Τι είναι η ψυχογενής βουλιμία
Η ψυχογενής βουλιμία είναι μια σοβαρή διατροφική διαταραχή στην οποία εκδηλώνεται επανειλημμένη υπερφαγία που ακολουθείται από αντισταθμιστικές συμπεριφορές για να αποφευχθεί η αύξηση του σωματικού βάρους.
Η ψυχογενής βουλιμία (bulimia nervosa), γνωστή και ως νευρική βουλιμία, εμφανίζεται συχνότερα σε κορίτσια και γυναίκες, ιδιαίτερα από την εφηβεία και τη νεαρή ενήλικη ζωή. Ωστόσο, μπορεί να εκδηλωθεί σε οποιοδήποτε φύλο και ηλικία και δεν αναγνωρίζεται πάντοτε από την εξωτερική εμφάνιση ή το σωματικό βάρος. Επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.
Το βασικό χαρακτηριστικό της δεν είναι απλώς η έντονη επιθυμία για φαγητό, αλλά τα επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερφαγίας με αίσθημα απώλειας ελέγχου, τα οποία ακολουθούνται από συμπεριφορές που αποσκοπούν στην αποτροπή της αύξησης βάρους, όπως πρόκληση εμέτου, παρατεταμένη νηστεία ή υπερβολική άσκηση.
Πρόκειται για διαταραχή με βιολογικές, ψυχολογικές και κοινωνικές διαστάσεις, η οποία μπορεί να προκαλέσει σημαντική ψυχική επιβάρυνση αλλά και σωματικές επιπλοκές. Η έγκαιρη αναγνώριση και η κατάλληλη θεραπευτική αντιμετώπιση μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην ανάρρωση.
Συμπτώματα της βουλιμίας
Διαγνωστικά περιλαμβάνει τα εξής κατά DSM V χαρακτηριστικά τα οποία πρέπει να συμβαίνουν 3 μήνες και πάνω :
1.Επανειλημμένα επεισόδια υπερφαγίας (βουλιμικό επεισόδιο)
Τα περιστατικά υπερφαγίας μπορεί να είναι αιφνίδια ή προγραμματισμένα για τα οποία ισχύει ότι :
- Η ποσότητα τροφής που καταναλώνεται σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα διάρκειας εώς 2 ωρών είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή που θα κατανάλωνε ο μέσος άνθρωπος
- Στο διάστημα αυτό υπάρχει το αίσθημα απώλειας ελέγχου στην πρόσληψη τροφής
2.Επανειλημμένες συμπεριφορές αντιρρόπησης της υπερφαγίας :
- Νηστεία
- Υπερβολική άσκηση
- Πρόκληση εμέτου
- Λήψη καθαρτικών και διουρητικών

3. Αρνητική αυτοαξιολόγηση
Ο ασθενής αυτοαξιολογείται κατά κύριο λόγο βάσει του σχήματος και του βάρους του σώματός του.
Βιώνει συστηματικά αρνητικά συναισθηματικά συμπτώματα : Φαύλος κύκλος ντροπής, ενοχής & άγχους, ιδιαίτερα μετά από τα επεισόδια.
Παράγοντες πυροδότησης της βουλιμιας
- Δίαιτα
- Επικριτικός περίγυρος
- Απώλεια/απόρριψη
- Στρεσσογόνο γεγονός
Παράγοντες κινδύνου για βουλιμία
- Προνοσηρή παχυσαρκία
- Πρώιμη ενήβωση
- Καταθλιπτικές εκδηλώσεις
- Κακοποίηση
- Κοινωνικό ιδανικό λεπτού σώματος
- Οικογενειακό ιστορικό
Δεν είναι επίσης ασυνήθιστο η βουλιμική συμπεριφορά να εγκαθίσταται σε οικογενειακές συνθήκες που χαρακτηρίζονται από ιδιαιτερότητες όπως αγκύλωση σε αυστηρούς κανόνες, συναισθηματική παραμέληση και υπερπροστατευτικότητα.
Διαφορά με επεισοδιακή υπερφαγία
Η ψυχογενής βουλιμία έχει κάποιες ομοιότητες με τη διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας καθώς και στις δύο συμβαίνουν υπερφαγικά επεισόδια. Η διαφορά είναι ότι στη διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας δεν συμβαίνουν συμπεριφορές αντιρρόπησης όπως πρόκληση εμέτου, καθαρτικά, ασιτία. Όπως και στην επεισοδιακή υπερφαγία, έτσι και στη βουλιμία υπάρχει έντονο το φαινόμενο της πρόσληψης τροφής που εξυπηρετεί συναισθηματικούς σκοπούς.
Φαύλος κύκλος στη βουλιμία
Συχνά παρατηρείται φαύλος κύκλος συναισθημάτων και συμπεριφοράς που παγιδεύει τον ασθενή. Ο κύκλος αυτός αδρά είναι :
Υπερφαγία που οδηγεί σε ντροπή και αίσθηση απώλειας ελέγχου ➡️
που οδηγεί σε συμπεριφορά αποβολής του φαγητού ➡️
που οδηγεί ξανά σε ντροπή και μειωμένη αυτοεκτίμηση ➡️
που οδηγεί σε νέα συμπεριφορά αυστηρής δίαιτας προς ανάκτηση του ελέγχου
η οποία όμως δεν είναι εύκολο να κρατηθεί και αργά ή γρήγορα ξανασυμβαίνει υπερφαγία. Η υιοθέτηση της υπερφαγίας εξυπηρετεί πολλαπλούς στόχους για την ψυχική ισορροπία του ατόμου, στόχοι που κατανοούνται σταδιακά με υπομονετική ψυχοθεραπεία.
Συνέπειες ψυχογενούς βουλιμίας
Στη βουλιμια το βάρος του ατόμου μπορεί να είναι φυσιολογικό ή μεγαλύτερο από το κανονικό.Σε μια μειοψηφία περιστατικών υπάρχει εναλλαγή της διαταραχής με την ψυχογενή ανορεξία. Αν και λιγότερο από την ψ.ανορεξία υπάρχει αυξημένος κίνδυνος θνησιμότητας περίπου 2% κυρίως από παθολογικές επιπλοκές λόγω των αντιρροπιστικών συμπεριφορών.
Ορισμένα πιθανά παθολογικά συμπτώματα:
- Χρόνιος πονόλαιμος
- Πρησμένοι σιελογόνοι αδένες στην περιοχή του λαιμού και του σαγονιού
- Φθαρμένο σμάλτο δοντιών και όλο και πιο ευαίσθητα και φθαρμένα δόντια ως αποτέλεσμα της έκθεσης στο οξύ του στομάχου Διαταραχή γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης και άλλα γαστρεντερικά προβλήματα
- Σοβαρή αφυδάτωση από την κάθαρση των υγρών
- Ανισορροπία ηλεκτρολυτών, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακά προβλήματα ή ακόμη και σε θάνατο.
Επιπλέον η Bulimia Nervosa είναι παράγοντας κινδύνου για αλκοολισμό και αυτοκαταστροφική συμπεριφορά. Τέλος είναι σύνηθες να υφίσταται συννοσηρότητα με αγχώδης διαταραχή (κοινωνικό άγχος, γενικευμένη αγχώδης διαταραχή), κατάθλιψη, κάποια διαταραχή προσωπικότητας και κατάχρηση αλκοόλ και ουσιών.

Η αντιμετώπιση της ψυχογενούς βουλιμίας
Η ψυχογενής βουλιμία είναι αντιμετωπίσιμη διαταραχή, αλλά η θεραπεία της δεν περιορίζεται στον έλεγχο των επεισοδίων υπερφαγίας ή των εμέτων. Χρειάζεται να αντιμετωπιστούν παράλληλα οι διατροφικές συμπεριφορές, οι δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων, η σχέση με το σωματικό βάρος και οι πιθανές ιατρικές επιπλοκές.
- Ψυχοθεραπεία : Η ψυχογενής βουλιμία χρήζει κυρίως ψυχοθεραπευτικής αντιμετώπισης. Η ψυχοθεραπεία (συνήθως γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, αλλά και ψυχοδυναμικές προσεγγίσεις) βοηθά στην ανάδειξη του φαύλου κύκλου και άλλων θεμάτων και οδηγεί σταδιακά στην ψυχολογική ενδυνάμωση και αναδόμηση. Το χρονοδιάγραμμα της ψυχοθεραπείας είναι ανοιχτό και εξατομικεύεται. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία προσαρμοσμένη στις διατροφικές διαταραχές (CBT-ED) αποτελεί μία από τις περισσότερο τεκμηριωμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Εστιάζει στη σταδιακή αποκατάσταση ενός σταθερότερου τρόπου διατροφής, στον περιορισμό των υπερφαγικών και αντιρροπιστικών επεισοδίων και στην τροποποίηση των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων γύρω από το βάρος, το σώμα και την αυτοαξία.
- Φαρμακευτική αγωγή : Η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να αποτελέσει μέρος της θεραπείας, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή συνυπάρχουν άλλες ψυχικές διαταραχές. Η φλουοξετίνη (ladosole) είναι το αντικαταθλιπτικό με την ισχυρότερη ειδική τεκμηρίωση για την ψυχογενή βουλιμία και μπορεί να μειώσει τη συχνότητα των υπερφαγικών επεισοδίων και των αντιρροπιστικών συμπεριφορών. Eίναι το μόνο επίσημα εγκεκριμένο φάρμακο για τη διαταραχή από τον FDA. Για ορισμένους ο συνδυασμός φαρμάκων και ψυχοθεραπείας έχει τα βέλτιστα αποτελέσματα.
- Ιατρική παρακολούθηση Η αξιολόγηση δεν αφορά μόνο την ψυχική κατάσταση. Οι επανειλημμένοι έμετοι, η χρήση καθαρτικών ή διουρητικών και οι παρατεταμένοι διατροφικοί περιορισμοί μπορούν να προκαλέσουν αφυδάτωση, ηλεκτρολυτικές διαταραχές και καρδιακές επιπλοκές, ακόμη και όταν το σωματικό βάρος βρίσκεται εντός φυσιολογικών ορίων. Έντονη αδυναμία, λιποθυμία, αίσθημα παλμών ή σοβαρή αφυδάτωση απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.
- Διατροφική υποστήριξη από διαιτολόγο με εμπειρία στις διατροφικές διαταραχές : Eνδείκνυται για ορισμένους ανθρώπους με βουλιμία.
- Υποστηρικτικό δίκτυο : Είναι απαραίτητο για τη συνέχιση της θεραπευτικής προσπάθειας, όσο χρόνο αυτή χρειάζεται, όπως και σε όλες τις διαταραχές ψυχικής υγείας. Πολλά άτομα με βουλιμία όμως κρύβουν το πρόβλημα λόγω έντονης ντροπής.
Η πορεία δεν είναι πάντοτε γραμμική. Η υποτροπή ορισμένων συμπεριφορών δεν σημαίνει ότι η θεραπεία απέτυχε, αλλά ότι ενδέχεται να χρειάζεται επανεκτίμηση του θεραπευτικού σχεδίου.
Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής
Πηγές
- NICE – Eating disorders: recognition and treatment (NG69)
- The American Psychiatric Association Practice Guideline for the Treatment of Patients With Eating Disorders (2023)
- World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) guidelines update 2023 on the pharmacological treatment of eating disorders
- NICE – Digital self-help for eating disorders: early value assessment (2026)
