Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας (Binge Eating Disorder)

Τι είναι η διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας

Η διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας είναι μια διατροφική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από επανειλημμένα επεισόδια υπερκατανάλωσης φαγητού με συχνότητα που μπορεί να φτάσει την κάθε μέρα. Μπορεί να θυμίσει μια παρόμοια πιο διαδεδομένη στο γενικό πληθυσμό συμπεριφορά, που αφορά την τακτική «επιδρομή» στο ψυγείο σε άσχετες ώρες, ακόμη και μετά από αφύπνιση τη νύχτα και κατανάλωση διαφόρων ειδών φαγητού κυρίως γλυκών. Το που είναι τα όρια του φυσιολογικού και που ξεκινάει μια κατάσταση που δημιουργεί ποικίλα προβλήματα είναι ένα θέμα που προσπαθεί το DSM V (αμερικανικό ψυχιατρικό διαγνωστικό εγχειρίδιο) να ορίσει μέσω των παρακάτω κριτηρίων :

υπερφαγια νυχτερινη

Υπερφαγία συμπτώματα

Επανειλημμένα επεισόδια πρόσληψης τροφής με συχνότητα τουλάχιστον 1 φορά την εβδομάδα για τουλάχιστον 3 μήνες που χαρακτηρίζονται από τα εξής:

  • Πρόσληψη υπερβολικά περισσότερης τροφής από αυτή που το μέσο άτομο θα προσελάμβανε σε ένα μικρό χρονικό διάστημα και πάντως όχι μεγαλύτερο από 2 ώρες.
  • Αίσθηση απώλειας ελέγχου κατά το επεισόδιο υπερφαγίας π.χ. αδυναμία διακοπής της κατανάλωσης φαγητού ή αδυναμία ελέγχου της ποσότητάς του.

Επιπλέον άλλα χαρακτηριστικά του παθολογικού αυτού τρόπου πρόσληψης τροφής μπορεί να είναι :

  • Ταχύτατη κατανάλωση = «Δε σε προλαβαίνω βρε παιδάκι μου»
  • Κατανάλωση μέχρι στομαχικής δυσφορίας = «Έσκασα στο φαί»
  • Υπερκατανάλωση φαγητού ακόμα και όταν δεν υπάρχει αίσθημα πείνας = «Δεν έχεις τι να κάνεις και τρως εσύ;»
  • Κατανάλωση όταν το άτομο είναι μόνο του λόγω ντροπής = «Που πας και χάνεσαι κάθε απόγευμα μπορείς να μου εξηγήσεις;»
  • Αίσθημα αηδίας, ενοχής, ντροπής, θλίψης μετά την κρίση υπερφαγίας = «Είμαστε λίγο down ή μου φαίνεται;»

Η υπερφαγική συμπεριφορά υφίσταται συχνά ως προσπάθεια αντιρρόπησης του άγχους, αλλά επίσης και ως τρόπος άντλησης ευχαρίστησης (ενίσχυση ντοπαμίνης στον εγκέφαλο).

Στις περισσότερες περιπτώσεις λοιπόν πρόκειται για συναισθηματική υπερφαγία, στην οποία στόχος είναι η ανακούφιση από αρνητικά συναισθήματα ή η επαναλαμβανόμενη πρόκληση ενός θετικού συναισθήματος όπως είναι η ευχαρίστηση. Κάποτε μπορεί να αποκτά ψυχαναγκαστικό χαρακτήρα.

υπερφαγία

Η διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας συνήθως ξεκινά στην εφηβεία και την πρώιμη ενήλικη ζωή, χωρίς αυτό να αποτελεί κανόνα. Εμφανίζεται κυρίως στο γυναικείο πληθυσμό όπως και όλες οι διαταραχές διατροφής και έχει τη μεγαλύτερη επίπτωση στις δυτικές κοινωνίες όπως Αμερική, Καναδάς και Δυτική Ευρώπη. Ενίοτε αποτελεί πρόδρομο στάδιο της εμφάνισης σοβαρότερης διαταραχής όπως η ψυχογενής βουλιμία και η ψυχογενής ανορεξία.


Αν και έχει ομοιότητες με την ψυχογενή βουλιμία διαφέρει από αυτήν στο πυρηνικό χαρακτηριστικό των συμπεριφορών αντιρρόπησης της υπερφαγίας (έμετος, καθαρτικά κ.α.), όπως και στο ότι δεν υπάρχει διαιτητικός περιορισμός στην επιλογή του φαγητού. Επεισοδιακή υπερφαγία μπορεί να εμφανιστεί ως συνοδό σύμπτωμα άλλης διαταραχής όπως η διπολική, η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές. Επίσης λόγω του παρορμητικού τρόπου κατανάλωσης τροφής μπορεί να αποτελεί μέρος μιας διαταραχής των παρορμήσεων (π.χ. διαλείπουσα εκρηκτική διαταραχή) ή της οριακής διαταραχής προσωπικότητας.

Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας

Υπερφαγια αντιμετώπιση

Τα άτομα που παρουσιάζουν τη διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας είναι συνήθως φυσιολογικού βάρους ή υπέρβαρα. Η λειτουργικότητά τους πλήττεται εν μέρει στο επίπεδο της κοινωνικής ζωής-κοινωνικότητας, αλλά και λόγω προβλημάτων υγείας απόρροιας της παχυσαρκίας. Τα άτομα στη συντριπτική πλειοψηφία τους αναγνωρίζουν τα συνεχή υπερφαγικά επεισόδια ως πρόβλημα και βιώνουν χαμηλή αυτοπεποίθηση, έντονο άγχος και στενοχώρια γι’ αυτό.

Παρ’ όλ΄ αυτά δε σημαίνει ότι γνωρίζουν ότι πρόκειται για πρόβλημα που εμπίπτει στις δυνατότητες του ειδικού ψυχιάτρου ή ψυχολόγου για την αντιμετώπισή του. Έτσι συνήθως απευθύνονται σε ιατρούς άλλων ειδικοτήτων σπαταλώντας χρόνο, χρήμα και ενέργεια. Η συνήθης νοοτροπία είναι η υποβάθμισή της κατάστασης αυτής σε μια «κακή συνήθεια» που τελείται προς «εκτόνωση» του ατόμου από τα προβλήματά του σε τομείς όπως διαπροσωπικές σχέσεις και εργασία είναι η συνήθης πρακτική.

Θα πρέπει να πούμε ότι η συναισθηματική υπερφαγία δεν αντιμετωπίζεται κατάλληλα με δίαιτες, αλλά χρειάζεται ψυχιατρική-ψυχολογική πρωτίστως αντιμετώπιση.

Έτσι, θα πρέπει να γνωρίζουμε πως η εφαρμογή μεθόδων ψυχοθεραπείας οπως η cbt η ψυχοεκπαίδευση, η συμβουλευτική επικουρικά και άλλες παρουσιάζουν σημαντικά ποσοστά επιτυχημένης αντιμετώπισης. Συχνά χρησιμοποιούνται αντικαταθλιπτικά φάρμακα στην προσέγγιση της επεισοδιακής υπερφαγιας, τα οποία βελτιώνουν το συνοδό άγχος και καταθλιπτικές εκδηλώσεις. Τέλος ενίοτε και η φωτοθεραπεία μπορεί έμμεσα να προσφέρει αποτέλεσμα, ειδικότερα στην υπερφαγία που εμφανίζεται το βράδυ (νυχτερινά επεισόδια υπερφαγίας), μέσω αντικαταθλιπτικής δράσης και βελτίωσης του ύπνου.


Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής