Σχιζοφρένεια

Τι είναι η σχιζοφρένεια

Η σχιζοφρένεια είναι μία σοβαρή ψυχική διαταραχή, που εμφανίζεται με συχνότητα περίπου 1 στους 100 ανθρώπους παγκοσμίως και διαχρονικά. Η συνηθέστερη ηλικία εμφάνισης είναι μεταξύ 18 και 30 ετών, αν και δεν αποκλείεται να εμφανιστεί σε μικρότερη (εφηβεία) ή μεγαλύτερη ηλικία (όψιμη σχιζοφρένεια).

Η σχιζοφρένεια ανήκει στις ψυχωτικές διαταραχές. Αυξανόμενα στοιχεία δείχνουν ότι η σχιζοφρένεια (όπως και οι υπόλοιπες ψυχωτικές διαταραχές) αποτελεί μέρος ενός ευρέος και ετερογενούς συνδρόμου, παρά μια συγκεκριμένη ασθένεια, που αποτελεί μέρος ενός πολύπλευρου φάσματος ψύχωσης.

Κύρια συμπτώματα της σχιζοφρένειας

  • Παραληρητικές ιδέες : Πρόκειται για βαθιά εγκυστωμένες πεποιθήσεις και τρόποι σκέψης, λανθασμένες ή/και ασύμβατες με την τρέχουσα εξωτερική ή εσωτερική πραγματικότητα ή με το εκάστοτε κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο. Ο ασθενής είναι συνήθως απόλυτα πεπεισμένος για την ισχύ των ιδεών αυτών, έτσι ώστε λογικά επιχειρήματα να μην εμποδίζουν τη συνέχιση της ύπαρξής τους.
  • Διαταραχή του ρυθμού της ροής και της οργάνωσης του λόγου που εκδηλώνεται με την ασυναρτησία, τη διαταραχή του φυσιολογικού ειρμού της ομιλίας, την ιδεοφυγή, τις ανακοπές κ.α.
  • Διαταραχές αντίληψης : Σε αυτές περιλαμβάνονται οι ψευδαισθήσεις, δηλαδή αντιληπτικά βιώματα επί απουσίας υπαρκτών εξωτερικών/εσωτερικών ερεθισμάτων και οι παραισθήσεις, δηλαδή διαστρεβλωμένα αντιληπτικά βιώματα υπαρκτών εξωτερικών/εσωτερικών ερεθισμάτων. Κατηγοριοποιούνται αναλόγως με την αίσθηση η οποία διαταράσσεται, έτσι λοιπόν υπάρχουν οι ακουστικές, οι οπτικές, οι απτικές (αφή), οι οσφρητικές, οι γευστικές και οι κιναισθητικές (αλλοίωση/ακούσια μετατόπιση εσωτερικών οργάνων/μελών του σώματος).
  • Διαταραχές συμπεριφοράς : Εδώ εντάσσεται η επιθετικότητα προς τρίτους, οι υλικές καταστροφές, η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά.
  • Διαταραχή ψυχοκινητικότητας : Πρόκειται για την παθολογική επίδραση της ψυχικής κατάστασης στη φυσιολογική κινητική δραστηριότητα του ατόμου. Εδώ αναφερόμαστε στην υπερβολική ανησυχία ως την ανεξέλεγκτη διέγερση, αλλά και το φαινόμενο των παράδοξων κινητικών εκδηλώσεων όπως η κατατονία, οι στερεοτυπίες, η ηχωλαλία/ηχωπραξία, ο αρνητισμός κ.α.
  • Διαταραχή στο συναίσθημα με τη λεγόμενη άμβλυση/επιπέδωσή του, δηλαδή τη μείωση της ανταπόκρισής του συναισθήματος σε εξωτερικά ερεθίσματα, αλλά και άλλου τύπου διαταραχές.

Διαταραχές σε γνωστικές λειτουργίες

  • Μνήμη εργασίας (ενεργός)
  • Σημασιολογική μνήμη
  • Προσοχή
  • Συγκέντρωση
  • Ικανότητα επίλυσης προβλημάτων κ.α.

Αλλαγές στη γνωστική λειτουργία μπορεί είναι παρούσες κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης και πριν από την εμφάνιση της ψύχωσης, παίρνοντας τη μορφή σταθερής γνωστικής δυσλειτουργίας κατά την ενηλικίωση. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η παθολογία στις γνωστικές λειτουργίες είναι ξέχωρη από τα υπόλοιπα συμπτώματα και δε σχετίζεται με τη βαρύτητά τους. Οι γνωστικές διαταραχές μπορεί να επιμένουν ακόμη και όταν τα άλλα συμπτώματα βρίσκονται σε ύφεση και συμβάλλουν στην αναπηρία της νόσου.

Αίτια σχιζοφρένειας

Τα αίτια της σχιζοφρένιας δεν είναι σαφώς εντοπισμένα, αν και οι σύγχρονες Νευροεπιστήμες σημειώνουν διαρκώς σημαντικά βήματα ως προς τη διαλεύκανσή τους. Πολλά γονίδια έχουν συσχετισθεί ως τώρα με τη νόσο και φαίνεται ότι μιλάμε για πολυγονιδιακή συμμετοχή στην εμφάνισή της. Η κληρονομικότητα έχει σημαντικό μερίδιο στα αίτια της σχιζοφρένειας (κληρονομησιμότητα ~80%), καθιστώντας την την ψυχική νόσο με την πιο ισχυρή βιολογική επιβάρυνση στην ψυχιατρική. Ο σχετικός κίνδυνος εμφάνισης σε συγγενή 1ου βαθμού είναι 10. Η αλληλεπίδραση αυτής της ισχυρής γενετικής ευαλωτότητας με διάφορους περιβαλλοντικούς παράγοντες σε διάφορα ηλικιακά στάδια είναι ο μηχανισμός που συχνότερα ευθύνεται για την εμφάνισή της.

Δύο νέες σχετικές μελέτες, παρέχουν στοιχεία ότι η παθοφυσιολογία της σχιζοφρένειας περιλαμβάνει αλλαγές στη ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης σε πολλαπλά επίπεδα. Τα βασικά ευρήματα περιλαμβάνουν τροποποιήσεις επεξεργασίας RNA και υπογραφές γονιδιακής έκφρασης ειδικά για φύλο σε άτομα με σχιζοφρένεια.

Περιβάλλον και σχιζοφρένεια

  • Κατά την εμβρυική ανάπτυξη (περιγεννητικές επιπλοκές, ιογενείς λοιμώξεις, στρες, περιγεννητική κατάθλιψη και κακή διατροφή της μητέρας), που εκδηλώνεται με ανωμαλίες ή καθυστέρηση στη νευροανάπτυξη.
  • Κατά την παιδική ηλικία (κακό αναπτυξιακό περιβάλλον, κακή ανατροφή, κακοποίηση και λοιπά τραύματα), που εκδηλώνεται με ήπια ελλείμματα στις διαπροσωπικές σχέσεις, χαμηλή επίδοση στο σχολείο, ήπια γνωσιακά ελλείμματα.
  • Κατά την ενηλικίωση (κατάχρηση ουσιών, μετανάστευση, αστικοποίηση, κοινωνικός αποκλεισμός και άλλα ψυχοπιεστικά γεγονότα), που εκδηλώνεται με πρόδρομα συμπτώματα σχιζοφρένειας και εξελίσσονται σε σχιζοφρένεια.

Επί του παρόντος, δεν υπάρχουν ακτινολογικές, εργαστηριακές εξετάσεις ή ψυχομετρικά τεστ για τη σχιζοφρένεια. Υπάρχουν διαφορές σε πολλές περιοχές του εγκεφάλου καθώς και στην κυτταρική αρχιτεκτονική μεταξύ ομάδων υγιών ατόμων και ατόμων με σχιζοφρένεια, εύρημα που προκύπτει από νευροαπεικονιστικές και νευροφυσιολογικές μελέτες. Έχει επίσης παρατηρηθεί μειωμένος συνολικός όγκος του εγκεφάλου και μεγαλύτερη μείωση του όγκου του εγκεφάλου με την άνοδο της ηλικίας σε σχέση με υγιή άτομα.


Πορεία σχιζοφρένειας

Συχνά υπάρχουν προειδοποιητικά σημάδια αρκετό καιρό πριν την εκδήλωσης των συμπτωμάτων της σχιζοφρένειας. Αναφερόμαστε στην προνοσηρή και πρόδρομη περίοδο (στο παράδειγμά μας σχολική περίοδος και ηλικία 18-20 ετών αντίστοιχα). Τέτοια σημάδια είναι μια αισθητή αλλαγή συμπεριφοράς και συνηθειών, καταθλιπτικές εκδηλώσεις, διαταραχές ύπνου κ.α.

Η σχιζοφρένεια δύναται να παραβλάψει σε σημαντικό βαθμό τη φυσιολογική λειτουργικότητα του ατόμου στην οικογένεια, στη δουλειά, στην κοινωνικότητα. Συνήθως παρουσιάζονται διακριτά επεισόδια, με κομβικό για τη μελλοντική εξέλιξη της διαταραχής να είναι το πρώτο. Η μη ορθή αντιμετώπισή του μπορεί να επιφέρει την εμφάνιση και άλλων επεισοδίων (υποτροπές). Η ταχεία αναζήτηση βοήθειας από ειδικό ψυχίατρο είναι επιβεβλημένη, ενώ η νοοτροπία της αναβλητικότητας και της αναμονής μέχρι η κατάσταση να επιδεινωθεί αρκετά δυσχεραίνει τη μελλοντική πρόγνωση και τη θεραπευτική αντιμετώπιση της σχιζοφρένειας.

Η έγκαιρη διάγνωση έστω και της ήπιας συμπτωματολογίας σε αρχικό στάδιο μπορεί να είναι εύκολα εφικτή από τον ψυχίατρο και έχει ανυπολόγιστη σημασία για τη μελλοντική πορεία του ασθενή. Οι πολλές υποτροπές θα οδηγήσουν σε ολοένα και μεγαλύτερη διάρκεια και ένταση των συμπτωμάτων, σε μείωση της λειτουργικής ικανότητας του ασθενή και τεράστια ψυχολογική πίεση για το οικογενειακό περιβάλλον. Η εμφάνιση κατάθλιψης κάποια στιγμή στη ζωή ενός ανθρώπου με ψύχωση δεν αποκλείεται και χρήζει άμεσης αντιμετώπισης.

σχιζοφρένεια

Ένα από τα κυριότερα προβλήματα στη σχιζοφρένεια είναι η διαταραχή της εναισθησίας, δηλαδή της επίγνωσης του νοσηρού, των συμπτωμάτων και των συνεπειών τους. Αυτό δυσχεραίνει στον πιο μεγάλο βαθμό την πορεία της θεραπείας.

Η σχιζοφρένεια διάγει χρόνια πορεία καθώς η μη σωστή αντιμετώπισή της είναι αρκετά συχνή αλλά και λόγω βαρύτητας. Συνήθως προκαλεί υψηλό ποσοστό αναπηρίας.


Μάθετε περισσότερα για :

Θεραπεία της σχιζοφρένειας

Ψυχωτική διαταραχή στην 3η ηλικία

Γνωστικές λειτουργίες στη σχιζοφρένεια

Εναισθησία στην ψύχωση


Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής