ψυχοθεραπεία

Αν και η χώρα μας με το εξαιρετικό της κλίμα συμβάλλει αποτρεπτικά, η σταδιακή μετάβαση σε φθινοπωρινό καιρό φέρνει στο προσκήνιο την πιθανότητα εμφάνισης εποχικής κατάθλιψης (Seasonal Affective Disorder, SAD). Επιπλέον, η βασική μη φαρμακευτική θεραπεία της SAD είναι η ΦΩΤΟΘΕΡΑΠΕΙΑ, η οποία είναι άμεση διαθέσιμη στο Smart CNS Center

Εποχική Κατάθλιψη

Κατά την έλευση του χειμώνα, όπου η μέρα μικραίνει και το τοπίο γίνεται σκοτεινό συχνά πιάνουμε τον εαυτό μας να αισθανόμαστε μια ήπια μελαγχολία ή κουραζόμαστε πιο εύκολα (“winter blues”). Για ένα μέρος των ανθρώπων όμως, δεν αποτελεί απλώς μια «φάση», καθώς εκδηλώνουν μια παθολογική κατάσταση που ονομάζεται Εποχική Κατάθλιψη – Seasonal Affective Disorder (SAD).

Η SAD αποτελεί μορφή κατάθλιψης στην οποία η έναρξη των καταθλιπτικών συμπτωμάτων συνδέεται με την εναλλαγή των εποχών και τις μεταβολές του ηλιακού φωτός. Ιδιαιτέρως, το τέλος του φθινοπώρου – η αρχή του χειμώνα φαίνεται να είναι η κύρια περίοδος που εμφανίζεται η συγκεκριμένη διαταραχή και παρατηρείται ύφεση την άνοιξη και το καλοκαίρι.

Τα αίτια της εποχικής κατάθλιψης παραμένουν άγνωστα. Εντούτοις, έχουν βρεθεί κάποιες βιολογικές ενδείξεις: δυσλειτουργία στη νευροδιαβίβαση της σεροτονίνης, η οποία ως γνωστόν εμπλέκεται στη ρύθμιση της διάθεσης και αυξημένη παραγωγή μελατονίνης, μιας ορμόνης που εκλύεται όταν πέφτει το σκοτάδι και προωθεί την έλευση του ύπνου. Ο συνδυασμός των παραπάνω διαταράσσει τους κιρκάδιους ρυθμούς και την προσαρμογή του ατόμου στις αλλαγές του φωτός και των εποχών. Τέλος, η μειωμένη παραγωγή βιταμίνης D, που παρατηρείται σε άτομα με εποχιακή κατάθλιψη μπορεί να σχετίζεται με καταθλιπτικά συμπτώματα.

Τα συμπτώματα για την εμφάνιση εποχικής κατάθλιψης τον χειμώνα συμπεριλαμβάνουν: χαμηλή ενέργεια, υπερυπνία, υπερκατανάλωση τροφής, αύξηση βάρους, έντονη επιθυμία για υδατάνθρακες, κοινωνική απόσυρση. Ενώ, για την εμφάνιση εποχιακής κατάθλιψης τους θερινούς μήνες, η οποία είναι πιο σπάνια, συμπεριλαμβάνονται: μείωση της όρεξης και απώλεια βάρους, αυπνία, άγχος, ανησυχία, αναστάτωση (agitation), ως και επεισόδια βίαιης συμπεριφοράς.

Για τη συγκεκριμένη διάγνωση πρέπει να έχουν εμφανιστεί καταθλιπτικά επεισόδια με εποχικό μοτίβο για τουλάχιστον δύο χρόνια και τα οποία να υπερτερούν σε αριθμό των μη εποχικών καταθλιπτικών επεισοδίων αν αυτά υπάρχουν κατά τη διάρκεια της ζωής. Σε αυξημένο κίνδυνο φαίνεται να βρίσκονται οι νέοι, οι γυναίκες, οι κάτοικοι χωρών που έχουν μεγάλη απόσταση από τον ισημερινό και όσοι έχουν ιστορικό κατάθλιψης ή διπολικής διαταραχής.

Αντιμετώπιση

  1. Λήψη αντικαταθλιπτικής αγωγής: Η κλασική θεραπευτική προσέγγιση με αποτελεσματικότητα σε πολλούς όχι όμως σε όλους.
  2. Φωτοθεραπεία: Αφορά την έκθεση σε τεχνητό έντονο φως, το οποίο μοιάζει με το ηλιακό φως με σκοπό να αντικατασταθεί η χαμένη έκθεση σε αυτό, οδηγώντας στην αποκατάσταση των κιρκάδιων κύκλων.
  3. Βιταμίνη D: Καθώς οι ασθενείς με εποχική κατάθλιψη εμφανίζουν χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D, τους δίδονται συμπληρώματα, τα οποία είναι χρήσιμα, αλλά έως σήμερα δεν θεωρούνται επαρκή θεραπεία για την Εποχική Κατάθλιψη.
  4. Ψυχοθεραπεία: Όπως και σε πολλές άλλες διαταραχές η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία έχει σημαντική συμβολή, λειτουργώντας μάλιστα πολλές φορές προληπτικά στις υποτροπές.

Πηγές:

Melrose, S. (2015). Seasonal affective disorder: an overview of assessment and treatment approaches. Depression research and treatment2015.

Nimh.nih.gov. 2020. NIMH » Seasonal Affective Disorder. [online]

Ντουρακοπούλου Σαββίνα Ψυχολόγος

Επιμέλεια : Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Στο Smart CNS Center εφαρμόζεται η φωτοθεραπεία για τη θεραπεία της εποχικής κατάθλιψης και άλλων διαταραχών. Ενημερωθείτε για τη νέα αυτή δυνατότητα.

ΦΩΤΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

Εποχική Κατάθλιψη

Αλλαγή διεύθυνσης ιατρείου Ψυχίατρος Αθήνα

Αλλαγή διεύθυνσης ιατρείου Ψυχίατρος Αθήνα

Με ιδιαίτερη χαρά ανακοινώνεται ότι το ιατρείο μας (Ψυχίατρος Αθήνα) λειτουργεί πλέον σε νέο μεγαλύτερο χώρο στα Ιλίσια. Η μετάβαση αυτή αποτελεί το πρώτο βήμα… Περισσότερα »Αλλαγή διεύθυνσης ιατρείου Ψυχίατρος Αθήνα

Ψυχοθεραπεία στη φύση

Ψυχοθεραπεία στη φύση

Εκμεταλλευτείτε όσο μπορείτε την περίοδο αυτή για να βρεθείτε κοντά στη φύση. Η επαφή με τη φύση ενδείκνυται ανεπιφύλακτα ως προσθήκη σε κάθε είδους θεραπεία φαρμακευτική ή ψυχοθεραπευτική, αλλά και για όλους τους υπόλοιπους ως μια ψυχική τόνωση και ανανέωση. Θάλασσα, γη, πράσινο, ουρανός, δημιουργούν ηρεμία και ανανεώνουν τις αισθητικές λειτουργίες της όρασης (υπέροχα τοπία), της ακοής (ήχοι από έντομα, πουλιά, κύμα, αέρας), της όσφρησης (μυρωδιές του δάσους, της θάλασσας), της αφής (αεράκι, νερό, άμμος, πευκοβελόνες) και τέλος της γεύσης με φανταστικά τοπικά και μη εδέσματα που μπορεί κανείς να βρει σε διάφορες εξοχικές τοποθεσίες. Το μυαλό καθαρίζει, η συγκέντρωση βελτιώνεται και για λίγο εστιάζει ίσως σε πιο σημαντικά πράγματα. Ο εγωισμός προσωρινά μειώνεται και παράλληλα η ψυχική πίεση που προκαλεί.

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή είναι μια σύνθετη ψυχική διαταραχή με τρεις βασικές εκδηλώσεις, οι οποίες εμφανίζονται συνήθως για μεγάλο χρονικό διάστημα αποσπώντας πολύ χρόνο από την καθημερινότητα του ασθενή και διαταράσσοντας τη λειτουργικότητά του.

  • Ιδεοληψίες
  • Ψυχαναγκασμοί
  • Πολύ έντονο άγχος

Ορισμοί Ιδεοληψίας & Ψυχαναγκασμού : Ιδεοληψία είναι μια επαναλαμβανόμενη επίμονη σκέψη, εικόνα ή παρόρμηση που βιώνεται ως ανεπιθύμητη, απαράδεκτη εισβολή στο νου του ασθενή. Ο ασθενής αναγνωρίζει συνήθως ότι πρόκειται για υπερβολικό παράγωγο του μυαλού του*. Το αποτέλεσμα της ιδεοληψίας είναι έντονο άγχος και δυσφορία καθώς και υιοθέτηση αντισταθμιστικών νοερών πράξεων και συμπεριφορών. Αυτές ονομάζονται ψυχαναγκασμοί και έχουν το στόχο να εμποδίσουν την εμφάνιση των ιδεοληψιών. Προσωρινά αυτό γίνεται εφικτό, όμως το θέμα είναι ότι οι ιδεοληψίες επαναλαμβάνονται με αποτέλεσμα ένα συνεχή φαύλο κύκλο ιδεοληψίών και ψυχαναγκασμών.

*Στις περιπτώσεις που δε συμβαίνει αυτό έχουμε την ιδιαίτερη και βαρύτερη διαγνωστική οντότητα της ιδεοψυχαναγκαστικής ψύχωσης

Πρέπει να τονιστεί ότι ιδεοληψίες  μπορεί να εμφανίζονται στην πλειοψηφία των ανθρώπων και οι οποίες κατά το πλείστον περνάνε απαρατήρητες ή η εκτίμηση της σημασίας τους παραμένει σε φυσιολογικά πλαίσια. Η διαφοροποίηση της νοσηρής ιδεοληψίας έγκειται στη συχνότητα, τη διάρκεια, την ποσότητα, την ένταση και τον τρόπο που αντιμετωπίζονται από τον ασθενή με αντίστοιχα αρνητικά αποτελέσματα στη λειτουργικότητά του.

Πιο συγκεκριμένα, κάποια γνωρίσματα των ιδεοληψιών που τις καθιστούν νοσηρές είναι :

  • Ότι είναι απαράδεκτες, ανεπιθύμητες, επαναλαμβανόμενες, έντονα δυσφορικές, παρεισφρύουσες στη συνείδηση
  • Θεωρούνται σημαντικές από τον ασθενή και απειλητικές κατά πυρηνικών αξιών του εαυτού
  • Προκαλούν ενοχή και ντροπή
  • Οι ασθενείς τείνουν να αντιστέκονται στη νοητική παρείσφρυση, καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια να τις ελέγξουν και να τις εξουδετερώσουν

Στη διαταραχή υφέρπουν βαθύτερα σχήματα τελειοθηρίας, πίεσης για έλεγχο, υπερβολικής ευθύνης, μη ανοχής της αβεβαιότητας, καταστροφοποίησης, μαγικής σκέψης και σύντηξης σκέψης/πράξης. Τα ανωτέρω τροποποιούνται σταδιακά μέσω ψυχοθεραπείας.

Οι συχνότερες ιδεοληψίες όσον αφορά το περιεχόμενό τους είναι οι εξής :

  1. Μόλυνσης
  2. Ελέγχου
  3. Συμμετρίας και ακρίβειας
  4. Ταξινόμησης
  5. Βιαιότητας
  6. Κοινωνικά απαράδεκτης συμπεριφοράς (π.χ. σεξουαλικής φύσεως)
  7. Θρησκείας
  8. Παθολογικής αμφιβολίας
  9. Αποθησαύρισης

Οι συχνότεροι ψυχαναγκασμοί είναι οι εξής

  1. Καθαριότητας
  2. Ελέγχου
  3. Ταξινόμησης
  4. Αποθησαύρισης
  5. Επανάληψης λέξεων ή πράξεων
  6. Μετρήματος

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΔΨ) έχει συχνότητα περίπου 2,5% και παρόμοια αναλογία ανδρών/ γυναικών. Παρουσιάζει συχνή συννοσηρότητα με κατάθλιψη που μπορεί να φτάσει και  >50%, με άλλες αγχώδεις διαταραχές και κατάχρηση αλκοόλ. Η συννοσηρότητα με διάφορες διαταραχές προσωπικότητας είναι επίσης αρκετά υψηλή, όπως η συνύπαρξη με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας (20%). Στις μισές περίπου περιπτώσεις η έναρξη της διαταραχής πυροδοτείται από κάποιο ψυχοπιεστικό γεγονός και συνήθως μέχρι την ηλικία των 25 ετών, ενώ σε λιγότερες περιπτώσεις με πιθανολογούμενη ισχυρότερη γενετική συμμετοχή μπορεί να ξεκινήσει από ηλικία 10-12 ετών. Η νευροβιολογία της διαταραχής αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση για τις νευροεπιστήμες σήμερα. Εντοπίζεται δυσλειτουργία στη συνδεσιμότητα των περιοχών του μεταιχμιακού συστήματος, των βασικών γαγγλίων και του προμετωπιαίου φλοιού.

Η ΙΔΨ μέχρι πριν λίγα χρόνια εντασσόταν στις αγχώδεις διαταραχές. Πλέον στην τελευταία έκδοση του αμερικανικού ψυχιατρικού διαγνωστικού βιβλίου DSM-V, που δημοσιοποιήθηκε το 2013 κατατάσσεται σε μια ξεχωριστή κατηγορία διαταραχών που έχουν ως κοινό στοιχείο την ύπαρξη ιδεοληψιών ή/και ψυχαναγκασμών. Στην ίδια κατηγορία έχουν ενταχθεί η Σωματοδυσμορφική δ/χή, η Δ/χή Παρασυσσώρευσης, η Τριχοτιλλομανία και άλλες ψυχαναγκαστικές διαταραχές λόγω χρήσης ουσιών, φαρμάκων, σωματικών νόσων.

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή διαφέρει διαγνωστικά από την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας. Ενημερωθείτε στη σελίδα που ακολουθεί.

Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή

Η θεραπεία της ΙΔΨ αποτελεί συχνά πρόκληση καθώς η διαταραχή ενίοτε αποδεικνύεται ιδιαίτερα ανθεκτική. Γι’ αυτό και η έγκαιρη αναζήτηση θεραπείας από ψυχίατρο ή ψυχολόγο λιγότερο συχνά έχει σημασία για την αποτελεσματικότητα. Θέση στη θεραπεία της έχουν κυρίως τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα SSRIs και η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) παρακλάδι της οποίας αποτελεί και η ERP (συμπεριφορική μέθοδος με βασικό στοιχείο τη συστηματική έκθεση). Σε κάποιες περιπτώσεις μπορούν να εφαρμοστούν συνθετικές ψυχοθεραπευτικές μέθοδοι. Συχνά χρειάζεται συνδυασμός φαρμάκων και από άλλες κατηγορίες, ώστε να υπάρξει ικανοποιητικό αποτέλεσμα.

Επίσης σε κάποιες περιπτώσεις επιλογή μπορεί να είναι το rTMS, μία νέα μέθοδος θεραπείας που βασίζεται στην εφαρμογή μαγνητικού πεδίου στον εγκέφαλο. Περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ. Σε ορισμένες πολύ βαριές περιπτώσεις εφαρμόζεται στο εξωτερικό, αλλά και στην Ελλάδα πρόσφατα η μέθοδος του εν τω βάθει εγκεφαλικού ερεθισμού (Deep Brain Stimulation, DBS). Γενικά η ΙΔΨ μπορεί να ποικίλλει σε βαρύτητα από ήπια, μεσαία ως πολύ βαριά, οπότε αναλόγως αξιοποιούμε και τις θεραπευτικές προσεγγίσεις.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Η Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεία εφαρμόζει τις πιο σύγχρονες ψυχαναλυτικές θεωρίες δίνοντας έμφαση στην δόμηση και την ποιότητα της θεραπευτικής σχέσης, καθώς η ίδια η θεραπευτική σχέση χρησιμοποιείται στην θεραπεία ως βιωματικό εργαλείο κατανόησης των διαπροσωπικών δυσκολιών του εκάστοτε θεραπευόμενου, των ψυχοσωματικών του εκδηλώσεων αλλά και οποιασδήποτε άλλης συνθήκης ή γεγονότος αντιλαμβάνεται ως πρόβλημα στην ζωή του.

Η ιστορία και το παρελθόν του ατόμου κατέχει κεντρικό ρόλο σε αυτή την μορφή ψυχοθεραπείας, όχι μόνο ως πηγή τραυματικών μνημών ή αναζήτησης βαθύτερων αιτιών, αλλά κυρίως ως πολύτιμη πηγή γνώσης για να κατανοήσουμε τα τωρινά προβλήματα και την παρουσία της παρελθούσας εμπειρίας στο εδώ και τώρα της θεραπείας.

Το άτομο σταδιακά αρχίζει να κατανοεί και να συνδέει τα συναισθήματα, τις σκέψεις και την συμπεριφορά του ως αποτέλεσμα των σχέσεων στις οποίες ανατράφηκε, της σχέσης με τον εαυτό του και τους άλλους. Επίσης, αποκτά πρόσβαση σε ψυχικές διεργασίες που επηρεάζονται από το ασυνείδητο, συνειδητοποιώντας ότι για όλες τις δυσκολίες του υπάρχουν απαντήσεις και λύσεις εντός του.

Ο ψυχαναλυτικός θεραπευτής είναι ενεργός και παρών στον διάλογο και την διάδραση με τον θεραπευόμενο, χωρίς όμως να προβαίνει σε τεχνικές, καθοδήγηση και παροχή συμβουλών. Αντίθετα, επειδή εμπιστεύεται την ικανότητα του κάθε ατόμου να βρει τον δικό του τρόπο να ζει καλύτερα και την σημασία που έχει ο χρόνος στην ψυχική ανάπτυξη, απομακρύνεται από θέσεις αυθεντίας, εξουσίας ή του ειδικού που μόνο αυτός γνωρίζει. Συμπορεύεται με το άτομο στο ταξίδι της αυτογνωσίας του και συμβάλλει σε αυτό με την σταθερή του παρουσία και την αφοσίωση του στο θεραπευτικό έργο. Τέλος, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία απευθύνεται σε όλους. Χρειάζεται περισσότερο χρόνο από τις βραχυπρόθεσμες μορφές ψυχοθεραπείας γιατί προσφέρει βαθιά επίγνωση και όχι πρόσκαιρες λύσεις. Για παράδειγμα, δεν αρκεί μόνο να υποχωρήσει το άγχος αλλά να μην επανέλθει αργότερα. Αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο εάν ανακαλύψουμε τις ρίζες του.

Αγγελική Τσίκλη

Ψυχολόγος ΑΠΘ, Ψυχοθεραπευτρια ειδικευμένη στην Σχεσιακή Ψυχανάλυση, Ομαδική Θεραπεύτρια (Διαπροσωπικό μοντέλο Irvin Yalom), Ιδρυτικό & Τακτικό Μέλος και Διδάσκουσα του Ινστιτούτου Σχεσιακής & Ομαδικής Ψυχοθεραπειας, Υποψήφια Ψυχαναλύτρια της Μοντέρνας Ψυχανάλυσης (Tampa bay Psychoanalytic Institute, Florida,USA)

Ψυχοθεραπεία

Εκτός από τις πολλές κοσμοϊστορικές αλλαγές που σημειώθηκαν τον 20ο αιώνα σε όλους τους τομείς, μία ιδιαίτερη είναι η γέννηση και ανάπτυξη του κλάδου της ψυχολογίας. Πρόκειται για μία από τις επιστήμες που μελετά την ανθρώπινη φύση και ψυχοσύνθεση και έκτοτε γνωρίζει εκρηκτική εξέλιξη ως σήμερα. Οι γνώσεις που έχουμε αποκτήσει είναι σημαντικές και η ψυχοθεραπεία είναι ουσιαστικά η πρακτική εφαρμογή των γνώσεων αυτών στη θεραπεία ψυχικών διαταραχών και ψυχολογικών προβλημάτων.

Σήμερα υπάρχουν πολλές μεγάλες σχολές ψυχοθεραπείας, οι οποίες διαφέρουν στον τρόπο που προσεγγίζουν το πρόβλημα. Κάθε μία από αυτές έχει το δικό της θεωρητικό υπόβαθρο που βασίζεται σε κλινική εμπειρία και ερευνητική εργασία πολλών δεκαετιών. Κάποια κοινά στοιχεία όλων των ψυχοθεραπειών είναι :

  • Το θεραπευτικό αποτέλεσμα μεταφέρεται σε πρώτο επίπεδο μέσω της λεκτικής επικοινωνίας του θεραπευτή με το θεραπευόμενο. Ο θεραπευτής μπορεί να είναι ψυχίατρος ή ψυχολόγος και είναι εκπαιδευμένος συνήθως για αρκετά χρόνια σε μία ή περισσότερες ψυχολογικές σχολές.
  • Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία εστιάζει στον εσωτερικό (ψυχικό) κόσμο του θεραπευόμενου, που αποτελείται από σκέψεις, συναισθήματα, ένστικτα, παρορμήσεις, συγκρούσεις και εκδηλώνεται με συμπεριφορές.
  • Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία δε μεσολαβείται γρήγορα, χρειάζεται χρόνο, ο οποίος μάλιστα είναι ανάλογος της βαρύτητας και της πολυπλοκότητας της διαταραχής. Παρά ταύτα ακόμη και νωρίς κατά τη διάρκεια αυτής, δύναται ο θεραπευόμενος να βιώσει ανακούφιση και βελτίωση στα θέματά του.
  •  Όλες οι σχολές δέχονται τη βαρύνουσα σημασία της σχέσης που δημιουργείται μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου στην αποτελεσματικότητα της θεραπείας.

Η ψυχοθεραπεία στοχεύει να βοηθήσει το άτομο. Μερικά καίρια οφέλη της μπορεί να είναι :

  • Ύφεση ή/και απαλλαγή από συμπτώματα ψυχικών διαταραχών όπως π.χ. η αγχώδης διαταραχή και η κατάθλιψη
  • Ύφεση ή/και απαλλαγή από ψυχολογικές δυσκολίες που δημιουργούν δυσφορία/δυσλειτουργία
  • Καλλιέργεια της επίγνωσης και κατανόησης του τι συμβαίνει και γιατί συμβαίνει εντός του ψυχισμού (εξού και το γεγονός ότι η ψυχοθεραπεία μπορεί κάποιος να κάνει ανεξαρτήτως της ύπαρξης προβλήματος)
  • Ανάδειξη της επίδρασης του παρελθόντος, μέσω της διαμόρφωσης της προσωπικότητας και σχημάτων εαυτού από παλαιότερες εμπειρίες, στην παρούσα ψυχική κατάσταση του ατόμου
  • Ανάδειξη της επίδρασης του παρόντος στην ψυχική του κατάσταση, μέσω της αντίληψης του ατόμου για τα πράγματα γύρω του και πώς η τελευταία μπορεί να τροποποιηθεί.
  • Βελτίωση του τρόπου που το άτομο σχετίζεται με άλλους ανθρώπους είτε εντός της οικογένειας, είτε φίλους, γνωστούς, ερωτικούς συντρόφους, συναδέλφους κ.α.
  • Ενίσχυση πλευρών του εαυτού (αυτοβελτίωση), αυτοπεποίθησης, ικανότητας λήψης αποφάσεων και ωρίμανση προς μια πιο αυτόνομη προσωπικότητα.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι ατομική, οικογενειακή, ζεύγους, ομαδική. Οι σχολές ψυχοθεραπείας είναι πολλές με βασικότερες εξ’ αυτών τη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) , τη Συστημική ,τη Ψυχοδυναμική και την Ψυχαναλυτική. Παρακλάδια αυτών έχουν αναπτυχθεί και συνεχίζουν να δημιουργούνται με το πέρασμα του χρόνου. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση φαίνεται ότι θα μπορούσε να περιλαμβάνει σύνθεση στοιχείων από τις προαναφερόμενες σχολές.

Η ψυχοθεραπεία διεξάγεται υπό κάποιες συνθήκες και κανόνες σε συνεδρίες διάρκειας συνήθως 50 λεπτών. Σημαντικές συνθήκες αποτελούν η δέσμευση και η συστηματικότητα.

Σήμερα η ψυχοθεραπεία είναι πολύ πιο προσιτή σε μεγάλη μερίδα του πληθυσμού. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι όπως και τα φάρμακα έχουν διαφορετική ανταπόκριση ανάλογα με τον άνθρωπο, έτσι και η ψυχοθεραπεία. Σε κάποιους ταιριάζει η γνωσιακή, σε άλλους η ψυχοδυναμική, σε άλλους κάποια άλλη. Επιπλέον όπως και η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να μην λειτουργεί σε όλους, το ίδιο ισχύει και για την ψυχοθεραπεία. Οι βραχείες θεραπείες αποτελούν απάντηση στις επιταγές της σύγχρονης εποχής και πιο συγκεκριμένα στο κυνήγι γρήγορων λύσεων για τα πάντα. Εντούτοις η εμπειρία δείχνει συχνά ότι η αυστηρή υιοθέτηση χρονοδιαγράμματος δεν ευνοεί τη βέλτιστη ψυχοθεραπευτική αποτελεσματικότητα και το ερώτημα «πόσες συνεδρίες θα χρειαστώ» δεν μπορεί να προσδιοριστεί εξαρχής αξιόπιστα. Δεν είναι ασυνήθιστο το φαινόμενο του θεραπευόμενου που έχοντας ξεπεράσει τη διαταραχή του, επιθυμεί να συνεχίσει την ψυχοθεραπεία με αντικείμενο πλέον τη μεγαλύτερη αυτεπίγνωση και αυτοβελτίωση.

Ψυχοθεραπεία

Πολλές μελέτες καταδεικνύουν την αποτελεσματικότητα των ψυχοθεραπειών, συχνά με ίση ή και καλύτερη από αυτή των φαρμάκων. Τα οφέλη της ψυχοθεραπείας ενδέχεται για πολλούς ασθενείς να έχουν πιο μόνιμο χαρακτήρα σε σχέση με τη φαρμακευτική αγωγή, ιδίως αν η τελευταία δεν είναι μόνιμη. Πέρα από τη βελτίωση που βιώνει σταδιακά ο ασθενής, οι επιδράσεις της ψυχοθεραπείας εκδηλώνονται και σε επίπεδο εγκεφάλου με θετικές αλλαγές στη νευροδιαβίβαση και στη συνδεσιμότητα εγκεφαλικών περιοχών.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Χρόνιες παθήσεις & κατάθλιψη

χρόνιες παθήσεις

Πολλαπλές έρευνες έχουν δείξει τη συσχέτιση της χρόνιας νόσου με αυξημένο σωματικό και ψυχικό στρες και υψηλότερη συχνότητα ψυχικών διαταραχών, κυρίως τύπου άγχους και κατάθλιψης στους αντίστοιχους πληθυσμούς. Τα δεδομένα αυτά είναι αδιαμφισβήτητα και θα πρέπει να αποτελούν μέρος της διαχείρισης της χρόνιας νόσου από τα συστήματα υγείας.

Θεραπεία αγχώδους διαταραχής

Πριν ξεκινήσουμε το κυρίως άρθρο να αναφέρουμε ότι οι αναγνώστες μπορούν να ανατρέξουν σε αξιόπιστη ενημέρωση περί του άγχους και της αγχώδους διαταραχής γενικά και ειδικά σε συνδέσμους εντός του κυρίου άρθρου.

Δύο παραμένουν οι πιο βασικές προσεγγίσεις στη θεραπεία άγχους – αγχώδους διαταραχής και αυτές είναι η φαρμακευτική αγωγή και η ψυχοθεραπεία.

Τα φάρμακα είναι συνήθως η πιο σύντομη και οικονομική οδός προς την ύφεση του άγχους. Τα φάρμακα δρουν στον εγκέφαλο σε περιοχές σχετικές με το συναίσθημα και έχουν καλά ποσοστά αποτελεσματικότητας αντιμετωπίζοντας το σύμπτωμα. Τα συστήματα σεροτονίνης, νοραδρεναλίνης,ισταμίνης, ντοπαμίνης και GABA είναι οι κύριοι στόχοι της υπάρχουσας φαρμακοθεραπείας. Η λήψη του φαρμάκου πρέπει να έχει διάρκεια μηνών και η διακοπή του συνήθως δε φέρει άμεση επανεμφάνιση του συμπτώματος.

Το πλεονέκτημα της εξοικονόμησης χρόνου και χρήματος όμως δεν κερδίζεται πάντα. Ορισμένες περιπτώσεις είναι πιο σύνθετες λόγω βαρύτητας, χρονιότητας, συννοσηρότητας, βιολογικής ευαλωτότητας, χαρακτηριστικών προσωπικότητας, ψυχοπιεστικού περιβάλλοντος. Τότε η θεραπεία άγχους γίνεται πιο σύνθετη, μακροπρόθεσμη, οι υποτροπές μπορεί να έρχονται πιο συχνά και η αποτελεσματικότητα των φαρμάκων μειώνεται. Η διαχείριση της αγωγής με στόχο τη βελτίωση, αν και δυσκολότερη, είναι ακόμη κι έτσι εφικτή με τους ανάλογους συμβιβασμούς.

Φάρμακα & Μηχανισμοί Δράσης

Σε αυτές τις περιπτώσεις επεισέρχεται η οδός της ψυχοθεραπείας. Ούτως ή άλλως ο άνθρωπος που επιθυμεί να αντιμετωπίσει όσο πιο ριζικά και μόνιμα το άγχος του έχει μπροστά του αυτή την επιλογή. Η ψυχοθεραπεία αντιμετωπίζει το άγχος σε διάφορα επίπεδα, τόσο στο εδώ και τώρα τροποποιώντας τους δυσλειτουργικούς τρόπους σκέψης και μάθησης που διαιωνίζουν το άγχος όσο και στο παρελθόν αναδεικνύοντας πιο πυρηνικά ζητήματα, δυσλειτουργικές σχέσεις, διαπροσωπικές δυσκολίες, τραύματα, βαθύτερα άγχη και τις συνδέσεις τους με το παρόν. Η ψυχοθεραπεία βοηθά το άτομο να αποκτήσει μια διαφορετική επίγνωση του εαυτού του και να μπορέσει να λειτουργήσει βελτιωμένα και σε μεγαλύτερη μεν, πιο ρεαλιστική δε, σύνδεση με τις επιθυμίες του.

Υπάρχουν πολλές σχολές ψυχοθεραπείας. Κυρίαρχη θέση στη θεραπεία άγχους έχει τις τελευταίες 3 δεκαετίες τουλάχιστον η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία με βασικό πλεονέκτημα την ίδια της τη φιλοσοφία, αλλά και τη βραχεία της διάρκεια. Η πιο παραδοσιακή σχολή είναι φυσικά η ψυχοδυναμική-ψυχαναλυτική, η οποία έχει υποστεί μεγάλες αλλαγές και διασπάσεις από την ίδρυσή της (Freud). Οι πιο μοντέρνες εκδοχές της ψυχοδυναμικής θεραπείας σήμερα αποτελούν καλή επιλογή για τη θεραπεία άγχους ειδικά σε περιπτώσεις σύνθετες όπως περιγράφηκε πιο πάνω.

Η σύνθεση στοιχείων από διάφορες σχολές πιθανώς να είναι η πιο ολοκληρωμένη επιλογή (μία εξ’ αυτών είναι η θεραπεία σχημάτων). Στην ψυχοθεραπεία έχει κανείς την ευκαιρία να επεξεργαστεί πυρηνικά άγχη όπως το άγχος υγείας και θανάτου, τελειομανίας και παντοδυναμίας, κοινωνικής αποδοχής και επιτυχίας, ελέγχου, λόγω ενδοψυχικής σύγκρουσης κ.α.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι όπως και τα φάρμακα έχουν διαφορετική ανταπόκριση ανάλογα με τον άνθρωπο, έτσι και η ψυχοθεραπεία. Σε κάποιους ταιριάζει η γνωσιακή, σε άλλους η ψυχοδυναμική, σε άλλους κάποια άλλη. Οι βραχείες θεραπείες αποτελούν απάντηση στις επιταγές της σύγχρονης εποχής, στην οποία χρόνος και χρήμα λαμβάνουν υψηλή προτεραιότητα για το μέσο άνθρωπο.

Εντούτοις η εμπειρία δείχνει συχνά ότι η αυστηρή υιοθέτηση χρονοδιαγράμματος δεν ευνοεί τη βέλτιστη ψυχοθεραπευτική αποτελεσματικότητα και το ερώτημα “πόσες συνεδρίες θα χρειαστώ” δεν μπορεί να προσδιοριστεί εξαρχής αξιόπιστα. Δεν είναι ασυνήθιστο το φαινόμενο του θεραπευόμενου που έχοντας ξεπεράσει τη διαταραχή του, επιθυμεί να συνεχίσει την ψυχοθεραπεία με αντικείμενο πλέον τη μεγαλύτερη αυτεπίγνωση και αυτοβελτίωση.

Ψυχιατρική και ψυχοθεραπεία : Μια οπτική

Νέες επιστημονικές βιολογικού τύπου θεραπείες όπως το rtms, η virtual reality exposure therapy κ.α. κερδίζουν σταδιακά έδαφος στη θεραπεία του άγχους με το μέλλον να προδιαγράφεται ευοίωνο.

Στην αναζήτηση λύσεων για το άγχος ο ενδιαφερόμενος θα εντοπίσει ψάχνοντας πολλές εναλλακτικές και “θαυματουργές” θεραπείες. Όπως υπάρχουν μύθοι για τη θεραπεία της κατάθλιψης, άλλο τόσο υπάρχουν και για τη θεραπεία άγχους. Οπωσδήποτε ο καθένας είναι ελεύθερος να επιλέξει και συνήθως η επιλογή συμβαδίζει με τα χαρακτηριστικά και τη γενικότερη φιλοσοφία του καθενός. Συν της άλλης τα “φυσικά” συμπληρώματα κάνουν θραύση εμπορικά, υποσχόμενα την εύκολη και βιολογικά κατάλληλη λύση σε σχέση με τα “κακά ψυχοφάρμακα της φαρμακοβιομηχανίας”.

Τελευταία προσθήκη σε μια μεγάλη σχετική λίστα τα κανναβινοειδή (κανναβιδιόλη CBD και τετραϋδροκανναβινόλη THC). Παρά το μεγάλο hype η σχετική έρευνα σε πληθυσμούς με διαγνωσμένες αγχώδεις διαταραχές είναι σχεδόν ανύπαρκτη προς το παρόν. Σε γενικές γραμμές οι θετικές επιδράσεις των διάφορων εναλλακτικών θεραπειών και σκευασμάτων εμφανίζονται σε ήπιες περιπτώσεις άγχους, οφείλονται σε μεγάλο ποσοστό στο placebo effect και έχουν πολύ προσωρινά αποτελέσματα.

Θεραπεία άγχους - αγχώδους διαταραχής

Υπό μια πιο συνολική ματιά η ύπαρξη τόσων πολλών θεραπειών για το άγχος σημειώνει εμφατικά και την απουσία ως τώρα μιας πραγματικά και καθολικά αποτελεσματικής αντιμετώπισης. Το άγχος είναι γενικά ένα μήνυμα του οργανισμού ότι κάτι δεν πάει καλά και το παθολογικό άγχος ακόμη περισσότερο. Η παντελής εξάλειψη του άγχους δεν αποτελεί ρεαλιστικό στόχο πόσο μάλλον όταν αναφερόμαστε στο φυσιολογικό άγχος που έχει κινητοποιητική ιδιότητα για το άτομο. Η ενστικτώδης τάση για άμεση απαλλαγή από το παθολογικό άγχος άμεσα και άκοπα δε συντελεί στην κατανόηση του προαναφερόμενου μηνύματος με αποτέλεσμα το άγχος να επαναλαμβάνεται και να επιμένει συχνά και για αρκετά χρόνια.

Η αύξηση των διαταραχών άγχους και της κατάθλιψης στον παγκόσμιο (δυτικό κυρίως) πληθυσμό τις τελευταίες δεκαετίες επίσης μπορεί να ειδωθεί ως ένα ευρύτερο μήνυμα. Παράγοντες του σύγχρονου τρόπου ζωής όπως οι διατροφικές συνήθειες, η έλλειψη άσκησης, η ανεργία, η εργασιακή εξουθένωση (burnout), η εργασιομανία, ο εργασιακός εκφοβισμός, η μειωμένη διαπροσωπική επικοινωνία, οι υψηλές απαιτήσεις επιτυχίας κ.α. έχει βρεθεί ότι λειτουργούν επιβαρυντικά για τις αγχώδεις διαταραχές. Η αλλαγή τους φέρει από ήπια εώς απρόσμενα θετικά αποτελέσματα στην ύφεση του άγχους. Οι σχετικές προσαρμογές που ενδεχομένως να χρειάζονται όμως, έρχονται σε ευθεία σύγκρουση με γενικότερες κοινωνικές τάσεις της εποχής.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ιδιώτης Ψυχίατρος & πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής. Είναι πιστοποιημένο μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και παρέχει σύγχρονες υπηρεσίες ψυχιατρικής & συνθετικής ψυχοθεραπείας στο ιατρείο του στην Αθήνα. Εκπαιδευμένος μεταξύ άλλων στην εφαρμογή της καινοτόμου θεραπείας για τις ψυχικές διαταραχές rTMS (Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός).

Ψυχιατρική και ψυχοθεραπεία : Μια οπτική

Ψυχιατρική και ψυχοθεραπεία : Μια οπτική

Η πραγματικότητα είναι ότι όλες οι υπάρχουσες προσεγγίσεις στην θεραπεία των ψυχικών διαταραχών μπορεί να είναι αποτελεσματικές, όμως δεν είναι για όλους το ίδιο αποτελεσματικές. Μπορεί να μη γνωρίζουμε επαρκώς τους νευροβιολογικούς μηχανισμούς, όμως γνωρίζουμε ότι οι θεραπείες αποδίδουν σε σημαντικά ποσοστά και αυτό είναι τεράστιο. Τα υπάρχοντα φάρμακα δε λειτουργούν σε όλους και δεν προσφέρουν συνήθως μόνιμη θεραπεία. Όμως λειτουργούν σε πολλούς και μάλιστα αποτελούν σωτήρια θεραπεία για πολλούς.

Περιβάλλον, τραύμα, επιγενετική & ψυχοθεραπεία

Περιβάλλον, τραύμα, επιγενετική & ψυχοθεραπεία

Κάθε είδους περιβαλλοντική αλλαγή (θετική είτε αρνητική) επιδρώντας στο DNA και άρα στη σύνθεση πρωτεινών, μπορεί δυνητικά να συμβάλλει στην εκδήλωση φαινοτυπικών αλλαγών στο άτομο.
…Μερικές επιγενετικές αλλαγές φαίνεται ότι κληρονομούνται στους απογόνους. Επιπλέον κάποιες φαίνεται ότι είναι αναστρέψιμες. Το πεδίο της έρευνας είναι τεράστιο, μακρύ και υποσχόμενο

Διαταραχή χωρίς θεραπεία

Διαταραχή χωρίς θεραπεία

Αρκετά συχνό στοιχείο που προκύπτει κατά τη λήψη ιστορικού των νεοεισερχόμενων σε θεραπεία είναι τα μεγάλα χρονικά διαστήματα που μεσολαβούν από την έναρξη της διαταραχής… Περισσότερα »Διαταραχή χωρίς θεραπεία

Τελικά θεραπεύονται οι ψυχικές διαταραχές?

  • από
Τελικά θεραπεύονται οι ψυχικές διαταραχές?

Εισαγωγή Ένα από τα μείζονα ζητήματα στην ψυχιατρική είναι η αποτελεσματικότητα των υπαρχόντων θεραπευτικών μεθόδων. Είναι διάχυτη και διαχρονική η εντύπωση που διατηρεί η πλειοψηφία… Περισσότερα »Τελικά θεραπεύονται οι ψυχικές διαταραχές?

Αναγέννηση εγκεφαλικών νευρικών κυττάρων

Τα νευρικά κύτταρα του ιπποκάμπου αναγεννώνται και ακόμη δεν είδαμε τίποτα.. Η παλαιότερη γνώση ότι από όλους τους ιστούς του ανθρώπινου οργανισμού μόνο ο νευρικός… Περισσότερα »Αναγέννηση εγκεφαλικών νευρικών κυττάρων