ΜΗ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΝΕΥΡΟΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ
Το rTMS (repetitive Transcranial Magnetic Stimulation) είναι μια μη επεμβατική θεραπεία νευροδιέγερσης που χρησιμοποιεί επαναλαμβανόμενους μαγνητικούς παλμούς για να τροποποιήσει τη δραστηριότητα συγκεκριμένων εγκεφαλικών δικτύων. Η ισχυρότερη κλινική τεκμηρίωση αφορά τη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή, ιδιαίτερα όταν προηγούμενες θεραπείες δεν έχουν αποδώσει επαρκώς.
Χωρίς αναισθησία
Εξωτερική θεραπεία
Άμεση επιστροφή στην καθημερινότητα
≈3΄ με iTBS
ή 20΄ με συμβατικά πρωτόκολλα
Ισχυρότερη τεκμηρίωση
στην κατάθλιψη
Τι είναι το rTMS;
Το rTMS είναι τα αρχικά του repetitive transcranial magnetic stimulation, δηλαδή επαναληπτικός διακρανιακός μαγνητικός ερεθισμός. Πρόκειται για τεχνική μη επεμβατικής νευροτροποποίησης: ένα ειδικό πηνίο τοποθετείται εξωτερικά στο κεφάλι και παράγει σύντομους μαγνητικούς παλμούς, οι οποίοι επάγουν ηλεκτρικό πεδίο στον εγκεφαλικό φλοιό.
Δεν πρόκειται για ηλεκτροσπασμοθεραπεία (ECT), δεν απαιτεί γενική αναισθησία και συνήθως δεν προκαλεί γνωστική επιβάρυνση. Ο ασθενής παραμένει ξύπνιος κατά τη διάρκεια της συνεδρίας και μπορεί να επιστρέψει στις συνήθεις δραστηριότητές του αμέσως μετά.
Σημαντική διευκρίνιση: το «TMS» δεν είναι ένα ενιαίο πρωτόκολλο. Η συχνότητα, η ένταση, ο αριθμός παλμών, η περιοχή στόχευσης και ο τύπος πηνίου δύναται να αλλάζουν ανάλογα με τη διάγνωση και το θεραπευτικό πρωτόκολλο.
Πώς λειτουργεί το rTMS στον εγκέφαλο;
Η βασική φυσική αρχή είναι η ηλεκτρομαγνητική επαγωγή: το πηνίο δημιουργεί ένα ταχέως μεταβαλλόμενο μαγνητικό πεδίο, το οποίο επάγει ηλεκτρικό πεδίο στον εγκεφαλικό φλοιό. Το επαγόμενο ηλεκτρικό πεδίο μπορεί να ενεργοποιήσει νευρικά στοιχεία στην περιοχή-στόχο χωρίς να απαιτείται χειρουργική επέμβαση ή διοχέτευση ηλεκτρικού ρεύματος μέσω του κρανίου.
Το επαγόμενο ηλεκτρικό πεδίο μεταβάλλει τη φλοιϊκή διεγερσιμότητα. Η κατεύθυνση και το μέγεθος αυτής της επίδρασης εξαρτώνται από τις παραμέτρους της διέγερσης — όπως η συχνότητα ή το μοτίβο των παλμών, η ένταση και ο αριθμός τους. Μία μεμονωμένη διέγερση έχει βραχεία επίδραση, ενώ τα επαναλαμβανόμενα θεραπευτικά πρωτόκολλα μπορούν να προκαλέσουν μεταβολές που διαρκούν περισσότερο από την ίδια τη συνεδρία.
Η επαναλαμβανόμενη διέγερση μπορεί να επηρεάσει μηχανισμούς συναπτικής πλαστικότητας και να δημιουργήσει μεταβολές στη λειτουργία των νευρωνικών κυκλωμάτων που επιμένουν μετά το τέλος της συνεδρίας. Η γνωστή αρχή του Donald Hebb ότι “η επαναλαμβανόμενη συν-ενεργοποίηση νευρώνων μπορεί να ενισχύει τις μεταξύ τους συνδέσεις” αποτελεί ένα χρήσιμο θεωρητικό μοντέλο για την κατανόηση της νευροπλαστικότητας, χωρίς να περιγράφει από μόνη της όλο τον μηχανισμό δράσης του rTMS.
Οι επιδράσεις του rTMS δεν περιορίζονται στο σημείο ακριβώς κάτω από το πηνίο. Μέσω των ανατομικών και λειτουργικών συνδέσεων του εγκεφάλου μπορούν να επηρεαστούν ευρύτερα δίκτυα που συμμετέχουν στη ρύθμιση της διάθεσης, του άγχους, της γνωστικής λειτουργίας, της ανταμοιβής ή της επεξεργασίας του πόνου.
Μελέτες νευροαπεικόνισης και νευροβιολογίας έχουν επίσης καταγράψει μεταβολές στη λειτουργική συνδεσιμότητα, στην αιματική ροή, σε νευροδιαβιβαστικά συστήματα και σε νευροτροφικούς μηχανισμούς.
Η διέγερση κατευθύνεται σε συγκεκριμένες φλοιϊκές περιοχές και στα δίκτυα με τα οποία αυτές συνδέονται, χωρίς τη συστηματική έκθεση του οργανισμού που χαρακτηρίζει τη φαρμακοθεραπεία. Στην κατάθλιψη, για παράδειγμα, συχνός θεραπευτικός στόχος είναι ο ραχιοπλάγιος προμετωπιαίος φλοιός (DLPFC). Η στόχευση είναι τοπική ως προς το σημείο εφαρμογής, αλλά το θεραπευτικό αποτέλεσμα μπορεί να αφορά ευρύτερο εγκεφαλικό δίκτυο.
Σε ποιες διαταραχές βρίσκει εφαρμογή σήμερα το rTMS;
Η επιστημονική τεκμηρίωση του rTMS δεν είναι ίδια για όλες τις παθήσεις. Σε ορισμένες διαταραχές αποτελεί πλέον καθιερωμένη θεραπευτική επιλογή με ισχυρά δεδομένα, ενώ σε άλλες οι ενδείξεις είναι ενθαρρυντικές αλλά τα πρωτόκολλα εξακολουθούν να εξελίσσονται. Επιλέξτε μία κατηγορία για περισσότερες πληροφορίες.
rTMS και κατάθλιψη
Η μείζων καταθλιπτική διαταραχή αποτελεί σήμερα την καλύτερα τεκμηριωμένη ψυχιατρική εφαρμογή του rTMS. Μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες, μετα-αναλύσεις και σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες υποστηρίζουν την αποτελεσματικότητά του, ιδιαίτερα όταν προηγούμενες θεραπευτικές προσπάθειες δεν έχουν οδηγήσει σε επαρκή ανταπόκριση.
Το rTMS έχει ιδιαίτερη θέση στην ανθεκτική κατάθλιψη, δηλαδή όταν μία ή περισσότερες επαρκείς θεραπευτικές δοκιμές με αντικαταθλιπτικά δεν έχουν αποδώσει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Μπορεί επίσης να αποτελεί σημαντική επιλογή όταν η φαρμακοθεραπεία προκαλεί ανεπιθύμητες ενέργειες ή δεν είναι καλά ανεκτή.
Η θεραπεία μπορεί να εφαρμοστεί παράλληλα με αντικαταθλιπτική αγωγή ή σε επιλεγμένες περιπτώσεις χωρίς αυτήν.
Στις ΗΠΑ έχουν επίσης δοθεί FDA clearances για συγκεκριμένα συστήματα TMS και για τη θεραπεία της κατάθλιψης σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Oι ρυθμιστικές εγκρίσεις αφορούν συγκεκριμένες συσκευές, ηλικιακές ομάδες και πρωτόκολλα και όχι γενικά κάθε μορφή TMS.
Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD)
Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή αποτελεί μία ακόμη σημαντική ψυχιατρική εφαρμογή του TMS. Ειδικά πρωτόκολλα έχουν σχεδιαστεί ώστε να επηρεάζουν τα φλοιοραβδωτά και μετωπιαία κυκλώματα που συμμετέχουν στην παθοφυσιολογία της OCD.
Στις ΗΠΑ συγκεκριμένα συστήματα και πρωτόκολλα TMS έχουν λάβει FDA clearance για την OCD. Αντίστοιχα, στην Ευρώπη διατίθενται συστήματα με συγκεκριμένες προβλεπόμενες χρήσεις βάσει της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα.
Η διάκριση αυτή έχει σημασία: η τεκμηρίωση και η κανονιστική έγκριση αφορούν συγκεκριμένα πρωτόκολλα και συστήματα και δεν σημαίνουν ότι κάθε μορφή rTMS ή κάθε περιοχή διέγερσης είναι ισοδύναμη για την OCD.
Χρόνιος και νευροπαθητικός πόνος
Το rTMS έχει μελετηθεί εκτενώς και σε σύνδρομα χρόνιου και νευροπαθητικού πόνου. Ειδικότερα, το high-frequency rTMS του πρωτοταγούς κινητικού φλοιού (M1), ετερόπλευρα προς την επώδυνη περιοχή, έχει λάβει υψηλό επίπεδο τεκμηρίωσης στις ευρωπαϊκές evidence-based guidelines για συγκεκριμένες μορφές νευροπαθητικού πόνου.
Η ανταπόκριση δεν είναι ίδια σε όλα τα σύνδρομα πόνου και εξαρτάται από την αιτιολογία, την περιοχή στόχευσης και το χρησιμοποιούμενο πρωτόκολλο.
Ινομυαλγία
Στην ινομυαλγία, τυχαιοποιημένες μελέτες και μετα-αναλύσεις έχουν αναφέρει βελτίωση του πόνου και, σε ορισμένες μελέτες, της ποιότητας ζωής και συνοδών συμπτωμάτων διάθεσης. Παραμένει ωστόσο σημαντική ετερογένεια ως προς τον εγκεφαλικό στόχο, το πρωτόκολλο και τη διάρκεια του αποτελέσματος.
Περιφερική μαγνητική διέγερση – mPNS
Ξεχωριστό αλλά συγγενικό πεδίο αποτελεί η Magnetic Peripheral Nerve Stimulation (mPNS), όπου η μαγνητική διέγερση εφαρμόζεται σε περιφερικά νεύρα και όχι στον εγκέφαλο. Πρώιμες κλινικές μελέτες έχουν δώσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε ορισμένες μορφές χρόνιου νευροπαθητικού και μυοσκελετικού πόνου, αλλά η βιβλιογραφία είναι ακόμη σαφώς μικρότερη από εκείνη του rTMS.
rTMS και εξαρτήσεις
Το TMS αποτελεί ένα αναπτυσσόμενο πεδίο συμπληρωματικής θεραπευτικής παρέμβασης στις διαταραχές χρήσης ουσιών. Η έρευνα επικεντρώνεται ιδιαίτερα στη ρύθμιση των προμετωπιαίων και μεσομεταιχμιακών δικτύων που συμμετέχουν στην ανταμοιβή, στον έλεγχο των παρορμήσεων και στην επιθυμία για χρήση ουσιών (craving).
Τα περισσότερα κλινικά δεδομένα αφορούν μέχρι σήμερα τη νικοτίνη, την κοκαΐνη και το αλκοόλ. Έχουν επίσης δημοσιευθεί μελέτες για άλλες συμπεριφορές που σχετίζονται με craving και ανταμοιβή, συμπεριλαμβανομένης της παθολογικής υπερφαγίας, αλλά η ισχύς της τεκμηρίωσης διαφέρει σημαντικά μεταξύ των ενδείξεων.
Στην Ευρώπη υπάρχουν συγκεκριμένα συστήματα TMS με CE marking για ορισμένες εφαρμογές στις διαταραχές χρήσης ουσιών. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε μορφή εξάρτησης έχει το ίδιο επίπεδο κλινικής τεκμηρίωσης ή ότι υπάρχει ένα κοινό πρωτόκολλο για όλες τις ουσίες.
rTMS και διακοπή καπνίσματος
Η εξάρτηση από τη νικοτίνη αποτελεί την πιο ώριμη εφαρμογή του TMS στο πεδίο των εξαρτήσεων. Συγκεκριμένα συστήματα deep TMS έχουν λάβει FDA clearance στις ΗΠΑ για τη βραχυπρόθεσμη διακοπή καπνίσματος.
Κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι η επαναλαμβανόμενη διέγερση προμετωπιαίων περιοχών μπορεί να μειώσει το craving, την εξάρτηση και την κατανάλωση τσιγάρων σε μέρος των ασθενών. Η εφαρμογή αυτή δεν αντικαθιστά κατ’ ανάγκη τις υπόλοιπες τεκμηριωμένες παρεμβάσεις διακοπής καπνίσματος, αλλά μπορεί να αποτελέσει μία επιπλέον θεραπευτική επιλογή.
Γενικευμένη αγχώδης διαταραχή (ΓΑΔ)
Για τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή υπάρχουν θετικές τυχαιοποιημένες μελέτες και μετα-αναλύσεις που υποδεικνύουν ότι το rTMS μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα άγχους.
Η σχετική βιβλιογραφία είναι όμως μικρότερη από εκείνη της κατάθλιψης και υπάρχει σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ των μελετών ως προς την πλευρά και περιοχή διέγερσης, τη συχνότητα και τον αριθμό των συνεδριών. Για τον λόγο αυτό η ΓΑΔ παραμένει περισσότερο αναπτυσσόμενη παρά πλήρως τυποποιημένη ένδειξη.
Διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD)
Στη διαταραχή μετατραυματικού στρες έχουν επίσης μελετηθεί διαφορετικά πρωτόκολλα rTMS, κυρίως σε προμετωπιαίες περιοχές, με αρκετές μελέτες να δείχνουν βελτίωση των συμπτωμάτων.
Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά η ετερογένεια των πρωτοκόλλων και των πληθυσμών δεν επιτρέπει ακόμη την ίδια τυποποίηση που υπάρχει στην κατάθλιψη.
rTMS και σχιζοφρένεια
Στη σχιζοφρένεια, το rTMS έχει μελετηθεί κυρίως για δύο ομάδες συμπτωμάτων: τις επίμονες ακουστικές ψευδαισθήσεις και τα αρνητικά συμπτώματα.
Για τις ακουστικές ψευδαισθήσεις έχουν χρησιμοποιηθεί κυρίως ανασταλτικά πρωτόκολλα χαμηλής συχνότητας σε κροταφοβρεγματικές περιοχές, ενώ για τα αρνητικά συμπτώματα έχουν διερευνηθεί συχνότερα διεγερτικά πρωτόκολλα σε προμετωπιαίες περιοχές.
Οι evidence-based ευρωπαϊκές οδηγίες αναγνωρίζουν θετικά δεδομένα για ορισμένες από αυτές τις εφαρμογές, όμως τα αποτελέσματα των μελετών δεν είναι απόλυτα ομοιογενή. Το rTMS επομένως δεν αποτελεί υποκατάστατο της βασικής θεραπείας της σχιζοφρένειας, αλλά μία πιθανή συμπληρωματική παρέμβαση για επιλεγμένα επίμονα συμπτώματα.
Άλλες εφαρμογές του TMS
Η μη επεμβατική μαγνητική νευροδιέγερση αποτελεί ιδιαίτερα ενεργό ερευνητικό πεδίο και εξετάζεται σε πολλές ακόμη νευρολογικές και νευροψυχιατρικές παθήσεις.
- Νόσο Alzheimer και άλλες άνοιες
- Νόσο Parkinson
- Αποκατάσταση μετά από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο
- Ημικρανία και άλλες μορφές κεφαλαλγίας
- Εμβοές
- διαταραχές πρόσληψης τροφής και παθολογικό craving
- άλλες νευροψυχιατρικές καταστάσεις που βρίσκονται υπό κλινική διερεύνηση
Σε αυτές τις εφαρμογές πρέπει να γίνεται ιδιαίτερα σαφής διάκριση μεταξύ θετικών ερευνητικών αποτελεσμάτων, evidence-based θεραπευτικής σύστασης και επίσημης κανονιστικής ένδειξης. Το γεγονός ότι υπάρχουν δημοσιευμένες μελέτες για μία πάθηση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το rTMS αποτελεί καθιερωμένη θεραπεία γι’ αυτήν.
Συνολικά: η αποτελεσματικότητα του rTMS εξαρτάται από τη διάγνωση, την περιοχή στόχευσης, τη μορφή και συχνότητα της διέγερσης και το συγκεκριμένο θεραπευτικό πρωτόκολλο. Για τον λόγο αυτό δεν είναι σωστό να αντιμετωπίζεται το «rTMS» ως μία ενιαία θεραπεία που εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις παθήσεις.
Εγκρίσεις rTMS σε ΗΠΑ και Ευρώπη
Το TMS χρησιμοποιείται κλινικά εδώ και αρκετές δεκαετίες και οι επίσημα αναγνωρισμένες θεραπευτικές εφαρμογές του έχουν σταδιακά διευρυνθεί. Πατήστε να δείτε ορισμένους από τους σημαντικότερους σταθμούς σε ΗΠΑ και Ευρώπη.
Τι είναι το TBS και το iTBS;
Το Theta Burst Stimulation (TBS) είναι ειδικός τρόπος χορήγησης TMS, όπου οι μαγνητικοί παλμοί οργανώνονται σε σύντομες «ριπές» υψηλής συχνότητας. Η πιο γνωστή θεραπευτική μορφή στην κατάθλιψη είναι το intermittent Theta Burst Stimulation (iTBS).
Συμβατικό rTMS
Ανάλογα με το πρωτόκολλο, μία τυπική συνεδρία μπορεί να διαρκεί περίπου 20 λεπτά ή περισσότερο.
iTBS
Σε καθιερωμένα πρωτόκολλα για την κατάθλιψη η ίδια η διέγερση ολοκληρώνεται σε περίπου 3 λεπτά.
Η μεγάλη κλινική μελέτη THREE-D και μεταγενέστερες μετα-αναλύσεις έδειξαν ότι το iTBS μπορεί να έχει συγκρίσιμη αποτελεσματικότητα και ασφάλεια με το συμβατικό high-frequency rTMS στην κατάθλιψη, με το σημαντικό πρακτικό πλεονέκτημα της πολύ μικρότερης διάρκειας της συνεδρίας. Υπάρχουν 2 τύποι TBS , το iTBS & το cTBS.
Πόσο αποτελεσματικό είναι το rTMS;
Δεν υπάρχει ένα ενιαίο ποσοστό επιτυχίας που να ισχύει για όλους. Η πιθανότητα ανταπόκρισης επηρεάζεται από τη διάγνωση, τη βαρύτητα και χρονιότητα της νόσου, τον αριθμό προηγούμενων αποτυχημένων θεραπειών, το πρωτόκολλο, τον αριθμό συνεδριών και άλλους κλινικούς παράγοντες.
Στην κατάθλιψη, οι μετα-αναλύσεις δείχνουν σταθερά ότι το ενεργό rTMS υπερέχει του sham ως προς τη μείωση των συμπτωμάτων, την κλινική ανταπόκριση και την ύφεση. Σε ασθενείς με ανθεκτική κατάθλιψη, το όφελος παραμένει κλινικά σημαντικό ακόμη και μετά από πολλαπλές προηγούμενες θεραπευτικές προσπάθειες.
Ρεαλιστική προσδοκία: το rTMS δεν είναι θεραπεία με εγγυημένο αποτέλεσμα. Η σωστή επιλογή ασθενούς, το κατάλληλο πρωτόκολλο, η επαρκής διάρκεια και η συστηματική παρακολούθηση της ανταπόκρισης είναι κρίσιμα.
Για ποιους μπορεί να είναι κατάλληλο;
Στην καθημερινή κλινική πράξη το rTMS εξετάζεται συχνά όταν:
- η κατάθλιψη ή άλλη κατάλληλη ένδειξη δεν έχει ανταποκριθεί επαρκώς σε προηγούμενη θεραπεία,
- οι φαρμακευτικές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι σημαντικές ή περιορίζουν τις επιλογές,
- υπάρχει επιθυμία για μία μη επεμβατική θεραπευτική επιλογή χωρίς αναισθησία,
- κρίνεται κατάλληλο ως συμπληρωματική θεραπεία μαζί με φαρμακοθεραπεία ή ψυχοθεραπεία.
Η ένδειξη δεν τίθεται μόνο από τη διάγνωση. Χρειάζεται συνολική αξιολόγηση ιστορικού, προηγούμενων θεραπειών, φαρμάκων, νευρολογικού ιστορικού και πιθανών αντενδείξεων.
Είναι ασφαλές το rTMS; Ασφάλεια και ανεκτικότητα
Το rTMS θεωρείται γενικά καλά ανεκτή, μη επεμβατική θεραπεία με ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας, όταν εφαρμόζεται σύμφωνα με τα καθιερωμένα πρωτόκολλα και μετά από κατάλληλο έλεγχο καταλληλότητας. Οι συχνότερες παρενέργειες είναι συνήθως ήπιες και παροδικές.
Συχνότερες, ήπιες και παροδικές παρενέργειες
- κεφαλαλγία,
- ενόχληση ή ευαισθησία στο τριχωτό της κεφαλής,
- παροδικές μυϊκές συσπάσεις κατά τη διάρκεια της διέγερσης
Προφυλάξεις
Πριν από την έναρξη γίνεται ειδικό screening για μεταλλικά ή ηλεκτρονικά εμφυτεύματα κοντά στο κεφάλι, ιστορικό επιληπτικών κρίσεων και άλλους παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την ασφάλεια ή την επιλογή πρωτοκόλλου.
- Η επιληπτική κρίση αποτελεί πάρα πολύ σπάνια επιπλοκή όταν τηρούνται τα καθιερωμένα όρια ασφαλείας.
- Σε ευάλωτα άτομα έχει αναφερθεί σπάνια (υπο)μανιακή ενεργοποίηση. Αυτό ελέγχεται μέσω της παρακολούθησης κατά τη θεραπεία.
- Κατά τη θεραπεία χρησιμοποιείται συνήθως προστασία ακοής για τον χαρακτηριστικό ήχο των παλμών.
Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό του rTMS είναι ότι, σε αντίθεση με συστηματικές φαρμακευτικές θεραπείες, δεν εμφανίζει αρκετές από τις ανεπιθύμητες ενέργειες που σχετίζονται με τη δράση φαρμάκων σε ολόκληρο τον οργανισμό:
- Η αύξηση βάρους και οι μεταβολικές διαταραχές δεν αποτελούν χαρακτηριστικές ανεπιθύμητες ενέργειες του rTMS.
- Η σεξουαλική δυσλειτουργία δεν αποτελεί χαρακτηριστική ανεπιθύμητη ενέργεια του rTMS.
- Δεν προκαλεί φαρμακολογικού τύπου καταστολή και δεν απαιτεί χρόνο αποθεραπείας μετά τη συνεδρία.
- Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν δείχνουν γενικευμένη αρνητική επίδραση στη μνήμη, τη συγκέντρωση ή άλλες γνωστικές λειτουργίες.
Πώς γίνεται η θεραπεία rTMS;
- Κλινική αξιολόγηση. Λαμβάνεται αναλυτικό ιστορικό, επιβεβαιώνεται η διάγνωση και αξιολογούνται προηγούμενες θεραπείες, φάρμακα, συνοσηρότητες και πιθανοί παράγοντες κινδύνου.
- Screening ασφάλειας και έγγραφη συναίνεση. Ελέγχονται μεταλλικά ή ηλεκτρονικά εμφυτεύματα, νευρολογικό ιστορικό και άλλοι παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την ασφάλεια ή το πρωτόκολλο.
- Motor threshold και στόχευση. Στην πρώτη συνεδρία γίνονται μετρήσεις ώστε η ένταση της διέγερσης να εξατομικευτεί. Το πηνίο τοποθετείται στην κατάλληλη περιοχή ανάλογα με το πρωτόκολλο.
- Θεραπευτικές συνεδρίες. Ο ασθενής κάθεται σε ειδική καρέκλα, παραμένει ξύπνιος και ακούει τον χαρακτηριστικό ήχο των παλμών. Χρησιμοποιείται προστασία ακοής.
- Παρακολούθηση ανταπόκρισης. Τα συμπτώματα αξιολογούνται συστηματικά κατά τη διάρκεια του κύκλου θεραπείας και το πρωτόκολλο επανεκτιμάται όταν χρειάζεται.
Η όλη διαδικασία είναι εύκολη, δεν απαιτεί νοσηλεία, χρόνο αποθεραπείας, αναισθησία, αιματολογικές ή άλλες εξετάσεις και ο ασθενής μπαίνει κανονικά στην καθημερινότητά του μετά από τη συνεδρία rTMS. Η θεραπεία πραγματοποιείται στον διαμορφωμένο χώρο του Smart CNS Center στο κέντρο της Αθήνας. Η επιλογή του πρωτοκόλλου και η παρακολούθηση της ανταπόκρισης γίνονται μετά από εξατομικευμένη κλινική αξιολόγηση.
Πόσες συνεδρίες χρειάζονται και πόσο διαρκούν;
Ο ακριβής αριθμός εξαρτάται από την ένδειξη, το πρωτόκολλο και την ανταπόκριση. Στην κατάθλιψη ένας οξύς θεραπευτικός κύκλος περιλαμβάνει συνήθως πολλαπλές συνεδρίες σε καθημερινή βάση, πέντε ημέρες την εβδομάδα, για αρκετές εβδομάδες.
Στην κλινική πράξη συχνά χρειάζονται περίπου 20–36 συνεδρίες, ενώ σε ορισμένους ασθενείς η θεραπεία μπορεί να παραταθεί όταν η ανταπόκριση εμφανίζεται αργότερα. Τα συμβατικά πρωτόκολλα μπορεί να διαρκούν περίπου 20 λεπτά ή περισσότερο, ενώ ένα τυπικό iTBS πρωτόκολλο κατάθλιψης ολοκληρώνει τη διέγερση σε περίπου 3 λεπτά.
Χρειάζονται συνεδρίες συντήρησης;
Μετά από επιτυχή θεραπευτικό κύκλο, σε ορισμένους ασθενείς χρησιμοποιούνται συνεδρίες continuation ή maintenance. Η ανάγκη και η συχνότητά τους δεν είναι ίδιες για όλους και εξατομικεύονται ανάλογα με τον κίνδυνο υποτροπής, το ιστορικό και τη διάρκεια του αρχικού αποτελέσματος.
Κόστος rTMS
Το συνολικό κόστος εξαρτάται κυρίως από τον αριθμό συνεδριών και το θεραπευτικό πλάνο.
Το κατάλληλο πλάνο καθορίζεται μετά την αρχική αξιολόγηση, ώστε να είναι σαφές από την αρχή ποιο πρωτόκολλο προτείνεται και πόσες συνεδρίες αναμένονται.
Συχνές Ερωτήσεις για τη Θεραπεία rTMS (FAQ)
Επιστημονικές πηγές και κατευθυντήριες οδηγίες
- Trapp NT et al. Consensus review and considerations on TMS to treat depression. Clinical Neurophysiology, 2025.
- Lefaucheur JP et al. Evidence-based guidelines on the therapeutic use of repetitive transcranial magnetic stimulation. Clinical Neurophysiology, 2020.
- Rossi S et al. Safety and recommendations for TMS use in healthy subjects and patient populations. Clinical Neurophysiology, 2021.
- Blumberger DM et al. THREE-D: iTBS versus high-frequency rTMS for depression. The Lancet, 2018.
- Vida RG et al. rTMS adjunctive therapy after two antidepressant treatment failures: meta-analysis. BMC Psychiatry, 2023.
- NICE. Repetitive transcranial magnetic stimulation for depression.