Αϋπνία

Ορισμός αϋπνίας

Με τον όρο αϋπνία εννοούμε τη δυσκολία επέλευσης ή διατήρησης ή τη διαταραχή της ποσότητας και ποιότητας του ύπνου. Υπάρχουν οι εξής τύποι :

Αϋπνία έναρξης : δυσκολία να μας πάρει ο ύπνος

Ενδιάμεση αφύπνιση : ξύπνημα στη μέση της νύχτας

Πρώιμη αφύπνιση : ξύπνημα νωρίτερα από το επιθυμητό και αδυναμία να ξανακοιμηθούμε

Μη αναζωογονητικός νυχτερινός ύπνος


Aϋπνία & διαταραχές ύπνου

Η αϋπνία ανήκει στις δυσυπνίες, διαταραχές του ύπνου που χαρακτηρίζονται από μεταβολές της ποιότητας, της ποσότητας και της χρονικής κατανομής του ύπνου κατά τη διάρκεια του 24ώρου.

Άλλες διαταραχές ύπνου τύπου δυσυπνίας είναι :

• Ναρκοληψία (διαταραχή της φυσιολογικής εγρήγορσης)

• Ιδιοπαθής υπερυπνία

• Υποτροπιάζουσα υπερυπνία (σύνδρομο Kleine Levin)

• Αποφρακτικού τύπου άπνοια

• Διαταραχή περιοδικών κινήσεων των άκρων (νυχτερινός μυόκλονος)

• Διαταραχές του κιρκαδιανού ρυθμού (ύπνος επιβραδυνόμενης φάσης ASPT & ύπνος πρώιμης φάσης DSPT)


Η αϋπνία είναι μια αρκετά συχνή κατάσταση (επιπολασμός ζωής του πληθυσμού εώς και 33%) και διακρίνεται στην πρωτοπαθή και στη δευτεροπαθή.

Πρωτοπαθής

Στην πρωτοπαθή το κύριο πρόβλημα είναι η αϋπνία χωρίς να υπάρχουν άλλοι αιτιολογικοί παράγοντες ή συννοσηρότητα. Για να πούμε ότι κάποιος πάσχει από πρωτοπαθή αϋπνία θα πρέπει να υπάρχει το κριτήριο της διάρκειας (3 μήνες τουλάχιστον) και της συχνότητας (3 φορές την εβδομάδα τουλάχιστον). Άρα μεμονωμένες περιπτώσεις δεν αξιολογούνται ως πρόβλημα. Ακόμη η διαταραχή θα πρέπει να συμβαίνει επί ευνοϊκών για φυσιολογικό ύπνο συνθηκών διαβίωσης. Αυτό σημαίνει ότι περιπτώσεις διαταραχής ύπνου π.χ. ως συνέπεια επαγγελματικού ωραρίου (π.χ. διαταραχές κιρκαδιανού ρυθμού σε αστυνομικούς, νοσοκόμους, πιλότους) εξαιρούνται και αντιμετωπίζονται διαφορετικά αν χρειάζεται.

Αίτια αϋπνίας (Δευτεροπαθής)

Η δευτεροπαθής είναι η συχνότερη μορφή. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι σχεδόν όλες οι ψυχικές διαταραχές μπορεί να έχουν ως σύμπτωμα την αϋπνία, η οποία συνήθως αποτελεί και επίσημο κριτήριο για τη διάγνωση. Έτσι η μείζων κατάθλιψη, η διπολική διαταραχή, οι ψυχώσεις, οι καταχρήσεις ουσιών, οι αγχώδεις διαταραχές, οι άνοιες χαρακτηρίζονται ως επί το πλείστον από ποικίλου βαθμού και έντασης αϋπνία, η οποία όταν γίνει συνεχόμενη και χρόνια, συμβάλλει σε ένα φαύλο κύκλο επιδείνωσης της πυρηνικής διαταραχής.

Επιπλέον είναι πολύ σημαντικό το γεγονός ότι η αϋπνία μπορεί να αποτελέσει πρόδρομο σύμπτωμα για ένα καταθλιπτικό, μανιακό ή ψυχωτικό επεισόδιο, δηλαδή να αρχίσει να υπάρχει πριν την πλήρη εκδήλωση των υπόλοιπων συμπτωμάτων. Αντίστοιχα η αϋπνία μπορεί να αποτελέσει σημάδι υποτροπής των ανωτέρω καταστάσεων.

Δευτεροπαθής αϋπνία μπορεί να εμφανιστεί και στο πλαίσιο σωματικών παθήσεων. Μερικές από αυτές είναι :

  • Στεφανιαία νόσος, καρδιακή ανεπάρκεια
  • ΧΑΠ, άσθμα
  • Έλκος, ΓΟΠ, Διαρροικά σύνδρομα
  • Νεφρική ανεπάρκεια
  • Θυρεοειδοπάθειες, Σακχαρώδης Διαβήτης
  • Κεφαλαλγίες, νόσος Parkinson, σκλήρυνση κατά πλάκας

Πόνος & αυπνία

Όλα τα είδη πόνου δύναται να προκαλούν δυσκολία στον ύπνο, καθώς ο πόνος μπορεί να επιφέρει σε ορισμένους ανθρώπους δυσφορία, στρες και αδυναμία χαλάρωσης. Χρειάζεται μια συνολική εκτίμηση της κατάστασης από ειδικό που θα γνωρίζει να διαχειριστεί και τα προβλήματα ύπνου σε συνδυασμό με την αντιμετώπιση του πόνου.

Θυρεοειδής και αϋπνία

Οι παθήσεις του θυρεοειδούς συσχετίζονται πολύ συχνά με διαταραχές ύπνου. Υποθυρεοειδισμός, υπερθυρεοειδισμός, θυρεοειδίτιδα Hashimoto είναι οι πιο συχνές διαγνώσεις που όταν δε ρυθμίζονται σωστά, επηρεάζουν την ψυχοσωματική κατάσταση, άρα και τον ύπνο. Συνήθως ο υπερθυρεοειδισμός προκαλεί υπερένταση και αϋπνία έναρξης, ενώ ο υποθυρεοειδισμός μη αναζωογονητικό ύπνο και αίσθημα κόπωσης το πρωί.

αϋπνία

Φαύλος κύκλος

Κατά κύριο λόγο υφίσταται παλίνδρομη συσχέτιση (η οποία δεν είναι πάντα εμφανής), δηλαδή η διαταραχή του ύπνου αυξάνει την πιθανότητα έναρξης σωματικών και ψυχικών διαταραχών αλλά και το αντίθετο. Η διαταραχή του ύπνου δύναται να προκαλέσει πρόβλημα στην ανταπόκριση του ατόμου στις απαιτήσεις της καθημερινότητας και λόγω της σωματικής, αλλά και της ψυχικής επιβάρυνσης που ως συνέπεια έχει.

Παράλληλα, στην αϋπνία μπορεί να εμπλακούν γνωσιακές και συμπεριφορικές συσχετίσεις που κάνουν την έλευση του ύπνου ακόμη δυσκολότερη καθώς και μια υπεραπασχόληση του ατόμου με το πρόβλημά του. Έτσι, όσο προσπαθεί κάποιος να κοιμηθεί και αυτό δεν επιτυγχάνεται, τόσο αυξάνει η αγχώδης προσμονή και η απογοήτευση και άρα η δυσκολία επιμένει.

Η τάση για εσωστρέφεια ή μη έκφραση σκέψεων και συναισθημάτων, η δυσκολία στη διαχείριση ψυχοπιεστικών γεγονότων (στρες) και η υιοθέτηση άστατου ωραρίου θεωρούνται επιπλέον επιβαρυντικοί παράγοντες για τη διαιώνιση της αϋπνίας.

Αϋπνία

Αντιμετώπιση αυπνιας

Πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να καταπολεμήσουν την αυπνία ψάχνοντας διάφορα γιατροσόφια , βότανα, τρυκ, χαλαρωτικές μουσικές κ.α. Αν και αυτές οι μέθοδοι δεν αποκλείεται να λειτουργήσουν, οι περιπτώσεις αυτές είναι λίγες και με προσωρινό αποτέλεσμα.

Στην αντιμετώπιση της αϋπνίας, υπάρχουν λύσεις. Οπωσδήποτε έχει αξία να προσέξει κανείς τα διάφορα γενικά μέτρα υγιεινής του ύπνου. Οι κακές συνθήκες ύπνου δεν είναι καθόλου ασυνήθιστο αίτιο διαταραχών του ύπνου και η βελτίωσή τους θα πρέπει να είναι το πρώτο βήμα στην αντιμετώπιση του προβλήματος.

Αν τα γενικά μέτρα καταστούν ανεπαρκή, μπορεί να επιστρατευτούν ψυχοθεραπευτικές μέθοδοι και με σχετική έμφαση σε τεχνικές χαλάρωσης. Θα πρέπει να τονιστεί ότι η αϋπνία είναι πρόβλημα που αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά. Μέσω της ψυχοθεραπείας ο πάσχων από αϋπνία έχει τη δυνατότητα να κατανοήσει γιατί δεν μπορεί να κοιμηθεί και να επιλύσει θέματα που ενδεχομένως του προκαλούν άγχος και επίμονες σκέψεις κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Αϋπνία φάρμακα

Σε ορισμένες περιπτώσεις ενδείκνυται φαρμακευτική αγωγή, με βασική στόχευση να είναι προσωρινή, καθώς υποβόσκει ο κίνδυνος της κατάχρησης υπναγωγών αγχολυτικών σκευασμάτων. Όταν η αϋπνία αποτελεί σύμπτωμα μιας κύριας διαταραχής, η αντιμετώπιση αυτής επαναφέρει τον ύπνο σταδιακά, π.χ. η θεραπεία κατάθλιψης, εντούτοις συχνά χρειάζεται ειδική φαρμακευτική παρέμβαση. Τέλος στην περίπτωση της δευτεροπαθούς μορφής η αντιμετώπιση του πρωταρχικού προβλήματος συνήθως επιφέρει διόρθωση του ύπνου αν και όχι πάντα και όχι με διάρκεια.

insomnia Αϋπνία

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής