διαταραχή πανικού

Διαταραχή πανικού

Η διαταραχή πανικού χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη κρίσεων πανικού. Ως κρίση πανικού ορίζεται μια ξαφνική διακριτή περίοδος πολύ έντονης δυσφορίας και φόβου και σωματικών συμπτωμάτων.

Για τη διάγνωση χρειάζονται τα εξής στοιχεία :

Επανειλημμένες και απροσδόκητες κρίσεις πανικού μέσα σε διάστημα ενός μηνός τουλάχιστον. Παράλληλα στο ίδιο διάστημα πρέπει να υπάρχει τουλάχιστον ένα από τα ακόλουθα :

  1. Προσδοκητικό άγχος : Επίμονη ανησυχία επανεμφάνισης και άλλων κρίσεων
  2.  Έντονη ανησυχία για τις επιπτώσεις της κρίσης (ενδεχόμενος θάνατος, απώλεια ελέγχου ή τρέλα, εξευτελισμός)
  3. Συμπεριφορές αποφυγής : Σημαντική αλλαγή της συμπεριφοράς με στόχο την αποτροπή επανεμφάνισης κρίσεων

Ως κρίση πανικού ορίζεται μια διακριτή περίοδος έντονης δυσφορίας και φόβου κατά την οποία εμφανίστηκαν ξαφνικά και κορυφώθηκαν μέσα σε δέκα λεπτά τουλάχιστον 4 από τα ακόλουθα συμπτώματα :

  1. Αίσθημα λαχανιάσματος
  2. Αίσθημα πνιγμού
  3. Πόνος ή δυσφορία στο θώρακα
  4. Αιμωδίες/ μηρμυγκιάσματα
  5. Αίσθημα παλμών/ταχυκαρδία
  6. Τρόμος
  7. Εφίδρωση
  8. Ρίγη/αίσθημα ζέστης
  9. Ναυτία ή κοιλιακή ενόχληση
  10. Αίσθημα ζάλης, τάση προς λιποθυμία
  11. Αποπραγματοποίηση ή αποπροσωποποίηση
  12. Φόβος απώλειας ελέγχου ή επερχόμενης τρέλας
  13. Φόβος θανάτου

Οι κρίσεις πανικού θα πρέπει να διαπιστωθεί ότι δεν οφείλονται σε γενική σωματική κατάσταση ή σε επιδράσεις ουσιών. Για παράδειγμα παρόμοια συμπτώματα εκδηλώνονται στο πλαίσιο καρδιολογικών παθήσεων, όπως το έμφραγμα, η στηθάγχη, η υπέρταση, αναπνευστικών παθήσεων όπως το άσθμα, νευρολογικών όπως το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και η επιληψία και ενδοκρινικές παθήσεις όπως οι θυρεοειδοπάθειες, ο διαβήτης, η υπογλυκαιμία. Η διαφορική διάγνωση των οργανικών αιτίων της διαταραχής πανικού μπορεί να γίνει εύκολα συνήθως με τη συνεργασία των σχετικών ειδικοτήτων με τον ψυχίατρο. Επιπλέον τοξίκωση και στέρηση από ουσίες όπως το αλκοόλ, τα οπιοειδή, η κοκαϊνη, τα ψευδαισθησιογόνα και η κάνναβη δύναται να εκδηλωθούν με τα θορυβώδη συμπτώματα της κρίσης πανικού.

Η διαταραχή πανικού συχνά συνυπάρχει με άλλες αγχώδεις διαταραχές δηλαδή την αγοραφοβία (φόβος & αποφυγή τόπων και καταστάσεων από τις οποίες η διαφυγή ή η λήψη βοήθειας σε περίπτωση κρίσης πανικού είναι δύσκολη ή αδύνατη), την κοινωνική φοβία, την διαταραχή μετατραυματικού στρες και την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Επίσης υπάρχει υψηλό ποσοστό συννοσηρότητας με την κατάθλιψη εώς και 50-60% σε κάποια στιγμή της ζωής. Επιπλέκεται με κατάχρηση αλκοόλ και βενζοδιαζεπινών, ουσίες οι οποίες είναι αποτελεσματικές στην προσωρινή καταπράϋνση του άγχους και του πανικού, η παρατεταμένη και αλόγιστη χρήση τους όμως μπορεί να οδηγήσει στην εξάρτηση.

Το άγχος στη διαταραχή πανικού μπορεί να έχει δύο διαφορετικές μορφές. Το αίσθημα πανικού, δηλαδή αιφνίδιο άγχος με μεγάλη «δραματική» ένταση και σύντομη διάρκεια και το προσδοκητικό άγχος (μήπως ξανασυμβεί κρίση) που έχει επίμονη παρουσία και μέτρια ένταση.

Η κρίση πανικού διαφέρει από την κρίση άγχους στο ότι ξεκινάει εντελώς ξαφνικά και αιφνιδιάζει τον άνθρωπο που την παθαίνει. Επιπλέον έχει μικρότερη διάρκεια, αλλά μπορεί να είναι τρομακτικά έντονη. Συνυπάρχει ενίοτε με αίσθηση επικείμενου θανάτου ή τρέλας. Η κρίση πανικού μπορεί να μοιάζει με κρίση άγχους σε αρκετά συμπτώματα. Ενημερωθείτε σωστά για τις κρίσεις άγχους.

Οι συμπεριφορές αποφυγής και ασφάλειας στη διαταραχή πανικού είναι ποικίλλες. Παρατίθενται κάποιες αρκετά συχνές παρακάτω :

Αποφυγή

  • λήψης φαρμάκων
  • διακοπής φαρμάκων
  • άσκησης
  • ζέστης
  • ανύψωσης αντικειμένων
  • «ψυχολογικά φορτισμένων» έργων  όπως θρίλερ κ.α.
  • σεξουαλικών σχέσεων
  • συζητήσεων συναισθηματικά φορτισμένων
  • μπάνιου με κλειστή πόρτα
  • ανελκυστήρων
  • εξόδων από το σπίτι χωρίς συνοδεία
  • συνεύρεσης με πλήθος
  • αναμονής σε ουρές
  • ταξιδιών με τρένο, λεωφορείο, αυτοκίνητο, αεροπλάνο

Συμπεριφορές ασφάλειας

  • Ηρεμιστικά στην τσάντα
  • Αναζήτηση διαβεβαίωσης
  • Να έχει πάντα κάποιον μαζί του όταν βγαίνει από το σπίτι
  • Να έχει κάτι να διαβάσει
  • Να τσιμπηθεί
  • Να μιλήσει για κάτι άσχετο
  • Να βάλει δυνατά μουσική

Ως συμπεριφορά ασφάλειας (στη διαταραχή πανικού) ορίζεται η συμπεριφορά που βοηθά στη διαχείριση μιας κρίσης πανικού. Η βοήθεια αυτή αν και προσφέρει ανακούφιση βραχυπρόθεσμα, μακροπρόθεσμα συντελεί στη διαιώνιση του προβλήματος, καθώς αυτό δεν αντιμετωπίζεται στο πυρηνικό του αίτιο. Κατ’αναλογία με έναν ηλικιωμένο που κρατώντας ένα μπαστούνι μπορεί να περπατά, αλλά η αδυναμία των ποδιών του συνεχίζει και υπάρχει, αναφερόμαστε συχνά στις συμπεριφορές ασφαλείας ως “μπαστουνάκια“.

Η ψυχοθεραπεία εκλογής στη διαταραχή πανικού είναι η γνωσιακή. Σύμφωνα με τη γνωσιακή θεώρηση παράγοντας προδιάθεσης της διαταραχής πανικού αποτελεί ένα σχήμα ευαισθησίας στο άγχος. Πρόκειται για την πεποίθηση ότι κάποια σωματικά εσωτερικά ερεθίσματα μπορεί να έχουν βλαπτική ή/και καταστροφική επίδραση στο άτομο. Η επίδραση αυτή μπορεί να σχετίζεται με τη σωματική υγεία (π.χ. μια ταχυκαρδία ερμηνεύεται ως επερχόμενο έμφραγμα του μυοκαρδίου και άρα ως κίνδυνος θανάτου), την ψυχική υγεία (π.χ. ένα αίσθημα αποπραγματοποίησης, δηλαδή ένα παροδικό βίωμα του περίγυρου του ατόμου ως μη πραγματικό, ερμηνεύεται ως «επερχόμενη τρέλα») ή/και την κοινωνική υπόσταση (ότι δηλαδή το άτομο που  π.χ.  λιποθυμά εξευτελίζεται ή στιγματίζεται).

Η γένεση ενός τέτοιου σχήματος μπορεί να οφείλεται σε βιολογικούς/γενετικούς παράγοντες ή/και ψυχοκοινωνικούς παράγοντες όπως η κακή πληροφόρηση, η πίστη σε ανυπόστατες διαδόσεις και φόβους άλλων ανθρώπων, αλλά και κάποια προσωπική εμπειρία σοβαρού επεισοδίου υγείας στο συγγενικό περιβάλλον. Έτσι προϋπάρχει ουσιαστικά μια  ψυχοβιολογική ετοιμότητα αντίδρασης σε εσωτερικά ερεθίσματα.

Η κρίση πανικού θα πρωτοεμφανιστεί συνήθως σε ανύποπτη χρονική στιγμή, αλλά μετά από κάποια προηγηθείσα περίσταση συναισθηματικής επιβάρυνσης π.χ. ένας χωρισμός ή απαιτητικής σωματικά κατάστασης π.χ. μια έντονη άσκηση, η στέρηση ύπνου, η χρήση κάποιας ουσίας. Οι περιστάσεις αυτές υποσκάπτουν τη γνωσιακή δυνατότητα μιας πιο ρεαλιστικής ερμηνείας των εσωτερικών ερεθισμάτων και συμβάλλουν στην ενεργοποίηση του σχήματος ευαισθησίας. Στη συνέχεια η καταστροφολογική ερμηνεία των ερεθισμάτων και η αίσθηση απώλειας του ελέγχου των σωματικών αισθήσεων θα επιφέρει μεγέθυνση του αισθήματος πανικού , που θα δραματοποιήσει ακόμη περισσότερο την ερμηνεία και ούτω καθεξής δημιουργώντας έτσι ένα φαύλο κύκλο.

Η φαρμακευτική θεραπεία στη διαταραχή πανικού γίνεται με τη χρήση των επιλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) (βλέπε εδώ). Η χρήση βενζοδιαζεπινών δεν ενδείκνυται για μεγάλα χρονικά διάστηματα λόγω του κινδύνου εξάρτησης. Βέβαια σε περιπτώσεις συννοσηρότητας ή ανθεκτικότητας της διαταραχής, το θεραπευτικό πλάνο τροποποιείται τόσο σε διάρκεια όσο και με αύξηση δοσολογίας ή/και με προσθήκη δεύτερου φαρμακευτικού παράγοντα που μπορεί να είναι άλλο αντικαταθλιπτικό (π.χ. SNRI) ή σταθεροποιητής της διάθεσης (βλέπε εδώ).

διαταραχή πανικού

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ιδιώτης Ψυχίατρος & πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής. Είναι πιστοποιημένο μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και παρέχει σύγχρονες υπηρεσίες ψυχιατρικής & συνθετικής ψυχοθεραπείας στο ιατρείο του στην Αθήνα. Εκπαιδευμένος μεταξύ άλλων στην εφαρμογή της καινοτόμου θεραπείας για τις ψυχικές διαταραχές rTMS (Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός).

4 comments

  1. Καλημερα σας.Γιατρε το παιδι μου υποφερει απο εντονες κρισεις πανικου και μεσα στο σπιτι.Ειναι 20 χρονων.Δεν μπορει βεβαια να βγει εξω.πηγαινουμε στο γιατρο με το ζορι αφου δεν μπορει.παιρνει ζολοφτ και ζαναξ αλλα τιποτα .στασιμη κατασταση.οι κρισεις ρπιμενουν παρολο που παρακολουθειται απο γιατρο 5 χρονια κι εχει αλλαξει αρκετα φαρμακα.θα ηθελα την συμβουλη σας.

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: