Τι είναι η βραχεία ψυχωτική διαταραχή
Η βραχεία ψυχωτική διαταραχή είναι μια διαταραχή με ψυχωτικά συμπτώματα με σύντομη έναρξη και μικρή διάρκεια την οποία αδρά προσδιορίζουμε σε λιγότερο από μήνα. Μιλώντας για σύντομη έναρξη εννοούμε την εγκατάσταση κάποιας ψυχωτικής συμπτωματολογίας σε διάστημα περίπου 2 εβδομάδων. Η λειτουργικότητα συνήθως επιδεινώνεται για το διάστημα της διαταραχής.
Συμπτώματα βραχείας ψυχωτικής διαταραχής
- Παραληρητική ιδέα
- Ψευδαίσθηση
- Αποδιοργανωμένος λόγος
- Αποδιοργανωμένη ή κατατονική συμπεριφορά
Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια DSM-5-TR, η βραχεία ψυχωτική διαταραχή χαρακτηρίζεται από ψυχωτικά συμπτώματα που διαρκούν τουλάχιστον μία ημέρα αλλά λιγότερο από έναν μήνα, με πλήρη επάνοδο στο προηγούμενο επίπεδο λειτουργικότητας. Η υποχώρηση των συμπτωμάτων μπορεί να συμβεί με ή χωρίς θεραπευτική παρέμβαση. Επειδή η διάγνωση συχνά επιβεβαιώνεται αναδρομικά, απαιτείται παρακολούθηση της πορείας και αποκλεισμός άλλων ψυχιατρικών, νευρολογικών, σωματικών ή φαρμακολογικών αιτίων.
Το βραχύ ψυχωτικό επεισόδιο μπορεί να εμφανίζεται στο πλαίσιο εμφανών ψυχοπιεστικών παραγόντων ή και όχι. Αν η ψυχωτική συμπτωματολογία εμφανίζεται σε συνδυασμό με συναισθηματικού τύπου συμπτώματα όπως π.χ. κατάθλιψη ή μανία τότε η διάγνωση αλλάζει (π.χ. μείζων κατάθλιψη με ψυχωτικά στοιχεία, διπολική διαταραχή με ψυχωτικά στοιχεία, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή κ.α.).
Το ίδιο ισχύει και αν η ψυχωτική συμπτωματολογία συνδέεται με χρήση ψυχοδραστικών ουσιών (π.χ. κάνναβη, κοκαϊνη, αλκοόλ) ή κάποια άλλη ιατρική κατάσταση (π.χ. κάποια εγκεφαλική βλάβη). Επίσης δεν τίθεται η διάγνωση βραχεία ψυχωτική διαταραχή αν έχει υπάρξει διάγνωση σχιζοφρένειας. Τέλος τα συμπτώματα πρέπει να διαφοροποιούνται από πιθανά πολιτιστικά αποδεκτά πρότυπα συμπεριφοράς.
Αντιμετώπιση της βραχείας ψυχωτικής διαταραχής
Η εμφάνιση ενός οξέος ψυχωτικού επεισοδίου απαιτεί έγκαιρη ψυχιατρική εκτίμηση, ακόμη και όταν τα συμπτώματα φαίνεται ότι υποχωρούν γρήγορα. Πρώτη προτεραιότητα είναι η αξιολόγηση της ασφάλειας του ατόμου, της λειτουργικότητάς του και πιθανών υποκείμενων αιτίων, όπως η χρήση ουσιών, η επίδραση φαρμάκων ή κάποια οργανική κατάσταση.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση εξατομικεύεται ανάλογα με τη βαρύτητα των συμπτωμάτων. Μπορεί να περιλαμβάνει βραχυχρόνια αντιψυχωτική φαρμακευτική αγωγή, υποστηρικτικές ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις, αποκατάσταση του ύπνου και συνεργασία με το οικογενειακό περιβάλλον. Σε περιπτώσεις σοβαρής αποδιοργάνωσης, επικινδυνότητας ή αδυναμίας αυτοφροντίδας ενδέχεται να απαιτηθεί νοσηλεία.
Η διάρκεια της φαρμακευτικής θεραπείας δεν είναι ίδια για όλους. Αποφασίζεται με βάση την ανταπόκριση, την ανεκτικότητα, τη διαγνωστική εκτίμηση και την εξέλιξη των συμπτωμάτων. Η διακοπή της αγωγής χρειάζεται εξατομικευμένο σχεδιασμό και ψυχιατρική παρακολούθηση.
Παρότι η πλήρης υποχώρηση των συμπτωμάτων αποτελεί χαρακτηριστικό της διαταραχής, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος υποτροπής ή μελλοντικής εμφάνισης διαφορετικής ψυχιατρικής διαταραχής.
Συχνότητα βραχείας ψυχωτικής διαταραχής
Περίπου το 9% των ψυχωτικών διαταραχών κατατάσσεται στις βραχείες ψυχωτικές διαταραχές. Είναι 2 φορές συχνότερη σε γυναίκες απ’ ότι σε άντρες, ενώ η ηλικία ποικίλλει.
Προδιάθεση για σχετικές βραχείες διαταραχές έχουν άνθρωποι με διαταραχή προσωπικότητας (π.χ. παρανοειδής, οριακή, σχιζότυπη), αλλά και πιο μεμονωμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας όπως τάση για παρερμηνείες, έντονη καχυποψία κ.α.). Συχνά τα επεισόδια αυτά αναφέρονται ως «ψυχωτικές εκτροπές».
Πρόγνωση και κίνδυνος υποτροπής
Η βραχεία διάρκεια ενός ψυχωτικού επεισοδίου αποτελεί συχνά ευνοϊκό χαρακτηριστικό, αλλά δεν εγγυάται ότι το επεισόδιο δεν θα επαναληφθεί.
Σε συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 91 δημοσιεύσεων με συνολικά 15.729 συμμετέχοντες, ο εκτιμώμενος κίνδυνος επανεμφάνισης ψυχωτικού επεισοδίου ήταν περίπου 25% στους 12 μήνες και 33% μετά τα τρία έτη. Τα αποτελέσματα αφορούσαν ευρύτερη ομάδα βραχέων ψυχωτικών επεισοδίων και όχι αποκλειστικά τη βραχεία ψυχωτική διαταραχή κατά DSM.
Στην ίδια ανάλυση, μέρος των ασθενών έλαβε κατά την παρακολούθηση διαφορετική διάγνωση, μεταξύ άλλων από το φάσμα της σχιζοφρένειας ή των συναισθηματικών ψυχώσεων. Τα δεδομένα αυτά δεν επιτρέπουν ακριβή ατομική πρόβλεψη, αναδεικνύουν όμως τη σημασία της παρακολούθησης ακόμη και μετά την πλήρη ύφεση των συμπτωμάτων.
Βιβλιογραφία
Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής
