Ποια είναι τα αρνητικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας;

Συναισθηματική επιπέδωση : Έλλειψη συναισθημάτων ή περιορισμένο εύρος συναισθημάτων, απάθεια - Λογοπενία : Περιορισμένη ομιλία - Ανηδονία : Μείωση ή απώλεια ευχαρίστησης - Απόσυρση και απομόνωση από οικογένεια, φίλους και κοινωνικές δραστηριότητες - Έλλειψη κινήτρου ή ενδιαφέροντος για δραστηριότητες, αβουλία - Παραμέληση υγιεινής, εμφάνισης και αυτοφροντίδας

Ποια είναι τα θετικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας;

Τα θετικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας είναι δύο : οι παραληρητικές ιδέες και οι διαταραχές αντίληψης (ψευδαισθήσεις)

Η σχιζοφρένεια : Συμπτώματα, Αίτια, Διάγνωση

Τι είναι η σχιζοφρένεια

Περιεχόμενα

Η σχιζοφρένεια είναι μια σοβαρή ψυχική διαταραχή που ανήκει στο φάσμα των ψυχωτικών διαταραχών και μπορεί να επηρεάζει την αντίληψη της πραγματικότητας, τη σκέψη, το συναίσθημα, τη συμπεριφορά και τις γνωστικές λειτουργίες. Δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους, ενώ η βαρύτητα και η πορεία της παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου 1 στους 300 ανθρώπους παγκοσμίως ζει με σχιζοφρένεια. Η έναρξη εμφανίζεται συχνότερα από τα τέλη της εφηβείας έως τη νεαρή ενήλικη ζωή, χωρίς να αποκλείεται η εκδήλωσή της σε άλλες ηλικίες.

Παρά τη συχνή παρανόηση, η σχιζοφρένεια δεν σημαίνει «διχασμένη προσωπικότητα». Πρόκειται για διαταραχή που μπορεί να προκαλεί ψυχωτικά, αρνητικά και γνωστικά συμπτώματα, αλλά για την οποία υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπευτικές και υποστηρικτικές παρεμβάσεις.

Συμπτώματα σχιζοφρένειας

Θετικά (παραγωγικά συμπτώματα)

Τα θετικά ή παραγωγικά συμπτώματα ονομάζονται έτσι επειδή αφορούν την εμφάνιση εμπειριών ή εκδηλώσεων που δεν παρατηρούνται συνήθως στη φυσιολογική ψυχική λειτουργία.

Τα δύο κύρια συμπτώματα της σχιζοφρένειας που για τη διάγνωση πρέπει να υφίστανται ενεργά τουλάχιστον 6 μήνες, ονομάζονται και θετικά γιατί αποτελούν παθολογικά ενισχυμένα παράγωγα της σκέψης και της αντίληψης :

Παραληρητικές ιδέες (παραλήρημα) : Πρόκειται για ακλόνητες πεποιθήσεις, σκέψεις και ερμηνείες γεγονότων εκτός της ισχύουσας πραγματικότητας. Για παράδειγμα ο ασθενής μπορεί να πιστεύει ότι άγνωστοι μιλάνε για αυτόν ή ότι σχεδιάζουν να τον βλάψουν.
Διαταραχές αντίληψης : Μιλάμε κυρίως για τις ψευδαισθήσεις, δηλαδή με απλά λόγια την αντίληψη πραγμάτων που δεν υπάρχουν. Οι πιο συχνές είναι οι ακουστικές ψευδαισθήσεις, που συνήθως βιώνονται ως φωνές στο κεφάλι ή διάλογοι μεταξύ ατόμων ή του ασθενή με άλλα άτομα και οι οπτικές. Πιο σπάνια επηρεάζονται και οι υπόλοιπες αισθήσεις.

Ενημερωθείτε εκτενέστερα για τα δύο βασικά θετικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας : παραλήρημα και ψευδαισθήσεις

Άλλα συμπτώματα σχιζοφρένειας μπορεί να είναι :

Διαταραχή στο λόγο που εκδηλώνεται με τη διαταραχή του φυσιολογικού ειρμού της ομιλίας (ασυναρτησία, χάλαση συνειρμού), νεολογισμούς κ.α.
Διαταραχή στο συναίσθημα με τη λεγόμενη άμβλυση/επιπέδωσή του, δηλαδή τη μείωση της ανταπόκρισης του συναισθήματος σε εξωτερικά ερεθίσματα, τη συναισθηματική δυσαρμονία κ.α.
Διαταραχή της εναισθησίας, δηλαδή της επίγνωσης του νοσηρού, των συμπτωμάτων και των συνεπειών τους. Αυτό σε συνδυασμό με το υψηλό στίγμα δυσχεραίνει στον πιο μεγάλο βαθμό την πορεία της θεραπείας.

Αν και η βαρύτητα της συμπτωματολογίας δεν είναι η ίδια σε όλους τους πάσχοντες (κυμαίνεται από ήπια, μέτρια, βαριά), στις πιο βαριές περιπτώσεις μπορεί να έχουμε και επιπλέον συμπτώματα :

διαταραχές συμπεριφοράς στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η αυτοκαταστροφικότητα καθώς και
διαταραχές ψυχοκινητικότητας όπου η ψυχωτική συμπτωματολογία επηρεάζει τη φυσιολογική κινητική δραστηριότητα του ατόμου προκαλώντας διεγερτικές καταστάσεις.

Αρνητικά συμπτώματα σχιζοφρένειας

Τα αρνητικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας είναι :

Συναισθηματική επιπέδωση : Περιορισμένη έκφραση συναισθημάτων μέσω του προσώπου, της φωνής και της συμπεριφοράς, απάθεια
Λογοπενία : Περιορισμένη ομιλία
Ανηδονία : Μείωση ή απώλεια ευχαρίστησης
Απόσυρση και απομόνωση από οικογένεια, φίλους και κοινωνικές δραστηριότητες
Έλλειψη κινήτρου ή ενδιαφέροντος για δραστηριότητες, αβουλία
Παραμέληση υγιεινής, εμφάνισης και αυτοφροντίδας

Πώς γίνεται η διάγνωση της σχιζοφρένειας;

Σύμφωνα με το DSM-5-TR, η διάγνωση της σχιζοφρένειας απαιτεί χαρακτηριστική ενεργό συμπτωματολογία για περίπου έναν μήνα, εκτός εάν η διάρκεια μειωθεί λόγω αποτελεσματικής θεραπείας, και συνεχή σημεία της διαταραχής για τουλάχιστον έξι μήνες συνολικά. Στο ICD-11 η απαιτούμενη διάρκεια των χαρακτηριστικών συμπτωμάτων είναι τουλάχιστον ένας μήνας.

Η διάγνωση της σχιζοφρένειας είναι κλινική και βασίζεται στην ολοκληρωμένη ψυχιατρική αξιολόγηση. Εξετάζονται η φύση και η διάρκεια των συμπτωμάτων, η επίδρασή τους στη λειτουργικότητα, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό, καθώς και η συνολική πορεία της διαταραχής.

Απαραίτητη είναι η διαφορική διάγνωση από άλλες ψυχωτικές διαταραχές, τη διπολική διαταραχή και τη μείζονα κατάθλιψη με ψυχωτικά χαρακτηριστικά, καθώς και από ψυχωτικά συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με ουσίες, φάρμακα ή οργανικά και νευρολογικά νοσήματα.

Δεν υπάρχει εργαστηριακή εξέταση ή απεικονιστικό εύρημα που να επιβεβαιώνει από μόνο του τη σχιζοφρένεια. Οι κατάλληλες εξετάσεις χρησιμοποιούνται όταν χρειάζεται για τη διερεύνηση άλλων πιθανών αιτιών ή συνυπαρχουσών παθήσεων.

Ορισμένες χαρακτηριστικές εμπειρίες αποτελούν ισχυρό κριτήριο για τη διάγνωση σχιζοφρένειας :

Ηχώ της σκέψης
Ακουστικές ψευδαισθήσεις επικριτικές ή σχολιασμού του ασθενή στο τρίτο πρόσωπο υπό μορφή δήλωσης και απάντησης
Σωματικές ψευδαισθήσεις που ο ασθενής πιστεύει ότι προκαλούνται από εξωτερικές επιδράσεις
Ανακοπή σκέψης, παρεμβολή σκέψεων
Εκπομπή & αναμετάδοση σκέψης

Σε πιο βαριές περιπτώσεις η πραγματικότητα από τη φαντασία γίνεται δύσκολο να διαχωριστεί, κάτι που φαίνεται ότι αφορά δυσλειτουργία συγκεκριμένων νευρικών κυττάρων.

Διαταραχές γνωστικών λειτουργιών στη σχιζοφρενεια

Αλλαγές στη γνωστική λειτουργία μπορεί είναι παρούσες κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης και πριν από την εμφάνιση της ψύχωσης, παίρνοντας τη μορφή σταθερής γνωστικής δυσλειτουργίας κατά την ενηλικίωση.

Οι γνωστικές διαταραχές είναι μη εμφανείς σε σχέση με άλλα συμπτώματα και υπάρχουν και σε ήπιες μορφές. Μπορεί να παραμένουν ακόμη και όταν τα άλλα συμπτώματα βρίσκονται σε ύφεση και συμβάλλουν στην αναπηρία της νόσου. Μπορεί να αφορούν :

Μνήμη εργασίας (ενεργός)
Σημασιολογική μνήμη
Προσοχή
Συγκέντρωση
Ικανότητα επίλυσης προβλημάτων κ.α.

Τύποι σχιζοφρένειας: τι ισχύει σήμερα

Παλαιότερα, η σχιζοφρένεια διακρινόταν σε υποτύπους, όπως παρανοϊκή, ηβηφρενική ή αποδιοργανωμένη, κατατονική και υπολειμματική σχιζοφρένεια. Οι ονομασίες αυτές εξακολουθούν να συναντώνται σε παλαιότερα ιατρικά κείμενα και στην καθημερινή κλινική επικοινωνία και γι’ αυτό περιγράφονται σύντομα παρακάτω.

Ωστόσο, οι συγκεκριμένοι υποτύποι δεν διατηρούνται ως ξεχωριστές διαγνωστικές κατηγορίες στο DSM-5-TR και στο ICD-11, επειδή παρουσίαζαν περιορισμένη διαγνωστική σταθερότητα και δεν βοηθούσαν επαρκώς στην πρόβλεψη της πορείας ή στην επιλογή θεραπείας.

Σήμερα η κλινική περιγραφή δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη βαρύτητα των διαφορετικών συμπτωμάτων και στην πορεία της διαταραχής. Αξιολογούνται, μεταξύ άλλων, τα θετικά, αρνητικά, γνωστικά, συναισθηματικά και ψυχοκινητικά συμπτώματα, καθώς και το εάν πρόκειται για πρώτο επεισόδιο, πολλαπλά επεισόδια ή συνεχή πορεία.

Παρανοϊκή σχιζοφρένεια

Τα συμπτώματα της παρανοϊκής σχιζοφρένειας που είναι η πιο συχνή μορφή της νόσου είναι το παραλήρημα και οι ακουστικές ψευδαισθήσεις.

Ηβηφρενική σχιζοφρένεια

Σε αυτή τη σοβαρή μορφή που συνήθως έχει πρώιμη έναρξη στην εφηβεία η πρόγνωση είναι χαμηλή και μπορεί να υπάρχει ανθεκτικότητα στις θεραπείες. Παρατηρούνται :

Αποδιοργανωμένη ομιλία με σημαντικό βαθμό ασυναρτησίας (γλωσσική σαλάτα), λεκτικούς ιδιοτροπισμούς, αυτοματισμούς και στερεοτυπίες, ιδεοληψίες
Αποδιοργανωμένη σκέψη
Ακατάλληλη, απρόσφορη, ρηχή συναισθηματική απόκριση
Παιδικόμορφη, ιδιόμορφη συμπεριφορά
Ψυχοκινητική ανησυχία

Υπολειμματική σχιζοφρένεια

Στην υπολειμματική μορφή επικρατούν τα αρνητικά συμπτώματα δηλαδή αυτά που αφορούν λόγο, συναίσθημα και φροντίδα εαυτού, όπως περιγράφηκαν πιο πάνω.

Κατατονική σχιζοφρένεια

Πρόκειται για βαρύ σπάνιο τύπο που επηρεάζει την κίνηση (παρακινησίες) και την ομιλία. Ο ασθενής μπορεί να μένει στην ίδια θέση ακίνητος για μεγάλο διάστημα ή/και να μη μιλάει ή να επαναλαμβάνει αυτά που ακούει (ηχωλαλία) ή να μιμείται αυτά που κάνουν οι άλλοι (ηχωπραξία). Μπορεί να εμφανίζει κηρώδη ευκαμψία, δηλαδή να του μετακινούν τα άκρα και να τα διατηρεί σε κάθε νέα θέση.

Η κατατονία δεν αποτελεί αποκλειστική εκδήλωση της σχιζοφρένειας, καθώς μπορεί να εμφανιστεί και σε άλλες ψυχικές ή οργανικές καταστάσεις (π.χ. κατάθλιψη).

Αίτια σχιζοφρένειας

Τα αίτια της σχιζοφρένειας δεν είναι σαφώς εντοπισμένα, αν και οι σύγχρονες νευροεπιστήμες σημειώνουν βήματα ως προς τη διαλεύκανση τους.

Επί του παρόντος, δεν υπάρχουν ακτινολογικές εξετάσεις ή εργαστηριακά τεστ για σχιζοφρένεια που να εφαρμόζονται στην κλινική πράξη για τη διάγνωση της νόσου.

Σε ερευνητικό επίπεδο (νευροαπεικονιστικές και νευροφυσιολογικές μελέτες) ανευρίσκονται διαφορές σε πολλές περιοχές του εγκεφάλου καθώς και στην κυτταρική αρχιτεκτονική μεταξύ ομάδων υγιών ατόμων και πασχόντων. Έχει επίσης παρατηρηθεί μειωμένος συνολικός όγκος του εγκεφάλου και μεγαλύτερη μείωση του όγκου του εγκεφάλου με την άνοδο της ηλικίας σε σχέση με υγιή άτομα.

Γενετική

Η σχιζοφρένεια παρουσιάζει ισχυρή γενετική συνιστώσα, με εκτιμήσεις κληρονομησιμότητας περίπου 60–80%. Η κληρονομησιμότητα, ωστόσο, είναι στατιστικό μέγεθος που αφορά τη συμβολή των γενετικών διαφορών στη διακύμανση του κινδύνου σε έναν πληθυσμό. Δεν σημαίνει ότι η εμφάνιση της διαταραχής σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο καθορίζεται κατά 80% από τα γονίδιά του.

Η γενετική προδιάθεση είναι πολυγονιδιακή: πολλά γενετικά χαρακτηριστικά συμβάλλουν στον κίνδυνο, συνήθως με μικρή επιμέρους επίδραση. Η ύπαρξη συγγενούς πρώτου βαθμού με σχιζοφρένεια αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης της διαταραχής, χωρίς όμως να σημαίνει ότι αυτή θα εκδηλωθεί υποχρεωτικά.

Η σχιζοφρένεια θεωρείται πολυπαραγοντική διαταραχή, στην οποία αλληλεπιδρούν η γενετική ευαλωτότητα, η νευροανάπτυξη και περιβαλλοντικοί παράγοντες.

Περιβάλλον και σχιζοφρένεια

Εκτός από τη γενετική προδιάθεση, έχουν μελετηθεί διάφοροι περιβαλλοντικοί και αναπτυξιακοί παράγοντες που συνδέονται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης σχιζοφρένειας:

Προγεννητικοί και περιγεννητικοί παράγοντες: Ορισμένες επιπλοκές της κύησης και του τοκετού, περιγεννητική κατάθλιψη, καθώς και παράγοντες που επηρεάζουν τη νευροανάπτυξη.
Αντίξοες εμπειρίες κατά την παιδική ηλικία: Σοβαρές τραυματικές εμπειρίες, κακοποίηση και παρατεταμένη έκθεση σε αντίξοες συνθήκες έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο ψυχωτικών εμπειριών και διαταραχών.
Κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες: Η αστικοποίηση, ο κοινωνικός αποκλεισμός και ορισμένες εμπειρίες μετανάστευσης ή διακρίσεων έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο σε επιδημιολογικές μελέτες.
Χρήση ψυχοδραστικών ουσιών: Ιδιαίτερα η συχνή χρήση κάνναβης υψηλής περιεκτικότητας σε THC, κυρίως όταν αρχίζει σε νεαρή ηλικία, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ψυχωτικών διαταραχών.

Οι παραπάνω παράγοντες δεν αποτελούν ούτε αναγκαίες ούτε επαρκείς αιτίες της σχιζοφρένειας. Η παρουσία τους δεν σημαίνει ότι κάποιος θα εμφανίσει τη διαταραχή, ενώ πολλοί άνθρωποι με σχιζοφρένεια δεν έχουν ιστορικό των συγκεκριμένων εκθέσεων.

Πορεία σχιζοφρένειας

Συχνά υπάρχουν προειδοποιητικά σημάδια αρκετό καιρό πριν την εκδήλωσης των συμπτωμάτων της σχιζοφρένειας. Αναφερόμαστε στην προνοσηρή και πρόδρομη περίοδο (στο παράδειγμά μας σχολική περίοδος και ηλικία 18-20 ετών αντίστοιχα).

Πρώτα σημάδια σχιζοφρένειας (πρόδρομη φάση)

Τέτοια σημάδια είναι μια αισθητή αλλαγή συμπεριφοράς και συνηθειών, όπως η κοινωνική απόσυρση, η απώλεια ενδιαφέροντος για το σχολείο ή ενδιαφέροντα, η μειωμένη ενεργητικότητα, η παραμέληση υγιενής και καθαριότητας. Επίσης καταθλιπτικό συναίσθημα, διαταραχές ύπνου, ασυνήθιστες εκρήξεις, ψυχαναγκασμοί. Σε ορισμένους ξεκινούν σταδιακά οι διαταραχές της σκέψης και της αντίληψης χωρίς όμως να χαρακτηρίζονται στην πρόδρομη φάση ως παραλήρημα ή ψευδαισθήσεις.

Τα παραπάνω σημάδια δεν σημαίνουν από μόνα τους ότι κάποιος πρόκειται να εμφανίσει σχιζοφρένεια. Μπορούν να παρατηρηθούν και σε άλλες ψυχικές διαταραχές ή σε περιόδους έντονης ψυχικής επιβάρυνσης. Όταν όμως συνοδεύονται από ασυνήθιστες αντιληπτικές εμπειρίες, έντονη καχυποψία, σημαντική μεταβολή της σκέψης ή προοδευτική έκπτωση της λειτουργικότητας, χρειάζεται έγκαιρη αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας.

Εξέλιξη νόσου

Η διαταραχή δύναται να παραβλάψει σε σημαντικό βαθμό τη φυσιολογική λειτουργικότητα του ατόμου στην οικογένεια, στο γάμο, στη δουλειά, στην κοινωνικότητα. Συνήθως παρουσιάζονται διακριτά επεισόδια, με κομβικό για τη μελλοντική εξέλιξη της διαταραχής να είναι το πρώτο. Η μη ορθή αντιμετώπισή του μπορεί να επιφέρει την εμφάνιση και άλλων επεισοδίων (υποτροπές).

Άνθρωποι με σχιζοφρένεια μπορεί να εμφανίσουν κατάθλιψη κάποια στιγμή στη ζωή τους.

Η ταχεία αναζήτηση βοήθειας από ειδικό ψυχίατρο είναι επιβεβλημένη, ενώ η νοοτροπία της αναβλητικότητας και της αναμονής μέχρι η κατάσταση να φτάσει στο απροχώρητο δυσχεραίνει τη μελλοντική πρόγνωση και τη θεραπευτική αντιμετώπιση της σχιζοφρένειας.

Η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση του πρώτου ψυχωτικού επεισοδίου έχει ιδιαίτερη σημασία για τη μελλοντική πορεία. Οι υποτροπές μπορεί να επιβαρύνουν τη λειτουργικότητα, να διαταράξουν την εκπαίδευση, την εργασία και τις σχέσεις και να αυξήσουν την ανάγκη για εντατικότερη θεραπευτική υποστήριξη.

Ωστόσο, η πορεία της σχιζοφρένειας δεν είναι ίδια για όλους. Ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν επαναλαμβανόμενα επεισόδια, άλλοι αντιμετωπίζουν επίμονα συμπτώματα, ενώ αρκετοί επιτυγχάνουν μακροχρόνια ύφεση και σημαντική λειτουργική αποκατάσταση.

Η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή, οι ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις, η έγκαιρη αντιμετώπιση των υποτροπών και η υποστήριξη στην εκπαίδευση, στην εργασία και στην κοινωνική ζωή μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά τη μακροπρόθεσμη πρόγνωση.

Είναι δυνατή η λειτουργική ανάρρωση;

Ναι, αρκετοί άνθρωποι επιτυγχάνουν σημαντική βελτίωση και λειτουργική ανάρρωση με έγκαιρη διάγνωση, κατάλληλη θεραπεία και συνεχή υποστήριξη σε οικογενειακό/κοινωνικό πλαίσιο.

Πώς αντιμετωπίζεται η σχιζοφρένεια;

Η αντιμετώπιση της σχιζοφρένειας βασίζεται σε ένα εξατομικευμένο θεραπευτικό σχέδιο, το οποίο συνδυάζει φαρμακευτικές και ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις.

Τα αντιψυχωτικά φάρμακα αποτελούν τη βασική φαρμακευτική θεραπεία. Η επιλογή τους εξαρτάται από τα συμπτώματα, την προηγούμενη ανταπόκριση, τις ανεπιθύμητες ενέργειες και τις προτιμήσεις του ασθενούς. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν αντιψυχωτικά μακράς δράσης, ενώ στην ανθεκτική σχιζοφρένεια σημαντική θέση έχει η κλοζαπίνη.

Παράλληλα, η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για την ψύχωση, οι οικογενειακές παρεμβάσεις, η ψυχοεκπαίδευση και η υποστήριξη της κοινωνικής και επαγγελματικής λειτουργικότητας μπορούν να συμβάλουν στην ανάρρωση.

Η θεραπεία περιλαμβάνει επίσης τακτική παρακολούθηση της σωματικής υγείας και των πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών της φαρμακευτικής αγωγής.

Διαβάστε αναλυτικότερα για τη θεραπεία της σχιζοφρένειας και των ψυχωτικών διαταραχών.

Μια εμπειρία ζωής ενός ανθρώπου με σχιζοφρένεια

Το να έχει κάποιος σχιζοφρένεια, δε σημαίνει ότι αποκλείεται να προσεγγίσει μια όσο το δυνατόν πιο φυσιολογική ζωή που να περιέχει γάμο, οικογένεια, εργασία, καριέρα, εξέλιξη. Το ακόλουθο βίντεο αποτυπώνει τη σχετική μαρτυρία.

Η σχιζοφρένεια : Συμπτώματα, Αίτια, Διάγνωση

Άρθρα με χρήσιμη ενημέρωση για τη σχιζοφρένεια

Αν έχουν εμφανιστεί συμπτώματα που χρειάζονται διερεύνηση ή απαιτείται επανεκτίμηση μιας ήδη γνωστής ψυχωσικής διαταραχής, μπορείτε να δείτε πώς πραγματοποιείται στο ιατρείο η ψυχιατρική αξιολόγηση και παρακολούθηση ψυχωσικών διαταραχών →.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Πηγές