Νεύρωση vs Ψύχωση

Πρόκειται για παλαιές έννοιες που χρησιμοποιούνται ακόμη κατά κόρον στον καθημερινό λόγο για να εκφράσουν γενικά ψυχικό πρόβλημα. Είναι αμφίβολο όμως πόσο γνωρίζει ο κόσμος τι σημαίνουν και τι διαφορές έχουν. Αποτελούν δύο ευρείες κατηγορίες που περιλαμβάνουν η κάθε μία ένα πλήθος από ψυχικές διαταραχές με κοινά και μη χαρακτηριστικά. Τα παρακάτω στοχεύουν στο να δώσουν μια καλή ιδέα πάνω στο θέμα, χωρίς φυσικά να μπορούν να αντικαταστήσουν τη δια ζώσης διάγνωση από ψυχίατρο όταν αυτό είναι απαραίτητο.

Συνήθως οι ψυχώσεις είναι πιο βαριές και χρόνιες καταστάσεις, όχι όμως πάντα. Δηλαδή μπορεί να συμβεί μια πολύ βαριά νεύρωση με χρόνια πορεία, αλλά και μια ψύχωση με σχετικά καλή πρόγνωση.

Οι νευρώσεις γενικά έχουν ένα λογικοφανές στοιχείο ως επί το πλείστον, αντίθετα μια ψύχωση μπορεί να έχει πολύ παράξενα και ακατανόητα συμπτώματα π.χ. παραληρητικές ιδέες και αντιληπτικά βιώματα. Παράλληλα, από τη φάση της εκδήλωσης μιας ψύχωσης και για απροσδιόριστο διάστημα που εξαρτάται από αρκετούς παράγοντες, το άτομο μπορεί να μην είναι πια αυτό που ήταν. Αντίθετα στις νευρώσεις το άτομο διατηρεί προυπάρχοντα χαρακτηριστικά.

Οι νευρώσεις έχουν ένα σχετικά καλύτερο βαθμό εναισθησίας, ενώ είναι πολύ πιθανό ο ψυχωτικός ασθενής να μην αναγνωρίζει ότι έχει πρόβλημα. Αυτό παίζει ρόλο και όσον αφορά την αναζήτηση βοήθειας. Συνήθως λοιπόν περισσότεροι νευρωτικοί θα αναζητήσουν βοήθεια από μόνοι τους. Όχι ότι αποκλείεται αυτό σε μια ψύχωση, αλλά συναντάται συχνότερα το φαινόμενο να κινητοποιούνται συγγενείς ή φίλοι ώστε να βοηθήσουν τον ασθενή.

Ο ψυχισμός, η αίσθηση της ταυτότητας και η προσωπικότητα πάσχουν πολύ πιο σοβαρά στην ψύχωση απ’ ότι στη νεύρωση. Επιπλέον κινητοποιούνται διαφορετικοί μηχανισμοί άμυνας.

Στις νευρώσεις βοηθά σημαντικά η ψυχοθεραπεία και η φ.αγωγή. Στις ψυχώσεις η βασική αντιμετώπιση γίνεται με φάρμακα. Βέβαια τόσο στην ψυχοφαρμακολογία όσο και στην ψυχοθεραπεία υπάρχουν συνεχείς εξελίξεις και ανευρίσκονται νέοι τρόποι με στόχο την πιο ολοκληρωμένη βοήθεια του ασθενή, είτε πρόκειται για νευρωτικό, είτε για ψυχωτικό.

Στις νευρώσεις το άγχος είναι σχεδόν πανταχού παρών. Στις ψυχώσεις υπάρχει μεν ενίοτε, αλλά είναι διαφορετικής ποιότητας.

Σε γενικές γραμμές στις νευρώσεις κατατάσσονται οι αγχώδεις διαταραχές, η κατάθλιψη με κάποιες εξαιρέσεις, η δυσθυμία, η κυκλοθυμία, κάποιες διαταραχές προσωπικότητας κυρίως του δεύτερου και τρίτου φάσματος, η πλειοψηφία των διαταραχών διατροφής, οι αποσυνδετικές διαταραχές και οι διαταραχές σωματικών συμπτωμάτων π.χ. η υστερία. Στις ψυχώσεις κατατάσσονται η σχιζοφρένεια, η σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, η παραληρητική διαταραχή, κάποιες βραχείες ή δευτεροπαθείς ψυχωτικές διαταραχές και ένα σεβαστό ποσοστό των περιπτώσεων διπολικής διαταραχής.

Αν και τα παραπάνω ισχύουν ως επί το πλείστον, δε σημαίνει ότι είναι και απόλυτος κανόνας. Αυτό πολύ απλά συμβαίνει γιατί ο εγκέφαλος αποτελείται από δισεκατομμύρια νευρικά κύτταρα, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους σχηματίζοντας «μυριάδες» συνάψεις. Σε ένα τόσο σύνθετο όργανο λοιπόν η κατηγοριοποίηση έχει μόνο πρακτικό ρόλο, ώστε να μπορούν οι άνθρωποι να αντιλαμβάνονται τα πράγματα. Ο ανθρώπινος ψυχισμός μπορεί να συνδυάζει απροσδιόριστο αριθμό εκδηλώσεων.

νευρικές συνάψεις

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στις ψυχωτικές, συναισθηματικές (διπολική διαταραχήκατάθλιψη) και αγχώδεις διαταραχές αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή.
Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

Άρνηση πραγματικότητας?

 

Άρνηση είναι ο μηχανισμός άμυνας που αποσκοπεί στην ελαχιστοποίηση της επίδρασης δυσάρεστων εμπειριών και συναισθημάτων στον ψυχισμό του ατόμου μέσω αυτού που λέει η ίδια η λέξη : της άρνησης οτι αυτά συμβαίνουν. Η άρνηση έχει διττή εφαρμογή, δηλαδή ενεργοποιείται τόσο για εσωτερικά ερεθίσματα π.χ. το αίσθημα φόβου/άγχους όσο και για εξωτερικά όπως η ύπαρξη μιας απαράδεκτης κατάστασης. Όπως και όλοι οι μηχανισμοί άμυνας η άρνηση είναι ασυνείδητο φαινόμενο. Σχετική έννοια είναι ο στρουθοκαμηλισμός (βλέπε εδώ) που υποδηλώνει οτι κρυβόμαστε, χώνουμε το κεφάλι μας στο χώμα όπως ο στρουθοκάμηλος, για να μη δούμε το προφανές.

Πρέπει να σημειωθεί ότι οι μηχανισμοί άμυνας αναφέρονται σε ξεχωριστά άτομα και όχι ομάδες ατόμων όπως ο πληθυσμός μιας χώρας. Αυτό βέβαια δεν αναιρεί το γεγονός ότι πολλά ξεχωριστά άτομα μπορεί να υιοθετούν τον ίδιο μηχανισμό άμυνας. Επιπλέον υπάρχει και η γνωστή στους περισσότερους ψυχολογία του όχλου ή της μάζας όπου κάθε άτομο υιοθετεί τις στάσεις και συμπεριφορές των πολλών.

Η ψυχολογία του Έλληνα τα τελευταία χρόνια έχει υποστεί μεγάλη επιβάρυνση, αυτό δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Το παρόν άρθρο οπωσδήποτε δεν καλύπτει το σύνολο του προβλήματος. Αν και σίγουρα το ποσοστό εκείνων που αρνούνται την τωρινή πραγματικότητα είναι θλιβερά υψηλό, δε νομίζω ότι είναι και το μοναδικό. Υπάρχει ένα εξίσου υψηλό ποσοστό που αποδέχεται την πραγματικότητα, αλλά δε δύναται να βρει τρόπο διεξόδου από αυτήν. Σε αυτό συνεπικουρεί και ο φόβος, αυτό το παντοδύναμο συναίσθημα, που επιδρώντας στο σύνολο των πτυχών της ζωής του ατόμου, το δυσκολεύει στο να προχωρήσει σε δράσεις που θα επιθυμούσε. Μεγάλη μερίδα του κόσμου είναι σε σύγχυση καθώς δεν ξέρει σε ποιο θεσμό να απευθυνθεί, ώστε να δει καλύτερες μέρες. Προσφέρονται τέτοιοι θεσμοί σήμερα? Αν σκεφτούμε προς τη μεριά των υπάρχοντων κομμάτων νομίζω ότι όχι.

Κατά τη γνώμη μου εκείνο στο οποίο ο Έλληνας σήμερα κάνει άρνηση είναι το γεγονός ότι πρέπει να αλλάξει! Οι νοοτροπίες του παρελθόντος φέρανε την παρακμή σε όλους τους τομείς. Η κοινωνική συνείδηση και δράση, δηλαδή η σκέψη και συμπεριφορά που στοχεύει στο όφελος του συνόλου πρέπει να υπερκεράσει επιτέλους το ατομικό συμφέρον. Επουδενί δεν είμαι υπέρ της ενοχοποίησης του Έλληνα. Αυτό όμως δε σημαίνει οτι ο Έλληνας δεν έχει κάνει λάθη. Το να τα αρνείται δε θα βοηθήσει,τα προβλήματα θα διαιωνίζονται και θα επιδεινώνονται. Αναγνώριση του λάθους δε σημαίνει ενοχοποίηση. Μπορεί να σημαίνει δράση για επανόρθωση.  Ο Έλληνας διόρισε και βόλεψε ποικιλοτρόπως τα τέκνα του, έχτισε κανα δυο σπίτια ο καθένας, αγόρασε  ένα αμάξι ο καθένας, i-phone και lifestyle δεν το συζητάμε, αλλά την ίδια στιγμή δεν έχει σύστημα υγείας, παιδείας, κοινωνική ασφάλεια, δικαιοσύνη, δρόμους της προκοπής να κυκλοφορήσει και πλέον ούτε χρήματα να κυκλοφορήσει. Με εξαίρεση το τελευταίο, τα υπόλοιπα υπολείπονταν και πριν την κρίση, έτσι δεν είναι?

Γιατί “αρνιόμαστε» την οδυνηρή πραγματικότητά μας;

Πατώντας στον παραπάνω σύνδεσμο θα βρεθείτε στο πολύ ενδιαφέρον άρθρο του καθηγητή Γιώργου Πιπερόπουλου που προσφέρει τροφή για σκέψη επιχειρώντας να συσχετίσει τον πανταχού παρόντα μηχανισμό άμυνας της άρνησης με τη στάση του ελληνικού λαού απέναντι στα συμβάντα των τελευταίων 3,5 ετών.

Σπύρος Καλημέρης