Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)

Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)

Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (Cognitive Behavioral Therapy, CBT) είναι μια μέθοδος ψυχοθεραπείας που εφαρμόζεται με πολύ αξιόλογα αποτελέσματα σε μια ευρεία γκάμα ψυχικών διαταραχών με κυριότερες από πλευράς συχνότητας την κατάθλιψη και τις αγχώδεις διαταραχές. Αρκετές μελέτες δείχνουν μάλιστα ότι προσφέρει μεγαλύτερης διάρκειας ύφεση της κατάθλιψης από την αντίστοιχη φαρμακευτική θεραπεία. Χαρακτηρίζεται από :

  • Βραχεία χρονική διάρκεια (αναλόγως και με το πρόβλημα)
  • Δομημένη διαδικασία
  • Εστίαση στο παρόν
  • Εστίαση σε συγκεκριμένα προβλήματα
  • Θεραπευτική συμμαχία μεταξύ θεραπευτή-ασθενή
  • Συνεργασία θεραπευτή-ασθενή
  • Ενεργή συμμετοχή του ασθενή στη θεραπεία

Η Γνωσιακή Θεραπεία βασίζεται στην εξής θεωρητική αρχή : Ο τρόπος με τον οποίο το άτομο «βλέπει τα πράγματα» είναι ο παράγοντας που επηρεάζει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά του και όχι τα ίδια τα πράγματα καθ’ αυτά. Βασίζεται στη ρήση του αρχαίου στωικού φιλόσοφου Επίκτητου “Δεν είναι τα πράγματα που ταράζουν τους ανθρώπους αλλά οι δοξασίες των ανθρώπων για τα πράγματα”. Η έννοια «βλέπω τα πράγματα» έχει να κάνει με το πώς αντιλαμβάνομαι γεγονότα, καταστάσεις, σχέσεις, ανθρώπους. Πρόκειται για αναπαράσταση ερεθισμάτων, εξωτερικών από το περιβάλλον ή εσωτερικών από τον ψυχισμό ή το σώμα, που λαμβάνει χώρα στο «νοητικό όργανο» του ατόμου που είναι ο εγκέφαλος. Το νοητικό όργανο έχει συγκεκριμένες ιδιότητες επεξεργασίας των πληροφοριών, οι οποίες είναι :

  • η καταγραφή μέσω των αισθήσεων (όραση, ακοή, όσφρηση, αφή, γεύση),
  • η αναγνώριση μέσω της ανώτερης εγκεφαλικής λειτουργίας της αντίληψης,
  • η αποθήκευση/διατήρηση/ανάκληση μέσω της μάθησης και μνήμης
  • η χρησιμοποίησή τους μέσω της σκέψης

Έτσι λοιπόν κάθε άτομο χρησιμοποιεί τις λειτουργίες αυτές για να αλληλεπιδράσει με διάφορα γεγονότα και καταστάσεις που συμβαίνουν γύρω του. Στη Γνωσιακή Θεραπεία χρησιμοποιείται ο όρος «γνωσία», που υποδηλώνει τις σκέψεις και νοητικές εικόνες του ατόμου με τις οποίες αναπαριστά (μεταφράζει) τον κόσμο. Διαφορετικά άτομα αντιλαμβάνονται την ίδια κατάσταση με διαφορετικό τρόπο. Για παράδειγμα στο άκουσμα ενός άσχημου νέου κάποιος μπορεί να κλάψει, άλλος να θυμώσει, άλλος να σωπάσει και ούτω καθεξής. Η δίοδος της πληροφορίας μέσα από το νοητικό όργανο θα μεταφραστεί σε σκέψεις, οι οποίες συχνά είναι αυτόματες δηλαδή αυθόρμητες και ασυνείδητες, τις οποίες θα ακολουθήσουν τα συναισθήματα όπως η θλίψη ή ο θυμός και οι συμπεριφορές όπως το κλάμα ή η φυγή.

Η αντίληψη των ερεθισμάτων επηρεάζεται από προϋπάρχουσες πεποιθήσεις που έχει ενσωματώσει το άτομο, θεμελιακούς τρόπους λειτουργίας και ανώτερης πολυπλοκότητας συναισθηματικά και γνωστικά μοτίβα για τον εαυτό του και τις σχέσεις του. Τα τελευταία ονομάζονται σχήματα, ξεκινούν στην παιδική ηλικία και διαμορφώνονται στην πορεία της ζωής.

Το άτομο που μεγαλώνει σε ένα χρονίως ψυχοπιεστικό περιβάλλον ενδέχεται να μάθει να ερμηνεύει τα πράγματα με αρνητικό τρόπο, κάτι που οδηγεί στην ενσωμάτωση αρνητικών πεποιθήσεων και σχημάτων, που χωρίς παρέμβαση το ακολουθούν δια βίου. Οι αρνητικές σκέψεις επαναλαμβάνονται για μεγάλο χρονικό διάστημα, τα αρνητικά συναισθήματα που δημιουργούν παρατείνονται εξίσου, η έντασή τους μπορεί να μεγαλώνει, με συνέπεια αυτό που ονομάζουμε ψυχική διαταραχή. Ενίοτε συμμετέχει και μια βιολογική προδιάθεση στην ανωτέρω διαμόρφωση, χωρίς όμως αυτό να είναι απαραίτητο.

Στις ψυχικές διαταραχές λοιπόν σύμφωνα με τη γνωσιακή θεωρία υφίσταται συστηματική δυσλειτουργική επεξεργασία των πληροφοριών του εξωτερικού και εσωτερικού περιβάλλοντος. Μία ακόμη εκδήλωση αυτής της δυσλειτουργίας είναι ορισμένα επαναλαμβανόμενα μοτίβα στη διεργασία της σκέψης που ονομάζονται «γνωσιακά λάθη» ή γνωσιακές διαστρεβλώσεις. Επιγραμματικά στην εικόνα αναφέρονται οι συνηθέστερες

Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)

Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία στοχεύει στη σταδιακή τροποποίηση των παραπάνω διεργασιών και των επαναλαμβανόμενων αρνητικών/απειλητικών σκέψεων που δημιουργούν συναισθήματα άγχους και κατάθλιψης. Αναδεικνύεται η ανορθολογικότητα και δυσλειτουργικότητά τους μέσω ειδικών τεχνικών όπως η «Σωκρατική Μαιευτική», η επαγωγική μέθοδος και άλλες. Ταυτόχρονα αναδεικνύεται η συμβολή της συμπεριφοράς που συντηρεί την όλη προβληματική. Η εξέλιξη της θεραπείας οδηγεί σε αναδόμηση πυρηνικών πεποιθήσεων και δυσλειτουργικών σχημάτων. Εν τέλει κατορθώνοντας να τροποποιήσει τον τρόπο που «βλέπει τα πράγματα», ο θεραπευόμενος απαλλάσσεται από συμπτώματα.

Διαπιστωμένη αποτελεσματικότητα της CBT έχει καταδειχθεί από έρευνες δεκαετιών σε όλες τις αγχώδεις διαταραχές (διαταραχή πανικού, κοινωνική φοβία, γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, φοβίες), στην κατάθλιψη, στη δ/χή μετατραυματικού στρες, στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, στη ψυχογενή βουλιμία, σωματοδυσμορφική δ/χή, η ινομυαλγία κ.α. Επιπλέον μπορεί να βοηθάει επικουρικά σε συνδυασμό με τη φαρμακευτική αγωγή σε περιπτώσεις διπολικής δ/χής και ψύχωσης. Στην πορεία των ετών παρακλάδια της CBT, που συνθέτουν γνωσιακά στοιχεία με στοιχεία από άλλες σχολές όπως η ψυχοδυναμική, έχουν αναπτυχθεί προς αντιμετώπιση των διαταραχών προσωπικότητας (οριακή) όπως η Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία και η Θεραπεία Σχημάτων. Τέλος η Γνωσιακή μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο υποστήριξης ασθενών με χρόνιες νόσους όπως κάποιες μορφές καρκίνου (π.χ. μαστού), οι καρδιαγγειακές και πολλές άλλες που συσχετίζονται με αυξημένα ποσοστά στρες, άγχους και κατάθλιψης.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Αρέσει σε %d bloggers: