Τι είναι η σχιζοσυναισθηματική διαταραχή
Η σχιζοσυναισθηματική διαταραχή είναι μια ψυχική διαταραχή στην οποία συνυπάρχουν ψυχωτικά συμπτώματα, όπως παραληρητικές ιδέες ή ψευδαισθήσεις, και σημαντικά επεισόδια διαταραχής της διάθεσης, δηλαδή μανίας ή μείζονος κατάθλιψης. Διακρίνεται από τη σχιζοφρένεια και τις διαταραχές της διάθεσης με ψυχωτικά χαρακτηριστικά κυρίως από τη χρονική σχέση και τη διάρκεια των διαφορετικών συμπτωμάτων.
Ξεκινά συχνότερα σε νεαρή ηλικία απ’ ότι σε μεγαλύτερη και είναι σχετικά σπάνια, με εκτιμώμενη συχνότητα περίπου 0,3% κατά τη διάρκεια της ζωής.
Συμπτώματα σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής
Τα κριτήρια-συμπτώματα της σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής βάσει του διαγνωστικού συστήματος DSM V είναι τα εξής:
- Συνύπαρξη για ένα συνεχές χρονικό διάστημα καταθλιπτικού ή μανιακού επεισοδίου με τουλάχιστον δύο ψυχωτικά συμπτώματα από τα εξής:
- Παραληρητικές ιδέες
- Ψευδαισθήσεις
- Αποδιοργανωμένος λόγος
- Αποδιοργανωμένη/κατατονική συμπεριφορά
- Σε κάποια συγκεκριμένη χρονική περίοδο (τουλάχιστον 2 εβδομάδων ή και περισσότερο) της εξέλιξης της διαταραχής υπήρξαν ΜΟΝΟ ψυχωτικά συμπτώματα και όχι καταθλιπτικά ή μανιακά.
- Τα συμπτώματα που πληρούν τα κριτήρια μείζονος επεισοδίου διάθεσης καταλαμβάνουν την πλειονότητα της συνολικής διάρκειας των ενεργών και υπολειμματικών φάσεων της νόσου.
- Με το κριτήριο νούμερο 1 γίνεται διάκριση της σχιζοφρένειας από την σχιζοσυναισθηματική διαταραχή.
- Με το κριτήριο νούμερο 2 γίνεται διαφοροποίηση της σχιζοσυναισθηματικής από τις συναισθηματικές διαταραχές, κυρίως τη διπολική διαταραχή και την κατάθλιψη, καθώς στις τελευταίες η σημειώνεται συνύπαρξη ψυχωτικών συμπτωμάτων με τα καταθλιπτικά ή/και μανιακά επεισόδια σε όλες τις φάσεις της νόσου.
- Με το κριτήριο νούμερο 3 γίνεται περαιτέρω διάκριση της σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής από τη σχιζοφρένεια καθώς κατά τη διάρκεια της τελευταίας συμβαίνουν π.χ. καταθλιπτικές περίοδοι (μεταψυχωτική κατάθλιψη). Η διαφορά είναι (ξανά) στη χρονική διάρκεια, δηλαδή στη σχιζοσυναισθηματική διαταραχή οι περίοδοι με συμπτώματα κατάθλιψης ή συμπτώματα μανίας είναι αισθητά μεγάλες και απλωμένες σε όλη την ιστορία της νόσου.
Η αξιολόγηση βασίζεται στη συνολική πορεία της νόσου και όχι αποκλειστικά στα συμπτώματα μιας μεμονωμένης εξέτασης.
Μια πιο αναλυτική αναφορά στο ειδικό άρθρο.
Διάγνωση σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής
Η διάγνωση της σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής (F25 κατά ICD10) βασίζεται τυπικά στην ύπαρξη των παραπάνω διαγνωστικών κριτηρίων και μπορεί να εκδηλωθεί είτε με ψυχωτικό είτε με συναισθηματικό επεισόδιο είτε και με συνδυασμό τους.
Στην καθημερινή κλινική πράξη οι διαφορές από την κατεξοχήν σχιζοφρένεια ή τη διπολική διαταραχή με ψυχωτικά συμπτώματα μπορεί να είναι ασαφείς. Ενδεχομένως η μακροπρόθεσμη παρακολούθηση και μια πιο ενδελεχής ανασκόπηση του ψυχιατρικού ιστορικού να συμβάλλουν περισσότερο στη διάγνωση της σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής. Η τακτική να τίθεται ψυχιατρική διάγνωση σε σύνθετες περιπτώσεις μετά από μεγάλης διάρκειας παρακολούθηση δεν είναι ασυνήθιστο, όπως δεν είναι ασυνήθιστο η διάγνωση να αλλάζει στην πορεία της ζωής αν εμφανιστούν νέα συμπτώματα.
Η σχιζοσυναισθηματική διαταραχή παρουσιάζει σημαντική κλινική ετερογένεια. Η εμφάνιση και η πορεία της σχετίζονται με την αλληλεπίδραση γενετικών, νευροβιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων, χωρίς να είναι δυνατή η αξιόπιστη πρόβλεψη της ατομικής συμπτωματολογίας από το γενετικό προφίλ.
Εντούτοις όλο και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι η σχιζοσυναισθηματική διαταραχή (όπως και οι υπόλοιπες ψυχωτικές διαταραχές) αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου και ετερογενούς συνδρόμου, παρά μια συγκεκριμένη ασθένεια, που αποτελεί μέρος ενός πολύπλευρου φάσματος ψύχωσης με πολυγονιδιακή συμμετοχή. Η εμφάνιση και η πορεία της σχετίζονται με την αλληλεπίδραση γενετικών, νευροβιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.
Η πρόγνωση της είναι συνήθως καλύτερη από της σχιζοφρένειας, αλλά χειρότερη από των συναισθηματικών διαταραχών. Η επιδείνωση της φυσιολογικής λειτουργικότητας σε εργασία, οικογένεια και κοινωνική συναναστροφή μπορεί να γίνει εμφανής ειδικότερα σε προχωρημένο στάδιο της διαταραχής και σε σημείο να προκαλεί ποσοστό αναπηρίας, που δικαιολογεί το αντίστοιχο επίδομα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα διαγνωστικά κριτήρια του ICD-11 (6A21) δεν ταυτίζονται πλήρως με εκείνα του DSM-5-TR. Το ICD-11 δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη συνύπαρξη των απαιτούμενων ψυχωτικών και συναισθηματικών συμπτωμάτων στο ίδιο επεισόδιο, ενώ το DSM-5-TR αξιολογεί επιπλέον τη χρονική κατανομή τους στη συνολική πορεία της νόσου.
Σχιζοσυναισθηματική διαταραχή θεραπεία
Βάσει των προαναφερομένων στοιχείων η έμφαση μεταπίπτει περισσότερο στη θεραπεία συμπτωμάτων παρά της διάγνωσης.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση εξατομικεύεται ανάλογα με το είδος και τη βαρύτητα των ψυχωτικών και συναισθηματικών συμπτωμάτων. Τα αντιψυχωτικά αποτελούν βασικό μέρος της φαρμακευτικής θεραπείας, ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν σταθεροποιητές της διάθεσης ή αντικαταθλιπτικά, ανάλογα με την παρουσία μανιακών ή καταθλιπτικών επεισοδίων και το συνολικό ιστορικό.
Οι θεραπευτικές αρχές που ισχύουν για τη σχιζοφρένεια και τη διπολική διαταραχή, ισχύουν σε μεγάλο βαθμό και για τη σχιζοσυναισθηματική διαταραχή (Θεραπεία σχιζοφρένειας-ψύχωσης).
Η τακτική παρακολούθηση από τον θεράποντα ειδικό είναι απαραίτητη ώστε να εντοπίζει εγκαίρως τις μεταβολές της ψυχικής κατάστασης και προβαίνει στους λεπτούς χειρισμούς που χρειάζονται στη φαρμακευτική αγωγή ώστε να καλύπτονται τόσο η διαταραχή του συναισθήματος όσο και οι ψυχωτικές εκδηλώσεις. Η μακροχρόνια παρακολούθηση αποσκοπεί επιπλέον και στη διατήρηση ή βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας.
Αν έχουν εμφανιστεί συμπτώματα που χρειάζονται διερεύνηση ή απαιτείται επανεκτίμηση μιας ήδη γνωστής ψυχωσικής διαταραχής, μπορείτε να δείτε πώς πραγματοποιείται στο ιατρείο η ψυχιατρική αξιολόγηση και παρακολούθηση ψυχωσικών διαταραχών →.
Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής