γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία

Γνωσιακές Διαστρεβλώσεις

Γνωσιακές Διαστρεβλώσεις

Γνωσιακές Διαστρεβλώσεις (Cognitive Distortions) : Μια σειρά από ακατέργαστων,στερεοτυπικών προτύπων σκέψης (thought patterns) που ενεργοποιούνται από τον εγκέφαλο για να επεξεργαστεί τις εξωτερικές & εσωτερικές πληροφορίες που λαμβάνει.

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή είναι μια σύνθετη ψυχική διαταραχή με τρεις βασικές εκδηλώσεις, οι οποίες εμφανίζονται συνήθως για μεγάλο χρονικό διάστημα αποσπώντας πολύ χρόνο από την καθημερινότητα του ασθενή και διαταράσσοντας τη λειτουργικότητά του.

  • Ιδεοληψίες
  • Ψυχαναγκασμοί
  • Πολύ έντονο άγχος

Ορισμοί Ιδεοληψίας & Ψυχαναγκασμού : Ιδεοληψία είναι μια επαναλαμβανόμενη επίμονη σκέψη, εικόνα ή παρόρμηση που βιώνεται ως ανεπιθύμητη, απαράδεκτη εισβολή στο νου του ασθενή. Ο ασθενής αναγνωρίζει συνήθως ότι πρόκειται για υπερβολικό παράγωγο του μυαλού του*. Το αποτέλεσμα της ιδεοληψίας είναι έντονο άγχος και δυσφορία καθώς και υιοθέτηση αντισταθμιστικών νοερών πράξεων και συμπεριφορών. Αυτές ονομάζονται ψυχαναγκασμοί και έχουν το στόχο να εμποδίσουν την εμφάνιση των ιδεοληψιών. Προσωρινά αυτό γίνεται εφικτό, όμως το θέμα είναι ότι οι ιδεοληψίες επαναλαμβάνονται με αποτέλεσμα ένα συνεχή φαύλο κύκλο ιδεοληψίών και ψυχαναγκασμών.

*Στις περιπτώσεις που δε συμβαίνει αυτό έχουμε την ιδιαίτερη και βαρύτερη διαγνωστική οντότητα της ιδεοψυχαναγκαστικής ψύχωσης

Πρέπει να τονιστεί ότι ιδεοληψίες  μπορεί να εμφανίζονται στην πλειοψηφία των ανθρώπων και οι οποίες κατά το πλείστον περνάνε απαρατήρητες ή η εκτίμηση της σημασίας τους παραμένει σε φυσιολογικά πλαίσια. Η διαφοροποίηση της νοσηρής ιδεοληψίας έγκειται στη συχνότητα, τη διάρκεια, την ποσότητα, την ένταση και τον τρόπο που αντιμετωπίζονται από τον ασθενή με αντίστοιχα αρνητικά αποτελέσματα στη λειτουργικότητά του.

Πιο συγκεκριμένα, κάποια γνωρίσματα των ιδεοληψιών που τις καθιστούν νοσηρές είναι :

  • Ότι είναι απαράδεκτες, ανεπιθύμητες, επαναλαμβανόμενες, έντονα δυσφορικές, παρεισφρύουσες στη συνείδηση
  • Θεωρούνται σημαντικές από τον ασθενή και απειλητικές κατά πυρηνικών αξιών του εαυτού
  • Προκαλούν ενοχή και ντροπή
  • Οι ασθενείς τείνουν να αντιστέκονται στη νοητική παρείσφρυση, καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια να τις ελέγξουν και να τις εξουδετερώσουν

Στη διαταραχή υφέρπουν βαθύτερα σχήματα τελειοθηρίας, πίεσης για έλεγχο, υπερβολικής ευθύνης, μη ανοχής της αβεβαιότητας, καταστροφοποίησης, μαγικής σκέψης και σύντηξης σκέψης/πράξης. Τα ανωτέρω τροποποιούνται σταδιακά μέσω ψυχοθεραπείας.

Οι συχνότερες ιδεοληψίες όσον αφορά το περιεχόμενό τους είναι οι εξής :

  1. Μόλυνσης
  2. Ελέγχου
  3. Συμμετρίας και ακρίβειας
  4. Ταξινόμησης
  5. Βιαιότητας
  6. Κοινωνικά απαράδεκτης συμπεριφοράς (π.χ. σεξουαλικής φύσεως)
  7. Θρησκείας
  8. Παθολογικής αμφιβολίας
  9. Αποθησαύρισης

Οι συχνότεροι ψυχαναγκασμοί είναι οι εξής

  1. Καθαριότητας
  2. Ελέγχου
  3. Ταξινόμησης
  4. Αποθησαύρισης
  5. Επανάληψης λέξεων ή πράξεων
  6. Μετρήματος

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΔΨ) έχει συχνότητα περίπου 2,5% και παρόμοια αναλογία ανδρών/ γυναικών. Παρουσιάζει συχνή συννοσηρότητα με κατάθλιψη που μπορεί να φτάσει και  >50%, με άλλες αγχώδεις διαταραχές και κατάχρηση αλκοόλ. Η συννοσηρότητα με διάφορες διαταραχές προσωπικότητας είναι επίσης αρκετά υψηλή, όπως η συνύπαρξη με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας (20%). Στις μισές περίπου περιπτώσεις η έναρξη της διαταραχής πυροδοτείται από κάποιο ψυχοπιεστικό γεγονός και συνήθως μέχρι την ηλικία των 25 ετών, ενώ σε λιγότερες περιπτώσεις με πιθανολογούμενη ισχυρότερη γενετική συμμετοχή μπορεί να ξεκινήσει από ηλικία 10-12 ετών. Η νευροβιολογία της διαταραχής αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση για τις νευροεπιστήμες σήμερα. Εντοπίζεται δυσλειτουργία στη συνδεσιμότητα των περιοχών του μεταιχμιακού συστήματος, των βασικών γαγγλίων και του προμετωπιαίου φλοιού.

Η ΙΔΨ μέχρι πριν λίγα χρόνια εντασσόταν στις αγχώδεις διαταραχές. Πλέον στην τελευταία έκδοση του αμερικανικού ψυχιατρικού διαγνωστικού βιβλίου DSM-V, που δημοσιοποιήθηκε το 2013 κατατάσσεται σε μια ξεχωριστή κατηγορία διαταραχών που έχουν ως κοινό στοιχείο την ύπαρξη ιδεοληψιών ή/και ψυχαναγκασμών. Στην ίδια κατηγορία έχουν ενταχθεί η Σωματοδυσμορφική δ/χή, η Δ/χή Παρασυσσώρευσης, η Τριχοτιλλομανία και άλλες ψυχαναγκαστικές διαταραχές λόγω χρήσης ουσιών, φαρμάκων, σωματικών νόσων.

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή διαφέρει διαγνωστικά από την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας. Ενημερωθείτε στη σελίδα που ακολουθεί.

Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή

Η θεραπεία της ΙΔΨ αποτελεί συχνά πρόκληση καθώς η διαταραχή ενίοτε αποδεικνύεται ιδιαίτερα ανθεκτική. Γι’ αυτό και η έγκαιρη αναζήτηση θεραπείας από ψυχίατρο ή ψυχολόγο λιγότερο συχνά έχει σημασία για την αποτελεσματικότητα. Θέση στη θεραπεία της έχουν κυρίως τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα SSRIs και η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) παρακλάδι της οποίας αποτελεί και η ERP (συμπεριφορική μέθοδος με βασικό στοιχείο τη συστηματική έκθεση). Σε κάποιες περιπτώσεις μπορούν να εφαρμοστούν συνθετικές ψυχοθεραπευτικές μέθοδοι. Συχνά χρειάζεται συνδυασμός φαρμάκων και από άλλες κατηγορίες, ώστε να υπάρξει ικανοποιητικό αποτέλεσμα.

Επίσης σε κάποιες περιπτώσεις επιλογή μπορεί να είναι το rTMS, μία νέα μέθοδος θεραπείας που βασίζεται στην εφαρμογή μαγνητικού πεδίου στον εγκέφαλο. Περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ. Σε ορισμένες πολύ βαριές περιπτώσεις εφαρμόζεται στο εξωτερικό, αλλά και στην Ελλάδα πρόσφατα η μέθοδος του εν τω βάθει εγκεφαλικού ερεθισμού (Deep Brain Stimulation, DBS). Γενικά η ΙΔΨ μπορεί να ποικίλλει σε βαρύτητα από ήπια, μεσαία ως πολύ βαριά, οπότε αναλόγως αξιοποιούμε και τις θεραπευτικές προσεγγίσεις.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (Cognitive Behavioral Therapy, CBT) είναι μια μέθοδος ψυχοθεραπείας που εφαρμόζεται με πολύ αξιόλογα αποτελέσματα σε μια ευρεία γκάμα ψυχικών διαταραχών με κυριότερες από πλευράς συχνότητας την κατάθλιψη και τις αγχώδεις διαταραχές.

Αρκετές μελέτες δείχνουν μάλιστα ότι προσφέρει μεγαλύτερης διάρκειας ύφεση της κατάθλιψης από την αντίστοιχη φαρμακευτική θεραπεία. Χαρακτηρίζεται από :

  • Βραχεία χρονική διάρκεια (αναλόγως και με το πρόβλημα)
  • Δομημένη διαδικασία
  • Εστίαση στο παρόν
  • Εστίαση σε συγκεκριμένα προβλήματα
  • Θεραπευτική συμμαχία μεταξύ θεραπευτή-ασθενή
  • Συνεργασία θεραπευτή-ασθενή
  • Ενεργή συμμετοχή του ασθενή στη θεραπεία

Η Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία βασίζεται στην εξής θεωρητική αρχή : Ο τρόπος με τον οποίο το άτομο «βλέπει τα πράγματα» είναι ο παράγοντας που επηρεάζει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά του και όχι τα ίδια τα πράγματα καθ’ αυτά. Βασίζεται στη ρήση του αρχαίου στωικού φιλόσοφου Επίκτητου “Δεν είναι τα πράγματα που ταράζουν τους ανθρώπους αλλά οι δοξασίες των ανθρώπων για τα πράγματα”. Η έννοια «βλέπω τα πράγματα» έχει να κάνει με το πώς αντιλαμβάνομαι γεγονότα, καταστάσεις, σχέσεις, ανθρώπους. Πρόκειται για αναπαράσταση ερεθισμάτων, εξωτερικών από το περιβάλλον ή εσωτερικών από τον ψυχισμό ή το σώμα, που λαμβάνει χώρα στο «νοητικό όργανο» του ατόμου που είναι ο εγκέφαλος. Το νοητικό όργανο έχει συγκεκριμένες ιδιότητες επεξεργασίας των πληροφοριών, οι οποίες είναι :

  • η καταγραφή μέσω των αισθήσεων (όραση, ακοή, όσφρηση, αφή, γεύση),
  • η αναγνώριση μέσω της ανώτερης εγκεφαλικής λειτουργίας της αντίληψης,
  • η αποθήκευση/διατήρηση/ανάκληση μέσω της μάθησης και μνήμης
  • η χρησιμοποίησή τους μέσω της σκέψης

Έτσι λοιπόν κάθε άτομο χρησιμοποιεί τις λειτουργίες αυτές για να αλληλεπιδράσει με διάφορα γεγονότα και καταστάσεις που συμβαίνουν γύρω του. Στη Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία χρησιμοποιείται ο όρος «γνωσία», που υποδηλώνει τις σκέψεις και νοητικές εικόνες του ατόμου με τις οποίες αναπαριστά (μεταφράζει) τον κόσμο. Διαφορετικά άτομα αντιλαμβάνονται την ίδια κατάσταση με διαφορετικό τρόπο. Για παράδειγμα στο άκουσμα ενός άσχημου νέου κάποιος μπορεί να κλάψει, άλλος να θυμώσει, άλλος να σωπάσει και ούτω καθεξής. Η δίοδος της πληροφορίας μέσα από το νοητικό όργανο θα μεταφραστεί σε σκέψεις, οι οποίες συχνά είναι αυτόματες δηλαδή αυθόρμητες και ασυνείδητες, τις οποίες θα ακολουθήσουν τα συναισθήματα όπως η θλίψη ή ο θυμός και οι συμπεριφορές όπως το κλάμα ή η φυγή.

Η αντίληψη των ερεθισμάτων επηρεάζεται από προϋπάρχουσες πεποιθήσεις που έχει ενσωματώσει το άτομο, θεμελιακούς τρόπους λειτουργίας και ανώτερης πολυπλοκότητας συναισθηματικά και γνωστικά μοτίβα για τον εαυτό του και τις σχέσεις του. Τα τελευταία ονομάζονται σχήματα, ξεκινούν στην παιδική ηλικία και διαμορφώνονται στην πορεία της ζωής.

Το άτομο που μεγαλώνει σε ένα χρονίως ψυχοπιεστικό περιβάλλον ενδέχεται να μάθει να ερμηνεύει τα πράγματα με αρνητικό τρόπο, κάτι που οδηγεί στην ενσωμάτωση αρνητικών πεποιθήσεων και σχημάτων, που χωρίς παρέμβαση το ακολουθούν δια βίου. Οι αρνητικές σκέψεις επαναλαμβάνονται για μεγάλο χρονικό διάστημα, τα αρνητικά συναισθήματα που δημιουργούν παρατείνονται εξίσου, η έντασή τους μπορεί να μεγαλώνει, με συνέπεια αυτό που ονομάζουμε ψυχική διαταραχή. Ενίοτε συμμετέχει και μια βιολογική προδιάθεση στην ανωτέρω διαμόρφωση, χωρίς όμως αυτό να είναι απαραίτητο.

Στις ψυχικές διαταραχές λοιπόν σύμφωνα με τη γνωσιακή θεωρία υφίσταται συστηματική δυσλειτουργική επεξεργασία των πληροφοριών του εξωτερικού και εσωτερικού περιβάλλοντος. Μία ακόμη εκδήλωση αυτής της δυσλειτουργίας είναι ορισμένα επαναλαμβανόμενα μοτίβα στη διεργασία της σκέψης που ονομάζονται «γνωσιακά λάθη» ή γνωσιακές διαστρεβλώσεις. Επιγραμματικά στην εικόνα αναφέρονται οι συνηθέστερες

Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία

Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία στοχεύει στη σταδιακή τροποποίηση των παραπάνω διεργασιών και των επαναλαμβανόμενων αρνητικών/απειλητικών σκέψεων που δημιουργούν συναισθήματα άγχους και κατάθλιψης. Αναδεικνύεται η ανορθολογικότητα και δυσλειτουργικότητά τους μέσω ειδικών τεχνικών όπως η «Σωκρατική Μαιευτική», η επαγωγική μέθοδος και άλλες. Ταυτόχρονα αναδεικνύεται η συμβολή της συμπεριφοράς που συντηρεί την όλη προβληματική. Η εξέλιξη της θεραπείας οδηγεί σε αναδόμηση πυρηνικών πεποιθήσεων και δυσλειτουργικών σχημάτων. Εν τέλει κατορθώνοντας να τροποποιήσει τον τρόπο που «βλέπει τα πράγματα», ο θεραπευόμενος απαλλάσσεται από συμπτώματα.

Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία έχει διαπιστωμένη αποτελεσματικότητα που έχει καταδειχθεί από έρευνες δεκαετιών σε όλες τις αγχώδεις διαταραχές (διαταραχή πανικού, κοινωνική φοβία, γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, φοβίες), στην κατάθλιψη, στη δ/χή μετατραυματικού στρες, στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, στη ψυχογενή βουλιμία, σωματοδυσμορφική δ/χή, η ινομυαλγία κ.α. Επιπλέον μπορεί να βοηθάει επικουρικά σε συνδυασμό με τη φαρμακευτική αγωγή σε περιπτώσεις διπολικής δ/χής και ψύχωσης.

Στην πορεία των ετών παρακλάδια της CBT, που συνθέτουν γνωσιακά στοιχεία με στοιχεία από άλλες σχολές όπως η ψυχοδυναμική, έχουν αναπτυχθεί προς αντιμετώπιση των διαταραχών προσωπικότητας (οριακή) όπως η Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία και η Θεραπεία Σχημάτων. Τέλος η Γνωσιακή μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο υποστήριξης ασθενών με χρόνιες νόσους όπως κάποιες μορφές καρκίνου (π.χ. μαστού), οι καρδιαγγειακές και πολλές άλλες που συσχετίζονται με αυξημένα ποσοστά στρες, άγχους και κατάθλιψης.

Είναι κατάλληλη η Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία για εσάς?

Στο ιατρείο προσφέρεται ψυχοθεραπεία από τον ψυχίατρο ή από έμπειρους συνεργάτες του εκπαιδευμένους σε διάφορες ψυχοθεραπευτικές σχολές όπως Γνωσιακή Συμπεριφορική, Ψυχοδυναμική, Ψυχαναλυτική, Σχεσιακή, Συμβουλευτική, Ψυχοεκπαίδευση.


Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ιδιώτης Ψυχίατρος & πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής. Είναι πιστοποιημένο μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και παρέχει σύγχρονες υπηρεσίες ψυχιατρικής & συνθετικής ψυχοθεραπείας στο ιατρείο του στην Αθήνα. Εκπαιδευμένος μεταξύ άλλων στην εφαρμογή της καινοτόμου θεραπείας για τις ψυχικές διαταραχές rTMS (Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός).

Ψυχοθεραπεία

Εκτός από τις πολλές κοσμοϊστορικές αλλαγές που σημειώθηκαν τον 20ο αιώνα σε όλους τους τομείς, μία ιδιαίτερη είναι η γέννηση και ανάπτυξη του κλάδου της ψυχολογίας. Πρόκειται για μία από τις επιστήμες που μελετά την ανθρώπινη φύση και ψυχοσύνθεση και έκτοτε γνωρίζει εκρηκτική εξέλιξη ως σήμερα. Οι γνώσεις που έχουμε αποκτήσει είναι σημαντικές και η ψυχοθεραπεία είναι ουσιαστικά η πρακτική εφαρμογή των γνώσεων αυτών στη θεραπεία ψυχικών διαταραχών και ψυχολογικών προβλημάτων.

Σήμερα υπάρχουν πολλές μεγάλες σχολές ψυχοθεραπείας, οι οποίες διαφέρουν στον τρόπο που προσεγγίζουν το πρόβλημα. Κάθε μία από αυτές έχει το δικό της θεωρητικό υπόβαθρο που βασίζεται σε κλινική εμπειρία και ερευνητική εργασία πολλών δεκαετιών. Κάποια κοινά στοιχεία όλων των ψυχοθεραπειών είναι :

  • Το θεραπευτικό αποτέλεσμα μεταφέρεται σε πρώτο επίπεδο μέσω της λεκτικής επικοινωνίας του θεραπευτή με το θεραπευόμενο. Ο θεραπευτής μπορεί να είναι ψυχίατρος ή ψυχολόγος και είναι εκπαιδευμένος συνήθως για αρκετά χρόνια σε μία ή περισσότερες ψυχολογικές σχολές.
  • Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία εστιάζει στον εσωτερικό (ψυχικό) κόσμο του θεραπευόμενου, που αποτελείται από σκέψεις, συναισθήματα, ένστικτα, παρορμήσεις, συγκρούσεις και εκδηλώνεται με συμπεριφορές.
  • Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία δε μεσολαβείται γρήγορα, χρειάζεται χρόνο, ο οποίος μάλιστα είναι ανάλογος της βαρύτητας και της πολυπλοκότητας της διαταραχής. Παρά ταύτα ακόμη και νωρίς κατά τη διάρκεια αυτής, δύναται ο θεραπευόμενος να βιώσει ανακούφιση και βελτίωση στα θέματά του.
  •  Όλες οι σχολές δέχονται τη βαρύνουσα σημασία της σχέσης που δημιουργείται μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου στην αποτελεσματικότητα της θεραπείας.

Η ψυχοθεραπεία στοχεύει να βοηθήσει το άτομο. Μερικά καίρια οφέλη της μπορεί να είναι :

  • Ύφεση ή/και απαλλαγή από συμπτώματα ψυχικών διαταραχών όπως π.χ. η αγχώδης διαταραχή και η κατάθλιψη
  • Ύφεση ή/και απαλλαγή από ψυχολογικές δυσκολίες που δημιουργούν δυσφορία/δυσλειτουργία
  • Καλλιέργεια της επίγνωσης και κατανόησης του τι συμβαίνει και γιατί συμβαίνει εντός του ψυχισμού (εξού και το γεγονός ότι η ψυχοθεραπεία μπορεί κάποιος να κάνει ανεξαρτήτως της ύπαρξης προβλήματος)
  • Ανάδειξη της επίδρασης του παρελθόντος, μέσω της διαμόρφωσης της προσωπικότητας και σχημάτων εαυτού από παλαιότερες εμπειρίες, στην παρούσα ψυχική κατάσταση του ατόμου
  • Ανάδειξη της επίδρασης του παρόντος στην ψυχική του κατάσταση, μέσω της αντίληψης του ατόμου για τα πράγματα γύρω του και πώς η τελευταία μπορεί να τροποποιηθεί.
  • Βελτίωση του τρόπου που το άτομο σχετίζεται με άλλους ανθρώπους είτε εντός της οικογένειας, είτε φίλους, γνωστούς, ερωτικούς συντρόφους, συναδέλφους κ.α.
  • Ενίσχυση πλευρών του εαυτού (αυτοβελτίωση), αυτοπεποίθησης, ικανότητας λήψης αποφάσεων και ωρίμανση προς μια πιο αυτόνομη προσωπικότητα.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι ατομική, οικογενειακή, ζεύγους, ομαδική. Οι σχολές ψυχοθεραπείας είναι πολλές με βασικότερες εξ’ αυτών τη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) , τη Συστημική ,τη Ψυχοδυναμική και την Ψυχαναλυτική. Παρακλάδια αυτών έχουν αναπτυχθεί και συνεχίζουν να δημιουργούνται με το πέρασμα του χρόνου. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση φαίνεται ότι θα μπορούσε να περιλαμβάνει σύνθεση στοιχείων από τις προαναφερόμενες σχολές.

Η ψυχοθεραπεία διεξάγεται υπό κάποιες συνθήκες και κανόνες σε συνεδρίες διάρκειας συνήθως 50 λεπτών. Σημαντικές συνθήκες αποτελούν η δέσμευση και η συστηματικότητα.

Σήμερα η ψυχοθεραπεία είναι πολύ πιο προσιτή σε μεγάλη μερίδα του πληθυσμού. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι όπως και τα φάρμακα έχουν διαφορετική ανταπόκριση ανάλογα με τον άνθρωπο, έτσι και η ψυχοθεραπεία. Σε κάποιους ταιριάζει η γνωσιακή, σε άλλους η ψυχοδυναμική, σε άλλους κάποια άλλη. Επιπλέον όπως και η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να μην λειτουργεί σε όλους, το ίδιο ισχύει και για την ψυχοθεραπεία. Οι βραχείες θεραπείες αποτελούν απάντηση στις επιταγές της σύγχρονης εποχής και πιο συγκεκριμένα στο κυνήγι γρήγορων λύσεων για τα πάντα. Εντούτοις η εμπειρία δείχνει συχνά ότι η αυστηρή υιοθέτηση χρονοδιαγράμματος δεν ευνοεί τη βέλτιστη ψυχοθεραπευτική αποτελεσματικότητα και το ερώτημα «πόσες συνεδρίες θα χρειαστώ» δεν μπορεί να προσδιοριστεί εξαρχής αξιόπιστα. Δεν είναι ασυνήθιστο το φαινόμενο του θεραπευόμενου που έχοντας ξεπεράσει τη διαταραχή του, επιθυμεί να συνεχίσει την ψυχοθεραπεία με αντικείμενο πλέον τη μεγαλύτερη αυτεπίγνωση και αυτοβελτίωση.

Ψυχοθεραπεία

Πολλές μελέτες καταδεικνύουν την αποτελεσματικότητα των ψυχοθεραπειών, συχνά με ίση ή και καλύτερη από αυτή των φαρμάκων. Τα οφέλη της ψυχοθεραπείας ενδέχεται για πολλούς ασθενείς να έχουν πιο μόνιμο χαρακτήρα σε σχέση με τη φαρμακευτική αγωγή, ιδίως αν η τελευταία δεν είναι μόνιμη. Πέρα από τη βελτίωση που βιώνει σταδιακά ο ασθενής, οι επιδράσεις της ψυχοθεραπείας εκδηλώνονται και σε επίπεδο εγκεφάλου με θετικές αλλαγές στη νευροδιαβίβαση και στη συνδεσιμότητα εγκεφαλικών περιοχών.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Ψυχοπιεστικά γεγονότα, στρες και κατάθλιψη

Ως ψυχοπιεστικό ορίζεται ένα ευρύ φάσμα γεγονότων ζωής που προκαλούν στρες εμπεριέχοντας δυσάρεστη ή απειλητική διεργασία, αλλά και εκείνων που προϋποθέτουν μια αλλαγή ή διακοπή συνήθων δραστηριοτήτων. Συνήθεις ψυχοπιεστικά γεγονότα που δυνητικά μπορεί να προκαλέσουν κατάθλιψη είναι :

  • Απώλεια αγαπημένου προσώπου
  • Ασθένεια
  • Χωρισμός – διακοπή σημαντικής σχέσης
  • Οικογενειακά προβλήματα
  • Οικονομικά προβλήματα
  • Τραύμα από ξαφνικό συμβάν όπως ληστεία, πυρκαγιά, κακοποίηση κ.α.
  • Γάμος – Εγκυμοσύνη – Απόκτηση παιδιού
  • Υπερβολικός φόρτος εργασίας
  • Έναρξη/απώλεια/αλλαγή εργασίας – συνταξιοδότηση
  • Αποχώρηση από γονεϊκή εστία
  • Μετανάστευση – μετακόμιση

Μεγάλου μεγέθους (32000 συμμετέχοντες) μελέτη του πανεπιστημίου του Λιβερπουλ αναδεικνύει ένα ήδη γνωστό στον πολύ κόσμο γεγονός και ένα όχι και τόσο γνωστό ακόμα:

Η επίδραση ψυχοπιεστικών γεγονότων στη ζωή του ατόμου είναι η πρωταρχική αιτία (μέσω αύξησης του στρες) ανάπτυξης καταθλιπτικής ή αγχώδους διαταραχής, ΟΜΩΣ το πώς ακριβώς το άτομο σκέφτεται και αντιμετωπίζει το εκάστοτε ψυχοπιεστικό συμβάν αποτελεί ΚΟΜΒΙΚΟ παράγοντα για το επίπεδο του άγχους ή της κατάθλιψης που θα βιώσει. Με άλλα λόγια “δεν είναι τα πράγματα που ταράζουν τους ανθρώπους, αλλά οι δοξασίες των ανθρώπων για τα πράγματα”. Πρόκειται για τη βασική αρχή της Γνωσιακής Ψυχοθεραπείας,η οποία με μεγάλη αποτελεσματικότητα εφαρμόζεται ακριβώς σε αυτές τις δύο μείζονες και συχνότερες ψυχικές διαταραχές που ασχολήθηκε η παραπάνω μελέτη. Η αλλαγή προς το λειτουργικότερο του τρόπου που βλέπουμε τα πράγματα και η άρση κάποιων γνωσιακών διαστρεβλώσεων που αλλοιώνουν προς το αρνητικότερο την εικόνα μας για τον κόσμο μπορεί να έχει απρόσμενα εντυπωσιακό θεραπευτικό αποτέλεσμα για όποιον αποφασίσει να δοκιμάσει τη γνωσιακή ψυχοθεραπεία.

Πιο αναλυτικά η ανάπτυξη κατάθλιψης περιλαμβάνει τρεις βασικούς παράγοντες :

  • Προδιαθεσικούς παράγοντες : Σχήματα ευαλωτότητας
  • Εκλυτικούς ψυχοπιεστικούς παράγοντες όπως προαναφέρθηκαν
  • Παράγοντες διαιώνισης : Πρόκειται για την αλληλεπίδραση των σχημάτων ευαλωτότητας που ένας εκλυτικός παράγων έχει ενεργοποιήσει με τα αρνητικά συναισθήματα, με τις αρνητικές “γνωσίες” όπως η αρνητική τριάδα της κατάθλιψης και με τους δυσλειτουργικούς τρόπους επεξεργασίας των πληροφοριών, δηλαδή τις γνωσιακές διαστρεβλώσεις.

Θέλωντας να ορίσουμε τα σχήματα ευαλωτότητας, πρέπει καταρχήν να εξηγήσουμε τι σημαίνει σχήμα. Σχήμα είναι μια νοητική δομή. Είναι μια νοητική δομή μέσω της οποίας το άτομο αναπαριστά στο μυαλό του το νόημα των εξωτερικών ερεθισμάτων και των προηγούμενων εμπειριών της ζωής του. Τα σχήματα ευαλωτότητας είναι δυσλειτουργικές νοητικές δομές που εγκαταστάθηκαν νωρίς στην ανάπτυξη του ατόμου λόγω πρώιμων εμπειριών και που έχουν να κάνουν με την αίσθηση της αξίας του εαυτού. Κατηγοριοποιούνται σε 2 βασικούς άξονες :

Σχήμα αυτονομίας : Αβοηθητότητα, ανεπάρκεια, αδυναμία, ανικανότητα, απουσία ελέγχου

Σχήμα κοινωνιοτροπίας : Αίσθημα απόρριψης, εγκατάλειψης, μοναξιάς, μη αρεστότητας, διαφορετικότητας

Η αρνητική “γνωσιακή τριάδα” της κατάθλιψης περιλαμβάνει 3 παραμέτρους. Κάθε μία ξεχωριστά ή και όλες μαζί δύνανται να εντοπίζονται σε κάθε ασθενή :

  • Αρνητική θεώρηση του εαυτού : είμαι άχρηστος, ανίκανος
  • Αρνητική θεώρηση του μέλλοντος : ανέλπιδο, μαύρο
  • Αρνητική θεώρηση του κόσμου : σκληρός, δύσκολος

Η γνωσιακή θεραπεία στοχεύει μακροπρόθεσμα στην αναγνώριση από τον ασθενή των υπεύθυνων για υψηλό στρες ανωτέρω παραμέτρων και επιπλέον στην αντικατάστασή τους από λειτουργικότερες γνωσίες και σχήματα. Με αυτό τον τρόπο προσδοκούμε σε καλύτερο θεραπευτικό αποτέλεσμα με μεγαλύτερη διάρκεια. Ο συνδυασμός της γνωσιακής με άλλες διαθέσιμες θεραπείες όπως η φαρμακευτική και ο επαναληπτικός διακρανιακός μαγνητικός ερεθισμός (rTMS) αξιοποιείται επίσης όποτε είναι εφικτό και σε πιο σύνθετες περιπτώσεις.

Ψυχοπιεστικά γεγονότα στρες κατάθλιψη

Πηγές :

  • Aaron T. Beck, Brian F. Shaw, A. John Rush, Gary Emery : Cognitive Therapy of Depression , The Guilford Press , 1979 , New York
  • Γιάννης Παπακώστας : Σημειώσεις Παραδόσεων Σεμιναρίου Γνωσιακής Αιγινήτειο Νοσοκομείο

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ιδιώτης Ψυχίατρος στην Αθήνα & πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής. Είναι πιστοποιημένο μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και παρέχει σύγχρονες υπηρεσίες ψυχιατρικής & συνθετικής ψυχοθεραπείας. Εκπαιδευμένος μεταξύ άλλων στην εφαρμογή της καινοτόμου θεραπείας για τις ψυχικές διαταραχές rTMS (Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός).