Το διαφορετικό και η αποδοχή

Στο πλαίσιο της κοινωνικοποίησης κάθε ανθρώπου θα μπορούσε να λεχθεί ότι υπάρχει μια εσωτερίκευση στην αντίληψη ότι το οτιδήποτε διαφορετικό είναι προβληματικό (ή δεν είναι καλό, είναι κακό). Το διαφορετικό είναι μη αποδεκτό και το προβληματικό είναι μη αποδεκτό. Έτσι δημιουργείται μια στάση μη αποδοχής και προς άλλους και προς τον εαυτό μας, όταν ερμηνεύεται το οτιδήποτε ως διαφορετικό. Η εσωτερίκευση αυτή μετατρέπεται σε  μηχανισμό καταπίεσης γιατί η θεώρηση του διαφορετικού δεν έχει να κάνει μόνο με το φύλο, το χρώμα, τη ράτσα, τη θρησκεία, τη σεξουαλική κατεύθυνση. Με πόσους μικρούς τρόπους μπορεί να διαφέρει κανείς από τους άλλους? Σχετίζεται και με κάθε σκέψη, άποψη, πεποίθηση, αντίληψη, συναίσθημα, συμπεριφορά, στοιχείο χαρακτήρα που δεν εντοπίζουμε ότι το έχουν οι γύρω μας. Κάθε τι non correct, που δε ταιριάζει με το υφιστάμενο status quo. Οι κανόνες καλής συμπεριφοράς (savoir vivre) διογκώνονται, διευρύνονται και μετατρέπονται σε ασφυκτικά δεσμά που εγκλωβίζουν. «Πρέπει να νιώθω έτσι?», «Τι θα πουν οι άλλοι?», «Μήπως είμαι προβληματικός?» είναι βασανιστικά ερωτήματα στον εσωτερικό διάλογο. Και ακολουθούν έντονα αισθήματα ντροπής και ενοχής και μια σύγκρουση, ένας εσωτερικός διχασμός μεταξύ του πρέπει και του είμαι.

Ο φόβος της απομόνωσης/μοναξιάς παραμονεύει πίσω από τη γνωστοποίηση της διαφορετικότητας. Εξίσου απειλητικός είναι και ο φόβος της αποτυχίας. Πρόκειται για ακόμη μια εσωτερικευμένη τάση στη σημερινή κοινωνία, η οπτική των πραγμάτων βάσει ενός φίλτρου προσωπικής επιτυχίας ή αποτυχίας, αφού το άτομο μέσα στην «παντοδυναμία» του μπορεί ή δεν μπορεί να ελέγχει τα πάντα. Το διαφορετικό λοιπόν δεν είναι εγγυημένο, προϋποθέτει ρίσκο και άρα ανασφάλεια. Ενώ το «ίδιο» είναι ασφαλές. Πόσοι από μας ανάμεσα σε δύο διπλανά εστιατόρια δε θα επιλέξουμε αυτό που έχει περισσότερο κόσμο («για να έχει πιο πολύ κόσμο, θα είναι καλύτερο»).

Κάποιοι δεν ξέρουν καν ότι βιώνουν αυτή τη σύγκρουση, δηλαδή μεταξύ σε αυτό που ο αληθινός εαυτός τους θα ήθελε να κάνει και μεταξύ αυτό που «πρέπει» να κάνουν. Άλλοι απωθούν και αμύνονται απέναντι στη δύσκολη αυτή κατάσταση ποικιλοτρόπως. Ο διχασμός μπορεί να δημιουργήσει δύο διαφορετικές εκφάνσεις του εαυτού, μία δημόσια και μία ιδιωτική. Η συντήρηση και των δύο είναι κοπιαστική, προκαλεί σύγχυση και συνεχή αρνητικά συναισθήματα που και αυτά χρειάζονται επιπλέον κόπο στη διαχείρισή τους.

Η εντύπωση ότι ο πραγματικός μας εαυτός δεν είναι αρκετά καλός ώστε να είναι αποδεκτός και ελεύθερος να εκφράζεται είναι μια διαρκής ανοιχτή πληγή.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Τι σημαίνει επιτυχία


“Try not to become a man of success. Rather become a man of value.”
Albert Einstein

 

Στις μέρες μας δεν υπήρχε περίπτωση να μη διαστρεβλωθεί και ο όρος επιτυχία. Στις μέρες μας που πάνω απ’όλα μπαίνει προτεραιότητα ο «θεός» του χρήματος, αναμενόμενο είναι επιτυχημένος να θεωρείται ο πιο πλούσιος και όσο περισσότερα υλικά αγαθά έχει, τόσο περισσότερο επιτυχημένος θεωρείται κάποιος από την πλειοψηφία του κόσμου. Επίσης ειδική περίπτωση είναι ο επιτυχημένος που ξεκίνησε από το μηδέν και απέκτησε με το «επιχειρηματικό του δαιμόνιο» δισεκατομμύρια.

Εκτός από το χρήμα υπάρχουν και άλλα στοιχεία που τείνουν να καθιερώνονται σήμερα ως ενδεικτικά επιτυχίας π.χ. :

• Εξουσία
• Επιρροή
• Καταγωγή από «τζάκι»
• Επαγγελματικό Πόστο/Καριέρα
• Τίτλοι
• Δημόσιες Σχέσεις
• Δημοσιότητα
• Εμφάνιση

Έτσι λοιπόν η πλειοψηφία του κόσμου θεωρεί επιτυχημένους τους ανθρώπους που κυνηγάνε διακαώς τον πλούτο και την επιρροή, την ανέλιξη στην εταιρεία, την απόκτηση τίτλων. Η θεώρηση αυτή έχει τροφοδοτηθεί και συνεχίζει να τροφοδοτείται τις τελευταίες δεκαετίες ειδικά από την πλειοψηφία των ΜΜΕ και πάντα στο πλαίσιο μιας στυγνής μονολιθικής οικονομιστικής λογικής.

Προβάλλεται η ασταμάτητη πολύωρη εργασία ως το μέγιστο κλειδί της επιτυχίας, οι δημόσιες σχέσεις ως το απαράμιλλο προσόν του επιτυχημένου μπισνεσμαν, το χτίσιμο περιουσίας ως ο απόλυτος στόχος. «12 πράγματα που οι επιτυχημένοι κάνουν διαφορετικά», «8 πράγματα που οι επιτυχημένοι κάνουν το Σαββατοκύριακο», «7 τρόποι που οι επιτυχημένοι προσεγγίζουν την εργασία τους» και άλλα τέτοια αποτελούν πηχαίους τίτλους δημοσιευμάτων στην εποχή της παγκοσμιοποίησης.
Το ερώτημα που τίθεται λοιπόν είναι αν υπάρχουν και άλλα στοιχεία που θα μπορούσαν να σημαίνουν επιτυχία. Παρακάτω αναφέρονται μερικά (και βέβαια είναι μόνο μερικά) και τίθενται στην κρίση του αναγνώστη :

• Οικογένεια με αγαστές σχέσεις μεταξύ των μελών της
• Εργασία που να προσδίδει ικανοποίηση και χαρά
• Εργασία με ομαλές συνθήκες χωρίς «ξεζούμισμα» και υπερβολικές απαιτήσεις
• Καθημερινότητα με ποικιλία δραστηριοτήτων που να γεμίζουν αρκετές από τις πτυχές της προσωπικότητας κάθε ατόμου και άντληση ευχαρίστησης από «μικροπράγματα»
• Επίτευξη στόχων μικρότερης εμβέλειας/σημαντικότητας

Κάποια άλλα ερωτήματα είναι : Tο κυνήγι της επιτυχίας θα πρέπει να είναι αυτοσκοπός ή εμμονή ή αποκλειστική προτεραιότητα και άρα αν δεν αποδώσει το κυνήγι αυτό θα πρέπει να γκρεμίζεται ο ψυχικός κόσμος του ατόμου? Γιατί η επιτυχία θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένας συμβολικός «παράδεισος» , ενώ η αποτυχία ως η «κόλαση»? Υπάρχει μόνο επιτυχία και αποτυχία με την απόλυτη έννοια των όρων? Μπορεί να υπάρχει επιτυχία σε όλους τους τομείς της ζωής? Μπορεί να υπάρχει επιτυχία σε μόνιμη βάση? Κάποιος που δεν είναι επιτυχημένος σημαίνει ότι δεν έχει αξία?
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο σκοπός του κειμένου δεν είναι να «δαιμονοποιηθεί» η επιτυχία ως πιθανός στόχος του ανθρώπου, αλλά να αναθεωρηθεί ενδεχομένως η σημασία και η ερμηνεία που δίνει η πλειοψηφία του κόσμου σε αυτήν. Φυσικά και είναι ευγενής στόχος να επιθυμεί κάποιος να επιτύχει κάτι πολύ σημαντικό στη ζωή του. Φυσικά και είναι απολύτως δικαιολογημένη η αναγνώριση κάποιων προσώπων που μέσω της δουλειάς τους ή της επιστήμης τους έχουν προσφέρει στο ανθρώπινο κοινωνικό σύνολο. Φυσικά και δεν είναι μεμπτό να διατηρεί κανείς φιλοδοξίες.
Το ζήτημα είναι ίσως αν τα αντικείμενα της επιτυχίας της σημερινής εποχής αρχίζουν και τελειώνουν σε ένα ενίοτε μη ρεαλιστικό αλλά κυριότερα σε ένα καθαρά υλιστικό-επιφανειακό-αλλοτριωτικό επίπεδο.

 

Συγγραφέας του παραπάνω κειμένου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ψυχίατρος & Ψυχοθεραπευτής. Είναι μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα.