«Ένας άλλος κόσμος»

WORLDS-APART_70x100cm_TEASER-3

Ένας άλλος κόσμος

Δεν είναι συχνό φαινόμενο μια ταινία να καταφέρνει να αγγίξει συναισθήματα, να προσεγγίζει παράλληλα και μαζικά τόσα πολλά επίκαιρα θέματα και να περνάει εντέλει τόσα αξιοσημείωτα νοήματα (για όποιον θελήσει ή είναι έτοιμος να τα δει και να τα εισπράξει). Στην περίπτωση αυτή αυτό επετεύχθη για μένα και έτσι θέλησα να σας την προτείνω ανεπιφύλαχτα.

Θα πρέπει να πω οτι πιέστηκα να πάω να δω την ταινία και σε αυτό φταίει μάλλον το ότι ήμουν προκατειλλημένος για λόγους που δεν είναι της παρούσης. Φυσικά εκ των υστέρων αναγνωρίζω οτι ήμουν ανόητος. Γενικά δε με απασχολουν ιδιαίτερα κριτικές τεχνικού τύπου για τη σκηνοθεσία , το σενάριο, τους πρωταγωνιστές, τη δημοσιότητα, το κουτσομπολιό και ένα σωρό άλλα στοιχεία ακατανοήτως βαρυσήμαντα για τους επαγγελματίες ειδικούς κριτικούς.

Δεν είναι πολλή ώρα που έχω φύγει από το σινεμά και θα ήθελα να μπορούσα να μεταδώσω κάθε ένα από τα αναγκαία μηνύματα που αναγνώρισα, κάθε συγκινητικό ψυχογράφημα που θα μπορούσε να είναι πανομοιότυπο με το ψυχογράφημα πολλών συνανθρώπων μας στον κόσμο που φτάσαμε να ζούμε. Θα το αφήσω όμως σε εσάς αν κάνετε το βήμα να δείτε την ταινία. Θα πω μόνο οτι μέσα στην ταινία αυτή πλέκεται με θεραπευτική θα έλεγα επιτυχία η αναπόφευκτη (και μοναδική ίσως) λύση για τον άνθρωπο και την πολυεπίπεδη κρίση που βιώνει σήμερα :

Ο επαναπροσδιορισμός (αξιών?, πεποιθήσεων?, κατευθύνσεων?, επιθυμιών?)

 

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Perception TV Series

perception

Η σειρά Perception προβλήθηκε για 3 σεζόν στην Αμερική από το 2012 μέχρι και φέτος. Με την ευκαιρία της προβολής της και στην Ελλάδα από το ΣΚΑΪ θεώρησα καλή χρονική στιγμή να γράψω μία μικρή κριτική καθώς πρόκειται για ψυχολογική/αστυνομική/κοινωνική περιπέτεια διαφορετική από ό,τι έχει κυκλοφορήσει.
Η σειρά έχει κεντρικό πρωταγωνιστή ένα νευροεπιστήμονα καθηγητή σε πανεπιστήμιο του Σικάγο, ο οποίος πάσχει από σχιζοφρένεια! Ο άνθρωπος αυτός βέβαια δεν αντιστοιχεί σε καμία περίπτωση στην εικόνα που έχει ο μέσος άνθρωπος σήμερα για έναν σχιζοφρενή συνάνθρωπό μας. Καταρχήν ο Daniel Pierce, όπως λέγεται, μπορεί όχι μόνο να ανταποκριθεί στο ρόλο του διδάσκοντα καθηγητή ενός πανεπιστημίου, αλλά και να θεωρείται διακεκριμένος στο πεδίο του. Το πεδίο αυτό όπως προαναφέρθηκε, είναι οι Νευροεπιστήμες. Τις γνώσεις του αυτές ο καθηγητής τις χρησιμοποιεί όμως και σε ένα άλλο πιο δύσκολο τομέα. Στην εξιχνίαση εγκλημάτων ως σύμβουλος του FBI σε συνεργασία με μία συγκεκριμένη πράκτορα, παλιά του μαθήτρια και φίλη.
Τα επεισόδια συνήθως αρχίζουν με μια σκηνή από τον Pierce δίνει μια διάλεξη στους φοιτητές του για μια πτυχή του ανθρώπινου εγκεφάλου που γίνεται σημαντική κατά την πλοκή του επεισοδίου. Τα επεισόδια είναι συνήθως αυτοτελή και επικεντρώνονται σε κάποιο έγκλημα στο οποίο ο καθηγητής προσφέρει καίριες παρατηρήσεις και συμβουλές πάνω σε διάφορες ψυχοπαθολογικές καταστάσεις των εμπλεκόμενων όπως και διαφόρων σχετικών ψυχιατρικών παραμέτρων που τελικά συμβάλλουν στην εξιχνίαση. Τα επεισόδια, επίσης, συνήθως καταλήγουν με παρατηρήσεις που κάνει ο ίδιος στους μαθητές σχετικά με τα παράδοξα της ανθρώπινης αντίληψης (perception).
Τα στοιχεία που θα ήθελα να σταθώ λίγο παραπάνω είναι τα εξής :
• Αν ρωτάτε για το αν ο καθηγητής παρουσιάζει συμπτωματολογία, η απάντηση είναι ναι. Ο Pierce έχει συστηματικά οπτικές ψευδαισθήσεις, δηλαδή βλέπει και συνομιλεί με πρόσωπα που δεν υπάρχουν. Μάλιστα έχει μια «μόνιμη» ψευδαίσθηση, μια πρώην φίλη του και πολλές παροδικές δηλαδή άσχετα πρόσωπα που η συνομιλία μαζί τους συνήθως του δίνει κάποιο αδιόρατο στους υπόλοιπους ίχνος-κλειδί για κάθε υπόθεση. Το ζήτημα είναι ότι ο άνθρωπος αυτός συνεχίζει και είναι σχεδόν πλήρως λειτουργικός και ουσιαστικά έχει μάθει να ζει με τις ψευδαισθήσεις του. Έχει μάθει να διαχειρίζεται σχετικά γρήγορα το αρχικό στρες που του προκαλούν. Επίσης έχει αποδιώξει σε πολύ καλό βαθμό τον αυτοστιγματισμό του λόγω του προβλήματος αυτού. Πρόκειται για χαρακτηριστικά ανυπολόγιστα σημαντικά στη διαχείριση της σοβαρής αυτής πάθησης, που λέγεται σχιζοφρένεια, τα οποία μέσω της σειράς διαφαίνεται πώς στην πράξη θα μπορούσαν κάποιοι ασθενείς να τα εφαρμόσουν. Να σημειωθεί ότι στη σειρά ο καθηγητής δε λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή, αν και αυτό είχε συμβεί στο παρελθόν. Φυσικά ο καθηγητής είναι αρκετά εκκεντρικός, αντισυμβατικός, μη κοινωνικός και δύσκολος άνθρωπος στο σημείο που θα μπορούσε κάλλιστα να θεωρηθεί ότι έχει σχιζοειδή και παρανοϊκά στοιχεία προσωπικότητας. Ενίοτε τα συμπτώματά του υποτροπιάζουν και ουκ ολίγες φορές τον καθιστούν δυσλειτουργικό, ενώ σε 1-2 περιστάσεις φτάνει να νοσηλευτεί. Αυτές όμως οι περιστάσεις δεν αρκούν για να τον ρίξουν στα βάραθρα. Βέβαια σε αυτό το σημείο έχει το πολύ σημαντικό ατού της συμπαράστασης, έμπρακτης και μη, από κοντινά του πρόσωπα, όπως ένα διδακτορικό φοιτητή, με τον οποίο συγκατοικεί και ο οποίος τον φροντίζει σε βάρος συχνά της προσωπικής του ζωής, αλλά και τη πράκτορα του FBI, με την οποία συνεργάζεται.
• Κάτι αρκετά βασικό είναι ότι το επιστημονικό υπόβαθρο της σειράς είναι αξιόπιστο. Πρόκειται για πραγματικά επιστημονικά στοιχεία της ψυχιατρικής, ψυχολογίας και νευροψυχιατρικής και σπάνια εντοπίζει κανείς μεγαλοποίηση κάποιων θεμάτων για λόγους τηλεθέασης. Φυσικά θα μπορούσε να κριτικάρει κανείς ότι το ίδιο το σενάριο είναι κάτι πολύ τραβηγμένο για τα δεδομένα της πραγματικής ζωής. Θα έλεγα όμως ότι εφόσον το Perception δεν είναι ντοκυμαντέρ, το ίδιο το σενάριο συνεισφέρει στην ενίσχυση της πλοκής και άρα στην πιο χαλαρή παρακολούθησή της. Επίσης είναι μείζονος σημασίας η συμβολική ή διδακτική σκοπιά μέσω της οποίας μπορεί κανείς να δει τη συγκεκριμένη σειρά.
• Σημαντικό στοιχείο που χρήζει προσοχής είναι το ότι ένα αμερικανικό πανεπιστήμιο δέχεται να έχει ως καθηγητή έναν άνθρωπο με σχιζοφρένεια. Γενικά σε όλη τη σειρά προβάλλεται μια ιδιαίτερα ανεκτική στάση της κοινωνίας απέναντι στις ψυχικές παθήσεις, σε σημείο που φαντάζει ασύμβατη με τη ρεαλιστική πραγματικότητα : Οι άνθρωποι αυτοί δεν αντιμετωπίζονται ως υποδεέστεροι. Αυτό μπορεί σε κάποιους να μοιάζει αρκετά ουτοπικό ή fictional, αλλά δεν αποτελεί και μια καλή ιδέα του πώς θα μπορούσε να είναι?
• Η σειρά προσεγγίζει με τρόπο κατανοητό και προσιτό ανθρώπινες λειτουργίες και χαρακτηριστικά, τα οποία λίγο πολύ ως τώρα, η πλειοψηφία του κόσμου έχει πλήρη άγνοια ή τα θωρεί με δέος. Για παράδειγμα ο καθηγητής στο πλαίσιο των διαλέξεών του, αλλά και ης δραστηριότητάς του ως «ντετέκτιβ» συνδέει συγκεκριμένες ανθρώπινες λειτουργίες με συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου, βάσει μελετών και παρατηρήσεων που έγιναν στο πλαίσιο των Νευροεπιστημών. Επίσης γίνονται σχόλια πάνω σε απλές ή σύνθετες καθημερινές καταστάσεις που μπορούν να δώσουν απρόσμενες και πιο πραγματιστικές απαντήσεις στους τηλεθεατές για σκέψεις, συναισθήματα και συμπεριφορές που τον απασχολούν. Να προκύπτει τέτοιο όφελος από τηλεοπτική σειρά μάλλον δεν είναι τόσο συνηθισμένο.
• Αξίζει επίσης να σχολιαστεί το πόσα πράγματα μπορεί κανείς να μάθει από μια πιο προσεκτική παρατήρηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και μάλιστα ειδικότερα τόσο του λεκτικού περιεχομένου της γλώσσας, όσο και της γλώσσας του σώματος! Ο συνδυασμός του εκπληκτικού αυτού προσόντος με την επιστημονική γνώση καθιστά τον πρωταγωνιστή άριστο ερευνητή, ο οποίος δεν αρκείται στο φαίνεσθαι, αλλά διεισδύει βαθύτερα με υψηλή αποτελεσματικότητα.
• Μη φανταστείτε ότι η σειρά είναι βαριά και δυσκολοχώνευτη. Δεν απουσιάζει το χιουμοριστικό στοιχείο (με το χαρακτηριστικό αμερικανικό touch), καθώς και το στοιχείο της αστυνομικής περιπέτειας. Επίσης δε λείπει η εστίαση σε χαρακτήρες και καθημερινά προβλήματα της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας. Πρόκειται για ακόμη ένα ατού της συγκεκριμένης παραγωγής, που τη καθιστά άνετη στην παρακολούθηση οποιαδήποτε ώρα της ημέρας.
Εν κατακλείδι η συγκεκριμένη σειρά την προσοχή σας γιατί φέρνει στο σπίτι του καθενός σοβαρή γνώση και στοιχεία που μπορούν να βοηθήσουν τον οποιοδήποτε είτε αντιμετωπίζει κάποια ψυχική διαταραχή είτε όχι.
Ακολουθούν σε συνδέσμους η περιγραφή της σειράς στο Wikipedia , καθώς και η σελίδα της στο δικτυακό τόπο του καναλιού ΣΚΑΪ :

http://en.wikipedia.org/wiki/Perception

http://www.skai.gr/tv/show/?showid=66048

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Κινηματογράφος & Ψυχική ασθένεια

Forrest Gump

Πολύ ενδιαφέρουσα καταχώρηση της ηλεκτρονικής εγκυκλοπαίδειας Wikipedia με ταινίες στις οποίες υπάρχει κάποιο άτομο (ασχέτως αν πρωταγωνιστεί ή όχι) με ψυχική διαταραχή, χωρίς να σημαίνει απαραιτήτως οτι αυτό είναι το βασικό θέμα της ταινίας. Πληροφορίες για κάθε μια από τις ταινίες θα βρείτε κλικάρωντας στο όνομά της.

Amnesia

Anterograde amnesia

A person with anterograde amnesia is unable to form new memories.

Retrograde amnesia

A much-used plot device, retrograde amnesia occurs when a person forgets part or all of his or her past.

Psychogenic amnesia

Psychogenic amnesia is memory loss caused by psychological stress.

Lacunar amnesia

Lacunar amnesia is the loss of memory about one specific event.

Anxiety disorders

Agoraphobia

Obsessive–compulsive disorder

Post-traumatic stress disorder

Social anxiety disorder

Autism spectrum disorders

Bipolar disorder

Clinical depression

Conduct disorder

Delusional disorder and other psychotic disorders not otherwise specified

Erotomania

Dementia

Alzheimer’s disease

Dissociative disorders

Eating disorders

Hypersexuality

Learning disabilities

Pedophilia

Personality disorders

Antisocial personality disorder

Avoidant personality disorder

Borderline personality disorder

Histrionic personality disorder

Narcissistic personality disorder

Obsessive-compulsive personality disorder

Schizoid personality disorder

Schizoaffective disorder

Schizophrenia

Substance use disorder

Drugs listed from most addictive, harmful or destructive to least (from left [most dangerous] to right [least dangerous]; based on a 2007 scientific research study[5]):

  • The Wolf of Wall Street (2013) – Cocaine, alcohol, methaqualone
  • Flight (2012) – Heroin, cocaine, alcohol
  • On the Road (2012) – Morphine, amphetamines, alcohol, cannabis
  • Enter the Void (2008) – Methamphetamine, cocaine, alcohol, MDMA, LSD, cannabis
  • Across the Universe (2007) – Morphine, LSD, cannabis
  • Candy (2006) – Heroin/Morphine, methadone, MDMA, cannabis
  • The Boys & Girls Guide to Getting Down (2006) – Heroin, amphetamines, cocaine, MDMA, Viagra, cannabis
  • Love is the Drug (2006) – Cocaine, hydrocodone, alcohol, codeine, Viagra, cannabis
  • Factory Girl (2006) – Heroin, amphetamines, oxycodone, hydrocodone, temazepam, lorazepam, cannabis
  • Get Rich or Die Tryin’ (2005) – Morphine, cocaine, alcohol, cannabis
  • One Perfect Day (2004) – Morphine, amphetamines, codeine, temazepam, MDMA, cannabis
  • Party Monster (2003) – Heroin, cocaine, ketamine, MDMA, LSD
  • Wonderland (2003) – Methamphetamine, heroin, cocaine, methaqualone (Quaaludes), cannabis
  • Spun (2002) – Methamphetamine, amphetamine
  • The Salton Sea (2002) – Methamphetamine, alcohol
  • The Loser Takes It All (2002) – Alcohol
  • Pure (2002) – Heroin, cocaine, alcohol, cannabis
  • 24 Hour Party People (2002) – Heroin, cocaine, methadone, MDMA
  • Bully (2001) – Methamphetamine, LSD, cannabis
  • Blow (2001) – Cocaine, alcohol, LSD, cannabis
  • Hannibal (2001) – Morphine, temazepam, midazolam, chloroform
  • American Psycho (2000) – Cocaine, alcohol, temazepam, triazolam, alprazolam, MDMA, cannabis
  • Traffic (2000) – Heroin, cocaine, cannabis
  • In Vanda’s Room (2000) – Heroin
  • Almost Famous (2000) – Hydrocodone (Vicodin), methaqualone (Quaaludes), LSD, cannabis
  • Requiem for a Dream (2000) – Heroin, amphetamines, cocaine, barbiturates, alcohol, benzodiazepines, MDMA, LSD, cannabis
  • 28 Days (2000) – Oxycodone, hydrocodone, codeine, benzodiazepines
  • Magnolia (1999) – Morphine, cocaine, MDMA
  • Cruel Intentions (1999) – Cocaine, alcohol
  • Broken Vessels (1999) – Methamphetamine, heroin
  • Jesus’ Son (1999) – Heroin, amphetamines, cocaine, opium, alcohol, diazepam, LSD, psilocybin mushrooms
  • Fear and Loathing in Las Vegas(1998) – Heroin, amphetamines, cocaine, opium, barbiturates, alcohol, inhalants, mescaline, LSD, cannabis
  • Gia (1998) – Heroin, cocaine, alcohol
  • Playing God (1997) – Morphine, fentanyl, amphetamines
  • Trainspotting (1996) – Heroin/Morphine, dextromoramide, amphetamines, cocaine, pethidine/meperidine (Demerol), opium, methadone, pentobarbital, amobarbital, alcohol, buprenorphine, temazepam, diazepam, phenobarbital, MDMA, cannabis
  • The Basketball Diaries (1995) – Heroin, amphetamines, cocaine, barbiturates, alcohol, inhalants, cannabis
  • The Crow (1994) – Morphine, cocaine, alcohol, cannabis
  • Ed Wood (1994) – Morphine
  • Fresh (1994) – Heroin, Cocaine, Alcohol
  • Jungle Fever (1991) – Cocaine
  • New Jack City (1991) – Cocaine
  • Rush (1991) – Heroin, amphetamines, cocaine, cannabis
  • Drugstore Cowboy (1989) – Morphine, oxymorphone, hydromorphone, amphetamines, cocaine, alcohol, temazepam, triazolam, flurazepam, diazepam lorazepam, LSD
  • Sid and Nancy (1986) – Heroin, cocaine, methadone
  • 8 Million Ways to Die (1986) – Alcohol
  • Scarface (1983) – Heroin, cocaine, methaqualone (Quaaludes)
  • Veronika Voss (1982) – Opiates
  • Christiane F. (1981) – Heroin, PCP, methaqualone (Mandrax/Quaaludes), alcohol, temazepam, diazepam, MDMA, cannabis
  • More (1969) – Heroin, amphetamines, barbiturates, alcohol (absinthe), cannabis
  • Valley of the Dolls (1967) – Amphetamines (Dexedrine), pethidine/meperidine (Demerol), barbiturates (pentobarbital, secobarbital, amobarbital)
  • Monkey on My Back (1957) – Morphine
  • The Lost Weekend (1945) – Alcohol

Miscellaneous and unspecified

25 χρόνια ιδιωτικής τηλεόρασης κι ούτε μια εκπομπή για το βιβλίο

Manolis Andriotakis

Στην Ελλάδα, η ιδιωτική τηλεόραση υπάρχει εδώ και 25 χρόνια.

Εδώ και 25 χρόνια όμως δεν έχουμε δει ποτέ μια εκπομπή για το βιβλίο, μια εκπομπή για την αρχιτεκτονική, για τα εικαστικά, τη φωτογραφία, το θέατρο, το χορό, τη φιλοσοφία. Ούτε μία.

Εδώ και 25 χρόνια τα έχουμε δει όλα, εκτός από μια εκπομπή για την ανάγνωση, για τις τέχνες, για την αισθητική, την ηθική, τις ιδέες.

Εδώ και 25 χρόνια παρακολουθούμε ένα χαμηλής ποιότητας προϊόν, “που πουλάει”, να γίνεται κυρίαρχο θέμα συζήτησης, να εκπαιδεύει πολίτες, να χαμηλώνει τον πήχη. Και βέβαια δεν αντιδρά σχεδόν κανείς. Κάποιες σποραδικές προτάσεις στο Διαδίκτυο, η αποκομμένη όαση των δημόσιων Μέσων κι αυτό είναι όλο.

Εδώ και 25 χρόνια ζούμε στην παράλληλη πραγματικότητα των ιδιωτικών Μέσων που επιβάλλουν μια τοξική ατζέντα αποβλάκωσης.

Καλή χρονιά!

Δείτε την αρχική δημοσίευση

Ακολουθεί Χριστουγεννιάτικο μήνυμα

 

It is impossible to escape the impression

Άλλη μια χριστουγεννιάτικη περίοδος ξεκινάει δειλά δειλά και βρίσκει ένα λαό σε μια χαοτική κατάσταση. Η πλειοψηφία του κόσμου ξυπνά το πρωί και κοιμάται το βράδυ έχοντας ως πρώτο θέμα συζήτησης το πόσα προβλήματα αντιμετωπίζει. Κυριαρχεί μια συνεχής γκρίνια για την οικονομική δυσπραγία, άλλοτε δικαιολογημένη και άλλοτε λόγω συνήθειας…Πολλοί από εμάς έχουν μετατραπεί σε δυνατούς οικονομικούς αναλυτές, οι οποίοι εκφέρουν και υποστηρίζουν με κάθε δυνατό τρόπο απόψεις περί παντός οικονομικού επιστητού. Πόσα χρωστάμε, πόσα μας χρωστάνε, πόσα φάγανε (όχι βέβαια πόσα φάγαμε), πόσα χρειαζόμαστε για να σωθούμε, τι θα έπρεπε να δίνουμε σε κάθε πιθανό τομέα, τι μέτρα πρέπει να πάρουμε ακόμη και ούτω καθεξής. Στην τηλεόραση κυκλοφορούν μύρια διαφορετικά νούμερα για τα ίδια θέματα συντελώντας στο χάος…Στα νοσοκομεία οι γιατροί κάνουν περίπλοκους υπολογισμούς για το πόσες εφημερίες τους χρωστάνε και πόσα χρήματα διατίθενται. Στο ποδόσφαιρο οι φίλαθλοι του Παναθηναικού έχουν αποκτήσει μάστερ οικονομίας ασχολούμενοι με το ποιοι ευθύνονται για τη σημερινή δεινή οικονομική κατάσταση της ομάδας,πόσα χρωστάει ο κάθε μέτοχος κ.λ.π.Παράλληλα η κατάρτιση προυπολογισμού για μια οικογένεια έχει γίνει τόσο δύσκολο ζήτημα που πρόκειται να εισαχθεί ως νέο μάθημα στα οικονομικά πανεπιστήμια…

Είναι τα Χριστούγεννα η γιορτή που ξέραμε εώς τώρα ή έχει μεταλλαχτεί σε κάτι άλλο? Προσωπικά πιάνω τον εαυτό μου να ψάχνει να βρει το feeling που είχα νεότερος κατά τις μέρες αυτές.Φταίει ίσως ότι έχω μεγαλώσει σε ηλικία θα πει κάποιος. Είναι όμως μόνο αυτό?Μήπως είναι κάτι αντίστοιχο που νιώθω και σε άλλες γιορτινές περιόδους του χρόνου όπως το Πάσχα, η 25η Μαρτίου κ.α.? Δηλαδή μια αίσθηση ότι έχει χαθεί η αίσθηση του νοήματος των εορτών? Και ότι απλά σκεφτόμαστε αυτές τις μέρες ως ημερομηνίες μη εργασίας. Είναι αυτό μόνο δικό μου παράγωγο ή είναι γενικότερο?Τι είναι τα Χριστούγεννα για τον κόσμο εν έτει 2013?

Πλέον η έννοια της ψυχαγωγίας δεν έχει την υπόσταση που είχε. Εντάξει ακόμα και τώρα θα παραστούμε σε κάποια τραπέζια, θα κάνουμε και κάποιες εξόδους, αλλά πώς συγκρίνεται αυτό με παλιότερες μέρες? Υπάρχει και ποιοτική και ποσοτική διαφορά. Η ανυπομονησία για την έλευση των ημερών έχει χαθεί ως επί το πλείστον. Ο κόσμος περιμένει να κάνει ένα μικρό διάλειμμα, να φάει και 2 γλυκά παραπάνω και μετά να επιστρέψει στη σκληρή πραγματικότητα. Η αίσθηση ότι ο κοινωνικός περίγυρος,στενός και ευρύτερος, θα βρισκόταν σε γιορτινή διάθεση είχε μεταδοτικό ρόλο, ενώ πλέον η έννοια γιορτινή διάθεση είναι προς εξαφάνιση..

Το μεγάλο ερώτημα για μένα είναι γιατί πλέον όλα κρίνονται με βάση τον οικονομικό παράγοντα. Εξαιρώ από αυτό τους έχοντες πραγματική ΚΥΡΙΟΛΕΚΤΙΚΗ ανάγκη. Οι συνάνθρωποί μας αυτοί είναι θύματα μιας ανέντιμης λαίλαπας και το λιγότερο που θα μπορούσαμε να κάνουμε είναι να συναισθανόμαστε την κατάστασή τους. Το ακόμη περισσότερο θα ήταν να τους βοηθάμε έμπρακτα ή έμμεσα όποτε μας δίνεται η ευκαιρία. Κατά τα άλλα όμως θα ήθελα να θέσω το ερώτημα του αν υπάρχουν άλλα πράγματα στη ζωή πλην των ευρώ! Μιζέρια επειδή έχει μειωθεί η καταναλωτική δυνατότητα? Μας προτρέπει η διαφήμιση της Vodafone που παίζει ολημερίς σε όλα τα μέσα να βιώσουμε την εμπειρία των Χριστουγέννων αγοράζοντας ένα καινούριο smartphone. Ομοίως βομβαρδιζόμαστε από δεκάδες διαφημίσεις που μας ωθούν να καταναλώσουμε. Δηλαδή μόνο αυτό είναι τα Χριστούγεννα? Έχουν συνδεθεί τα Χριστούγεννα με τις αγορές και όποιος δεν έχει να αγοράσει παθαίνει κατάθλιψη? Και φθονεί τους γύρω του επειδή τυγχάνει να μπόρεσαν να αγοράσουν κάτι παραπάνω? Η αδυναμία να κλείσει κάποιος ένα τριήμερο στη λίμνη Πλαστήρα (τυχαίο το παράδειγμα), επειδή θα του έρθει ο κούκος αηδόνι, σημαίνει ότι δεν μπορεί να χαρεί τις γιορτές στην πόλη που μένει χωρίς να χρειάζεται να νιώσει παρακατιανός? Ναι είχαμε μάθει στο παρελθόν σε αυτή τη νοοτροπία όταν η κάνουλα έρεε, όμως μήπως αυτή η «εκπαίδευση» ήτανε μονοδιάστατη?

Η χαρά δεν είναι κάτι που λείπει σήμερα? Ε ας βγούμε όλοι έξω να την ανακαλύψουμε. Ας δώσουμε βάση στην αναθέρμανση των διαπροσωπικών σκέψεων και στη δημιουργία νέων. Ας μπούμε και λίγο στη θέση των άλλων (ενσυναίσθηση). Η ποιότητα της ζωής μας δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το χρήμα. Υπάρχουν πάμπολλα πράγματα που μπορούν να μας βοηθήσουν να νιώσουμε καλύτερα, αρκεί απλώς να εστιάσουμε την προσοχή μας σε αυτά. Η προσωπική καταξίωση επίσης δεν εξαρτάται μόνο από το χρήμα. Αν έχει καταντήσει να προσμετράται έτσι, ε αυτό είναι στρέβλωση. Τι σημαίνει γιορτή της αγάπης? Είναι μια φράση που έχουμε φτάσει να παπαγαλίζουμε χωρίς συναισθηματική επένδυση?

Στα ΜΜΕ κυριαρχεί από το πρωί ως το βράδυ μια κανιβαλιστική λογική που πολύ απλά υποβαθμίζει οποιοδήποτε συναίσθημα και λογική σκέψη μπροστά στους ψυχρούς αριθμούς. Το γεγονός για παράδειγμα ότι έχει κοπεί το ρεύμα σε δεκάδες χιλιάδες οικογένειες δεν τονίζεται όπως το ίδιο το γεγονός επιτάσσει.Ας φανταστεί για λίγα δευτερόλεπτα ο καθέμας μας τι σημαίνει να ζεις χωρίς ρεύμα. Γίνεται μια απλή αναφορά λοιπόν και αφιερώνεται όλος ο υπόλοιπος σχολιασμός στο ποιος θα πληρώσει το μάρμαρο μιας πιθανής κοινωνικής παροχής σε αυτούς τους συνανθρώπους μας. Με αντίστοιχο τρόπο παρουσιάζεται η συντριπτική πλειοψηφία των προβλημάτων σήμερα.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι τι κάνουμε για αυτό. Εδώ θεωρώ ότι βρίσκεται το πιο κρίσιμο μήνυμα για τα Χριστούγεννα του 2013. Χρειάζεται πλέον να περάσουμε από τις σκέψεις και τα συναισθήματα σε συμπεριφορές. Δηλαδή πράξεις που στόχο θα έχουν να αντιστρέψουν τη μαυρίλα. Ο στόχος βέβαια θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι θα είναι μεσο-μακροπρόθεσμος και όχι άμεσος. Οι συμπεριφορές αυτές αφαινώς μπορεί να εμπεριέχουν την αποφυγή κάποιων πραγμάτων που αποδεδειγμένα πλέον διαιωνίζουν τα προβλήματα. Για παράδειγμα τι διαιωνίζει σήμερα το φόβο, την απάθεια, την απαισιοδοξία, την αίσθηση αδιεξόδου? Η πλειοψηφία των ΜΜΕ. Άρα ποια είναι η αντιρρόπηση? Ενημερώνομαστε μόνο από πηγές που έχουμε τσεκάρει ότι δεν ακολουθούν κανιβαλιστική λογική. Αν χρειαστεί κλείνουμε την τηλεόραση. Αφαιτέρου υιοθετούμε κάποιες νέες συμπεριφορές που συνειδητοποιούμε ότι μπορούν να μας βελτιώσουν την ποιότητα ζωής και άρα και την ψυχική μας κατάσταση. Αυτό αν και όχι εύκολο, είναι πλέον επίτακτική ανάγκη. Ποιες είναι αυτές οι συμπεριφορές? Ε, λοιπόν πρώταρχική είναι η συμπεριφορά του να ψάξουμε να βρούμε τις κατάλληλες συμπεριφορές. Πρέπει να κινητοποιηθούμε για να τις βρούμε, γιατί υπάρχουν. Το ότι είναι εκτός της αντίληψής μας (προς το παρόν) δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν. Και αν δεν τις βρίσκουμε εύκολα, ας ρωτήσουμε ειδικούς και μη ώστε να μας τις δείξουν. Η νοοτροπία «τα περιμένω όλα στο πιάτο» χρειάζεται να εκλείψει. Όπως πρέπει να εκλείψει και η απαθής αποδοχή της «μοίρας» που ξετυλίγεται διαρκώς γύρω μας!

 

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική & φαρμακευτική αντιμετώπιση της διαταραχής σε συνδυασμό με στοχευμένες ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις τόσο στον/στην ασθενή όσο και στο στενό, αλλά και ευρύτερο περιβάλλον του/της. Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στο πεδίο των καταθλιπτικών διαταραχών αποτελεί το βασικό ατού της δουλειάς του. Η επιστράτευση νέων διαγνωστικών εξετάσεων που συνεισφέρουν στην επιλογή καταλληλότερης αγωγής, είναι άλλο ένα πλεονέκτημα στην υπηρεσία του ασθενή. Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

A man should hear a little music

Τα βιβλία, το Διαδίκτυο, η τηλεόραση

Manolis Andriotakis

Σύμφωνα με μια αξιόπιστη αναγνωστική έρευνα του 2012 , το 41% του πληθυσμού στην Ελλάδα δε διαβάζει ούτε 1 βιβλίο το χρόνο. Αν προσθέσουμε και το 17% που διαβάζει μόνο για επαγγελματικούς λόγους και σπουδές, έχουμε ένα 57% του πληθυσμού που ΔΕ διαβάζει καθόλου βιβλία για ψυχαγωγία κι ενημέρωση. Το υπόλοιπο 34% διαβάζει μέχρι 9 βιβλία το χρόνο, και μόνο 8% διαβάζει από 1 βιβλίο το μήνα και πάνω.

Φυσικά, όλοι αυτοί οι άνθρωποι που δε διαβάζουν βιβλία, βλέπουν τηλεόραση.

library

Δείτε την αρχική δημοσίευση 401 επιπλέον λέξεις

Χειραγώγηση

Γνωσιακές Διαστρεβλώσεις & ΜΜΕ

Γνωσιακές Διαστρεβλώσεις (Cognitive Distortions) (Μέρος Ι)

Γνωσιακές Προδιαθέσεις/Παρακάμψεις (Cognitive Bias) (Μέρος ΙΙ)

Γνωσιακές Παρακάμψεις/Προδιαθέσεις (Μέρος ΙΙΙ)

Γνωσιακές Προδιαθέσεις (Μέρος IV)

Γνωσιακές Προδιαθέσεις & Οικονομική Συμπεριφορά (Μέρος V)

Στα παραπάνω άρθρα έχουν σχολιαστεί εκτενώς διάφορα νοητικά μοντέλα που λειτουργούν στην καθημερινή μας σκέψη και συνήθως ασυνείδητα επηρεάζουν τις καθημερινές μας αποφάσεις. Σημαντικό ρόλο στη διάδοση τους διαδραματίζουν τα ΜΜΕ σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο Νόαμ Τσόμσκυ, επί 50 χρόνια (!) μάχιμος καθηγητής Γλωσσολογίας και πολύπειρος γνώστης των κοινωνικών επιστημών, δίνει εν συντομία κάποιες τεχνικές που χρησιμοποιούνται από τα ΜΜΕ και που περιλαμβάνουν διάφορες γνωσιακές παρακάμψεις.

Πηγή : Νόαμ Τσόμσκι – Δέκα τεχνικές για τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης

1. Η τεχνική της διασκέδασης

tsomsky Πρωταρχικό στοιχείο του κοινωνικού ελέγχου, η τεχνική της διασκέδασης συνίσταται στη στροφή της προσοχής του κοινού από τα σημαντικά προβλήματα και από τις μεταλλαγές που αποφασίστηκαν από τις πολιτικές και οικονομικές ελίτ, δι’ενός αδιάκοπου καταιγισμού διασκεδαστικών και ασήμαντων λεπτομερειών.

Η τεχνική της διασκέδασης είναι επίσης απαραίτητη για να αποτραπεί το κοινό από το να ενδιαφερθεί για ουσιαστικές πληροφορίες στους τομείς της επιστήμης, της οικονομία, της ψυχολογίας, της νευροβιολογίας και της κυβερνητικής.

«Κρατήστε αποπροσανατολισμένη την προσοχή του κοινού, μακριά από τα αληθινά κοινωνικά προβλήματα, αιχμαλωτισμένη σε θέματα χωρίς καμιά πραγματική σημασία. Κρατήστε το κοινό απασχολημένο, απασχολημένο, απασχολημένο, χωρίς χρόνο για να σκέφτεται να επιστρέφει κανονικά στη φάρμα με τα άλλα ζώα». Απόσπασμα από το Όπλα με σιγαστήρα για ήσυχους πολέμους.

xiragogisi 2. Η τεχνική της δημιουργίας προβλημάτων, και στη συνέχεια παροχής των λύσεων

Αυτή η τεχνική ονομάζεται επίσης «πρόβλημα-αντίδραση-λύση». Πρώτα δημιουργείτε ένα πρόβλημα, μια «έκτακτη κατάσταση» για την οποία μπορείτε να προβλέψετε ότι θα προκαλέσει μια συγκεκριμένη αντίδραση του κοινού, ώστε το ίδιο να ζητήσει εκείνα τα μέτρα που εύχεστε να το κάνετε να αποδεχτεί.

Για παράδειγμα: αφήστε να κλιμακωθεί η αστική βία, ή οργανώστε αιματηρές συμπλοκές, ώστε το κοινό να ζητήσει τη λήψη μέτρων ασφαλείας που θα περιορίζουν τις ελευθερίες του. Ή, ακόμη: δημιουργήστε μια οικονομική κρίση για να κάνετε το κοινό να δεχτεί ως αναγκαίο κακό τον περιορισμό των κοινωνικών δικαιωμάτων και την αποδόμηση των δημοσίων υπηρεσιών.

3. Η τεχνική της υποβάθμισης

Για να κάνει κάποιος αποδεκτό ένα απαράδεκτο μέτρο, αρκεί να το εφαρμόσει σταδιακά κατά «φθίνουσα κλίμακα» για μια διάρκεια 10 ετών. Μ’ αυτόν τον τρόπο επιβλήθηκαν ριζικά νέες κοινωνικό-οικονομικές συνθήκες (νεοφιλελευθερισμός) στις δεκαετίες του 1980 και 1990. Μαζική ανεργία, αβεβαιότητα, «ευελιξία», μετακινήσεις, μισθοί που δεν διασφαλίζουν πια ένα αξιοπρεπές εισόδημα• τόσες αλλαγές, που θα είχαν προκαλέσει επανάσταση, αν είχαν εφαρμοστεί αιφνιδίως και βίαια.

4. Η στρατηγική της αναβολής

Ένας άλλος τρόπος για να γίνει αποδεκτή μια αντιλαϊκή απόφαση είναι να την παρουσιάσετε ως «οδυνηρή αλλά αναγκαία», αποσπώντας την συναίνεση του κοινού στο παρόν, για την εφαρμογή της στο μέλλον.

Είναι πάντοτε πιο εύκολο να αποδεχτεί κάποιος αντί μιας άμεσης θυσίας μια μελλοντική. Πρώτ’ απ’όλα, επειδή η προσπάθεια δεν πρέπει να καταβληθεί άμεσα. Στη συνέχεια, επειδή το κοινό έχει πάντα την τάση να ελπίζει αφελώς ότι «όλα θα πάνε καλύτερα αύριο» και ότι μπορεί, εντέλει, να αποφύγει τη θυσία που του ζήτησαν. Τέλος, μια τέτοια τεχνική αφήνει στο κοινό ένα κάποιο χρονικό διάστημα, ώστε να συνηθίσει στην ιδέα της αλλαγής, και να την αποδεχτεί μοιρολατρικά, όταν κριθεί ότι έφθασε το πλήρωμα του χρόνου για την τέλεσή της.

5. Η στρατηγική του να απευθύνεσαι στο κοινό σαν να είναι μωρά παιδιά

Η πλειονότητα των διαφημίσεων που απευθύνονται στο ευρύ κοινό χρησιμοποιούν έναν αφηγηματικό λόγο, επιχειρήματα, πρόσωπα και έναν τόνο ιδιαιτέρως παιδικό, εξουθενωτικά παιδιάστικο, σαν να ήταν ο θεατής ένα πολύ μικρό παιδί ή σαν να ήταν διανοητικώς ανάπηρος.

Όσο μεγαλύτερη προσπάθεια καταβάλλεται να εξαπατηθεί ο θεατής, τόσο πιο παιδιάστικος τόνος υιοθετείται από τον διαφημιστή. Γιατί; «Αν [ο διαφημιστής] απευθυνθεί σε κάποιον σαν να ήταν παιδί δώδεκα ετών, τότε είναι πολύ πιθανόν να εισπράξει, εξαιτίας του έμμεσου και υπαινικτικού τόνου, μιαν απάντηση ή μιαν αντίδραση τόσο απογυμνωμένη από κριτική σκέψη, όσο η απάντηση ενός δωδεκάχρονου παιδιού». Απόσπασμα από το «Όπλα με σιγαστήρα για ήσυχους πολέμους».

6. Η τεχνική του να απευθύνεστε στο συναίσθημα μάλλον παρά στη λογική

Η επίκληση στο συναίσθημα είναι μια κλασική τεχνική για να βραχυκυκλωθεί η ορθολογιστική ανάλυση, επομένως η κριτική αντίληψη των ατόμων. Επιπλέον, η χρησιμοποίηση του φάσματος των αισθημάτων επιτρέπει να ανοίξετε τη θύρα του ασυνείδητου για να εμφυτεύσετε ιδέες, επιθυμίες, φόβους, παρορμήσεις ή συμπεριφορές…

7. Η τεχνική του να κρατάτε το κοινό σε άγνοια και ανοησία

Συνίσταται στο να κάνετε το κοινό να είναι ανίκανο να αντιληφθεί τις τεχνολογίες και τις μεθοδολογίες που χρησιμοποιείτε για την υποδούλωσή του. «Η ποιότητα της εκπαίδευσης που παρέχεται στις κατώτερες κοινωνικές τάξεις πρέπει να είναι πιο φτωχή, ώστε η τάφρος της άγνοιας που χωρίζει τις κατώτερες τάξεις από τις ανώτερες τάξεις να μη γίνεται αντιληπτή από τις κατώτερες». Απόσπασμα από το «Ὀπλα με σιγαστήρα για ήσυχους πολέμους».

8. Η τεχνική του να ενθαρρύνεις το κοινό να αρέσκεται στη μετριότητα

Συνίσταται στο να παρακινείς το κοινό να βρίσκει «cool» ό,τι είναι ανόητο, φτηνιάρικο και ακαλλιέργητο.

9. Η τεχνική του να αντικαθιστάς την εξέγερση με την ενοχή

Συνίσταται στο να κάνεις ένα άτομο να πιστεύει ότι είναι το μόνο υπεύθυνο για την συμφορά του, εξαιτίας της διανοητικής ανεπάρκειάς του, της ανεπάρκειας των ικανοτήτων του ή των προσπαθειών του. Έτσι, αντί να εξεγείρεται εναντίον του οικονομικού συστήματος, απαξιώνει τον ίδιο τον εαυτό του και αυτο-ενοχοποιείται, κατάσταση που περιέχει τα σπέρματα της νευρικής κατάπτωσης, η οποία έχει μεταξύ άλλων και το αποτέλεσμα της αποχής από οποιασδήποτε δράση. Και χωρίς τη δράση, γλιτώνετε την επανάσταση!..

10. Η τεχνική του να γνωρίζεις τα άτομα καλύτερα από όσο γνωρίζουν τα ίδια τον εαυτό τους

Στη διάρκεια των τελευταίων πενήντα ετών, οι κατακλυσμιαία πρόοδος της επιστήμης άνοιξε μια ολοένα και πιο βαθειά τάφρο ανάμεσα στις γνώσει του ευρέως κοινού και στις γνώσεις που κατέχουν και χρησιμοποιούν οι ιθύνουσες ελίτ. Χάρη στη βιολογία, τη νευροβιολογία και την εφαρμοσμένη ψυχολογία, το «σύστημα» έφτασε σε μια εξελιγμένη γνώση του ανθρώπινου όντος, και από την άποψη της φυσιολογίας και από την άποψη της ψυχολογίας.

Το σύστημα έφτασε να γνωρίζει τον μέσο άνθρωπο καλύτερα απ’όσο γνωρίζει ο ίδιος τον εαυτό του. Αυτό σημαίνει ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων, το σύστημα ασκεί έναν πολύ πιο αυξημένο έλεγχο και επιβάλλεται με μια μεγαλύτερη ισχύ επάνω στα άτομα απ’όσο τα άτομα στον ίδιο τον εαυτό τους.

Κάποιος μπορεί να συμφωνεί ή να διαφωνεί ή εν μέρει να συμφωνεί και εν μέρει να διαφωνεί με τα παραπάνω. Εν πάσει περιπτώσει σημαντικό είναι και μόνο το γεγονός να αφιερώσει κάποιο χρόνο για να τα επεξεργαστεί live ή online. Δηλαδή την ώρα που θα παρακολουθεί ένα δελτίο ειδήσεων να ελέγξει με το μυαλό του και για παράδειγμα να αναρωτηθεί : «Τώρα αυτό που ακούω πόσο σημαντικό είναι στην πραγματική ζωή?» ή » Μα καλά μια καλή είδηση σε συμβαίνει σε αυτό τον κόσμο τελικά?» και αμέτρητα άλλα. Επιπλέον για εκείνους που έχουν γίνει «αλλεργικοί» στη λέξη «συνωμοσία» ορίστε και ακόμη ένα χρήσιμο αρθράκι :

Πηγή : Η Κατασκευή της Συναίνεσης: Ο Νόαμ Τσόμσκι και τα ΜΜΕ (1992)

Σε ένα από τα πιο πολυβραβευμένα ντοκιμαντέρ στην ιστορία του είδους, με τίτλο «Η Κατασκευή της Συναίνεσης: ο Νόαμ Τσόμσκι και τα Μίντια», οι δημιουργοί ακολουθούν σε διαλέξεις ανά τον πλανήτη τον βραβευμένο με το βραβείο Κιότο (ιαπωνικό βραβείο ισότιμο του Νόμπελ για τις κοινωνικές επιστήμες) καθηγητή Γλωσσολογίας και μαχητικό κριτικό της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ για μισό αιώνα, Νόαμ Τσόμσκι. Το αποτέλεσμα τους δικαίωσε με 22 βραβεία και 50 συμμετοχές σε διεθνή φεστιβάλ, καθώς αποτέλεσε το πιο επιτυχημένο ντοκιμαντέρ στην ιστορία του Καναδά μέχρι την προβολή του The Corporation (2003), από τους ίδιους δημιουργούς.

Ο Αμερικανός διανοητής υποστηρίζει ότι τα ΜΜΕ στις ΗΠΑ είναι, αν όχι «φερέφωνα», τουλάχιστον εκφραστές των συμφερόντων του κυρίαρχου πολιτικού και οικονομικού κατεστημένου (των «πολυεθνικών»). «Ο ρόλος των ΜΜΕ», σημειώνει, «είναι να υπερασπίζονται την πολιτική, οικονομική και κοινωνική ατζέντα των προνομιούχων ομάδων που κυριαρχούν στην κοινωνία και στο κράτος». Αυτή η εξάρτηση από την πολιτική και οικονομική εξουσία κάνει τα ΜΜΕ όργανα προπαγάνδας και όχι ενημέρωσης.

Οι έλεγχοι τους οποίους ασκεί η οικονομική και η πολιτική εξουσία μέσω των ΜΜΕ στις «Δημοκρατίες της Δύσης» διαφέρουν από αυτούς των ολοκληρωτικών καθεστώτων κι έτσι οι «Τάιμς της Νέας Υόρκης» δεν είναι η σοβιετική «Πράβδα». Ωστόσο, το τελικό αποτέλεσμα όσων αποτυπώνονται στο χαρτί είναι «εφάμιλλης ομοιογένειας και συμμόρφωσης», όπως υποστηρίζει.

Το φαινόμενο δεν είναι παράδοξο, επισημαίνει, ενώ η κατάδειξή του δε συνιστά θεωρία συνωμοσίας:

Τίποτα δεν είναι πιο άσχετο σε αυτά που συζητήσαμε από μια θεωρία συνωμοσίας. Αν αναλύσω το οικονομικό σύστημα και πω ότι η General Motors προσπαθεί να μεγιστοποιήσει το κέρδος και το μερίδιο της αγοράς, αυτό δεν είναι θεωρία συνωμοσίας, είναι ανάλυση των θεσμών. Δεν έχει καμία σχέση με τις συνωμοσίες και είναι η ίδια ακριβώς λογική που εφαρμόζεται για τα μέσα ενημέρωσης. Η φράση «θεωρία συνωμοσίας» αναφέρεται συνεχώς και νομίζω πως έχει σκοπό ακριβώς να αποθαρρύνει τη θεσμική ανάλυση.

Παράλληλα, για τους δομικούς περιορισμούς των δελτίων ειδήσεων και των ειδησεογραφικών εκπομπών που κατά κανόνα δεν επιτρέπουν εμβάθυνση στις αναλύσεις, σημειώνει:

Ας υποθέσουμε ότι εμφανίζομαι και μέσα σε δυο λεπτά πω ότι ο Καντάφι είναι τρομοκράτης ο Χομεϊνί δολοφόνος και ότι οι Ρώσοι εισέβαλαν στο Αφγανιστάν. Δεν χρειάζομαι αποδείξεις, όλοι θα συμφωνήσουν. Ας υποθέσουμε όμως ότι πω κάτι που δεν αναμασάει τα συμβατικά πιστεύω. Ας υποθέσουμε ότι πω κάτι που δεν είναι αυτό που περιμένουν. Ας υποθέσουμε ότι πω… «Οι μεγαλύτερες διεθνείς τρομοκρατικές επιχειρήσεις είναι αυτές που γίνονται από την Ουάσινγκτον». Ή ας υποθέσουμε ότι πω: «Τη δεκαετία του ’80 η κυβέρνηση των ΗΠΑ λειτουργούσε υπόγεια». Ας υποθέσουμε ότι πω: «οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Νότιο Βιετνάμ». «Οι καλύτεροι πολιτικοί ηγέτες είναι τεμπέληδες και διεφθαρμένοι» – «Αν εφαρμόζονταν οι νόμοι της Νυρεμβέργης τότε όλοι οι μεταπολεμικοί πρόεδροι των ΗΠΑ θα είχαν κρεμαστεί» – «Η Βίβλος είναι πιθανότατα το βιβλίο με τις περισσότερες γενοκτονίες» – «Η εκπαίδευση είναι ένα σύστημα επιβαλλόμενης άγνοιας» – «Δεν υπάρχει περισσότερη ηθική στις διεθνείς σχέσεις απ’ ότι υπήρχε στην εποχή του Τζέγκις Χαν. Απλώς υπάρχουν διαφορετικοί παράγοντες». Τότε «οι άνθρωποι θα θελήσουν να καταλάβουν τι εννοώ», συνεχίζει.

Εύλογα θα σκεφτούν: «Γιατί το είπες αυτό; Δεν το έχω ξανακούσει αυτό. Αφού το είπες θα πρέπει να δώσεις μια εξήγηση. Ίσως μερικές αποδείξεις και καλύτερα να έχεις πολλές αποδείξεις γιατί αυτό είναι ένα αρκετά αναπάντεχο σχόλιο. Ωστόσο δεν μπορείς να δώσεις αποδείξεις όταν μιλάς συνοπτικά. Αυτή είναι η μεγαλοφυΐα αυτού του δομικού περιορισμού».

Για το ντοκιμαντέρ που διέγραψε τη δική του πορεία, ο ίδιος σημειώνει μετά από εκκλήσεις του κόσμου «να προσχωρήσουν στο κίνημα του οποίου ηγείται», ότι ενδεχομένως είναι στη φύση του τηλεοπτικού μέσου να «θεοποιείται» το πρόσωπο σε βάρος του μηνύματος που μεταφέρει. Χαρακτηριστικά, για τους «Τάιμς της Νέας Υόρκης» απάντησε πως το ντοκιμαντέρ -και κυρίως το βιβλίο στο οποίο βασίζεται- αποτελεί πάνω από όλα μια κριτική για τα ΜΜΕ κι όχι ένα κάλεσμα για οργάνωση, όπως οι ίδιοι σημειώνουν αγνοώντας την πρώτη παράμετρο.

Γνωσιακές Διαστρεβλώσεις & ΜΜΕ

Είναι γνωστό ότι τα ΜΜΕ σήμερα διαθέτουν μεγάλη επιρροή. Ο χαρακτηρισμός τους ως 4η εξουσία άλλωστε απορρέει από αυτό το γεγονός. Η δύναμή τους προκύπτει από την εισχώρηση, κυρίως των ηλεκτρονικών ΜΜΕ εν έτοι 2013, στη συντριπτική πλειοψηφία των σπιτιών των πολιτών κάθε χώρας. Η τηλεόραση εν προκειμένω έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας του ανθρώπου, ο οποίος την κρατά ανοιχτή για να ενημερωθεί, να σχηματίσει άποψη, να ψυχαγωγηθεί, ακόμη και να του κρατήσει συντροφιά σε κάποιες περιπτώσεις. Οι σκοποί της ενημέρωσης και της ψυχαγωγίας είναι «ευγενείς», αδιαμφισβήτητα πολλοί σημαντικοί για τον άνθρωπο σήμερα και δεν είναι λίγοι αυτοί που αντιμετωπίζουν ως λειτούργημα το επάγγελμα του δημοσιογράφου.

Πέρα από την εισαγωγική θεωρητική αυτή προσέγγιση, η 4η εξουσία χρήζει προσεκτικότερης εξέτασης σχετικά με το πώς έχει διαμορφωθεί σήμερα. Η κρίση των αξιών, την οποία λίγοι αμφισβητούν ότι υφίσταται στη σημερινή εποχή, έχει ακουμπήσει τα ΜΜΕ? Επίσης λίγοι είναι αυτοί που θα απαντήσουν αρνητικά. Είναι ο τρόπος μετάδοσης των γεγονότων αντικειμενικός, ανεπηρέαστος δηλαδή από την υποκειμενική αντίληψη του δημοσιογράφου και ως ατόμου, αλλά και ως εργαζόμενου σε μια ιδιωτική επιχείρηση? Κάποιοι μπορεί να επιχειρηματολογήσουν ότι μια πλήρως αντικειμενική προσέγγιση είναι πρακτικά αδύνατη, καθώς η μεσολάβηση του ανθρώπου ως αναμεταδότη αυτόματα προσδίδει ένα βαθμό υποκειμενικότητας. Βέβαια μέρος της εκπαίδευσης ενός δημοσιογράφου αποτελεί η εμφύσηση της ικανότητας ανεπηρέαστης ενημέρωσης, πόσο όμως είναι αυτό δυνατόν και πόσο εφαρμόζεται στην πράξη?

Αν εκλάβουμε λοιπόν ως δεδομένο ότι η 100% αντικειμενική ενημέρωση είναι πρακτικά ανέφικτη, τελειώνει το θέμα εκεί? Μάλλον όχι και αυτό υποστηρίζεται από κάποια διαχρονικά γεγονότα. Είναι κοινή γνώση των περισσότερων ότι κάθε μέσο κρατά μια είτε διακριτικότερη, είτε πιο εμφανή στάση υπέρ ή κατά κάποιων θεσμών όπως συντεχνίες, πολιτικά κόμματα ή αθλητικές ομάδες, αλλά και ιδεολογιών/απόψεων που εκφράζουν κάποια τμήματα του κοινωνικού συνόλου. Έτσι στην Ελλάδα είναι γνωστή στην πλειοψηφία των πολιτών η τοποθέτηση κάθε εφημερίδας, κάθε τηλεοπτικού καναλιού, κάθε ραδιοσταθμού και μάλιστα η τοποθέτηση αυτή έχει ουσιώδη ρόλο στην επιλογή του κάθε πολίτη από πού θα αντλήσει ενημέρωση. Βλέπουμε λοιπόν ότι έχει πλέον θεωρηθεί δεδομένο από πολλούς ότι η ενημέρωσή τους θα είναι συγκεκριμένης απόχρωσης. Για παράδειγμα οι φίλαθλοι μιας ομάδας με τίποτα δεν θα διαβάσουν εφημερίδες που γνωρίζουν ότι υποστηρίζουν την αντίπαλη. Παρομοίως πολίτες με «δεξιά» πολιτική τοποθέτηση γνωρίζουν εκ των προτέρων να αποφεύγουν εφημερίδες που κλίνουν προς τα αριστερά. Το ότι κάθε εφημερίδα αυτοπροβάλλεται στην αρχική της σελίδα ως αντικειμενική απλά αναδεικνύει την ιλαρότητα στην οποία έχει περιπέσει το ζήτημα αυτό.

Τελικά ο πολίτης επιθυμεί αντικειμενική ενημέρωση? Ας αναρωτηθεί ο καθένας από μας. Υποψιάζομαι ότι οι απαντήσεις θα είναι συντριπτικά καταφατικές. Υπάρχουν αντικειμενικά ΜΜΕ σήμερα που να του παρέχουν αυτή την υπηρεσία? Αν υπάρχουν είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Φυσικά υφίσταται και ένα αξιοπρόσεκτο ποσοστό του κόσμου, που είναι πεπεισμένο ότι λαμβάνει αντικειμενική ενημέρωση από το μέσο που επιλέγει, ενώ υπάρχει και ένα άλλο ποσοστό που δεν απασχολείται καν με το αν ενημερώνεται αντικειμενικά ή όχι και… απλώς ακούει. Για το τέλος άφησα το καθόλου ευκαταφρόνητο ποσοστό εκείνου του κόσμου, που εξαιτίας της απογοήτευσής του για το υπάρχον επίπεδο των μίντια έχει γυρίσει την πλάτη στα παραδοσιακά ΜΜΕ και είτε δεν ενημερώνεται, είτε ψάχνεται διαρκώς για νέες πηγές ενημέρωσης. Οι τελευταίες αφθονούν στις μέρες μας λόγω της μεγάλης διάδοσης του διαδικτύου.

Χρειάζεται ο πολίτης αντικειμενική ενημέρωση? Χρειάζεται γιατί για να σχηματίσει άποψη για σημαντικά ζητήματα που τον αφορούν πρέπει να έχει όλες τις οπτικές περί αυτών. Όταν ο πολίτης επιλέγει μη αντικειμενική ενημέρωση, έχει ήδη σχηματίσει άποψη και απλώς επιλέγει να επιβεβαιώσει αυτό που ήδη πιστεύει? Εδώ υπεισέρχεται για πρώτη φορά στην ανάλυσή μας η έννοια των γνωσιακών προδιαθέσεων που περιγράφτηκαν σε προηγούμενα άρθρα (βλέπε εδώ). Ο άνθρωπος βρίσκεται υπό την ασυνείδητη συνήθως επιρροή αδυναμιών του ίδιου του νου του που διαστρεβλώνουν τον τρόπο που ερμηνεύει εξωτερικά ερεθίσματα όπως διάφορα γεγονότα της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής πραγματικότητας. Πρόκειται για ευρήματα της  γνωσιακής ψυχολογίας με πολυεπίπεδες εφαρμογές στην πραγματικότητα αυτή, τμήμα της οποίας αποτελούν και τα ΜΜΕ.

Η αναπαραγωγή διάφορων γνωσιακών προδιαθέσεων από τα ΜΜΕ είναι δύσκολο να αμφισβητηθεί. Πρώτο και κύριον, εφόσον οι γνωσιακές προδιαθέσεις αποτελούν χαρακτηριστικό του ανθρώπινου νου, άρα και όλοι όσοι απασχολούνται στον τομέα των ΜΜΕ από τους δημοσιογράφους εώς και τους ιδιοκτήτες είναι σε τελική ανάλυση ως άνθρωποι επιρρεπείς σε αυτές. Δεύτερον, ένας άλλος κλάδος της ψυχολογίας συσχετίζεται με τα ΜΜΕ και την ανάπτυξή τους διαχρονικά. Πρόκειται για την κοινωνική ψυχολογία δηλαδή την επιστήμη που ως αντικείμενό της έχει να κατανοήσει και να ερμηνεύσει τις αλληλεπιδράσεις της σκέψης, των συναισθημάτων και της συμπεριφοράς μεταξύ των ατόμων. Ουσιαστικά το ερώτημα είναι το κατά πόσο τα ΜΜΕ σήμερα αξιοποιούν εξελιγμένες γνώσεις από τον τομέα της κοινωνικής ψυχολογίας, αλλά και άλλους όπως η γνωστική ψυχολογία, η νευροψυχολογία και η κοινωνιολογία ώστε να κατευθύνουν προς συγκεκριμένους στόχους τη βούληση των πολιτών. Η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν είναι απλή και αποτελεί πεδίο συνεχιζόμενης έρευνας. Πέρα από την καθαρά επιστημονική έρευνα, υπάρχουν κάθε είδους θεωρήσεις επί του θέματος αυτού, αρκετές σε καθαρά συνωμοσιολογικό επίπεδο, οι οποίες αποδίδουν κάθε είδους κακόβουλη πρόθεση στη λειτουργία των ΜΜΕ. Το παρόν άρθρο λαμβάνει ξεκάθαρες αποστάσεις από τέτοιου είδους «δαιμονοποιήσεις» και έχει στόχο εκτός από την παράθεση επιστημονικών δεδομένων, την εξαγωγή λογικών συμπερασμάτων που προκύπτουν από πραγματικά γεγονότα και παραδείγματα. Έτσι λοιπόν τα παραδείγματα γνωσιακών προδιαθέσεων που επί καθημερινής βάσης μπορούν να εντοπιστούν παρακολουθώντας ΜΜΕ είναι απεριόριστα. Παρατίθενται κάποιες από αυτές παρακάτω :

«Τυφλό σημείο» Bias blind spot  Η τάση να θεωρούμε τον εαυτό μας λιγότερο προκατειλημμένο από τους γύρω μας

Προδιάθεση επιβεβαίωσης Confirmation bias  Η τάση να ερμηνεύουμε ερεθίσματα βάσει των προσχηματισμένων πεποιθήσεών μας ώστε να τις επιβεβαιώνουμε ή αλλιώς «μας αρέσει να συμφωνούμε με άτομα που συμφωνούν με μας»!

Επιλεκτική στατιστική  Selection bias  Ανάλογα με τον τρόπο επιλογής του δείγματος μιας έρευνας ή δημοσκόπησης, τα αποτελέσματα τείνουν να διαφέρουν

Επίδραση πλαισίου  Framing effect   Η καθοδήγηση σε διαφορετικά συμπεράσματα με βάση την ίδια πληροφορία, αναλόγως με τον τρόπο παρουσίασής της

Φαινόμενο «status quo» (Status quo bias) Η τάση να θέλουμε τα πράγματα να μείνουν ίδια και απαράλλαχτα ή αλλιώς να προτιμώνται υπάρχουσες κοινωνικές,πολιτικές,οικονομικές δομές ασχέτως με τη λειτουργικότητά τους και σε βάρος εναλλακτικών επιλογών που θα ήταν ενδεχομένως επωφελείς για το σύνολο

Φαινόμενο εχθρικών μίντια  Hostile media effect   Η τάση να θεωρούμε τα ΜΜΕ ως προκατειλλημένα ανάλογα την κομματική ή οπαδική προτίμηση του καθενός.

Ψευδής συσχέτιση  Illusory correlation  Η λανθασμένη εκτίμηση ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ δύο άσχετων γεγονότων

Προδιάθεση προβολής (Projection bias) Η τάση του ατόμου να θεωρεί ασυνείδητα ότι οι άλλοι μοιράζονται μαζί του σκέψεις, απόψεις, αξίες, συναισθήματα

Προδιάθεση προσοχής  Attentional bias  Η τάση του ατόμου να στρέφει την προσοχή του σε συγκεκριμένα ερεθίσματα (συνήθως με συναισθηματικό ή απειλητικό περιεχόμενο) του περιβάλλοντος αγνοώντας τα υπόλοιπα.

Φαινόμενο Διαθεσιμότητας  (Availability heuristic)  Η τάση να υπερεκτιμάται η πιθανότητα να συμβούν γεγονότα με μεγαλύτερη διαθεσιμότητα στη μνήμη, δηλαδή γεγονότα που μπορούμε ευκολότερα να φέρουμε στο νου μας. Σχετικός είναι και ο «καταρράκτης διαθεσιμότητας»  (Availability cascade) ή αλλιώς (Spacing effect) Σχετίζεται με την αύξηση της διαθεσιμότητας στη μνήμη ορισμένων πληροφοριών μέσω της συνεχούς επανάληψής τους. Ο συνδυασμός των δύο αυτών φαινομένων ουσιαστικά μπορεί να αποδοθεί με τη φράση «επανέλαβε κάτι αρκετά και θα γίνει πραγματικότητα»!

Η φράση «δεν ακούμε και κάνα καλό νέο πλέον» έχει χρησιμοποιηθεί πιθανώς από τους περισσότερους από εμάς. Ο μεγάλος όγκος των αρνητικών πληροφοριών που καθημερινά «βομβαρδίζουν» το άτομο μέσω των ΜΜΕ δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Γιατί συμβαίνει αυτό άραγε? Δεν υπάρχουν καλά νέα τη σημερινή εποχή? Αν γίνει αποδεκτό το επιχείρημα ότι σε καιρούς παρακμής και κρίσης τα νέα είναι περισσότερο αρνητικά παρά θετικά, τότε θα πρέπει να επιχειρηθεί σύγκριση με το πώς μεταδίδονταν τα γεγονότα πριν την κρίση. Αν και ορισμένοι μπορεί να το βρουν δύσκολο να ανακαλέσουν κάτι τέτοιο, κάποιοι άλλοι με λίγο «δυνατότερη μνήμη» ίσως θυμούνται ότι τα δελτία ειδήσεων σχεδόν πάντοτε περιλάμβαναν περισσότερες αρνητικές πληροφορίες όπως σκάνδαλα, διαφθορά, γραφειοκρατία κ.α. Επιπλέον όταν συνέβαιναν (και όταν συμβαίνουν ακόμη φυσικά) τραγικά γεγονότα όπως μαζικές δολοφονίες, τρομοκρατικές ενέργειες (π.χ. δίδυμοι πύργοι), πόλεμοι (π.χ. Ιράκ), φυσικά ή ανθρώπινα ατυχήματα (π.χ. ναυάγιο Σάμινα, τσουνάμι στην Ταυλάνδη, ατύχημα Φουκουσίμα) κ.α. κατακλύζεται η ειδησεογραφία από αυτά απωθώντας άλλες ειδήσεις τοπικές ή παγκόσμιες που πιθανώς θα άξιζε να μάθει ο κόσμος. Το θέμα βέβαια είναι ότι τα περισσότερα γεγονότα παρουσιάζονται με ένα υπερβολικό ύφος και υπό ένα πρίσμα καταστροφοποίησης (βλέπε εδώ μεγαλοποίηση αρνητικών ή catastrophizing), ακόμα και όταν δεν είναι τόσο σοβαρά. Η τακτική αυτή έχει το στόχο να προσελκύσει την προσοχή του ακροατή/αναγνώστη. Έχει βρεθεί σε σχετικές μελέτες ότι ερεθίσματα και ο τρόπος παρουσίασης αυτών, που στοχεύουν στο συναίσθημα του κοινού, έχουν «σαγηνευτική» επίδραση σε αυτό. Επιπλέον ερεθίσματα με αρνητικό περιεχόμενο προκαλούν μεγαλύτερη ενεργοποίηση του εγκεφάλου από αυτά με ουδέτερο ή θετικό και άρα εντονότερες συναισθηματικές αντιδράσεις φόβου, δέους, στενοχώριας, περιφρόνησης, θυμού κ.α. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα έχει τίτλο «Τρώνε παιδιά για να επιβιώσουν στη Βόρειο Κορέα» (βλέπε εδώ). Και μόνο στον τίτλο αυτό μπορεί κανείς να εντοπίσει 3 τουλάχιστον γνωσιακές διαστρεβλώσεις (βλέπε εδώ): Υπεργενίκευση, Καταστροφοποίηση, Αυθαίρετο συμπέρασμα. Η θεαματικότητα λοιπόν αυξάνεται και οι… πελάτες μαζεύονται είτε με την προβολή περισσότερων αρνητικά φορτισμένων θεμάτων, είτε με την επικέντρωση σε “light ψυχαγωγία” που υποτίθεται ότι στοχεύει στη χαλάρωση του ακροατή από τις δυσκολίες της καθημερινότητας.

Άρα λοιπόν το φαινόμενο της αρνητικής ενημέρωσης δεν είναι τωρινό, απλώς σήμερα με αφορμή την οικονομική κρίση έχει παραγίνει! Η καταστροφολογική ερμηνεία διαφόρων γεγονότων τον καιρό της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα είναι στην ημερήσια διάταξη. Κάθε δήλωση για παράδειγμα Ευρωπαίου αξιωματούχου που πιθανώς εμπεριέχει κάποια μομφή για την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας είναι στην ευχέρεια του κάθε δημοσιογράφου-σχολιαστή να ερμηνευθεί ως προάγγελος νέων μέτρων (μετρολαγνεία). Ακόμη, το 2010 επαναλαμβανόταν διαρκώς και με κάθε δυνατό τρόπο στην Ελλάδα ότι μόνο η αποδοχή των μνημονίων μπορεί να σώσει τη χώρα από τη χρεωκοπία. Η πλειοψηφία του κόσμου απεδέχθη τα μνημόνια ως αναγκαίο κακό και φτάνουμε στο έτος 2013 όπου ήδη ακούγονται επισήμως παραδοχές λάθους από εκείνους που επέβαλαν τα μνημόνια αυτά, χωρίς τότε να θέσουν στη διάθεση του κόσμου άλλες εναλλακτικές λύσεις. Παρατηρούμε ότι η επανάληψη κάποιων απόψεων και εκτιμήσεων, στο πλαίσιο της προδιάθεσης διαθεσιμότητας της πληροφορίας Availability cascade και του (Spαcing effect) , οδήγησε στην αποδοχή αυτών ως δεδομένες.Ταυτόχρονα βλέπουμε στο πρόσφατο παράδειγμα της Κύπρου ότι χρησιμοποιείται περίπου η ίδια διπολική λογική (βλέπε εδώ και εδώ), δηλαδή μνημόνιο ή χρεωκοπία (για κάποιους εκβιασμός), ενώ πλέον είναι γνωστά τα διαλυτικά αποτελέσματα των μνημονίων στην ελληνική οικονομική ζωή. Είτε η μνήμη τους κάπως βολικά δεν τους βοηθά είτε δείχνουν για πολλοστή φορά επιλεκτική προσοχή σε καταστροφολογικές εκτιμήσεις , είτε και τα δύο, πάντως για γνωσιακές διαστρεβλώσεις μιλάμε.Τέλος δε θα πρέπει να ξεχνάμε την επιβαρυντική επίδραση της συνεχούς καταστροφολογίας στην ψυχολογία του κάθε πολίτη ως ξεχωριστό άτομο. Τα αρνητικά συναισθήματα που προαναφέρθηκαν όπως ο φόβος και ο θυμός, όταν διακινούνται συστηματικά, μπορεί να έχουν σοβαρές συνέπειες όσον αφορά την πυροδότηση ψυχικών διαταραχών!

Ποιοι είναι οι λόγοι της μη αντικειμενικότητας?  Γιατί διαιωνίζονται κάποιες γνωσιακές προδιαθέσεις που «θολώνουν» την κρίση του ακροατή ή του αναγνώστη? Ως γνωστόν τα ΜΜΕ αντλούν τα μεγαλύτερα τους έσοδα από διαφημίσεις και κατά δεύτερον από κρατικές επιχορηγήσεις και τραπεζικά δάνεια. Άρα το κάθε μέσο στοχεύει στην υψηλότερη δυνατή θεαματικότητα μέσω της οποίας η διαφήμιση θα δώσει μεγαλύτερο αποτέλεσμα. Ως παράδειγμα μεταφέρω αυτούσιο το απόσπασμα από το εξής δημοσίευμα (βλέπε εδώ): «Μπορεί για κάποιους να είναι απλώς «αριθμοί», αλλά για τα στελέχη των σταθμών αποτελούν βασική πηγή πληροφοριών, αλλά και προβληματισμού  για τα επόμενα βήματά τους, καθώς σκοπός τους είναι να δουν τι είναι αυτό που… μαζεύει πελάτες, αλλά και τι είναι αυτό που τους κάνει να φεύγουν… και να πηγαίνουν αλλού. Και όπως ανέφερα και στην αρχή του κειμένου, το βασικό είναι να αποδείξουν ότι έχουν «πελάτες», για να μπορέσουν να ζητήσουν και μερίδιο της διαφημιστικής πίτας. Κι ιδιαίτερα αυτή την περίοδο που η πίτα μεταφράζεται σε… ψίχουλα, κάθε αποχώρηση από το «ταμείο» τους, τους φέρνει ακόμα λιγότερα έσοδα!»

Επιπλέον δεν είναι κρυφό και άρα δεν μπορεί να αμφισβητηθεί το γεγονός ότι τα περισσότερα ΜΜΕ είναι ιδιοκτησίες ισχυρών οικονομικών παραγόντων κάθε χώρας. Ο στόχος του άρθρου δεν είναι να αναλύσει το ζήτημα αυτό, δεν μπορεί να όμως να αγνοηθεί η επίδραση του γεγονότος αυτού στην επιβεβαίωση της πεποίθησης μερίδας των πολιτών περί της διαβλητότητας της ενημέρωσης προς όφελος των παραγόντων αυτών. Το ίδιο ακριβώς επιχείρημα δύναται να ισχύσει και για κρατικά ΜΜΕ με τη διαφορά ότι αυτά φέρονται να μεροληπτούν υπέρ κυβερνητικών θέσεων. Ως παράδειγμα θα ήθελα να αναφέρω το εξής απόσπασμα επίσης από πρόσφατο δημοσίευμα (βλέπε εδώ) : «Οργισμένος είναι ο πρώην υπουργός Οικονομίας, και το κεντρικό πρόσωπο στο σκάνδαλο με τη λίστα Λαγκάρντ και την αλλοίωσή της, Γιώργος Παπακωνσταντίνου καθώς όπως διαρρέει το περιβάλλον του μέσω του Ν.. η Προανακριτική Επιτροπή μέσω των μέσων ενημέρωσης διαμορφώνει κλίμα παραπομπής εις βάρος του». Τα στοιχεία που προκύπτουν εδώ είναι ότι πρώτον μπορεί κάποιος να «διαρρεύσει» πληροφορίες μέσω κάποιου μέσου και δεύτερον ότι μπορεί μια επιτροπή να «διαμορφώσει κλίμα μέσω των ΜΜΕ εις βάρος κάποιου. Τώρα τι σχέση έχουν η «διαμόρφωση κλίματος» και οι διαρροές με την αντικειμενική ενημέρωση, είναι ένα ρητορικό ερώτημα! . Επίσης πρέπει να σημειωθεί ότι έντονη κριτική στα ΜΜΕ για τον μεροληπτικό τρόπο που λειτουργούν γίνεται και από αρκετούς δημοσιογράφους (βλέπε εδώ ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα).

Κλείνοντας τη μακροσκελή αυτή ανάλυση θα ήθελα να δώσω έμφαση στο πόσο συχνή είναι η ύπαρξη γνωσιακών διαστρεβλώσεων στα ΜΜΕ μέσω του παραδείγματος μιας δημοσκόπησης. Έτσι λοιπόν η ανάλυση των στοιχείων της σχετικής δημοσκόπησης (βλέπε εδώ) κλείνει με την εξής παράγραφο : «Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα ευρήματα της έρευνας για την τρομοκρατία. Το 60% της κοινής γνώμης εμφανίζεται να πιστεύει ότι τα φαινόμενα τρομοκρατίας μεγεθύνονται για λόγους αποπροσανατολισμού των πολιτών. Μόνο το 38,1% τα αντιμετωπίζει ως μεγάλο πλήγμα για τη χώρα. Εκτιμάται λοιπόν ότι δημιουργείται ξανά ένα κοινωνικό υπόστρωμα ανοχής στα τρομοκρατικά κρούσματα και όχι ένα καθαρό μέτωπο κατά της βίας, όπως προσδοκά ο πολιτικός κόσμος.» Παρατηρούμε καταρχήν οτι χρησιμοποιείται το απαρέμφατο της λέξης εκτιμώ (εκτιμάται). Το ερώτημα είναι εκτιμάται από ποιόν!? Στη συνέχεια διαβάζουμε το αυθαίρετο συμπέρασμα οτι υπάρχει κοινωνικό υπόστρωμα ανοχής σε τρομοκρατικά κρούσματα. Από που προκύπτει αυτό? Το 60% δεν αρνείται την ύπαρξη φαινομένων τρομοκρατίας, αλλά θεωρεί οτι μεγαλοποιείται η σημασία φαινομένων βίας, τα οποία μέσω υπεργενίκευσης χαρακτηρίζονται ως τρομοκρατικά. Επιπλέον το 38,1% που τα θεωρεί όσο σοβαρά θα έπρεπε κατά τη δημοσιογράφο-σχολιαστή είναι μικρό? Το σχόλιο κλείνει με τη φράση «όχι ένα καθαρό μέτωπο κατά της βίας, όπως προσδοκά ο πολιτικός κόσμος». Δηλαδή οι πολίτες έρχονται σε αντίθεση με τον πολιτικό κόσμο ανεχόμενοι τη βία. Περα από το αυθαίρετο και αυτού του συμπεράσματος βάσει των παρατιθέμενων ποσοστών, η δημοσιογράφος ξέχασε να επιχειρηματολογήσει για το τι κάνει ο πολιτικός κόσμος για να πατάξει τη βία που «δεν ανέχεται». Δηλαδή η αύξηση της εγκληματικότητας, της βίας στα γήπεδα, οι καταστροφές και τα θύματα στην Αθήνα όταν γίνονται διαδηλώσεις, ακόμα και τα περιστατικά βίας σε ζωντανό τηλεοπτικό χρόνο είναι ενδείξεις της μη ανοχής του πολιτικού κόσμου απέναντι στη βία?

Όλα τα παραπάνω δε σημαίνει ότι όλα τα ΜΜΕ καταδικάζονται αναφανδόν και χωρίς ελαφρυντικά. Η χρησιμότητα των ΜΜΕ δεν μπορεί να αμφισβητηθεί παρά τα σοβαρά αρνητικά τους στοιχεία. Επίσης η υπεργενίκευση θα πρέπει να αποφεύγεται όσον αφορά την κριτική που γίνεται στα ΜΜΕ. Σε τελική ανάλυση ο κάθε ένας από μας θα μπορούσε να είναι αρκετά ευαισθητοποιημένος ώστε να επιλέγει μόνο τα κομμάτια της ενημέρωσης που προσεγγίζουν περισσότερο στις ευγενείς θεωρητικές πτυχές της. Τέτοια κομμάτια υπάρχουν, αλλά απαιτείται ενεργοποίηση από τον κάθε πολίτη ξεχωριστά ώστε να τα εντοπίσει και να τα επιλέξει.

Σπύρος Καλημέρης

Πηγές :


Ψυχική νόσος και στίγμα στη σημερινή κοινωνία

Το στίγμα της ψυχικής νόσου έχει ηλικία αιώνων στη συλλογική συνείδηση της ανθρωπότητας. Ίσως και μόνο αυτό το γεγονός να είναι μια αιτία της διαχρονικής επίμονης παρουσίας του σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής συναναστροφής. Μιλώντας ειδικότερα για την Ελλάδα, είναι γενικώς παραδεκτό ότι το στίγμα βρίσκεται ακόμη και σήμερα σε υψηλά επίπεδα και τουλάχιστον σε υψηλότερα από αυτά των «δυτικών» χωρών.

Ως στίγμα ορίζεται το σύνολο των ανεπιθύμητων, απαξιωτικών και δυσφημιστικών χαρακτηρισμών που αποδίδονται σε ένα άτομο και του στερούν το δικαίωμα της κοινωνικής αποδοχής,ενώ παράλληλα το αναγκάζουν να προβαίνει συνεχώς σε συμπεριφορές απόκρυψης των αιτίων που προκαλούν αυτή την αντιμετώπιση.

Ένα βασικό ερώτημα είναι γιατί υπάρχει το στίγμα.Ο κύριος λόγος είναι δυο απλές λέξεις με τεράστιο όμως βάρος η κάθε μία : Προκαταλήψεις και στερεότυπα. Τα στερεότυπα είναι αντιλήψεις που κανείς θεωρεί αυτονόητες και συχνές, χωρίς όμως να κάνει καμία κριτική επεξεργασία μέσα του με αποτέλεσμα αυτές να οδηγούν σε στάσεις. Οι προκαταλήψεις είναι οι γνωσιακές και συναισθηματικές αντιδράσεις που αναπτύσσονται όταν ένα άτομο ή μια ομάδα ενστερνίζεται τα αρνητικά στερεότυπα.Ακούει ο καθένας κάτι και αβασάνιστα το αναπαράγει χωρίς να ξέρει εάν στέκει,χωρίς να τον ενδιαφέρει εάν στέκει και χωρίς να έχει συναίσθηση των συνεπειών του να μην ξέρει! Μεροληπτικές κρίσεις, υπεργενικευμένες απόψεις, αυθαίρετα συμπεράσματα, ετικετοποίηση, τρόπος σκέψης «άσπρο ή μαύρο». Αναμετάδοση αρνητικών απόψεων, συναισθημάτων, φημών, φόβων από γενιά σε γενιά. Ένα ποσοστό συνανθρώπων μας μάλιστα βρίσκεται ακόμη τόσο πίσω σε νοητική πρόοδο που διατηρεί την πεποίθηση ότι η ψυχική νόσος είναι τιμωρία από το Θεό. Άλλοι συνδέουν τη ψυχική νόσο με τη νοημοσύνη χαρακτηρίζοντας με ευκολία ως «βλάκες» κάποιους χρόνιους ψυχικά ασθενείς.

Ένα απλό παράδειγμα ώστε να καταδειχθούν τα ανωτέρω μπορεί να είναι το εξής. Γεγονός : «Σχιζοφρενής σκότωσε τη μάνα του και τον πατέρα του». Συμπέρασμα που υιοθετείται χωρίς πολλή σκέψη από την πλειοψηφία : «Όλοι οι σχιζοφρενείς είναι επικίνδυνοι».

Υψηλότερο ποσοστό σε στιγματιστικές συμπεριφορές παρουσιάζουν οι παλιότερες γενιές.Ο λόγος είναι ότι η συντριπτική πλειοψηφία των νέων σήμερα έχει αυξημένη πρόσβαση σε γιγάντιο όγκο πληροφοριών σχετικών με επιστημονικές ανακαλύψεις και επομένως έχει τη δυνατότητα που δεν είχαν οι παλιότεροι να αποκτά γνώση περί διαφόρων θεμάτων πριν διαμορφώσει απόψεις.Αυτό αποτελεί μια θετική επίδραση της τεχνολογικής εξέλιξης της εποχής μας.Στην Ελλάδα η επίδραση αυτή δεν έχει βέβαια την εξάπλωση που  θα μπορούσε να κάνει τη διαφορά και τα βήματα βελτίωσης είναι αργά.Ένας λόγος γι’αυτό περιγράφεται σε εμπεριστατωμένο άρθρο της Μαρίνας Οικονόμου » Τα ΜΜΕ και η κοινωνική εικόνα της ψυχικής ασθένειας » που πραγματεύεται τον τρόπο παρουσίασης της ψυχικής ασθένειας από τα ελληνικά ΜΜΕ ο οποίος με λίγα λόγια διαιωνίζει στερεότυπα και προκαταλήψεις!

Φυσικά αυτό δε σημαίνει ότι και νεότεροι άνθρωποι δεν υιοθετούν συνειδητά ή μη στιγματιστικές συμπεριφορές. Εδώ είναι πιο διαδεδομένη η ειρωνική αντιμετώπιση, ο χαβαλές. Για παράδειγμα οι περισσότεροι από μας έχουμε γίνει μάρτυρες σε κουβέντες του στυλ «Τι κάνεις ρε φίλε ξέχασες τα χάπια σου σήμερα!» «Δεν πας σε κανά ψυχίατρο λεω γω?» Η υποτιμητική θεώρηση για το επάγγελμα του ψυχιάτρου όσο και τις ψυχιατρικές φαρμακευτικές αγωγές που υποδηλώνει το χιουμοράκι αυτό είναι φανερή, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κακή πρόθεση. Επίσης το στίγμα είναι μεγαλύτερο σε επαρχιακές πόλεις και χωριά και αυξάνεται όσο πιο απομονωμένα είναι αυτά.Ο λόγος είναι και πάλι η μειωμένη τεχνολογική διείσδυση και ενημέρωση στις κοινωνίες αυτές.Το αποτέλεσμα είναι η ανελέητη διαπόμπευση του ψυχικά ασθενή!

Χαρακτηριστικά που προκαλούν την εκδήλωση στιγματιστικής συμπεριφοράς είναι

  • Η παραμελημένη ή άλλοτε παράξενη/εκκεντρική εμφάνιση των ασθενών
  • Τα ελλείμματα στις διαπροσωπικές τους σχέσεις,στις κοινωνικές τους δεξιότητες
  • Ο ασυνήθιστος λόγος τους,η περίεργη/ακατανόητη/ανήσυχη συμπεριφορά τους
  • Και μόνο η ΕΤΙΚΕΤΑ της ψυχικής νόσου

Διαστρεβλωμένες θεωρήσεις περί της ψυχικής νόσου και της ψυχιατρικής υπάρχουν άφθονες γύρω μας αρκεί να τις παρατηρήσουμε!Κάποια παραδείγματα είναι :

  • Ψυχιατρικά νοσοκομεία όπως το Δαφνί αντιμετωπίζονται με τρόμο και δέος από τη μεγάλη πλειοψηφία του κόσμου, καθώς υπάρχει ακόμα η εικόνα κελιών με άθλιες συνθήκες όπου οι «τρελοί ψυχοπαθείς» ασθενείς λαμβάνουν τη χείριστη μεταχείριση. Αυτό το στερεότυπο βέβαια απέχει παρασάγκας από τη σημερινή πραγματικότητα του Δαφνίου, ενός νοσοκομείου με ανεκτίμητη προσφορά που κατά το πλείστον έχει εκσυγχρονιστεί, στελεχώνεται από συναδέλφους ψυχιάτρους με άρτια και σύγχρονη εκπαίδευση και που καλύπτει τη μισή Ελλάδα σχεδόν στην αντιμετώπιση των ψυχωτικών κατά κύριο λόγο (αλλά και συναισθηματικών) διαταραχών.
  • Φαρμακευτική αγωγή.Βασικό στερεότυπο είναι ότι «τα ψυχοφάρμακα σε κάνουν φυτό».Η σωστή ενημέρωση όμως θα αποκάλυπτε ότι τα νεότερα φάρμακα που έχουν κυκλοφορήσει έχουν πολύ λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες σε σχέση με τα παλιότερα.Η επιστήμη της ψυχοφαρμακολογίας έχει ιδιαίτερη ανάπτυξη στις μέρες μας  και η λογική της «βέλτιστης δόσης», δηλαδή της πιο αποτελεσματικής δόσης φαρμάκου με ταυτόχρονα τις λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες, αποτελεί στοιχείο της εκπαίδευσης των περισσότερων ψυχιάτρων.
  • Ο «τρελογιατρός».Αρκετά διαδεδομένη θεώρηση μεταξύ σοβαρού και αστείου που βασίζεται σε μεμονωμένα περιστατικά,αλλά και σε πεποιθήσεις του τύπου «με τρελούς ασχολείται τρελάθηκε και αυτός».Η αλήθεια είναι ότι η ψυχική ασθένεια δεν κάνει επαγγελματικές διακρίσεις.Αυτό σημαίνει ότι ούτε οι γιατροί (οποιασδήποτε ειδικότητας) είναι στο απυρόβλητο.Σίγουρα η άσκηση της ψυχιατρικής μόνο εύκολη δεν είναι καθώς απαιτεί ιδιαίτερο απόθεμα αντοχών και προσαρμογές του ψυχισμού του ψυχιάτρου.Επίσης δεν μπορεί παρά να γίνει παραδεκτό ότι δεν ανταπεξέρχεται το 100% των ψυχιάτρων στις απαιτήσεις του λειτουργήματος.Όμως αυτό απέχει μακράν από την ετικετοποίησή του,καθώς όπως προείπα μπορεί να συμβεί σε όλα τα επαγγέλματα.
  • Η ταύτιση της ψυχικής ασθένειας με την «τρέλα».Φαινόμενο που περιορίζεται σιγά σιγά κατά τη γνώμη μου με την εξάπλωση της ενημέρωσης.Οι ειδικοί της ψυχικής υγείας έχουν να ασχοληθούν με μεγάλη γκάμα διαταραχών ποικίλλων σε σοβαρότητα.

Η ντροπή που κάποιος βιώνει όταν υπάρχει μέλος της οικογένειάς του που ασθενεί ψυχικά αποτελεί συγκλονιστικών συνεπειών φαινόμενο :

  • Απώλεια/χαλάρωση των οικογενειακών σχέσεων.
  • Κοινωνική αποξένωση από τη γειτονιά,φίλους,εργασιακό περιβάλλον.
  • Επιβάρυνση της ψυχικής υγείας των συγγενών,αλλά και του ιδίου του ασθενούς.
  • Αδυναμία του ψυχικά ασθενή που έχει φτάσει σε σημείο να ελέγξει το πρόβλημά του και να αποκτήσει ένα ικανό επίπεδο λειτουργικότητας να έχει εργασιακή αποκατάσταση.
  • Διαιώνιση της φριχτής παρουσίας του στίγματος.

Η αλήθεια είναι και η σύγχρονη έρευνα έχει κάνει μεγάλα βήματα προόδου ώστε να το αποδείξει, ότι η ψυχική ασθένεια έχει βιολογική βάση και πιο συγκεκριμένα εκδηλώνονται σε κυτταρικό κυρίως λόγω νευροδιαβιβαστικών δυσλειτουργιών μεταξύ των νευρώνων του εγκεφάλου.Επομένως με το δεδομένο αυτό κάποιοι έχουν για παράδειγμα στεφανιαία νόσο, κάποιοι διαβήτη και κάποιοι άλλοι κατάθλιψη και η διαφορετική αντιμετώπιση των τελευταίων δε δικαιολογείται.

Ακόμη και μέσα στην ιατρική κοινότητα είναι πιθανό να έρθει κανείς σε επαφή με συμπεριφορές υποτιμητικές για την ψυχιατρική. Ιατροί των άλλων ειδικοτήτων σε μικρό ποσοστό βέβαια ενδέχεται να βλέπουν αφ’ υψηλού την ψυχιατρική και έμμεσα ή και άμεσα πιο σπάνια να υιοθετούν ειρωνική ή απαξιωτική στάση. Τα αίτια του φαινομένου έχουν τη ρίζα τους στη μέχρι προ κάποιων ετών μη στοιχειοθετημένη επιστημονική βάση της ψυχιατρικής και το «αόριστο» ή «άγνωστο έδαφος» του αντικειμένου της (σε αντίθεση για παράδειγμα με μια αρτηριακή υπέρταση σύμπτωμα που είναι συγκεκριμένο και σύντομα αντιμετωπίσιμο) σε συνδυασμό με τις ιδιαιτερότητες της συμπεριφοράς των ψυχικά ασθενών ορισμένοι από τους οποίους  για παράδειγμα δυσκολεύονται να συνεργαστούν και να συμμορφωθούν με τις ιατρικές οδηγίες. Ευτυχώς πάντως και στην περίπτωση αυτή η εξέλιξη της ψυχιατρικής και η θεώρησή της πλέον μέσα από το πρίσμα των Νευροεπιστημών συμβάλλει στον περιορισμό τέτοιων στάσεων.

Σχετικό με το προηγούμενο είναι και το γεγονός ότι σε υψηλά ποσοστά παρατηρείται υποδιάγνωση ψυχικών διαταραχών με μεγάλη επίπτωση στο γενικό πληθυσμό (πόσο μάλλον για σπανιότερες..) όπως η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές από ιατρούς άλλων ειδικοτήτων. Εδώ υπάρχει σημαντικό έλλειμμα εκπαίδευσης στοιχειώδους ψυχιατρικής σε ιατρούς παθολογικών ειδικοτήτων κυρίως, αλλά και σε γενικούς ιατρούς της επαρχίας όπου τα ποσοστά μη αναγνώρισης ψυχικών διαταραχών είναι υψηλότερα. Κατάλοιπο της παρελθούσας θεώρησης της ψυχιατρικής ως μη τόσο σημαντική όσο κάποιες πιο «ευγενείς» ειδικότητες? Εν μέρει ίσως ναι. Εν πάσει περιπτώσει, καθ’ ότι ψυχιατρικές διαταραχές παρουσιάζουν συχνότατα και σωματικού τύπου εκδηλώσεις, είναι σίγουρο ότι θα πρέπει να αποτελούν μέρος της διαφορικής διάγνωσης κάθε ιατρού.

Σημαντικό ρόλο στη συνέχιση της ύπαρξης του στίγματος διαδραματίζει δυστυχώς και το κράτος. Για να μην παρεξηγηθώ εδώ θα πρέπει να τονίσω ότι έχουν γίνει βήματα προόδου σε σχέση με το παρελθόν. Όμως αυτό που έχει γίνει σε σχέση με αυτό που θα μπορούσε να γίνει έχει μεγάλη διαφορά. Η πρωτοβάθμια πρόληψη αφορά κοινοτικά προγράμματα ενημέρωσης και εκπαιδευτικών εκδηλώσεων π.χ. σε σχολεία ή κοινωνικές ομάδες, με στόχο την προαγωγή της ψυχικής υγείας και εν τέλει τη μείωση της επίπτωσης των ψυχικών διαταραχών. Η προώθηση της  ενημέρωσης στο επίπεδο αυτό θα διαδραμάτιζε σπουδαίο ρόλο στη διάλυση εσφαλμένων διαχρονικών αντιλήψεων περί της ψυχικής νόσου. Η στράτευση ειδικών στα σχολεία θα μπορούσε να προλάβει την εκδήλωση διαταραχών που σε διάφορα ποσοστά ξεκινούν στη σχολική ηλικία. Ακόμα, η εισαγωγή σχετικών μαθημάτων ή σεμιναρίων στην εκπαίδευση των δασκάλων και καθηγητών θα είχε σημασία. Διδασκαλία κατά τη γνώμη μου δεν είναι απλά μια μετάδοση γνώσεων. Συνοψίζοντας λοιπόν δεν έχει δοθεί το απαιτούμενο βάρος σε τέτοιες παρεμβάσεις από τους αρμόδιους φορείς. Στον τομέα της τριτοβάθμιας πρόληψης που αφορά τη βελτίωση της λειτουργικότητας σε άτομα με ήδη εγκατεστημένη νόσο ή διαταραχή, μέσω προγραμμάτων ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης,  η ίδρυση οικοτροφείων και ξενώνων έχει προσφέρει αποτελέσματα. Φυσικά εδώ παρατηρείται το φαινόμενο των αντιδράσεων τοπικών κοινωνιών στην εγκατάσταση σχετικών κέντρων στην περιοχή τους. Αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του στίγματος που διέπει τη νοοτροπία της πλειοψηφίας του ελληνικού πληθυσμού σε σημείο που η άγνοια και ο φόβος να οδηγούν σε απάνθρωπες συμπεριφορές.

Εν γένει το θέμα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και κατά πόσο έχει πετύχει τους στόχους της, ένας από τους οποίους είναι και η μείωση του στίγματος, είναι μεγάλο και πέρα από τους στόχους του παρόντος άρθρου. Ένα ακόμη ζήτημα που πρέπει να σχολιαστεί όμως είναι οι συνέπειες της υποχρηματοδότησης της υγείας στην Ελλάδα, φαινόμενο που και πριν την οικονομική κρίση ήταν υπαρκτό και βέβαια τώρα είναι στο αποκορύφωμα. Οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας επηρεάζονται άμεσα όπως είναι αναμενόμενο και  από προτεραιότητα (αν υποτεθεί ότι ήταν ποτέ) μετατρέπονται στο τραγικό «εδώ δεν έχουμε να φάμε με τους τρελούς θα ασχολιόμαστε». Οι ψυχικά ασθενείς ανήκουν στις πιο ευπαθείς πληθυσμιακές ομάδες τόσο οικονομικά όσο και εργασιακά και κοινωνικά. Εάν στη θεώρηση αυτή προσθέσει κανείς και την πρόσφατη ενδυνάμωση της έκφρασης ρατσιστικών αντιλήψεων στη χώρα, αντιλήψεις που αξιωματικά περιλαμβάνουν και άτομα με ψυχική νόσο, καταλήγει κανείς στο συμπέρασμα ότι υπάρχει πολύς δρόμος ακόμη να διανυθεί στη μάχη της καταπολέμησης του στίγματος.

Για περισσότερες πληροφορίες πολύ αξιόλογο είναι το παρακάτω άρθρο στον ιστότοπο της Εταιρείας Συμβουλευτικής και Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης Παιδιού και Οικογένειας http://esypsypo.gr/index.php/arthra/genika/71-stigma-kai-psyxikh-astheneia

Ενημερωθείτε σχετικά στις τηλεοπτικές εκπομπές : TV

 

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.
Στο ιατρείο του στην Αθήνα ο ψυχίατρος Σπύρος Καλημέρης σας παρέχει την πιο σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνόλου των ψυχικών διαταραχών (π.χ. κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, διπολική διαταραχή, ψυχώσεις, καταχρήσεις σε συνδυασμό με στοχευμένες ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις τόσο στον ασθενή όσο και στο στενό, αλλά και ευρύτερο περιβάλλον του.Επίκεντρο της προσέγγισής του είναι η ποιότητα ζωής του ασθενή, με τον οποίο θα ασχοληθεί σοβαρά, υπεύθυνα και όσο χρόνο χρειάζεται για να του δώσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Η διακριτικότητα, η ειλικρίνεια, η συναισθηματική κατανόηση θα είναι βασικά χαρακτηριστικά της θεραπευτικής σχέσης μαζί του.

ΣΤΙΓΜΑ ΟΧΙ

Τι θα δούμε σήμερα? (Ψυχαγωγία & Τηλεόραση)

Η ψυχαγωγία παίζει βασικό ρόλο στην ανθρώπινη ψυχική υγεία. Η «αγωγή της ψυχής» ουσιαστικά περιλαμβάνει θετικά συναισθήματα όπως ευχαρίστηση, ευφορία, ευτυχία, ικανοποίηση, συμπάθεια, αγάπη, έρωτας, συγκίνηση, πάθος, «αδρεναλίνη», αλλά και έννοιες όπως χιούμορ, αισθητική, ομορφιά, μάθηση, πνευματική άσκηση, προβληματισμοί, δημιουργία, φιλία κ.α. Είναι το «αλατοπίπερο» της ζωής , αλλά ταυτόχρονα και αντίδοτο στη μαυρίλα που τα τελευταία χρόνια έχει επιβληθεί στην κοινωνία μας.

Ένα από τα βασικά μέσα ψυχαγωγίας σήμερα είναι η τηλεόραση. Αποτελεί ένα πολυεργαλείο με πρόσβαση σχεδόν σε κάθε σπίτι στη γη, το οποίο εάν χρησιμοποιείται σωστά μπορεί να συμβάλλει ποικιλοτρόπως στην ανθρώπινη ψυχαγωγία. Έχω πολύ χαμηλή εκτίμηση στην ελληνική τηλεόραση. Πρωινοί καφέδες με μπόλικο ..τίποτα, ανούσια κουτσομπολιά, φαντασμαγορικά σόου «η επιτομή της υποκρισίας», μαύρη κατευθυνόμενη ενημέρωση που υποδαυλίζει το θυμό, τη στενοχώρια, την απαισιοδοξία στον κόσμο, τούρκικη τηλεοπτική… εισβολή και άλλα. Η ψυχαγωγία της τηλεόρασης ως τρόπος χαλάρωσης και προσωρινής απόδρασης από τα προβλήματα της καθημερινότητας είναι κάτι το θεμιτό. Στην περίπτωση της ελληνικής τηλεόρασης όμως, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, η απόδραση δε σε φέρνει σε μια μια θετικότερη κατάσταση που να περιλαμβάνει τα χαρακτηριστικά που περιγράφηκαν παραπάνω. Μάλλον σε εισάγει σε μια κατάσταση εγκεφαλικής αποχαύνωσης..και το χειρότερο χωρίς να το καταλαβαίνεις.

Εντούτοις υπάρχει λόγος ύπαρξης για την 40άρα LCD μου! Είναι κάποιες ξένες τηλεοπτικές σειρές παλιότερες και καινούριες που κατά την εκτίμησή μου αξίζουν την προσοχή σας.Βασικός λόγος που εδώ και χρόνια είμαι φαν τους είναι ότι δίνουν τροφή για σκέψη και προβληματισμό!Εγείρουν σοβαρά και θεμελιώδη ερωτήματα αξιών, αρχών, αποφάσεων της καθημερινότητας. Παρουσιάζουν χαρακτήρες ρεαλιστικούς με βάθος, με έμφαση στον ψυχολογικό τομέα. Ρεαλιστική, πολλές φορές ωμή περιγραφή της κοινωνικής πραγματικότητας. Σενάρια ποιοτικά και σύγχρονες σκηνοθεσίες.Ηθοποιοί που δεν έχουν να ζηλέψουν και πολλά από τα μεγαθήρια της 7ης τέχνης.Τις περισσότερες φορές που τελειώνει ένα επεισόδιο μου αφήνουν ένα αίσθημα ότι δε θα’θελα να τελειώσει. Για τους παραπάνω λόγους παραθέτω στη συνέχεια και συστήνω ακόμη και στους μη φαν των αντίστοιχων ειδών μια επιλογή μου με τις πιο αξιόλογες σειρές των τελευταίων χρόνων κατά την προσωπική μου άποψη.Αναπόφευκτα λόγω του μεγάλου μου ενδιαφέροντος για τις επιστήμες της ψυχής, οι περισσότερες περιέχουν διάχυτα στοιχεία από ψυχιατρική και ψυχολογία.Τα στοιχεία όμως αυτά ενσωματώνονται στις υποθέσεις με αριστοτεχνικό τρόπο χωρίς να κουράζουν , προάγοντας έτσι το ενδιαφέρον του κοινού, αυξάνοντας τη γνώση του γι’αυτά και μειώνοντας σε τελική αναλυση το φαινόμενο του στίγματος!

House M.D.

Κορυφαία σειρά!Η ζωή και τα περιστατικά του ιδιοφυούς αλλά ψυχικά ασταθούς (μάλλον μεικτή διαταραχή προσωπικότητας έχω καταλήξει) ομώνυμου γιατρού και των συναδέλφων του.Κάθε επεισόδιο και ένα μεγάλο νόημα!Συναισθήματα & ιδέες που συχνά προκαλούν συγκίνηση.Δυστυχώς πέρσι ολοκληρώθηκε ο 8ος και τελευταίος κύκλος. Must see.

http://en.wikipedia.org/wiki/House_M.D.

Lie to me

Άλλη μια τοπ σειρά που τελείωσε γρηγορότερα απ’ότι άξιζε.Επιστήμονας μάστερ στην ερμηνεία της γλώσσας του σώματος καταλαβαίνει ποιος ψεύδεται και ποιος όχι από απίθανες λεπτομέρειες της ανθρώπινης συμπεριφοράς.Με τη βοήθεια της πανέξυπνης ψυχολόγου συνεργάτη του (με την οποία υπάρχει ανεκδήλωτη συναισθηματική έλξη) συνεργάζεται με τις αρχές για να βοηθήσει αδικημένους και αθώους να βρουν το δίκιο τους και λαμόγια επιχειρηματίες να πάνε εκεί που τους αξίζει!Τρομερές ερμηνείες, βαθιά νοήματα, ενδελεχείς σκιαγραφήσεις των χαρακτήρων,δράση και έξυπνο χιούμορ. Must see.

http://en.wikipedia.org/wiki/Lie_to_me

Perception

Η ζωή ενός ευφυούς καθηγητή πανεπιστημίου στις Νευροεπιστήμες, οποίος πάσχει από σχιζοφρένεια!Ναι καλά διαβάζετε..Απίθανο να συμβεί βέβαια στην πραγματικότητα,όμως συμβολίζει το ότι και οι ψυχικά ασθενείς έχουν δικαίωμα και μπορούν υπό συνθήκες ΜΗ ΣΤΙΓΜΑΤΟΣ να λειτουργήσουν στην κοινωνία.Από την άλλη πλευρά υπάρχουν αρκετά παραδείγματα  μεγάλων επιστημόνων και λογοτεχνών με παγκόσμιας αξίας προσφορά, οι οποίοι έπασχαν από κάποια ψυχική διαταραχή!Ο συγκεκριμένος χρησιμοποιεί τις άριστες γνώσεις του πάνω στην λειτουργία του εγκεφάλου βοηθώντας τις αρχές στην επίλυση δύσκολων υποθέσεων.

http://en.wikipedia.org/wiki/Perception_%28U.S._TV_series%29

Sherlock

Είμαι μεγάλος φαν του Σέρλοκ Χολμς.Εδώ πρόκειται για τη σύγχρονη εκδοχή του σε μια άψογη σε όλα τα επίπεδα σειρά του BBC εκτός από το ότι έχουν γυριστεί μόλις 6 επεισόδια σε 2 χρόνια!Έγραφα για πνευματική εξάσκηση παραπάνω, εδώ λοιπον έχουμε αφθονία από αυτό οπότε χαράς ευαγγέλια ειδικά για τους φίλους των αστυνομικών ταινιών & σειρών.

http://en.wikipedia.org/wiki/Sherlock_%28TV_series%29

Elementary

Αντίστοιχος του Βρεταννού Σέρλοκ Χολμς Αμερικάνος υπερεγκέφαλος ντετέκτιβ πολύτιμος συνεργάτης του NYPD και πρώην εξαρτημένος από ουσίες ο οποίος υποχρεώνεται να συμβιώσει με πρώην γιατρό που παραιτήθηκε από την άσκηση του επαγγέλματος λόγω ιατρικού λάθους που τη σημάδεψε και τώρα εργάζεται ως επαγγελματίας «σύντροφος νηφαλιότητας»!Εξαιρετική σειρά συστήνεται ανεπιφύλακτα!

http://en.wikipedia.org/wiki/Elementary_%28TV_series%29

Damages

Νομική σειρά μυστηρίου εώς και ψυχολογικό θρίλερ σε σημεία που απεικονίζει με ωμή ακρίβεια την απάνθρωπη ουσιαστικά λειτουργία του δικηγορικού επαγγέλματος.Απίστευτο σασπένς!Πρωτότυπη σεναριακή και σκηνοθετική παρουσίαση.Εξαιρετική σκιαγράφηση χαρακτήρων.Ηθικοί προβληματισμοί.Επίσης πέρυσι ολοκληρώθηκε δυστυχώς ο 5ος και τελευταίος κύκλος.Η βασική πρωταγωνίστρια αποτελεί πιστεύω τον ορισμό της ναρκισσιστικής διαταραχής προσωπικότητας και η ερμηνεία της είναι συγκλονιστική (Γκλεν Γκλόουζ)!

http://en.wikipedia.org/wiki/Damages_%28TV_series%29

Boss

Πολιτική δραματική σειρά που σκιαγραφεί τη ζωή του αδίστακτου δημάρχου του Σικάγο ο οποίος ξαφνικά διαγιγνώσκεται με Άνοια Lewy Body, μια σοβαρή νευροεκφυλιστική διαταραχή.Πολιτικά παιχνίδια και διαπλοκή στο φουλ σε μια διεφθαρμένη πολιτική σκηνή που παρουσιάζεται ωμά και μας κάνει εύκολα να πούμε ότι ..τελικά αυτά γίνονται και αλλού!Παράλληλα εστιασμός στον ψυχολογικό παράγοντα καθώς και στην απέλπιδα προσπάθεια του δημάρχου να ανταπεξέλθει στα συμπτώματα της ασθένειας του και ταυτόχρονα να επικρατήσει πατώντας επί πτωμάτων στο παιχνίδι της εξουσίας.Κόβει την ανάσα!

http://en.wikipedia.org/wiki/Boss_%28TV_series%29

Secret State

Μίνι σειρά 4 επεισοδίων που πραγματεύεται έξοχα την αλληλεπίδραση κυβερνήσεων (εν προκειμένου της Μεγάλης Βρεταννίας) και αδίστακτων τραπεζών και πετρελαικών πολυεθνικών που καταστρέφουν ανελέητα τη ζωη απλών ανθρώπων και κατασκευάζουν μέχρι και πολέμους για να διαιωνίσουν τα κέρδη και την εξουσία τους!

http://en.wikipedia.org/wiki/Secret_State_%28TV_miniseries%29

Person of Interest

Έξοχη σειρά μυστηρίου και δράσης που βασίζεται στην ιδέα της εφεύρεσης ενός υπερυπολογιστή,ο οποίος μπορεί να προβλέψει ποιοι συγκεκριμένοι άνθρωποι προκειται στο εγγυς μέλλον να αναμειχθούν σε εγκληματικές ενέργειες.Οι πρωταγωνιστές κατορθώνουν και χρησιμοποιούν τον υπολογιστή προς όφελος των συμπολιτών τους,παρά τα σοβαρά εμπόδια που αντιμετωπίζουν.Πλην του φοβερού σασπένς της σειράς αξίζει για τον προβληματισμό πάνω στο ζήτημα του Μεγάλου Αδελφού και ποια όρια πρέπει να τεθούν όσον αφορά την καταπάτηση ατομικών δικαιωμάτων προς όφελος του γενικού καλού.

http://en.wikipedia.org/wiki/Person_of_Interest_%28TV_series%29

The Walking Dead

Σε μια μετααποκαλυπτική κοινωνία η πλειοψηφία των ανθρώπων έχει μετατραπεί σε ζόμπι λόγω ενός ιού.Μια ομάδα επιζώντων αγωνίζεται να επιβιώσει περνώντας δια πυρός και σιδήρου.Τι θυσίες χρειάζεται να κάνουν , ποια όρια ψυχικά, πνευματικά και ηθικά πρέπει να ξεπεράσουν,ποιες αρχές να καταπατήσουν.Ο εστιασμός σε αυτά τα στοιχεία καθιστούν τη σειρά κάτι παραπάνω από ένα απλό θρίλερ που σε πρώτη ματιά θα απωθήσει τους μη φαν.Τολμήστε!

http://en.wikipedia.org/wiki/The_Walking_Dead_%28TV_series%29

Οι ιστορικές σειρές είναι από τις αγαπημένες μου.Κατέληξα να προτείνω 3 από αυτές.

The Borgias

Βίος και πολιτεία της διάσημης οικογένειας στο Βατικανό της Αναγέννησης.Ιδιαίτερα ποιοτική σειρά

http://en.wikipedia.org/wiki/Borgia_%28TV_series%29

Spartacus

Από τις καλύτερες σειρές που έχω δει,απεικονίζουν τη ζωή του Θρακιώτη δούλου και μονομάχου Σπάρτακου που κατόρθωσε να σπάσει το ρωμαικό ζυγό και να καταφέρει σοβαρά πλήγματα στην αλλαζονεία και κυριαρχία της παντοδύναμης ρωμαικής αυτοκρατορίας.Να σημειώσω ότι δε συστήνεται για ανηλίκους καθώς περιέχει αρκετές σκηνές βίας και σεξ,τόσο που ξεσήκωσε έντονες συντηρητικές κραυγές στο εξωτερικό.

http://en.wikipedia.org/wiki/Spartacus_%282010_TV_series%29

Rome

Άλλη μια πολύ ποιοτική σειρά που διαδραματίζεται την εποχή του Ιούλιου Καίσαρα και σκιαγραφεί τις ζωές 2 φίλων Ρωμαίων στρατιωτών εν παραλλήλω με ιστορικά γεγονότα.

http://en.wikipedia.org/wiki/Rome_%28TV_series%29

Game of Thrones

Μια καθηλωτική σειρά φαντασίας εφάμιλλη της τριλογίας του Αρχοντα των Δακτυλιδιών,βασισμένη στα ομώνυμα βιβλία του George R. R. Martin.Ήδη με τεράστια δημοσιότητα, ο 3ος κύκλος της σειράς αναμένεται φέτος από εκατομμύρια τηλεθεατών σχετικών ή άσχετων με τη λογοτεχνία του φανταστικού.Αν και αργή στην εξέλιξή της η πλοκή τραβά το ενδιαφέρον,ενώ η σκιαγράφηση των χαρακτήρων είναι σε πρώτο πλάνο.Κάστρα, συνωμοσίες , ιππότες και βασιλιάδες για όσους επιθυμούν να γυρίσουν νοητά για λίγο στην παιδική τους ηλικία!

http://en.wikipedia.org/wiki/Game_of_Thrones

Dexter

Για το τέλος άφησα μια δυνατή ριζοσπαστική σειρά για τους φαν των θρίλερ και όχι μόνο. Έντονες σκηνές και συγκινήσεις. Η ζωή ενός «αναλυτή αίματος» που δουλεύει για τη αστυνομία αλλά στην κρυφή ζωή του εντοπίζει και δολοφονεί εγκληματίες που ξεφεύγουν από την τσιμπίδα του νόμου. Σε μικρή ηλικία έγινε μάρτυρας της δολοφονίας της μητέρας του μπροστά στα μάτια του και αυτό.. οσο να’ναι δεν τον άφησε ψυχικά αλώβητο..Τρομερή σκιαγράφηση του ανθρώπινου ψυχισμού και κυρίως της ψυχοπαθολογίας του και ηθικά διλήμματα.Τα τελευταία προκάλεσαν αντιδράσεις για το ποιόν της σειράς καθώς μερίδα των κριτικών θεώρησε ότι προάγει τη βία καθώς και ότι το κοινό καθοδηγείται να συμπαθήσει έναν κατά συρροή δολοφόνο.

Μόνο για πολύ τολμηρούς ενήλικες.

http://en.wikipedia.org/wiki/Dexter_%28TV_series%29

Ο υποκειμενικός παράγοντας στην τηλεοπτική ψυχαγωγία είναι καθοριστικός.

Αναμένω με ευχαρίστηση τις απόψεις και τα σχόλιά σας.

Ανοιχτή ψηφοφορία για το ποιά σειρά από τις παραπάνω ή άλλη προτιμάτε είναι επίσης στη διάθεσή σας

Κλείνοντας δείτε και τον ακόλουθο σύνδεσμο που προσφέρει και μια εναλλακτική αλλά όχι άσχετη με το άρθρο οπτική του θέματος.

http://www.zougla.gr/ygeia/article/8erapeftiki-i-7i-texni