ιδεοληψίες

Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή & Κορωνοϊός

  • από
υπάρχει μια διακριτή γραμμή που διαχωρίζει την έννοια της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής από την πιο «ψυχαναγκαστική» ευλάβεια που τηρούμε ως ανθρωπότητα πλέον συνολικά κάποιους κανόνες απολύμανσης για λόγους επιβίωσης. Οι κανόνες αυτοί είναι συγκεκριμένοι και σαφείς, αλλά ενίοτε όχι 100% επαρκείς και δε χρειάζεται να ξεπερνιούνται χάριν κάποιας τελειοθηρικής αντίληψης περί απόλυτης προστασίας.

Υπάρχει μια διακριτή γραμμή που διαχωρίζει την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή από την πιο «ψυχαναγκαστική» ευλάβεια που τηρούμε ως ανθρωπότητα πλέον συνολικά κάποιους κανόνες απολύμανσης για λόγους επιβίωσης. Οι κανόνες αυτοί είναι συγκεκριμένοι και σαφείς, αλλά ενίοτε όχι 100% επαρκείς και δε χρειάζεται να ξεπερνιούνται χάριν κάποιας τελειοθηρικής αντίληψης περί απόλυτης προστασίας.

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή είναι μια σύνθετη ψυχική διαταραχή με τρεις βασικές εκδηλώσεις, οι οποίες εμφανίζονται συνήθως για μεγάλο χρονικό διάστημα αποσπώντας πολύ χρόνο από την καθημερινότητα του ασθενή και διαταράσσοντας τη λειτουργικότητά του.

  • Ιδεοληψίες
  • Ψυχαναγκασμοί
  • Πολύ έντονο άγχος

Ορισμοί Ιδεοληψίας & Ψυχαναγκασμού : Ιδεοληψία είναι μια επαναλαμβανόμενη επίμονη σκέψη, εικόνα ή παρόρμηση που βιώνεται ως ανεπιθύμητη, απαράδεκτη εισβολή στο νου του ασθενή. Ο ασθενής αναγνωρίζει συνήθως ότι πρόκειται για υπερβολικό παράγωγο του μυαλού του*. Το αποτέλεσμα της ιδεοληψίας είναι έντονο άγχος και δυσφορία καθώς και υιοθέτηση αντισταθμιστικών νοερών πράξεων και συμπεριφορών. Αυτές ονομάζονται ψυχαναγκασμοί και έχουν το στόχο να εμποδίσουν την εμφάνιση των ιδεοληψιών. Προσωρινά αυτό γίνεται εφικτό, όμως το θέμα είναι ότι οι ιδεοληψίες επαναλαμβάνονται με αποτέλεσμα ένα συνεχή φαύλο κύκλο ιδεοληψίών και ψυχαναγκασμών.

*Στις περιπτώσεις που δε συμβαίνει αυτό έχουμε την ιδιαίτερη και βαρύτερη διαγνωστική οντότητα της ιδεοψυχαναγκαστικής ψύχωσης

Πρέπει να τονιστεί ότι ιδεοληψίες  μπορεί να εμφανίζονται στην πλειοψηφία των ανθρώπων και οι οποίες κατά το πλείστον περνάνε απαρατήρητες ή η εκτίμηση της σημασίας τους παραμένει σε φυσιολογικά πλαίσια. Η διαφοροποίηση της νοσηρής ιδεοληψίας έγκειται στη συχνότητα, τη διάρκεια, την ποσότητα, την ένταση και τον τρόπο που αντιμετωπίζονται από τον ασθενή με αντίστοιχα αρνητικά αποτελέσματα στη λειτουργικότητά του.

Πιο συγκεκριμένα, κάποια γνωρίσματα των ιδεοληψιών που τις καθιστούν νοσηρές είναι :

  • Ότι είναι απαράδεκτες, ανεπιθύμητες, επαναλαμβανόμενες, έντονα δυσφορικές, παρεισφρύουσες στη συνείδηση
  • Θεωρούνται σημαντικές από τον ασθενή και απειλητικές κατά πυρηνικών αξιών του εαυτού
  • Προκαλούν ενοχή και ντροπή
  • Οι ασθενείς τείνουν να αντιστέκονται στη νοητική παρείσφρυση, καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια να τις ελέγξουν και να τις εξουδετερώσουν

Στη διαταραχή υφέρπουν βαθύτερα σχήματα τελειοθηρίας, πίεσης για έλεγχο, υπερβολικής ευθύνης, μη ανοχής της αβεβαιότητας, καταστροφοποίησης, μαγικής σκέψης και σύντηξης σκέψης/πράξης. Τα ανωτέρω τροποποιούνται σταδιακά μέσω ψυχοθεραπείας.

Οι συχνότερες ιδεοληψίες όσον αφορά το περιεχόμενό τους είναι οι εξής :

  1. Μόλυνσης
  2. Ελέγχου
  3. Συμμετρίας και ακρίβειας
  4. Ταξινόμησης
  5. Βιαιότητας
  6. Κοινωνικά απαράδεκτης συμπεριφοράς (π.χ. σεξουαλικής φύσεως)
  7. Θρησκείας
  8. Παθολογικής αμφιβολίας
  9. Αποθησαύρισης

Οι συχνότεροι ψυχαναγκασμοί είναι οι εξής

  1. Καθαριότητας
  2. Ελέγχου
  3. Ταξινόμησης
  4. Αποθησαύρισης
  5. Επανάληψης λέξεων ή πράξεων
  6. Μετρήματος

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΔΨ) έχει συχνότητα περίπου 2,5% και παρόμοια αναλογία ανδρών/ γυναικών. Παρουσιάζει συχνή συννοσηρότητα με κατάθλιψη που μπορεί να φτάσει και  >50%, με άλλες αγχώδεις διαταραχές και κατάχρηση αλκοόλ. Η συννοσηρότητα με διάφορες διαταραχές προσωπικότητας είναι επίσης αρκετά υψηλή, όπως η συνύπαρξη με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας (20%). Στις μισές περίπου περιπτώσεις η έναρξη της διαταραχής πυροδοτείται από κάποιο ψυχοπιεστικό γεγονός και συνήθως μέχρι την ηλικία των 25 ετών, ενώ σε λιγότερες περιπτώσεις με πιθανολογούμενη ισχυρότερη γενετική συμμετοχή μπορεί να ξεκινήσει από ηλικία 10-12 ετών. Η νευροβιολογία της διαταραχής αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση για τις νευροεπιστήμες σήμερα. Εντοπίζεται δυσλειτουργία στη συνδεσιμότητα των περιοχών του μεταιχμιακού συστήματος, των βασικών γαγγλίων και του προμετωπιαίου φλοιού.

Η ΙΔΨ μέχρι πριν λίγα χρόνια εντασσόταν στις αγχώδεις διαταραχές. Πλέον στην τελευταία έκδοση του αμερικανικού ψυχιατρικού διαγνωστικού βιβλίου DSM-V, που δημοσιοποιήθηκε το 2013 κατατάσσεται σε μια ξεχωριστή κατηγορία διαταραχών που έχουν ως κοινό στοιχείο την ύπαρξη ιδεοληψιών ή/και ψυχαναγκασμών. Στην ίδια κατηγορία έχουν ενταχθεί η Σωματοδυσμορφική δ/χή, η Δ/χή Παρασυσσώρευσης, η Τριχοτιλλομανία και άλλες ψυχαναγκαστικές διαταραχές λόγω χρήσης ουσιών, φαρμάκων, σωματικών νόσων.

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή διαφέρει διαγνωστικά από την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας. Ενημερωθείτε στη σελίδα που ακολουθεί.

Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή

Η θεραπεία της ΙΔΨ αποτελεί συχνά πρόκληση καθώς η διαταραχή ενίοτε αποδεικνύεται ιδιαίτερα ανθεκτική. Γι’ αυτό και η έγκαιρη αναζήτηση θεραπείας από ψυχίατρο ή ψυχολόγο λιγότερο συχνά έχει σημασία για την αποτελεσματικότητα. Θέση στη θεραπεία της έχουν κυρίως τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα SSRIs και η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) παρακλάδι της οποίας αποτελεί και η ERP (συμπεριφορική μέθοδος με βασικό στοιχείο τη συστηματική έκθεση). Σε κάποιες περιπτώσεις μπορούν να εφαρμοστούν συνθετικές ψυχοθεραπευτικές μέθοδοι. Συχνά χρειάζεται συνδυασμός φαρμάκων και από άλλες κατηγορίες, ώστε να υπάρξει ικανοποιητικό αποτέλεσμα.

Επίσης σε κάποιες περιπτώσεις επιλογή μπορεί να είναι το rTMS, μία νέα μέθοδος θεραπείας που βασίζεται στην εφαρμογή μαγνητικού πεδίου στον εγκέφαλο. Περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ. Σε ορισμένες πολύ βαριές περιπτώσεις εφαρμόζεται στο εξωτερικό, αλλά και στην Ελλάδα πρόσφατα η μέθοδος του εν τω βάθει εγκεφαλικού ερεθισμού (Deep Brain Stimulation, DBS). Γενικά η ΙΔΨ μπορεί να ποικίλλει σε βαρύτητα από ήπια, μεσαία ως πολύ βαριά, οπότε αναλόγως αξιοποιούμε και τις θεραπευτικές προσεγγίσεις.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Ροή της σκέψης & παρεμβολές : Μια άλλη οπτική του φαινομένου των ιδεοληψιών

Ροή της σκέψης & παρεμβολές : Μια άλλη οπτική του φαινομένου των ιδεοληψιών

Ο ανθρώπινος νους είναι ένα πολύπλοκο μωσαϊκό από σκέψεις, εικόνες, συναισθήματα, παρορμήσεις, αισθήσεις. Στο πλαίσιο της (ατέρμονης) προσπάθειας διαλεύκανσης του μηχανισμού εμφάνισης και των αλληλεπιδράσεων των παραπάνω, είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι η ροή της ανθρώπινης σκέψης δεν ακολουθεί πάντα ένα λογικό και σκόπιμο μονοπάτι. Στην πραγματικότητα οι ανεπιθύμητες παρεμβολές σε αυτήν είναι συχνές και γίνονται εμπόδιο στην ικανότητά μας για παραγωγική σκέψη και απόδοση.