Τι είναι και που χρησιμοποιούνται τα αντικαταθλιπτικά
Τα αντικαταθλιπτικά είναι φάρμακα που χρησιμοποιούνται ευρύτατα στη θεραπεία πολλών ψυχικών διαταραχών σήμερα. Ονομάζονται έτσι λόγω της κύριας δράσης για την οποία δημιουργήθηκαν τους δηλαδή στη θεραπεία κατάθλιψης.
Όμως προσφέρουν θεραπευτικό αποτέλεσμα και γι’ αυτό χρησιμοποιούνται ευρύτατα σε μια σειρά διαταραχών όπως οι αγχώδεις διαταραχές (π.χ. διαταραχή πανικού και γενικευμένη αγχώδης διαταραχή), η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, η ψυχογενής βουλιμία, η προεμμηνορυσιακή δυσφορική διαταραχή, σε προβλήματα ύπνου και χρόνιου πόνου.
Επίσης αντικαταθλιπτικά φάρμακα έχουν συχνά αποτελεσματικότητα σε ψυχοσωματικά συμπτώματα και ιατρικές καταστάσεις που προεξάρχουν οι σωματικές εκδηλώσεις όπως η ινομυαλγία, το ευερέθιστο έντερο κ.α.
Τα αντικαταθλιπτικά ανήκουν στα συνταγογραφούμενα φάρμακα. Στην ελληνική πραγματικότητα μπορεί να παρατηρείται ότι τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα δίνονται χωρίς συνταγή γιατρού στα φαρμακεία, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αποτελούν μη συνταγογραφούμενα φάρμακα (ΜΗΣΥΦΑ) ή ότι είναι κατάλληλα για αυτοθεραπεία.
Η έναρξη, η επιλογή της δραστικής ουσίας, η δοσολογία και η παρακολούθηση χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση. Ιδιαίτερη σημασία έχουν η σωστή διάγνωση, η αναγνώριση πιθανής διπολικής διαταραχής, οι συνυπάρχουσες παθήσεις, οι αλληλεπιδράσεις και η εκτίμηση των πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών.
Συχνά τα φάρμακα για κατάθλιψη και άγχος συνταγογραφούνται από ιατρούς άλλων ειδικοτήτων. Αυτό έχει διπλή ανάγνωση καθώς μερικές φορές είναι χρήσιμο σε περιοχές όπου δεν υπάρχει πρόσβαση σε ψυχίατρο, από την άλλη συχνά κάποια προβλήματα χρειάζονται ειδικό ψυχίατρο για να αντιμετωπιστούν κατάλληλα.
Πως δρουν τα αντικαταθλιπτικά
Τα αντικαταθλιπτικά δρουν μεταβάλλοντας την ισορροπία των νευροδιαβιβαστών, χημικών ουσιών που μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ των νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλο και επηρεάζουν τη διάθεση και το συναίσθημα.
Πολλά από αυτά τροποποιούν τη νευροδιαβίβαση της σεροτονίνης ή/και της νοραδρεναλίνης, αυξάνοντας έτσι την ποσότητα τους στις συνάψεις, ενώ ορισμένα επηρεάζουν τη ντοπαμίνη ή δρουν μέσω διαφορετικών υποδοχέων και νευροβιολογικών μηχανισμών όπως θα δούμε στη συνέχεια του άρθρου. Σε πρόσφατη μελέτη το SSRI αντικαταθλιπτικό εσιταλοπράμη βρέθηκε να ενισχύει τη συναπτική νευροπλαστικότητα στον εγκέφαλο μέσα σε διάστημα περίπου 5 εβδομάδων.
Σε αρκετές περιπτώσεις κατάθλιψης προεξάρχουν συμπτώματα έλλειψης ντοπαμίνης όπως η ανηδονία, η κλινοφιλία (το να μη σηκώνεσαι από το κρεβάτι), η μειωμένη ενεργητικότητα, η κόπωση, η μειωμένη συγκέντρωση. Κάποια αντικαταθλιπτικά όπως θα δούμε στη συνέχεια ενισχύουν πιο άμεσα την ντοπαμινεργική νευροδιαβίβαση στον προμετωπιαίο φλοιό και είναι συχνά η επιλογή που προσφέρει θεραπευτικό αποτέλεσμα σε αυτές τις περιπτώσεις.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ευεργετική επίδραση των αντικαταθλιπτικών σε ένα σεβαστό ποσοστό ασθενών δεν υποδηλώνει και αποκλειστική αιτιολογική σχέση μεταξύ των νευροδιαβιβαστών που επηρεάζουν και των προαναφερόμενων διαταραχών.
Αυτό δεν είναι παράξενο και το συναντάμε σε φάρμακα όλου του φάσματος της ιατρικής. Για παράδειγμα οι αναστολείς ασβεστίου χρησιμοποιούνται θεραπευτικά στην υπέρταση, η οποία όμως δεν οφείλεται σε διαταραχή του μεταβολισμού του ασβεστίου. Επίσης δύο πασίγνωστα φάρμακα που χρησιμοποιήθηκαν για δεκαετίες πριν καταλάβουμε τους μηχανισμούς δράσης τους είναι για παράδειγμα η ασπιρίνη και η πενικιλίνη. Η γνώση ότι λειτουργούν έδωσε την ώθηση στην επιστήμη να μάθει το πως λειτουργούν.
Διαβάστε ένα σχόλιο για την αμφισβήτηση των αντικαταθλιπτικών.
Σε πόσο καιρό δρουν τα αντικαταθλιπτικά
Η πλήρης δράση των αντικαταθλιπτικών εκδηλώνεται συνήθως μεταξύ των πρώτων 2-4 εβδομάδων καθημερινής λήψης, ενώ ορισμένες φορές κάποια βελτίωση μπορεί να φανεί μέσα στις πρώτες 1–2 εβδομάδες. Η περαιτέρω βελτίωση μπορεί να συνεχιστεί και μετά τις 4 πρώτες εβδομάδες.
Τι ώρα πρέπει να παίρνουμε τα αντικαταθλιπτικά
Δεν υπάρχει καλύτερη ώρα που πρέπει να παίρνει κάποιος τα αντικαταθλιπτικα που να ισχύει καθολικά για όλους. Αυτό καθορίζεται εξατομικευμένα ανάλογα με το προφίλ των συμπτωμάτων και πως επιδρά η κάθε δραστική ουσία.
Αναφέρονται στη συνέχεια τα αντικαταθλιπτικά που κυκλοφορούν σήμερα στην Ελλάδα με εξειδικευμένες πληροφορίες :
Εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης Σεροτονίνης (SSRIs)
Τα αντικαταθλιπτικά SSRI δρουν κυρίως στη σεροτονίνη μέσω αναστολής της μεταφοράς της μέσα στο νευρικό κύτταρο. Με την παρεμπόδιση αυτής της επαναπρόσληψης, οι SSRI αυξάνουν τη συγκέντρωση της σεροτονίνης στη συναπτική σχισμή, η οποία θεωρείται ότι ενισχύει τη νευροδιαβίβαση και βελτιώνει τη διάθεση.
Οι SSRI αποτελούν συχνά αρχική φαρμακευτική επιλογή, καθώς διαθέτουν ευνοϊκότερο συνολικό προφίλ ανεκτικότητας και ασφάλειας σε σύγκριση με αρκετά παλαιότερα αντικαταθλιπτικά.
Μάθετε ό,τι πρέπει να γνωρίζετε για τη σεροτονίνη και τις επιδράσεις της στον οργανισμό.
Στην Ελλάδα κυκλοφορούν οι εξής SSRIs :
- Φλουοξετίνη (ladose, flonital)
- Παροξετίνη (seroxat, solben, paroxia)
- Σερτραλίνη (zoloft, serotyp, serolux, zolotrin)
- Φλουβοξαμίνη (Dumyrox)
- Σιταλοπράμη (seropram, zanipram, pramital)
- Εσιταλοπράμη (όχι εσκιταλοπράμη όπως πολλοί το προφέρουν) (entact, cipralex, tepram, enlift)
Εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης Σεροτονίνης και Νοραδρεναλίνης (SNRIs)
Στην Ελλάδα περιλαμβάνονται στις διαθέσιμες δραστικές ουσίες της κατηγορίας οι ακόλουθοι SNRI :
- Βενλαφαξίνη (Efexor, deprevix, zacalen)
- Ντουλοξετίνη (Cymbalta, onelar, dulsevia)
- Δεσβενλαφαξίνη (Desvenlafaxine/Adelco) : Νέα κυκλοφορία στην Ελλάδα το 2025
Βενλαφαξίνη & Ντουλοξετίνη : Πρόκειται για δύο πολύ αποτελεσματικά αντικαταθλιπτικά που δρουν μέσω αναστολής του μεταφορέα επαναπρόσληψης νοραδρεναλίνης και σεροτονίνης. Η διπλή αυτή δράση είναι υπεύθυνη για το ευεργετικό αποτέλεσμα που μπορεί να επιφέρουν, καθώς αυξάνονται τα σχετικά επίπεδα στις συνάψεις.
Η ντουλοξετίνη (cymbalta) ειδικότερα έχει ευνοϊκό αποτέλεσμα και στην αντιμετώπιση του πόνου που μπορεί να συνοδεύει την κατάθλιψη και γενικά σε καταστάσεις υψηλής σωματοποίησης, όπως η ινομυαλγία και ο χρόνιος νευροπαθητικός πόνος.
Η δεσβενλαφαξίνη είναι ο ενεργός μεταβολίτης της βενλαφαξίνης από την οποία διαφέρει ως εξής :
- Δεν περνάει από τον ηπατικό μεταβολισμό του ενζύμου CYP2D6 όπως η βενλαφαξίνη, γεγονός που μειώνει τις αλληλεπιδράσεις.
- Η δεσβενλαφαξίνη από την αρχική δόση των 50mg αναστέλλει τόσο την επαναπρόσληψη σεροτονίνης όσο και νοραδρεναλίνης, ενώ για τη βενλαφαξίνη χρειάζεται να φτάσουμε σε δόσεις 150mg και άνω ώστε να δούμε επίδραση στη νοραδρεναλίνη.
Από πλευράς ανεπιθύμητων ενεργειών τα SNRIs ενδέχεται να εκδηλώσουν συμπτώματα συμπαθητικής διέγερσης στην αρχική φάση χορήγησης όπως ταχυκαρδία, τρόμος, ανησυχία, ξηροστομία κ.α. για τις οποίες ευθύνεται η επίδραση στις νευροδιαβιβαστικές οδούς της νοραδρεναλίνης. Ενδέχεται να υπάρξουν κάποιες από τις παρενέργειες όπως προαναφέρθηκαν στα SSRIs. Ειδικά με τη βενλαφαξίνη (efexor) θα πρέπει να υπάρχει προσοχή στην αρτηριακή πίεση καθώς ενδέχεται να προκαλέσει μικρού βαθμού αύξησή της που μπορεί να οδηγήσει στη διακοπή και αλλαγή του φαρμάκου.
Μάθετε ό,τι πρέπει να γνωρίζετε για τη νοραδρεναλίνη και τις επιδράσεις της στον οργανισμό.
Βουπροπιόνη (Wellbutrin)
Η βουπροπιόνη είναι ιδιαίτερα κινητοποιητικό φάρμακο με σημαντική επίδραση στον προμετωπιαίο φλοιό. Αυξάνει την ενέργεια και μειώνει την κόπωση. Δεν προκαλεί σεξουαλική δυσλειτουργία, αντίθετα ενίοτε προσφέρει όφελος ως προς την ανηδονία. Η βουπροπιόνη βοηθάει ορισμένους με τη διακοπή καπνίσματος.
Ανήκει στους εκλεκτικούς αναστολείς του μεταφορέα επαναπρόσληψης νοραδρεναλίνης και ντοπαμίνης (NDRI) στη μεμβράνη του νευρικού κυττάρου.
Η βουπροπιόνη αποτελεί το αντικαταθλιπτικό με τη μικρότερη τάση να προκαλεί αύξηση βάρους, κάτι που επιβεβαιώθηκε και σε πολύ πρόσφατη έρευνα σύγκρισης των πιο γνωστών αντικαταθλιπτικών για αυτή την ανεπιθύμητη ενέργεια.
Μιρταζαπίνη (remeron, azapin, mirtapil)
Η μιρταζαπίνη (Mirtazapine) είναι ένα άτυπο αντικαταθλιπτικό που ανήκει στην κατηγορία των άτυπων αντικαταθλιπτικών (NaSSA). Ο μηχανισμός δράσης της είναι πολυδιάστατος και δεν ακολουθεί την παραδοσιακή προσέγγιση της αναστολής επαναπρόσληψης μονοαμινών (όπως η σεροτονίνη ή η νορεπινεφρίνη). Αντίθετα, η μιρταζαπίνη δρα κυρίως ως ανταγωνιστής σε συγκεκριμένους υποδοχείς.
Κύριοι μηχανισμοί δράσης μιρταζαπίνης :
- Ανταγωνισμός στους υποδοχείς α2-αδρενεργικούς:
- Η μιρταζαπίνη δρα ως ανταγωνιστής στους προσυναπτικούς α2-αδρενεργικούς υποδοχείς. Η αναστολή αυτών των υποδοχέων οδηγεί σε αυξημένη απελευθέρωση νορεπινεφρίνης και σεροτονίνης στο συναπτικό χάσμα, ενισχύοντας τη νευροδιαβίβαση αυτών των νευροδιαβιβαστών.
- Ανταγωνισμός στους υποδοχείς 5-HT2 και 5-HT3:
- Αποκλείει τους υποδοχείς 5-HT2 και 5-HT3, ενώ παράλληλα ενισχύει την ενεργοποίηση των υποδοχέων 5-HT1A από τη σεροτονίνη. Αυτό το αποτέλεσμα ενισχύει τις αντικαταθλιπτικές και αγχολυτικές ιδιότητες της σεροτονίνης, ενώ μειώνει τις ανεπιθύμητες ενέργειες που σχετίζονται με την ενεργοποίηση των υποδοχέων 5-HT2 και 5-HT3, όπως η αϋπνία, η σεξουαλική δυσλειτουργία και η ναυτία.
- Ανταγωνισμός στους υποδοχείς Η1 ισταμίνης:
- Η μιρταζαπίνη δρα επίσης ως ισχυρός ανταγωνιστής των υποδοχέων Η1 ισταμίνης, το οποίο συμβάλλει στις ηρεμιστικές και υπναγωγές της ιδιότητες. Αυτός ο μηχανισμός εξηγεί τη χρήση της μιρταζαπίνης σε ασθενείς με διαταραχές ύπνου.
Ανεπιθύμητες ενέργειες σε κάποιους ασθενείς : Αύξηση βάρους, υπνηλία, ξηροστομία, ανησυχία, κατακράτηση ούρων
Τραζοδόνη (Trittico)
Έχει ευνοϊκή επίδραση στον ύπνο και γι’ αυτό μπορεί να αποβεί πολύ χρήσιμη σε περιπτώσεις κατάθλιψης με άγχος και αυπνία. Δεν προκαλεί σεξουαλική δυσλειτουργία. Ενισχύει έμμεσα την ντοπαμινεργική οδό.
Η τραζοδόνη είναι άτυπο αντικαταθλιπτικο που συνδυάζει δράση των SSRIs & SNRIs με την αναστολή του μεταφορέα της σεροτονίνης, παράλληλα με 5HT2A & 5HT2C, Η1 ανταγωνισμό όπως η μιρταζαπίνη και επίσης ανταγωνισμό των α1 υποδοχέων της νοραδρεναλίνης.
Αγκομελατίνη (Valdoxan)
Η αγομελατίνη είναι αντικαταθλιπτικό με αγωνιστική δράση στους μελατονινεργικούς υποδοχείς MT1 και MT2 και ανταγωνιστική δράση στους σεροτονινεργικούς υποδοχείς 5-HT2C. Μέσω αυτών των μηχανισμών επηρεάζει τη ρύθμιση των κιρκάδιων ρυθμών και τη νευροδιαβίβαση νοραδρεναλίνης και ντοπαμίνης σε συγκεκριμένες εγκεφαλικές περιοχές.
Πρόκειται για σχετικά νέας γενιάς αντικαταθλιπτικό παράγοντα με κύρια αγωνιστική δράση στους ΜΤ1 και ΜΤ2 υποδοχείς της μελατονίνης στην επίφυση του εγκεφάλου (κωνάριο).
Η δράση αυτή συνεισφέρει στη μείωση της αυπνίας (ελαφριά υπναγωγική επίδραση). Η αγκομελατίνη αυξάνει τα επίπεδα νοραδρεναλίνης και ντοπαμίνης στον προμετωπαίο φλοιό μέσω ανταγωνισμού των 5HT2C υποδοχέων της σεροτονίνης. Γενικά είναι ήπιο αντικαταθλιπτικό με ευνοϊκό προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών, δεν προκαλεί σεξουαλική δυσλειτουργία και χρησιμοποιείται μόνο του ή σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα.
Κατά τη χρήση της αγκομελατίνης χρειάζεται παρακολούθηση της ηπατικής λειτουργίας, καθώς υπάρχει πιθανότητα αύξησης των ηπατικών ενζύμων.
Βορτιοξετίνη (Brintellix)
Η βορτιοξετίνη είναι νεότερης γενιάς πολυτροπικό σεροτονινεργικό αντικαταθλιπτικό. Συνδυάζει αναστολή της επαναπρόσληψης σεροτονίνης με δράση σε διαφορετικούς σεροτονινεργικούς υποδοχείς και έχει μελετηθεί, μεταξύ άλλων, για τις επιδράσεις της σε γνωστικά συμπτώματα που συνοδεύουν τη μείζονα κατάθλιψη.
Η βορτιοξετίνη συνδυάζει δράση αναστολής του μεταφορέα της σεροτονίνης όπως τα SSRIs & SNRIs σε συνδυασμό με ανταγωνισμό υποδοχέων της σεροτονίνης που δεν έχουν άλλα αντικαταθλιπτικα όπως 5HT3, 5HT7, 5HT1D και αγωνιστική δράση σε 5HT1A & 5HT1B.
Συχνή ανεπιθύμητη ενέργεια είναι η ναυτία. Πλεονέκτημα του φαρμάκου είναι επίσης η πολύ μικρότερη τάση του να προκαλεί αύξηση βάρους και σεξουαλική δυσλειτουργία.
Εσκεταμίνη και κεταμίνη
Η εσκεταμίνη (esketamine) αποτελεί διαφορετική φαρμακολογική προσέγγιση από τα συμβατικά αντικαταθλιπτικά. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εγκριθεί σε μορφή ρινικού εκνεφώματος (Spravato), σε συνδυασμό με SSRI ή SNRI, για ενήλικες με ανθεκτική μείζονα κατάθλιψη που δεν ανταποκρίθηκαν σε τουλάχιστον δύο κατάλληλες αντικαταθλιπτικές θεραπείες.
Η χορήγηση γίνεται σε κατάλληλα οργανωμένο κλινικό περιβάλλον, υπό άμεση επίβλεψη επαγγελματία υγείας και με παρακολούθηση μετά τη χορήγηση. Απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή σε ανεπιθύμητες ενέργειες όπως η αύξηση της αρτηριακής πίεσης, η καταστολή και τα αποσυνδετικά συμπτώματα.
Η ενδοφλέβια κεταμίνη έχει επίσης μελετηθεί για την ταχεία αντικαταθλιπτική της δράση, αλλά πρέπει να διακρίνεται από την εγκεκριμένη ενδορρινική εσκεταμίνη ως προς τις ενδείξεις, το κανονιστικό καθεστώς και το πλαίσιο χορήγησης.
Παλιά αντικαταθλιπτικά
Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά
Οι TCAs εμποδίζουν την επαναπρόσληψη της νορεπινεφρίνης και της σεροτονίνης, παρόμοια με τους SNRIs, αλλά επηρεάζουν και άλλα συστήματα νευροδιαβιβαστών, συμπεριλαμβανομένης της ισταμίνης και της ακετυλοχολίνης. Χειρότερα από τα νέας γενιάς ως προς τις παρενέργειες, χρησιμοποιούνται όλο και λιγότερο στη σύγχρονη πρακτική κυρίως λόγω καρδιοτοξικότητας.
Αναστολείς μονοαμινοξειδάσης (MAOIs)
Η μονοαμινοξειδάση είναι ένα ένζυμο υπεύθυνο για τη διάσπαση νευροδιαβιβαστών όπως η σεροτονίνη, η νορεπινεφρίνη και η ντοπαμίνη. Αναστέλλοντας αυτό το ένζυμο, οι ΜΑΟΙ αυξάνουν τα επίπεδα αυτών των νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο.
Παρενέργειες αντικαταθλιπτικών
Τα αντικαταθλιπτικά είναι γενικά καλά ανεκτά, αλλά όπως όλα τα φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες. Ορισμένες, όπως η ναυτία, η κεφαλαλγία, η γαστρεντερική δυσφορία ή η αρχική ανησυχία, εμφανίζονται συχνότερα κατά την έναρξη και μπορεί να υποχωρήσουν σταδιακά μέσα στις πρώτες 5-15 ημέρες λήψης. Άλλες, όπως η σεξουαλική δυσλειτουργία, η αύξηση βάρους ή η συναισθηματική άμβλυνση, μπορεί να επιμένουν κατά τη διάρκεια της θεραπείας και χρειάζονται εξατομικευμένη αξιολόγηση. Είναι σημαντικό να κρατήσουμε ότι εμφανίζονται σε μικρό ποσοστό των ασθενών.
Αναφέρονται στη συνέχεια οι κυριότερες :
- τρέμουλο,
- σεξουαλική δυσλειτουργία,
- γαστρεντερικές διαταραχές τύπου διάρροιας ή δυσκοιλιότητας,
- αύξηση γαστρικής οξύτητας,
- ναυτία,
- αύξηση βάρους λιγότερο συχνά (κατακράτηση υγρών και αύξηση όρεξης).
Ιδιαίτερα τα αντικαταθλιπτικά με δράση στην επαναπρόσληψη σεροτονίνης (SSRIs, SNRIs), μπορούν να προκαλέσουν μικρή αύξηση τάσης αιμορραγίας μέσω ενός μηχανισμού που σχετίζεται με τη δράση τους στη σεροτονίνη και την επίδρασή της στα αιμοπετάλια.
Η απάθεια και η συναισθηματική άμβλυνση αποτελούν μη επιθυμητές ενέργειες που διαφέρουν από την απάθεια που οφείλεται σε έλλειψη απόλαυσης και κατάθλιψη. Συνήθως, στην πρώτη περίπτωση, είναι πιο διάχυτες και σχετίζονται χρονικά με την έναρξη μιας θεραπείας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπου αυτά τα συμπτώματα αντιμετωπίζονται έντονα, αποτελούν λόγο αλλαγής του υπεύθυνου φαρμάκου.
Σε κάποιες περιπτώσεις η αλλαγή της ώρας που παίρνουμε τα αντικαταθλιπτικά μπορεί να ελαττώσει κάποιες ανεπιθύμητες ενέργειες.
Αντικαταθλιπτικα χαπια και αύξηση βάρους
Μεγάλο θέμα είναι αυτό της ανεπιθύμητης αύξησης βάρους. Πολύς κόσμος ψάχνει για αντικαταθλιπτικά που αδυνατίζουν και ποια είναι αυτά που παχαίνουν. Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω δεν υπάρχει γενικός κανόνας. Σε ορισμένους παρατηρείται όντως αύξηση της όρεξης και κατακράτηση που οδηγούν σε αύξηση βάρους. Αυτό δε σημαίνει ότι είναι μη διαχειρίσιμη.
Να αναφερθεί εδώ πάντως ότι το ladose είναι φάρμακο που μπορεί να φέρει μείωση της όρεξης σε ένα ποσοστό ασθενών, μειώνοντας βάρος και υπερφαγία, άλλωστε έχει επίσημη ένδειξη και για τη θεραπεία της βουλιμίας.
Γενικά η τάση των αντικαταθλιπτικών για αύξηση βάρους δε θεωρείται υψηλή σε σύγκριση με άλλα ψυχιατρικά φάρμακα με δύο εξαιρέσεις : τη μιρταζαπίνη (remeron) με υψηλή τάση και την παροξετίνη (seroxat) με μέτρια. Δείτε το σχετικό πίνακα όπου αναφέρεται συγκριτικά η τάση των διαθέσιμων αντικαταθλιπτικών για αύξηση βάρους.
Από την άλλη πλευρά συχνά η επάνοδος της όρεξης και του βάρους στα κανονικά επίπεδα μετά από μια περίοδο κατάθλιψης ή άγχους, μεταφράζεται ως παρενέργεια του αντικαταθλιπτικού, ενώ δεν είναι έτσι. Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις η εμφάνιση συναισθηματικής άμβλυνσης (emotional blunting) και απάθειας μπορεί να οδηγεί συχνά σε αναζήτηση φαγητού ή γλυκού σε μια προσπάθεια αφύπνισης μέσω της ντοπαμίνης.
Τα αντικαταθλιπτικά φαίνεται να προκαλούν αύξηση βάρους μέσω αλληλεπιδράσεών με τους υποδοχείς ισταμίνης Η1, σεροτονίνης ΗΤ2C και ίσως τους μουσκαρινικούς χολινεργικούς υποδοχείς.
Η χρήση των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων δείχνει μια ισχυρότερη χρονική συσχέτιση με την αύξηση βάρους κατά το δεύτερο και τρίτο έτος της θεραπείας. Πιο απλά είναι πιθανή μία αύξηση 1 έως 3,5 κιλά σε διάστημα δύο ετών για ορισμένους ασθενείς.
Ειδικά μέτρα διαχείρισης του βάρους μέσω αύξησης της κίνησης και προσεκτικής διατροφής ενδέχεται να χρειάζονται σε αυτούς τους ασθενείς όταν η χρήση των αντικαταθλιπτικών κρίνεται αναντικατάστατη. Ούτως ή άλλως διατροφή και άσκηση αποτελούν από μόνα τους επικουρικά αντικαταθλιπτικά εργαλεία στη φαρέτρα μας.
Προκαλούν εθισμό τα αντικαταθλιπτικά;
Τα αντικαταθλιπτικά δεν είναι εθιστικά με την έννοια της καταναγκαστικής αναζήτησης και χρήσης μιας ουσίας παρά τις βλαβερές συνέπειες. Ωστόσο, ο οργανισμός μπορεί να προσαρμοστεί στη μακροχρόνια λήψη τους και η απότομη διακοπή ή η γρήγορη μείωση της δόσης μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα απόσυρσης.
Η πιθανότητα και η βαρύτητα των συμπτωμάτων διαφέρουν ανάλογα με το φάρμακο, τη διάρκεια θεραπείας και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς. Η διακοπή χρειάζεται εξατομικευμένο σχεδιασμό και μπορεί να απαιτήσει σταδιακή μείωση σε διάστημα εβδομάδων ή μηνών.
Διαβάστε αναλυτικά για το πως διακόπτονται σωστά τα αντικαταθλιπτικα στο σχετικό άρθρο : Εξάρτηση και σύμπτώματα απόσυρσης.
Τι να περιμένουμε από τα αντικαταθλιπτικά
Πολλοί άνθρωποι σήμερα ρωτούν συχνά και ψάχνουν γνώμες για το ποιο είναι το καλύτερο φάρμακο για την κατάθλιψη, αλλά και το αντίθετο : ποια είναι το χειρότερο. Άλλοι ψάχνουν το πιο αθώο αντικαταθλιπτικό. Πίσω από όλα αυτά τα ερωτήματα έχουμε κάποιους μύθους για τα αντικαταθλιπτικά :
Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχουν γενικά χειρότερα ή καλύτερα αντικαταθλιπτικά. Κάθε άτομο έχει διαφορετική νευροβιολογία και αντιδρά διαφορετικά σε κάθε θεραπευτικό σκεύασμα. Για παράδειγμα, το ladose μπορεί να είναι αποτελεσματικό για κάποιον, ενώ να μην έχει καθόλου αποτέλεσμα σε άλλον. Το ίδιο ισχύει και για τις πιθανές παρενέργειες, π.χ. το seroxat μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες σε ορισμένα άτομα, ενώ σε άλλα όχι.
Με το ίδιο σκεπτικό δεν υπάρχουν καθολικά βαριά αντικαταθλιπτικά ή ελαφριά. Γενικά τα SSRIs θεωρούνται τα πιο ήπια αντικαταθλιπτικά, αλλά χωρίς αυτό να αποτελεί κανόνα. Ένα φάρμακο μπορεί να έχει ευνοϊκό προφίλ για κάποιον ασθενή και να είναι λιγότερο κατάλληλο για κάποιον άλλο. Υπάρχει εξατομικευμένη δράση ανάλογα με τον οργανισμό, αλλά και τον τρόπο που ορισμένα άτομα βιώνουν τις εσωτερικές τους αισθήσεις και λειτουργίες (interoception).
Ενδεχομένως μπορούμε να βάλουμε ως σχετικό κανόνα ότι τα SNRI αντικαταθλιπτικά και η μιρταζαπίνη είναι συνήθως πιο δραστικά από τα SSRI που μαζί με την αγκομελατίνη θεωρούνται ενδεχομένως τα πιο ελαφριά. Μεγαλύτερης κλίμακας ενισχυτική ντοπαμινεργική δράση έχουν τα SNRIs και η βουπροπιόνη.
Ενημερωθείτε σωστά για την κατάθλιψη, την κύρια διαταραχή που χρησιμοποιούνται τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα και για τη θεραπεία της κατάθλιψης μέσω της οποίας τα φάρμακα δύναται συχνά να αποβούν σωτήρια.
Τα αντικαταθλιπτικά δεν αλλάζουν την προσωπικότητα, ούτε μας κάνουν να ξεχνάμε τα προβλήματα. Μας κάνουν να νιώθουμε διαφορετικά ναι επειδή θα διώξουν το καταθλιπτικό σύννεφο από πάνω μας, καθώς δρώντας κυρίως στο συναίσθημα :
- βελτιώνουν τη διάθεση,
- αυξάνουν την αίσθηση χαράς, ικανοποίησης και ευχαριστησης
- μειώνουν άγχος, θυμό, παρορμητικότητα και αρνητικά συναισθήματα, όταν αυτά ξεπεράσουν τα ανεκτά όρια.
Τα αντικαταθλιπτικά δεν είναι τα τέλεια φάρμακα, άλλωστε τέλεια φάρμακα δεν υπάρχουν, ούτε και τα χάπια της ευτυχίας όπως έχουν παρουσιαστεί. Βοηθούν να γίνουμε πιο λειτουργικοί και αντιμετωπίζουν σε σημαντικό βαθμό ψυχικές διαταραχές και συμπτώματα που έχουν μεγάλο αντίκτυπο στη ζωή μας.
- Ενημερωθείτε για πιθανούς περιορισμούς διαθεσιμότητας αντικαταθλιπτικών φαρμάκων στον ακόλουθο σύνδεσμο : Ελλείψεις Ψυχιατρικών Φαρμάκων
- Ενημερωθείτε για πιθανές αλληλεπιδράσεις αντικαταθλιπτικών φαρμάκων στον ακόλουθο σύνδεσμο : Αλληλεπιδράσεις Φαρμάκων
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Πηγές
- NICE – Depression in adults: treatment and management (NG222)
- Cipriani A et al. – Comparative efficacy and acceptability of 21 antidepressant drugs for the acute treatment of adults with major depressive disorder. The Lancet (2018)
- Kalfas M et al. – Incidence and Nature of Antidepressant Discontinuation Symptoms: A Systematic Review and Meta-Analysis. JAMA Psychiatry (2025)
- Petimar J et al. – Medication-Induced Weight Change Across Common Antidepressant Treatments: A Target Trial Emulation Study. Annals of Internal Medicine (2024)
- European Medicines Agency – Valdoxan (agomelatine): European Public Assessment Report
- European Medicines Agency – Spravato (esketamine): European Public Assessment Report
- Stahl, S. M. (2013). Stahl’s Essential Psychopharmacology: Neuroscientific Basis and Practical Applications. Cambridge University Press.
- Antidepressants : Statpearls
- Papakostas, G. I. (2006). The efficacy, tolerability, and safety of contemporary antidepressants. Journal of Clinical Psychiatry