνουν αυτό και εκεί αρχίζουν οι ενοχές. Από την άλλη πλευρά η προσωπική θυσία μπορεί να μην είναι εύκολο να γίνει αποδεκτή από το Εγώ των συγγενών-φροντιστών με εξίσου σοβαρές ψυχικές συνέπειες όπως η αυτολύπηση, η απαισιοδοξία, η παραίτηση, ο αρνητισμός , ο θυμός κ.α. Παράλληλα η χρόνια νόσος λόγω των σημαντικών αλλαγών που επιφέρει στην καθημερινότητα και τη λειτουργικότητα πολύ συχνά προκαλεί ψυχική επιβάρυνση και στους ίδιους τους ασθενείς με συχνότερη διάγνωση την κατάθλιψη.

Στην ψυχιατρική υπάρχουν διαταραχές που διάγουν χρόνια πορεία και αποτελούν πηγή έντονης ψυχικής επιβάρυνσης για τις οικογένειές τους. Οι κυριότερες ψυχικές διαταραχές όπως η σχιζοφρένεια, η διπολική διαταραχή, η μείζων κατάθλιψη, η εξάρτηση από αλκοόλ και άλλες ουσίες, όταν για διάφορους λόγους δεν αντιμετωπίστηκαν την κατάλληλη στιγμή, ακολουθούν χρόνια πορεία με εξάρσεις και υφέσεις και υπολειμματικά συμπτώματα. Επιπλέον και στην παιδοψυχιατρική υπάρχουν βαρύτατες διαταραχές όπως ο αυτισμός και η νοητική υστέρηση που επίσης προμηνύουν μια δύσκολη χρόνια πορεία. Η συμβίωση με τους ασθενείς αυτούς δεν είναι εύκολη και απαιτεί μεγάλες προσαρμογές από τους συγγενείς, οι οποίες συχνά δεν είναι εφικτές. Δεν είναι καθόλου ασυνήθιστο ορισμένοι από τους συγγενείς να αναπτύσσουν εν καιρώ και οι ίδιοι ψυχικές διαταραχές καθώς δεν είχαν τις ψυχικές εκείνες εφεδρείες ώστε να ανταπεξέλθουν στις εντάσεις αυτής της συμβίωσης. Σημαντικό ρόλο σε αυτό βέβαια παίζει και η απουσία ψυχοεκπαίδευσης για την οικογένεια του ασθενούς  από την συνήθη ψυχιατρική πρακτική. Η ψυχοεκπαίδευση ουσιαστικά περιλαμβάνει την παροχή ρεαλιστικής ενημέρωσης για όλες τις παραμέτρους της διαταραχής και της θεραπείας της, τη θεραπευτική συμμαχία και με την οικογένεια,  την οριοθέτηση, την εκπαίδευση στην αναγνώριση συμπτωμάτων, στην επίλυση προβλημάτων και στη διαχείριση του στρες, τη μείωση της κοινωνικής απομόνωσης (άρση του στίγματος) και άλλα ακόμη.

Υπάρχουν κάποιες περιπτώσεις που η χρόνια νόσος δεν προήλθε αναπάντεχα και έξω από τον έλεγχο του ασθενή. Ο καλύτερος τρόπος να εξηγηθεί αυτό είναι με παράδειγμα. Ας φανταστούμε έναν άντρα δημόσιο υπάλληλο και οικογενειάρχη 40 ετών ο οποίος είναι παχύσαρκος, καπνιστής και πότης για τουλάχιστον 10-15 χρόνια.  Ήδη έχει αποκτήσει σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, ενώ γνωρίζει ότι η χοληστερίνη και τα τριγλυκερίδιά του είναι στα ύψη. Όταν περπατάει πάνω από 100 μέτρα, λαχανιάζει και αδυνατεί να συνεχίσει. Ο πατέρας του απεβίωσε στο πλαίσιο γνωστής στεφανιαίας νόσου. Στις επανειλλημένες συστάσεις των δικών του για περιορισμό των άσχημων συνηθειών του αντιστέκεται με διάφορους τρόπους, πυρηνικό συστατικό στοιχείο των οποίων είναι η εγωκεντρική, αλλαζονική και επιρρεπής στα πάθη προσωπικότητά του. Ο παραπάνω τύπος ανθρώπου με κάποια συν ή κάποια πλην στοιχεία δε νομίζω ότι είναι σπάνιο είδος στις μέρες μας στην Ελλάδα, αλλά και αλλού. Το ερώτημα είναι γιατί να υποφέρει η οικογένειά του τις συνέπειες του εμφράγματος που ο άνθρωπος αυτός είναι πολύ πιθανό ότι θα πάθει μια και έχει όλους τις υπαρκτούς παράγοντες κινδύνου? Με το παράδειγμα αυτό επιθυμώ να τονίσω ότι σε κάποιες περιπτώσεις ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να μεταβάλλει τη συμπεριφορά του και τις συνήθειές του για να προλάβει την εμφάνιση μελλοντικών προβλημάτων. Ο λόγος που θα πρέπει να το κάνει δεν αφορά μόνο τον εαυτό του. Αφορά και την οικογένειά του, με την οποία αποτελεί ένα ζωντανό και διαρκώς αλληλοεπηρεαζόμενο σύστημα! Και βέβαια υπάρχουν πολλά άλλα παραδείγματα που υποστηρίζουν το συμπέρασμα αυτό.Ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό είναι η οδήγηση, που αποτελεί συνήθεια εντός του ελέγχου του ατόμου. Κάποιος που οδηγεί υπερβολικά γρηγορα και απρόσεκτα κινδυνεύει να πάθει ατύχημα και να χάσει τη ζωή του ή να μείνει ανάπηρος. Γιατί λοιπόν να μη σκεφτεί τις συνέπειες πριν συνεχίσει να ικανοποιεί ένα ουσιαστικά αχρείαστο καπρίτσιο?

Ακολουθώντας παρόμοιο σκεπτικό μπορούμε να συμβάλλουμε σε κάποιο βαθμό και στην πρόληψη ψυχικών διαταραχών. Ας πάρουμε την υποθετική, αλλά καθόλου απίθανη περίπτωση ενός ζευγαριού με δύο μικρά παιδιά, στην καθημερινότητα του οποίου οι διαφωνίες, οι λεκτικές (και σωματικές στη χειρότερη περίπτωση) επιθέσεις, οι διαφορετικές προσεγγίσεις και η αλλοπρόσαλη συμπεριφορά απέναντι στα παιδιά αποτελούν τον κανόνα. Είναι γνωστή και γενικώς παραδεκτή η επίδραση του περιβάλλοντος (πόσο μάλλον του οικογενειακού) στην ανάπτυξη ψυχικών διαταραχών. Τι επίδραση θα έχει λοιπόν στα παιδάκια μια τέτοια χρόνια κατάσταση στο σπίτι τους? Και το ερώτημα είναι τι φταίνε τα παιδάκια αυτά που αργότερα είναι πιθανό να γίνουν δυσπροσαρμοστικά στη ζωή τους ? Μήπως θα ήταν σκόπιμο να αντιληφθούν νωρίς οι γονείς ότι έχουν δύο επιλογές μπροστά τους? Ή εξαφανίζουν τον εγωισμό τους και κάνουν ειλικρινή προσπάθεια (και με τη βοήθεια ειδικών ενίοτε) να βελτιώσουν τη σχέση τους ή χωρίζουν και απαλλάσουν τα παιδιά τους από πολυετή ψυχική επιβάρυνση. Ναι σίγουρα κι ένας χωρισμός συνιστά μια απώλεια για τα παιδιά και άρα ψυχική επιβάρυνση. Όμως εφόσον η πρώτη επιλογή δεν κατέστη εφικτή, τουλάχιστον η δεύτερη δεν έχει το μειονέκτημα της χρονιότητας. Επιπλέον παρατηρείται συχνά ότι ένα διαζύγιο επιφέρει βελτίωση στις σχέσεις των διαζευγμένων γονέων με θετικές συνέπειες για τα παιδιά.

Συμπερασματικά η κατανόηση, η αναγνώριση, ο σεβασμός της ψυχικής καταπόνησης που προκαλεί μια χρόνια νόσος στον ασθενή και την οικογένειά του θα πρέπει να είναι πάντοτε μέρος της συνειδητότητάς μας. Επιπλέον, όταν αυτό είναι εφικτό, θα πρέπει κάθε ένας από μας να πράττει προληπτικά ώστε να αποφευκτεί  η εμφάνιση της χρόνιας νόσου και ο,τι συνέπειες αυτή συνεπάγεται.

 

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Ενσυναίσθηση

χέρια

Μια από τις κυριότερες αρνητικές πεποιθήσεις της πλειοψηφίας των ψυχικά ασθενών είναι ότι οι γύρω τους άνθρωποι, κοντινοί ή μη, δεν τους καταλαβαίνουν. Τα συμπτώματα που βιώνουν μπορούν να γίνουν τόσο ανυπόφορα και με τόση διάρκεια στο χρόνο, που όση συμπαράσταση και να επιδιώκει να δείξει η οικογένεια ή οι φίλοι, δεν μπορεί να είναι αρκετή. Βέβαια είναι και πολύ συχνό το φαινόμενο οι άνθρωποι αυτοί όχι μόνο να μην λαμβάνουν κάποιού είδους συμπαράσταση, αλλά πολύ χειρότερες αντιδράσεις… Ανεξάρτητα όμως από αυτό, η απουσία κατανόησης και συμπαράστασης είναι κάτι που μπορεί να συμβαίνει στις σχέσεις πολλών ανθρώπων χωρίς απαραίτητα να αντιμετωπίζουν ψυχικά προβλήματα. Παρατηρείται αυτό όλο και περισσότερο στις μέρες μας στις σχέσεις μεταξύ των δύο φύλων (π.χ. αύξηση των διαζυγίων), στις εργασιακές σχέσεις (π.χ. εργαζόμενοι και προϊστάμενοι), σε ένα διάχυτο κλίμα ατομισμού, αδιαφορίας και «ο στόχος αγιάζει τα μέσα» που διέπει τη νοοτροπία όλο και περισσότερων συνανθρώπων μας και σε πολλά παραδείγματα ακόμη. Με αυτά ως δεδομένα πόσο δύσκολο ακούγεται να μπορέσει κάποιος να συνειδητοποιήσει στην ολότητά του τον πόνο του ψυχικά ασθενούς.

Ο αγχώδης συνήθως γίνεται στόχος ειρωνίας ή του θυμού των γύρω του με αφορμή την τάση του να γκρινιάζει, να μεγαλοποιεί και να υπεραπασχολείται με διάφορα μικρής ενδεχομένως σημασίας ζητήματα. Ο καταθλιπτικός ούτε επιθυμεί, ούτε όμως και θα τον αναζητήσουν εύκολα για κοινωνικές σχέσεις. Και ο σχιζοφρενής…Η απομόνωση και ο στιγματισμός που βιώνουν αυτοί οι άνθρωποι στην πλειοψηφία τους είναι  εφιάλτης. Η επίδραση μιας παραληρητικής ιδέας ότι για παράδειγμα ο ασθενής είναι 24 ώρες το 24ωρο υπό παρακολούθηση από άγνωστες δυνάμεις που θέλουν το κακό του είναι καταλυτική. Η επίδραση μιας ακουστικής ψευδαίσθησης, μιας «φωνής» που κατηγορεί ασταμάτητα τον ασθενή για «τις αμαρτίες του» είναι κάτι το αδιανόητο. Η επίδραση μιας ερμηνείας όλων των ερεθισμάτων ως μάταια και μαύρα δημιουργεί ένα φαύλο κύκλο που διαβρώνει τη ζωή του καταθλιπτικού. Η επίδραση μιας συνεχούς ανησυχίας για καθετί μέσα στην καθημερινότητα μπορεί να κάνει τον αγχώδη ένα ψυχικό ράκος. Οι παραπάνω συνέπειες κάποιων ψυχικών διαταραχών αναφέρονται ενδεικτικά και μόνο, καθώς η αναφορά στο  σύνολό τους χρειάζεται πιθανότατα τόμους ολόκληρους…

Ενσυναίσθηση (empathy) είναι η ικανότητα του θεραπευτή να βιώσει νοητικά και συναισθηματικά τα πράγματα από τη σκοπιά του ασθενή σα να ήταν αυτός, διατηρώντας όμως ταυτόχρονα τη δική του θέση ως θεραπευτής, επιστήμονας που κάνει ό,τι πρέπει για το καλό του ασθενή του. Μέσω της ενσυναίσθησης ο ψυχίατρος, ο ιατρός γενικά ή ο ψυχολόγος πλησιάζει, αν δεν φτάνει κιόλας, το στόχο του να κατανοήσει το βαρύ ψυχικό φορτίο του ασθενούς, να εναρμονιστεί με τους τρόπους επικοινωνίας του, να κερδίσει την εμπιστοσύνη του, να μεταβιβάσει στον ασθενή την αίσθηση ότι δεν είναι μόνος του, ότι κάποιος νοιάζεται να τον βγάλει από το αδιέξοδο. Αυτά τα στοιχεία συμβάλλουν ιδιαίτερα σε καλύτερο θεραπευτικό αποτέλεσμα. Βέβαια η ιδιότητα της ενσυναίσθησης δε συναντάται συχνά και δεν είναι εύκολο να αποκτηθεί σήμερα.

Ξεφεύγοντας από τα πιο στενά όρια της σχέσης θεραπευτή – θεραπευόμενου, η έννοια της ενσυναίσθησης θα μπορούσε να επεκταθεί και στις σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους. Θα μπορούσε να είναι το στοιχείο-κλεδί που θα βάλει ένα φρένο στον αχαλίνωτο συμφεροντολογισμό και ωχαδερφισμό της εποχής μας. Άλλωστε δε μας βοήθησαν και πολύ αυτά, έτσι δεν αποδεικνύουν τα γεγονότα?!

 

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.

Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Μουσικοθεραπεία και ψυχική υγεία

Μια πολύ ενδιαφέρουσα εναλλακτική προσέγγιση.

«Η ψυχοθεραπευτική πλευρά της μουσικοθεραπείας (μουσικο-ψυχοθεραπεία) εμπερικλείει όλες εκείνες τις χρήσεις της μουσικής  όπου ο πρωταρχικός στόχος είναι στο να βοηθάμε τους ανθρώπους να βρίσκουν νόημα και ψυχική πληρότητα μέσα από τη μουσική που δημιουργούνε ή ακούνε, με προσεγγίσεις σε ατομικό επίπεδο ή σε ομάδα, εστιάζοντας σε ανθρώπινα ατομικά συναισθήματα, προσωπική ικανοποίηση,  επίγνωση, διαπροσωπικές σχέσεις, και πνευματικότητα ως κύριους στόχους βελτίωσης και αλλαγής. Η βελτίωση και η αλλαγή στη μουσικοθεραπεία συντελούνται πάντα με τη χρήση της μουσικής μέσα στα πλαίσια μιας θεραπευτικής σχέσης εμπιστοσύνης που αναπτύσσεται με τον θεραπευτή. Η βιβλιογραφία και έρευνα της μουσικοθεραπείας στην ψυχική υγεία καταγράφει ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών για ενήλικες, εφήβους ή παιδιά σε όλους τους τομείς της ψυχιατρικής, ψυχικό τραύμα, ψυχο-ογκολογία, περιγεννητική ψυχολογία, ανακουφιστική φροντίδα αλλά και ως ψυχοθεραπεία σε περιόδους συναισθηματικής φόρτισης και προσωπικής ανάπτυξης ή δημιουργίας.»

Πλήρες άρθρο : Μουσικοθεραπεία και ψυχική υγεία

μουσικήμουσική 1

Αρέσει σε %d bloggers: