Ιδεοψυχαναγκαστική προσωπικότητα vs ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή

Διαφορές και ομοιότητες

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και η ιδεοψυχαναγκαστική προσωπικότητα είναι 2 διαφορετικές ψυχιατρικές οντότητες που συχνά συγχέονται μεταξύ τους.

Παρόλο που παρουσιάζουν κάποιες ομοιότητες, όπως για παράδειγμα βαθύτερα σχήματα και πεποιθήσεις τελειοθηρίας, ελέγχου, υπερβολικής υπευθυνότητας που συνήθως «δουλεύουν στο προσκήνιο και παρασκήνιο» των δύο αυτών καταστάσεων, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι οι διαφορές τους είναι  πολύ περισσότερες και ουσιαστικές.

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή χαρακτηρίζεται από την παρουσία ιδεοληψιών, ψυχαναγκασμών και έντονου άγχους, συμπτώματα τα οποία είναι εγω-δυστονικά, δηλαδή ανεπιθύμητα στο άτομο. Η ιδεοψυχαναγκαστική προσωπικότητα δεν χαρακτηρίζεται από αυτά τα συμπτώματα.

Τι είναι η ιδεοψυχαναγκαστική προσωπικότητα

Η ιδεοψυχαναγκαστική προσωπικότητα κατατάσσεται στις διαταραχές προσωπικότητας και έχει συχνότητα εμφάνισης περίπου 2% και αναλογία φύλου άντρες – γυναίκες 2>1.Για να τεθεί  η διάγνωση πρέπει να εντοπίζονται τουλάχιστον 4 από τα παρακάτω διαγνωστικά κριτήρια:

Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας

  1. ΥΠΕΡΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΜΕ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ-ΑΠΩΛΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ
  2. ΤΕΛΕΙΟΘΗΡΙΑ & ΜΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
  3. ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗ ΑΦΟΣΙΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ & ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ ΨΥΧΑΓΩΓΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ
  4. ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗ ΕΥΣΥΝΕΙΔΗΣΙΑ,ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΗΘΙΚΗΣ,ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ,ΑΞΙΩΝ
  5. ΑΚΑΜΨΙΑ-ΙΣΧΥΡΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗ
  6. ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΑΝΑΘΕΣΗΣ ΚΑΘΗΚΟΝΤΩΝ ΣΕ ΑΛΛΟΥΣ
  7. ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΑΠΑΛΛΑΓΗΣ ΑΠΟ ΑΧΡΗΣΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ
  8. ΜΙΖΕΡΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΧΡΗΜΑΤΩΝ

Το βασικό στοιχείο που οριοθετεί τη διάγνωση είναι η έννοια διαταραχή προσωπικότητας. Διαταραχή προσωπικότητας ορίζεται ως ένα μακροχρόνια δυσπροσαρμοστικό και επίμονο πρότυπο σκέψης και συμπεριφοράς που αποκλίνει σημαντικά από το κοινωνικοπολιτισμικό υπόβαθρο του ατόμου.  Αφορά τις διαπροσωπικές του επαφές, την εικόνα του εαυτού του, τις αντιλήψεις του, τη διακύμανση και την ένταση των συναισθημάτων του και τον έλεγχο των παρορμήσεών του.

Συχνά έχει ως αποτέλεσμα την έκπτωση της λειτουργικότητας του ατόμου σε τομείς όπως η οικογένεια, η καθημερινότητα, η κοινωνική ζωή, η εργασία. Σε αρκετές περιπτώσεις τα συμπτώματα έχουν υφή χρόνιων «ελαττωμάτων του χαρακτήρα», αν και συχνά επιπλέκονται με πιο οξείες διαταραχές όπως οι αγχώδεις, οι συναισθηματικές και οι ψυχωτικές σε κάποιες περιπτώσεις.

Η ιδεοψυχαναγκαστική χαρακτηρολογική δομή έχει περιγραφεί γλαφυρά από τον Freud, Pierre Janet και άλλους μελετητές με διάφορα επίθετα. Τακτικοί, φειδωλοί, πεισματάρηδες, επιθετικοί, απόμακροι, τακτοποιημένοι, τελειομανείς, ακριβείς, σχολαστικοί, ολιγαρκείς, λιτοί, και τείνουν στη διανοητικοποίηση, άκαμπτοι, με έλλειψη προσαρμοστικότητας, υπερβολικά ευσυνείδητοι, πειθαρχημένοι και αδικαιολόγητα επίμονοι μπορεί να είναι κάποια σχετικά χαρακτηριστικά. Είναι γενικά αξιόπιστοι και έχουν υψηλά πρότυπα και ηθικές αξίες. Είναι πρακτικοί, ακριβείς και σχολαστικοί στις ηθικές απαιτήσεις τους. Υπό συνθήκες άγχους ή ακραίων απαιτήσεων, αυτά τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας μπορεί να οδηγήσουν σε συμπτώματα που στη συνέχεια ενδέχεται να λάβουν στοιχεία τελετουργίας.

Στην ιδεοψυχαναγκαστική προσωπικότητα τα διάφορα χαρακτηρολογικά στοιχεία είναι συμβατά με το Εγώ, δηλαδή γενικά επιθυμητά, χωρίς να προκαλούν δυσφορία ως επί το πλείστον.


Συνύπαρξη των δύο διαταραχών σημειώνεται σε ένα ποσοστό 20% περίπου. Η θεραπεία της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής προσωπικότητας είναι κατά βάση μακροπρόθεσμη ψυχοθεραπεία και ενίοτε φάρμακα αν εμφανιστεί κατάθλιψη, άγχος και ψυχοσωματικές εκδηλώσεις.


Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής