Μεταιχμιακό σύστημα εγκεφάλου

Το μεταιχμιακό σύστημα (ή αλλιώς λιμβικό) εντοπίζεται εσωτερικά του εγκεφαλικού φλοιού. Έχει καθοριστικό ρόλο στην ανθρώπινη υπόσταση επιτελώντας ζωτικής σημασίας λειτουργίες.

Το μεταιχμιακό σύστημα διαιρείται στις εξής ανατομικές δομές

  • Έλικα του προσαγωγίου
  • Παραιπποκάμπεια έλικα
  • Ιπποκάμπειος σχηματισμός (απαρτίζεται από τον ιππόκαμπο, την οδοντωτή έλικα και το αγκιστρωτό σύμπλεγμα)
  • Αμυγδαλή
  • Υποθάλαμος
  • Μαστία
  • Ψαλίδα
  • Θαλαμικοί πυρήνες

Λειτουργίες μεταιχμιακού συστήματος :

  • Αντίληψη όσφρησης, γεύσης, άλγους
  • Μνήμη & μάθηση : Βασική δομή είναι ο ιππόκαμπος που μεσολαβεί την παγίωση των μνημονικών πληροφοριών, δηλαδή ρυθμίζει την μακρόχρονη επεισοδιακή και σημασιολογική μνήμη. Παράλληλα παίζει ρόλο στη μάθηση συγκεκριμένων συμπεριφορών.
  • Συναίσθημα : Βασική ρυθμιστική δομή του ανθρώπινου συναισθήματος είναι η αμυγδαλή. Παίζει ρόλο στην παγίωση συναισθηματικών απαντήσεων φόβου και άγχους, ενώ υπερλειτουργεί παθολογικά στην κατάθλιψη. Επίσης είναι κομμάτι των κυκλωμάτων ανταμοιβής, τα οποία διαταράσσονται π.χ. στην κατάχρηση αλκοόλ και ναρκωτικών, στη βουλιμία, στο τζόγο. Ακόμη διαμεσολαβεί το συναισθηματικό σκέλος της μνήμης. Οι πολλαπλές διασυνδέσεις της αμυγδαλής με άλλες εγκεφαλικές δομές διαμεσολαβούν διάφορες πτυχές της φοβικής και αγχώδους αντίδρασης.

Έτσι λοιπόν η διασύνδεση με :

  • τον υπομέλα τόπο (έδρα των νοραδρενεργικών νευρώνων) προκαλεί την οξεία ενεργοποίηση του συμπαθητικού συστήματος και εντέλει τις εκδηλώσεις αύξησης της καρδιακής συστολής και του μυικού τόνου που είναι απαραίτητες για την αντίδραση πάλης/φυγής.
  • τον παραβραγχιακό πυρήνα προκαλεί αύξηση του ρυθμού της αναπνοής, επίσης αναγκαίας για την αντίδραση πάλης/φυγής
  • τον ιππόκαμπο έχει ως αποτέλεσμα την πρόκληση άγχους ή φόβου κατά την ανάμνηση τραυματικών/απειλητικών ερεθισμάτων και δυσλειτουργεί στη διαταραχή μετατραυματικού στρες
  • τον κογχομετωπιαίο φλοιό (τμήμα του μετωπιαίου φλοιού) και την έλικα του προσαγωγίου ρυθμίζει το συναισθηματικό βίωμα του φόβου
  • τον υποθάλαμο ρυθμίζει την απελευθέρωση κορτιζόλης από τα επινεφρίδια. Η χρόνια έκθεση σε στρεσογόνους παράγοντες προκαλεί τη δυσλειτουργία του κυκλώματος αυτού πυροδοτώντας έτσι αγχώδη διαταραχή.

Ο υποθάλαμος αποτελεί μια από τις σημαντικότερες δομές στο μεταιχμιακό σύστημα, καθώς έχει πολλούς πυρήνες οι οποίοι ρυθμίζουν :

  • Πρόσληψη νερού και τροφής (αίσθημα δίψας και πείνας)
  • Εναλλαγή ύπνου και εγρήγορσης
  • Σεξουαλική συμπεριφορά (λίμπιντο)
  • Βηματοδότης μηνιαίου γυναικείου αναπαραγωγικού κύκλου
  • Θερμοκρασία σώματος
  • Έκκριση ορμονών υπόφυσης
  • Ανοσολογικό σύστημα
  • Αυτόνομο νευρικό σύστημα

Διασύνδεση ορμονικών, ανοσολογικών και αυτόνομων ερεθισμάτων με τη συμπεριφορά.


Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ιδιώτης Ψυχίατρος & πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής. Είναι πιστοποιημένο μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και παρέχει σύγχρονες υπηρεσίες ψυχιατρικής & συνθετικής ψυχοθεραπείας στο ιατρείο του στην Αθήνα. Εκπαιδευμένος μεταξύ άλλων στην εφαρμογή της καινοτόμου θεραπείας για τις ψυχικές διαταραχές rTMS (Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός).