Τι είναι η αγοραφοβία
Η αγοραφοβία είναι μια αγχώδης διαταραχή στην οποία εκδηλώνεται υπερβολικό άγχος όταν το άτομο βρίσκεται σε εξωτερικά μέρη ή καταστάσεις από όπου η διαφυγή είναι δυσχερής ή δεν υπάρχει διαθέσιμη βοήθεια αν πάθει κάτι όπως μια κρίση πανικού. Έτσι το άτομο αποφεύγει να βρεθεί σε αυτά τα μέρη, ειδικά μόνο του και συχνά δε βγαίνει καθόλου από το σπίτι.
Στην τελευταία έκδοση του αμερικανικού ψυχιατρικού εγχειριδίου DSM-5, η αγοραφοβια θεωρείται ξεχωριστή διάγνωση και ορίζεται ως “έντονος φόβος ή άγχος σχετικά με την πραγματική ή αναμενόμενη έκθεση σε δημόσιους χώρους, με τα συμπτώματα του φόβου ή του άγχους να εμφανίζονται τις περισσότερες φορές σε τουλάχιστον δύο από πέντε κοινές, διαφορετικές καταστάσεις”.
Η διαταραχή δείχνει μια προτίμηση στο γυναικείο φύλο με αναλογία 2:1. Η ηλικία έναρξης είναι η εφηβεία ή η πρώιμη ενήλικη ζωή και η δια βίου συχνότητα εμφάνισης είναι περίπου στο 7%.
Συνήθεις αποφυγές στην αγοραφοβία
- Να μείνει μόνο
- Άγνωστα μέρη
- Να διασχίσει δρόμους
- Χρήση μέσων συγκοινωνίας
- Πολυκαταστήματα ή μικρά μαγαζιά
- Θέατρο, κινηματογράφος
- Συνωστισμός
- Αναμονή σε ουρά
- Ανοιχτά μέρη
- Αεροπλάνα
- Μπάνιο
Συμπτώματα αγοραφοβίας
Η έκθεση στις παραπάνω καταστάσεις προκαλεί έντονο άγχος και σε πολλές περιπτώσεις κρίση πανικού. Τα σωματικά συμπτώματα κατά τη διάρκεια τέτοιων καταστάσεων μπορεί να περιλαμβάνουν ταχυκαρδία, εφίδρωση, τρέμουλο, δύσπνοια, ζάλη και γαστρεντερική δυσφορία.
Μια τυπική συνήθης εκδήλωση αγοραφοβίας αφορά σε άτομα που παθαίνουν κρίση πανικού σε κάποιο συγκεκριμένο μέρος και ακολούθως αποφεύγουν να βρίσκονται στο μέρος αυτό από φόβο ότι θα ξαναπάθουν κρίση πανικού εκεί. Στην πραγματικότητα το μέρος δε σχετίζεται στην πλειοψηφία των περιπτώσεων με την κρίση. Σε κάποιες περιπτώσεις ενδεχομένως να έχει κάποια συμβολική συσχέτιση με εσωτερικές συγκρούσεις που σχετίζονται με την αυτονομία και την εξάρτηση.
Ως αποτέλεσμα το άτομο βιώνει μείωση της κοινωνικής και εργασιακής λειτουργικότητάς του. Το ότι αναγνωρίζει το υπερβολικό ή παράλογο του φόβου του, δε μεταφράζεται σε μείωση ή διακοπή των συμπτωμάτων. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να μένει για πολύ καιρό κλεισμένο στο σπίτι.
Άτομα με αγοραφοβία μπορεί να εμφανίζουν και συμπτώματα από άλλη αγχώδη διαταραχή (π.χ. διαταραχή πανικού) ή κατάθλιψη, ενώ έχουν αυξημένες πιθανότητες να πίνουν περισσότερο αλκοόλ για να καταστέλλουν το άγχος τους. Τα ευρήματα πρόσφατης μελέτης δείχνουν ότι οι ασθενείς με συννοσηρότητα αγοραφοβίας και κρίσεων πανικού εμφάνισαν πιο σοβαρά συμπτώματα και χειρότερη πορεία από εκείνους με διαταραχή πανικού χωρίς αγοραφοβία.
Η αγοραφοβία σε 1,5 λεπτό
Διαφορά με άλλες φοβίες
🔹Αν η φοβία περιορίζεται σε μια συγκεκριμένη κατάσταση π.χ. τα ύψη, τότε η διάγνωση είναι ειδική φοβία.
🔹Αν η φοβία αφορά τη συνθήκη αλληλεπίδρασης με άλλους ανθρώπους, τότε η διάγνωση είναι κοινωνική φοβία.
Δεν αποκλείεται κάποιοι να βιώνουν διαφορετικές φοβίες ταυτόχρονα.
Πώς αντιμετωπίζεται η αγοραφοβία;
- Ψυχοθεραπεία : Η αγοραφοβία αντιμετωπίζεται κατά κύριο λόγο ψυχοθεραπευτικά με τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία να έχει υψηλή ένδειξη και αποτελεσματικότητα, ενώ ταυτόχρονα στοχεύει στο να ξεπεραστεί και η συνήθως συνυπάρχουσα αγχώδη διαταραχή όπως η διαταραχή πανικού.
- Φαρμακευτική αγωγή : Η φαρμακευτική θεραπεία της αγοραφοβιας όπως και για τις υπόλοιπες αγχώδεις διαταραχές συνίσταται στα αντικαταθλιπτικά φάρμακα (κυρίως SSRIs αναστολείς επαναπρόσληψης της σεροτονίνης). Ο συνδυασμός των δύο παραπάνω θεραπειών παρουσιάζει τη μέγιστη αποτελεσματικότητα και σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου.
Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής