Ο νευροπαθητικός πόνος αποτελεί ένα σημαντικό και συχνά δύσκολο στη θεραπεία πρόβλημα υγείας. Εκτιμάται ότι πόνος με νευροπαθητικά χαρακτηριστικά αφορά περίπου το 7–10% του γενικού πληθυσμού, ενώ μπορεί να επηρεάζει σημαντικά τον ύπνο, τη λειτουργικότητα, την εργασία, τη διάθεση και συνολικά την ποιότητα ζωής.
Σε αντίθεση με έναν συνηθισμένο πόνο που εμφανίζεται εξαιτίας τραυματισμού ή φλεγμονής ενός ιστού, στον νευροπαθητικό πόνο το πρόβλημα εντοπίζεται στο ίδιο το σωματοαισθητικό νευρικό σύστημα: στις νευρικές οδούς που μεταφέρουν και επεξεργάζονται την αισθητική πληροφορία.
Η αντιμετώπισή του δεν είναι πάντοτε εύκολη και αρκετοί ασθενείς παρουσιάζουν μόνο μερική ανταπόκριση στις διαθέσιμες φαρμακευτικές θεραπείες. Για τον λόγο αυτό έχει αναπτυχθεί σημαντικό ερευνητικό ενδιαφέρον γύρω από μη φαρμακευτικές μεθόδους νευροτροποποίησης, μεταξύ των οποίων και ο επαναληπτικός διακρανιακός μαγνητικός ερεθισμός (rTMS).
Οι ευρωπαϊκές τεκμηριωμένες κατευθυντήριες οδηγίες έχουν αποδώσει Level A – definite efficacy στην αναλγητική δράση συγκεκριμένα της υψηλής συχνότητας διέγερσης του πρωτοταγούς κινητικού φλοιού (M1) στον νευροπαθητικό πόνο.[1] Νεότερες τυχαιοποιημένες μελέτες και μεταναλύσεις ενισχύουν το εύρημα, χωρίς όμως να σημαίνει ότι όλοι οι ασθενείς ανταποκρίνονται ή ότι έχει καθοριστεί ένα ενιαίο θεραπευτικό πρωτόκολλο για κάθε μορφή νευροπαθητικού πόνου.[2–5]
Με λίγα λόγια: το rTMS αποτελεί μια τεκμηριωμένη και μη επεμβατική θεραπευτική επιλογή που μπορεί να εξεταστεί κυρίως σε χρόνιο ή ανθεκτικό νευροπαθητικό πόνο. Τα καλύτερα δεδομένα αφορούν επαναλαμβανόμενες συνεδρίες υψηλής συχνότητας στον πρωτοταγή κινητικό φλοιό.
Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος;
Σύμφωνα με τον ορισμό της International Association for the Study of Pain (IASP), νευροπαθητικός είναι ο πόνος που προκαλείται από βλάβη ή νόσο του σωματοαισθητικού νευρικού συστήματος.
Η διάκριση αυτή έχει σημασία.
Ένας τραυματισμένος μυς, μια αρθρίτιδα ή μια φλεγμονή μπορούν να δημιουργήσουν πόνο μέσω ενεργοποίησης φυσιολογικών μηχανισμών αλγαισθησίας. Στον νευροπαθητικό πόνο, αντίθετα, υπάρχει βλάβη ή νόσος σε νευρικές δομές που συμμετέχουν στη μεταφορά ή επεξεργασία των αισθητικών σημάτων.
Αυτό μπορεί να αφορά:
- το περιφερικό νευρικό σύστημα, όπως σε μια περιφερική νευροπάθεια ή τραυματισμό νεύρου,
- ή το κεντρικό νευρικό σύστημα, δηλαδή τον νωτιαίο μυελό ή τον εγκέφαλο.
Ο νευροπαθητικός πόνος επομένως δεν σημαίνει «ανεξήγητος πόνος» ούτε αποτελεί διάγνωση που μπορεί να τεθεί απλώς επειδή οι συνηθισμένες εξετάσεις είναι φυσιολογικές.
Και, φυσικά, δεν σημαίνει ότι ο πόνος είναι «ψυχολογικός» ή «στο μυαλό του ασθενή».
Ο πόνος αποτελεί πραγματική αισθητηριακή εμπειρία. Στον νευροπαθητικό πόνο, μάλιστα, υπάρχουν παθολογικές μεταβολές στον τρόπο με τον οποίο το νευρικό σύστημα παράγει, μεταφέρει και επεξεργάζεται τα σήματα.
Για τη γενικότερη διάκριση ανάμεσα σε αλγαισθητικό, νευροπαθητικό και αλγοπλαστικό πόνο, μπορείτε να διαβάσετε το αναλυτικό άρθρο για τον χρόνιο πόνο και την ψυχική υγεία.
Πώς εκδηλώνεται ο νευροπαθητικός πόνος;
Ο νευροπαθητικός πόνος μπορεί να έχει αρκετά χαρακτηριστική ποιότητα, χωρίς όμως όλοι οι ασθενείς να τον περιγράφουν με τον ίδιο τρόπο.
Συχνές περιγραφές είναι:
- αίσθημα καύσου
- πόνος σαν ηλεκτρικό ρεύμα
- διαξιφιστικός ή «σουβλερός» πόνος
- μυρμήγκιασμα ή «βελονιές»
- αιμωδίες ή μούδιασμα
- επώδυνη αίσθηση ψύχους
- αιφνίδιες επώδυνες εκφορτίσεις.
Παράλληλα μπορεί να εμφανιστούν ιδιαίτερα φαινόμενα αισθητικότητας.
Αλλοδυνία ονομάζεται η εμφάνιση πόνου από ένα ερέθισμα που φυσιολογικά δεν θα έπρεπε να πονάει — για παράδειγμα από ένα ελαφρύ άγγιγμα ή την επαφή των ρούχων με το δέρμα.
Υπεραλγησία είναι η υπερβολικά έντονη αντίδραση σε ένα ερέθισμα που φυσιολογικά είναι ήδη επώδυνο.
Ταυτόχρονα είναι δυνατόν να συνυπάρχει μειωμένη αισθητικότητα ή μούδιασμα στην ίδια περιοχή. Η φαινομενικά παράδοξη συνύπαρξη απώλειας αισθητικότητας και έντονου πόνου αποτελεί χαρακτηριστικό αρκετών νευροπαθητικών συνδρόμων.
Ποιες παθήσεις μπορούν να προκαλέσουν νευροπαθητικό πόνο;
Ο νευροπαθητικός πόνος δεν είναι μία συγκεκριμένη νόσος. Αποτελεί κλινική κατάσταση που μπορεί να προκληθεί από διαφορετικά αίτια.
Περιφερικός νευροπαθητικός πόνος
Παραδείγματα είναι:
- διαβητική περιφερική νευροπάθεια
- μεθερπητική νευραλγία
- τραυματισμός περιφερικού νεύρου
- νευροπάθεια μετά από χειρουργική επέμβαση
- νευροπάθεια που προκαλείται από ορισμένες χημειοθεραπείες
- ορισμένες ριζοπάθειες με βλάβη νευρικής ρίζας
- νευραλγία τριδύμου
- πολυνευροπάθειες διαφορετικής αιτιολογίας, μεταξύ άλλων μεταβολικής, τοξικής ή σχετιζόμενης με χρόνια χρήση αλκοόλ.
Κεντρικός νευροπαθητικός πόνος
Μπορεί να εμφανιστεί μετά από:
- αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο
- κάκωση του νωτιαίου μυελού
- σκλήρυνση κατά πλάκας
- άλλες παθήσεις ή βλάβες που προσβάλλουν τις κεντρικές σωματοαισθητικές οδούς.
Η αιτία έχει σημασία όχι μόνο για τη διάγνωση αλλά και για την επιλογή της θεραπείας, καθώς ο «νευροπαθητικός πόνος» περιλαμβάνει βιολογικά αρκετά διαφορετικές καταστάσεις.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Δεν υπάρχει μία εξέταση αίματος ή μία απεικονιστική εξέταση που να διαγιγνώσκει από μόνη της κάθε μορφή νευροπαθητικού πόνου.
Η διάγνωση στηρίζεται στον συνδυασμό:
- Ιστορικού συμβατού με βλάβη ή νόσο του νευρικού συστήματος.
- Νευροανατομικά εύλογης κατανομής του πόνου.
- Ευρημάτων κατά την κλινική εξέταση, όπως διαταραχές της αισθητικότητας, αλλοδυνία ή υπεραλγησία.
- Όπου ενδείκνυται, επιβεβαιωτικών εξετάσεων όπως νευροφυσιολογικός έλεγχος, απεικόνιση ή ειδικότερος εργαστηριακός έλεγχος.
Υπάρχουν επίσης ειδικά ερωτηματολόγια ανίχνευσης νευροπαθητικών χαρακτηριστικών, αλλά αυτά δεν αντικαθιστούν την κλινική διάγνωση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις η βλάβη είναι εμφανής — για παράδειγμα μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο ή τραυματισμό νεύρου. Σε άλλες, η διερεύνηση είναι πιο σύνθετη και τα ευρήματα μπορεί να μην είναι απολύτως καταληκτικά.
Γιατί ο νευροπαθητικός πόνος μπορεί να γίνει χρόνιος;
Μετά από μία νευρική βλάβη δεν αλλάζει μόνο το σημείο του τραυματισμού.
Με τον χρόνο μπορεί να εμφανιστούν μεταβολές στην ηλεκτρική δραστηριότητα των νευρώνων, στην ευαισθησία των νευρικών οδών και στη λειτουργία ολόκληρων εγκεφαλικών δικτύων που συμμετέχουν στην αντίληψη και στον έλεγχο του πόνου.
Έτσι, το νευρικό σύστημα μπορεί να αποκτήσει μια παθολογικά αυξημένη ευαισθησία, με αποτέλεσμα ο πόνος να επιμένει πολύ μετά την αρχική βλάβη ή να προκαλείται από ερεθίσματα που φυσιολογικά δεν θα ήταν επώδυνα.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους ο χρόνιος νευροπαθητικός πόνος δεν αντιμετωπίζεται πάντα αποτελεσματικά με τα συνηθισμένα αναλγητικά.
Πώς αντιμετωπίζεται συνήθως ο νευροπαθητικός πόνος;
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία και πρέπει, όπου είναι δυνατόν, να αντιμετωπίζει πρώτα την υποκείμενη νόσο.
Σε επίπεδο συμπτωματικής θεραπείας χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων:
- ορισμένα αντικαταθλιπτικά, ιδιαίτερα SNRIs και τρικυκλικά
- gabapentin ή pregabalin
- τοπικές θεραπείες όπως λιδοκαΐνη ή καψαϊκίνη σε κατάλληλες περιπτώσεις
- άλλες φαρμακευτικές ή επεμβατικές θεραπείες ανάλογα με την αιτία.
Το γεγονός ότι χρησιμοποιούνται αντικαταθλιπτικά στον νευροπαθητικό πόνο δεν σημαίνει ότι θεωρούμε τον πόνο αποτέλεσμα κατάθλιψης. Ορισμένα αντικαταθλιπτικά επιδρούν σε νευροδιαβιβαστικά συστήματα που συμμετέχουν και στις κατιούσες ανασταλτικές οδούς ελέγχου του πόνου.
Παρά τις διαθέσιμες επιλογές, όμως, η αποτελεσματικότητα συχνά είναι μερική και οι ανεπιθύμητες ενέργειες μπορούν να περιορίσουν τη θεραπεία. Για τον λόγο αυτό υπάρχει ανάγκη για συμπληρωματικές μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις.
Μία από αυτές είναι το rTMS.
Τι είναι το rTMS και γιατί μελετάται στον νευροπαθητικό πόνο;
Ο επαναληπτικός διακρανιακός μαγνητικός ερεθισμός – rTMS είναι μια μη επεμβατική μέθοδος νευροτροποποίησης.
Μέσω μιας ειδικής μαγνητικής κεφαλής εφαρμόζονται σύντομοι μαγνητικοί παλμοί σε επιλεγμένες περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού. Οι επαναλαμβανόμενοι παλμοί μπορούν να μεταβάλουν τη διεγερσιμότητα και τη λειτουργική συνδεσιμότητα των νευρωνικών δικτύων.
Στον νευροπαθητικό πόνο ο καλύτερα τεκμηριωμένος θεραπευτικός στόχος δεν είναι η περιοχή του σώματος που πονάει, αλλά ο πρωτοταγής κινητικός φλοιός — M1.
Αυτό μπορεί αρχικά να φαίνεται παράδοξο: γιατί να διεγείρεται ο κινητικός φλοιός για ένα πρόβλημα πόνου;
Η απάντηση βρίσκεται στο γεγονός ότι το M1 συνδέεται λειτουργικά με ένα πολύ ευρύτερο δίκτυο περιοχών που συμμετέχουν στην επεξεργασία και στην αναστολή του πόνου.
Πώς μπορεί η διέγερση του κινητικού φλοιού να μειώνει τον πόνο;
Ο ακριβής μηχανισμός δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως.
Η αναλγητική δράση της διέγερσης του κινητικού φλοιού φαίνεται ότι δεν περιορίζεται στα λίγα εκατοστά εγκεφαλικού ιστού ακριβώς κάτω από το πηνίο.
Μέσω των συνδέσεών του το M1 μπορεί να επηρεάζει:
- θαλαμικά και υποθαλαμικά κυκλώματα
- περιοχές που συμμετέχουν στην αντίληψη του πόνου
- κατιούσες ανασταλτικές οδούς που τροποποιούν τη μετάδοση των επώδυνων σημάτων
- ενδογενή οπιοειδή συστήματα
- ευρύτερα δίκτυα που συμμετέχουν στις αισθητηριακές και συναισθηματικές διαστάσεις του χρόνιου πόνου.[8]
Με άλλα λόγια, το rTMS δεν λειτουργεί ως ένα «μαγνητικό παυσίπονο» στο σημείο που πονάει. Προσπαθεί να τροποποιήσει τη λειτουργία των κεντρικών νευρωνικών δικτύων που ρυθμίζουν την εμπειρία του πόνου.
Πόσο αποτελεσματικό είναι το rTMS στον νευροπαθητικό πόνο;
Τα επιστημονικά δεδομένα υποστηρίζουν την αναλγητική αποτελεσματικότητα του rTMS, ιδιαίτερα όταν εφαρμόζεται με υψηλή συχνότητα στον πρωτοταγή κινητικό φλοιό (M1).
Οι ευρωπαϊκές evidence-based guidelines των Lefaucheur και συνεργατών έχουν αποδώσει Level A – definite efficacy, τον υψηλότερο βαθμό τεκμηρίωσης του συγκεκριμένου συστήματος, στο high-frequency rTMS του M1 για τον νευροπαθητικό πόνο.[1]
Αντίστοιχα, μετα-ανάλυση 38 τυχαιοποιημένων μελετών έδειξε σημαντικά μεγαλύτερη μείωση του πόνου με πραγματικό rTMS σε σύγκριση με sham stimulation.[2] Η αποτελεσματικότητα επηρεάζεται από το σημείο και τις παραμέτρους διέγερσης καθώς και από την αιτία του νευροπαθητικού πόνου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει μεγάλη πολυκεντρική, διπλά τυφλή μελέτη σε 149 ασθενείς με περιφερικό νευροπαθητικό πόνο. Το 10 Hz M1-rTMS μείωσε σημαντικά την ένταση του πόνου έναντι του sham, ενώ η διέγερση του DLPFC δεν εμφάνισε αντίστοιχη αναλγητική αποτελεσματικότητα.[3]
Τα νεότερα δεδομένα κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Umbrella review του 2025, που συγκέντρωσε 22 μεταναλύσεις, υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα των διεγερτικών πρωτοκόλλων και ιδιαίτερα του high-frequency rTMS στη μείωση του νευροπαθητικού πόνου.[4] Ακόμη νεότερη μετα-ανάλυση του 2026 σε 9 τυχαιοποιημένες μελέτες και 435 ασθενείς με περιφερικό νευροπαθητικό πόνο κατέγραψε επίσης σημαντική αναλγητική δράση, χωρίς αύξηση σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών.[5]
Συνολικά, τα ισχυρότερα δεδομένα αφορούν επαναλαμβανόμενες συνεδρίες υψηλής συχνότητας στον M1, ενώ η ακριβής επιλογή πρωτοκόλλου και η ανάγκη συνεδριών συντήρησης εξατομικεύονται.
Σε ποιες μορφές νευροπαθητικού πόνου υπάρχουν δεδομένα;
Το rTMS έχει μελετηθεί σε αρκετές μορφές περιφερικού και κεντρικού νευροπαθητικού πόνου, μεταξύ άλλων:
- διαβητική και άλλες περιφερικές νευροπάθειες
- μεθερπητική νευραλγία
- πόνο μετά από κάκωση περιφερικού νεύρου
- νευροπαθητικό πόνο μετά από κάκωση νωτιαίου μυελού
- κεντρικό πόνο μετά από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο
- ορισμένες μορφές νευροπαθητικού πόνου του προσώπου.
Ειδικές μεταναλύσεις έχουν δείξει σημαντική μείωση του κεντρικού μετα-εγκεφαλικού πόνου με rTMS έναντι sham stimulation.[6] Θετικά αποτελέσματα έχουν επίσης καταγραφεί στη μεθερπητική νευραλγία, όπου μετα-ανάλυση πέντε τυχαιοποιημένων μελετών βρήκε μείωση του πόνου που παρέμενε σημαντική ακόμη και στους τρεις μήνες παρακολούθησης.[7]
Η ανταπόκριση διαφέρει ανάλογα με την αιτία του νευροπαθητικού πόνου, γι’ αυτό η ένδειξη και το πρωτόκολλο εφαρμογής αξιολογούνται εξατομικευμένα.
Ποιο πρωτόκολλο rTMS χρησιμοποιείται;
Τα ισχυρότερα δεδομένα αφορούν υψηλής συχνότητας rTMS του πρωτοταγούς κινητικού φλοιού (M1).
Σε πολλές μελέτες έχουν χρησιμοποιηθεί συχνότητες μεταξύ 5 και 20 Hz, με ιδιαίτερα συχνή τη χρήση των 10 Hz.
Οι μελέτες δείχνουν επίσης ότι οι επαναλαμβανόμενες συνεδρίες είναι σημαντικότερες από μια μεμονωμένη εφαρμογή.
Παράλληλα με το rTMS του κινητικού φλοιού, έχει μελετηθεί και η μαγνητική διέγερση περιφερικών νεύρων (magnetic Peripheral Nerve Stimulation – mPNS). Πρόκειται για διαφορετική μη επεμβατική τεχνική, όπου η μαγνητική διέγερση εφαρμόζεται απευθείας σε περιφερικό νεύρο που σχετίζεται με την επώδυνη περιοχή και όχι στον εγκέφαλο.
Σε πολυκεντρική τυχαιοποιημένη μελέτη για χρόνιο νευροπαθητικό πόνο εφαρμόστηκαν τρεις συνεδρίες την πρώτη εβδομάδα, εβδομαδιαίες συνεδρίες έως το τέλος του πρώτου μήνα και στη συνέχεια συνεδρίες ανά δύο εβδομάδες έως τους τρεις μήνες. Στους 90 ημέρες, περισσότερο από 50% μείωση του πόνου παρουσίασε το 71% της ομάδας mPNS έναντι 13% της ομάδας που έλαβε μόνο συμβατική θεραπεία.[10]
Η mPNS δεν αποτελεί παραλλαγή του M1-rTMS αλλά μια ξεχωριστή μορφή μη επεμβατικής νευροτροποποίησης, με ενδιαφέροντα δεδομένα ιδιαίτερα για τον περιφερικό νευροπαθητικό πόνο.
Δεν υπάρχει ένα ενιαίο πρωτόκολλο που να μπορεί να εφαρμοστεί μηχανικά σε όλους τους ασθενείς. Η περιοχή του πόνου, το υποκείμενο νευρολογικό πρόβλημα, η πλευρά του σώματος, το κινητικό κατώφλι και η προηγούμενη ανταπόκριση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.
Πότε αρχίζει να φαίνεται αποτέλεσμα;
Η ανταπόκριση διαφέρει σημαντικά από ασθενή σε ασθενή.
Σε ορισμένους μπορεί να εμφανιστεί βελτίωση μετά τις πρώτες εφαρμογές, ενώ σε άλλους απαιτείται μια σειρά συνεδριών προτού μπορεί να εκτιμηθεί με μεγαλύτερη ασφάλεια αν υπάρχει κλινικά ουσιαστική ανταπόκριση.
Για τον λόγο αυτό δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να αξιολογείται η θεραπεία από μία μόνο συνεδρία.
Η μείωση της έντασης του πόνου κατά 30% ή περισσότερο χρησιμοποιείται συχνά στις κλινικές μελέτες ως ένα από τα κριτήρια κλινικά σημαντικής ανταπόκρισης.
Πόσο διαρκεί η αναλγητική δράση;
Η διάρκεια του αποτελέσματος αποτελεί ένα από τα σημεία όπου εξακολουθούμε να χρειαζόμαστε περισσότερα δεδομένα.
Η αναλγητική επίδραση μπορεί να συνεχίζεται μετά το τέλος μιας σειράς συνεδριών, αλλά η διάρκειά της διαφέρει σημαντικά.
Έχουν μελετηθεί σχήματα:
- αρχικής εντατικότερης θεραπείας
- και στη συνέχεια αραιότερων συνεδριών συντήρησης.
Σε μελέτη μακροχρόνιας εφαρμογής σε χρόνιο νευροπαθητικό πόνο χρησιμοποιήθηκαν 12 αρχικές συνεδρίες και στη συνέχεια συνεδρίες συντήρησης για πέντε μήνες. Στο τέλος της αρχικής φάσης 68% των συμμετεχόντων πληρούσαν το κριτήριο ≥30% μείωσης του πόνου και περίπου 47% εξακολουθούσαν να θεωρούνται responders έξι μήνες αργότερα.[9]
Η ανάγκη και η συχνότητα συντήρησης πρέπει επομένως να καθορίζονται εξατομικευμένα με βάση την αρχική ανταπόκριση και τη διάρκεια του οφέλους.
Μπορεί το rTMS να αντικαταστήσει τα φάρμακα;
Όχι απαραίτητα, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις ναι.
Το rTMS αποτελεί μη φαρμακευτική θεραπευτική παρέμβαση και ένα σημαντικό πλεονέκτημά του είναι ότι δεν επιβαρύνει τον ασθενή με συστηματικές φαρμακευτικές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί:
- ως συμπληρωματική θεραπεία παράλληλα με την υπάρχουσα αγωγή
- σε ασθενείς με ανεπαρκή ανταπόκριση στα φάρμακα
- σε ορισμένες περιπτώσεις όπου οι ανεπιθύμητες ενέργειες περιορίζουν τις φαρμακευτικές επιλογές.
Εάν επιτευχθεί σημαντική και σταθερή αναλγητική ανταπόκριση, μπορεί σε ορισμένους ασθενείς να δημιουργηθεί η δυνατότητα επανεκτίμησης της συνολικής φαρμακευτικής επιβάρυνσης από τον θεράποντα ιατρό.
Η φαρμακευτική αγωγή δεν πρέπει να διακόπτεται ή να τροποποιείται αυθαίρετα λόγω της έναρξης rTMS.
Ποιος ασθενής μπορεί να είναι κατάλληλος για rTMS;
Η μέθοδος έχει περισσότερο νόημα να εξετάζεται όταν υπάρχει:
- επαρκώς τεκμηριωμένος νευροπαθητικός πόνος
- χρόνια και ουσιαστική επιβάρυνση της καθημερινής ζωής
- ανεπαρκής ανταπόκριση σε προηγούμενες θεραπείες
- δυσανεξία ή σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες από φαρμακευτικές επιλογές
- δυνατότητα παρακολούθησης της ανταπόκρισης με συστηματικό τρόπο.
Η ακριβής διάγνωση έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν είναι κάθε χρόνιος πόνος νευροπαθητικός και τα δεδομένα που αφορούν M1-rTMS στον νευροπαθητικό πόνο δεν μπορούν αυτομάτως να επεκταθούν σε κάθε σύνδρομο χρόνιου πόνου.
Είναι ασφαλές το rTMS;
Το rTMS θεωρείται γενικά καλά ανεκτή μη επεμβατική θεραπεία όταν εφαρμόζεται σύμφωνα με τις καθιερωμένες προδιαγραφές ασφάλειας.
Στις μελέτες του νευροπαθητικού πόνου δεν έχει προκύψει σημαντικό σήμα σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών.[3,5]
Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι συνήθως παροδικές, όπως:
- κεφαλαλγία
- ενόχληση στο τριχωτό της κεφαλής
- σύσπαση μυών κατά τη διάρκεια των παλμών
Υπάρχουν ειδικές προφυλάξεις και αντενδείξεις, ιδιαίτερα σε σχέση με ορισμένα μεταλλικά ή ηλεκτρονικά εμφυτεύματα.
Η αξιολόγηση ασφάλειας γίνεται πριν από την έναρξη της θεραπείας.
Περισσότερες πληροφορίες για τη διαδικασία, την ασφάλεια και τις αντενδείξεις υπάρχουν στην αναλυτική σελίδα για τη θεραπεία rTMS.
Νευροπαθητικός πόνος, άγχος και κατάθλιψη
Ο χρόνιος πόνος μπορεί να επηρεάσει έντονα τη διάθεση, τον ύπνο, την κοινωνική δραστηριότητα και τη συνολική ποιότητα ζωής.
Αντίστροφα, το χρόνιο στρες, η κατάθλιψη, το άγχος και η διαταραχή του ύπνου μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία των συστημάτων που ρυθμίζουν την εμπειρία του πόνου.
Αυτό δεν καθιστά τον νευροπαθητικό πόνο ψυχογενή.
Δείχνει ότι ο χρόνιος πόνος αποτελεί μια πολυδιάστατη κατάσταση στην οποία αισθητηριακά, νευροβιολογικά, συναισθηματικά και λειτουργικά κυκλώματα αλληλεπιδρούν.
Η πλευρά αυτή αναλύεται εκτενέστερα στο άρθρο Χρόνιος πόνος και Ψυχική Υγεία.
Συμπέρασμα
Ο νευροπαθητικός πόνος είναι αποτέλεσμα βλάβης ή νόσου του σωματοαισθητικού νευρικού συστήματος και μπορεί να εξελιχθεί σε ένα ιδιαίτερα επίμονο και επιβαρυντικό πρόβλημα.
Οι συμβατικές φαρμακευτικές επιλογές παραμένουν βασικό μέρος της θεραπείας, αλλά δεν προσφέρουν επαρκή ανακούφιση σε όλους τους ασθενείς.
Το rTMS του πρωτοταγούς κινητικού φλοιού αποτελεί μία από τις πλέον μελετημένες μη επεμβατικές μεθόδους νευροτροποποίησης για τον νευροπαθητικό πόνο. Η αναλγητική δράση του high-frequency M1-rTMS έχει αναπαραχθεί σε τυχαιοποιημένες sham-controlled μελέτες και έχει λάβει υψηλό βαθμό τεκμηρίωσης σε ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες.[1–3]
Παράλληλα, η σύγχρονη βιβλιογραφία δείχνει ότι η ανταπόκριση δεν είναι καθολική, οι διαφορετικές αιτίες νευροπαθητικού πόνου δεν συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο και παραμένει ανάγκη για καλύτερη τυποποίηση των πρωτοκόλλων και των θεραπειών συντήρησης.[4,5]
Επομένως το rTMS δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως «θεραπεία που εξαφανίζει τον νευροπαθητικό πόνο», αλλά ως τεκμηριωμένη, μη επεμβατική θεραπευτική επιλογή που αξίζει να εξετάζεται ιδιαίτερα σε χρόνιο και ανθεκτικό νευροπαθητικό πόνο, μετά από σωστή διάγνωση και εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Συχνές ερωτήσεις για τον νευροπαθητικό πόνο και το rTMS
Είναι ο νευροπαθητικός πόνος «ψυχολογικός»;
Όχι. Ο νευροπαθητικός πόνος σχετίζεται με βλάβη ή νόσο του σωματοαισθητικού νευρικού συστήματος. Η διάθεση, το άγχος και ο ύπνος μπορούν να επηρεάζουν την εμπειρία του χρόνιου πόνου, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόνος είναι φανταστικός ή ψυχογενής.
Είναι το rTMS αποτελεσματικό στον νευροπαθητικό πόνο;
Υπάρχουν τυχαιοποιημένες μελέτες και μεταναλύσεις που δείχνουν σημαντική αναλγητική δράση, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται υψηλής συχνότητας rTMS στον πρωτοταγή κινητικό φλοιό (M1). Η ανταπόκριση, όμως, διαφέρει μεταξύ ασθενών και διαφορετικών αιτιών νευροπαθητικού πόνου.
Θεραπεύει οριστικά το rTMS τον νευροπαθητικό πόνο;
Δεν υπάρχουν δεδομένα που να δικαιολογούν την υπόσχεση οριστικής ίασης. Σε ορισμένους ασθενείς επιτυγχάνεται σημαντική και παρατεταμένη μείωση του πόνου, ενώ σε άλλους το όφελος είναι μικρό ή παροδικό. Μπορεί να χρειαστούν συνεδρίες συντήρησης.
Πόσες συνεδρίες rTMS χρειάζονται;
Δεν υπάρχει ένας ενιαίος αριθμός κατάλληλος για όλες τις μορφές νευροπαθητικού πόνου. Οι μελέτες συνήθως χρησιμοποιούν σειρά επαναλαμβανόμενων συνεδριών και σε ορισμένα πρωτόκολλα ακολουθεί θεραπεία συντήρησης. Η ανταπόκριση αξιολογείται σταδιακά.
Μπορεί το rTMS να γίνει μαζί με φαρμακευτική αγωγή;
Ναι, στις περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως συμπληρωματική θεραπεία παράλληλα με την υπάρχουσα αγωγή. Οποιαδήποτε αλλαγή στα φάρμακα πρέπει να γίνεται μόνο σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό.
Είναι επώδυνη η θεραπεία rTMS;
Το rTMS δεν απαιτεί χειρουργική επέμβαση ή αναισθησία. Κατά τη διάρκεια της εφαρμογής γίνεται αισθητό ένα επαναλαμβανόμενο χτύπημα ή σύσπαση στην περιοχή εφαρμογής. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να εμφανιστεί προσωρινή ενόχληση ή κεφαλαλγία.
Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής
Βιβλιογραφία
1.Lefaucheur JP, et al. Evidence-based guidelines on the therapeutic use of rTMS. Clinical Neurophysiology, 2020. PubMed
2.Jiang X, et al. Effects of rTMS on neuropathic pain: systematic review and meta-analysis. Neurosci Biobehav Rev, 2022. PubMed
3.Attal N, et al. rTMS for neuropathic pain: randomized multicentre sham-controlled trial. Brain, 2021. Άρθρο
4.Duarte-Moreira RJ, et al. Non-invasive neuromodulation in chronic neuropathic pain: umbrella review. European Journal of Pain, 2025. PubMed
5.Abdelsalam OK, et al. rTMS in peripheral neuropathic pain: meta-analysis. Pain Practice, 2026. Άρθρο
6.Gurdiel-Álvarez F, et al. TMS for central post-stroke pain: meta-analysis. Front Neurosci, 2024. PubMed
7.Dai Q, et al. rTMS in postherpetic neuralgia: meta-analysis. Front Neurol, 2024. PubMed
8.Garcia-Larrea L, Quesada C. Cortical stimulation for chronic pain. Eur J Phys Rehabil Med, 2022. PubMed
9.Hodaj H, et al. Long-term motor cortex rTMS for chronic neuropathic pain. Clinical Neurophysiology, 2020. Άρθρο
10.Kapural L, et al. Safety and efficacy of magnetic peripheral nerve stimulation (mPNS) for neuropathic pain. Journal of Pain Research, 2024. PubMed