Τι είναι το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης
Το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης (Chronic fatigue syndrome , CFS) είναι ουσιαστικά ένα σύνολο κοινών ιατρικών συμπτωμάτων με κυριότερο την κόπωση που επιμένουν για καιρό και δεν ανευρίσκεται συγκεκριμένη οργανική παθολογία που να τα εξηγεί.
Γνωστό και ως μυαλγική εγκεφαλομυελίτιδα (Myalgic encephalomyelitis), είναι μια χρόνια διαταραχή που επηρεάζει σχεδόν το 1% του πληθυσμού παγκοσμίως, τείνει να αναπτύσσεται κυρίως σε ηλικίες μεταξύ των 20 και 40 ετών και είναι πιο συχνό στις γυναίκες.
Συνδρομο χρονιας κοπωσης – συμπτωματα
Τα συμπτώματα του συνδρόμου χρόνιας κόπωσης είναι συχνά εκτεταμένα και επικαλύπτονται με πολλά συμπτώματα άλλων ασθενειών, καθιστώντας δύσκολη τη διάγνωσή της. Σε αυτό δε βοηθά ότι η χρόνια κόπωση ως συχνό σύμπτωμα αποτελεί χαρακτηριστικό πολλών διαταραχών και νόσων.
Τα πιο κοινά συμπτώματά περιλαμβάνουν:
- υπερβολική κόπωση, δυσανάλογη κόπωση μετά από ελάχιστη άσκηση (“γιατρέ κουράζομαι με το παραμικρό“)
- μυϊκό πόνο, κεφαλαλγίες
- μυική αδυναμία
- διαταραχή ύπνου, μη αναζωογονητικός ύπνος (“γιατρέ το πρωί νιώθω κουρασμένος και δυσκολεύομαι να σηκωθώ από το κρεβάτι“),
- γνωστική δυσλειτουργία όπως προβλήματα με τη σκέψη, τη μνήμη, τη συγκέντρωση (“γιατρέ ξεχνάω και δεν μπορώ να συγκεντρωθώ“),
- δυσκολία στην εκτέλεση καθημερινών καθηκόντων.
Μερικά άτομα μπορεί επίσης να έχουν άλλα συμπτώματα, όπως:
- συμπτώματα που μοιάζουν με γρίπη π.χ. πονόλαιμος
- αίσθημα ζάλης ή αδιαθεσίας,
- ορθοστατική δυσανεξία (π.χ. ορθοστατική υπόταση)
- γρήγορους ή ακανόνιστους καρδιακούς παλμούς (αίσθημα παλμών)
- ευερέθιστο έντερο
- ευαίσθητοι λεμφαδένες
- ρίγη και νυχτερινές εφιδρώσεις
- αλλεργίες και ευαισθησίες σε τρόφιμα, οσμές, χημικές ουσίες, φως ή θόρυβο
Αυτά τα συμπτώματα εξάντλησης του οργανισμού εμποδίζουν τους ασθενείς να διατηρήσουν τον τρόπο ζωής τους πριν από την έναρξη της νόσου, καθώς οι παρατεταμένες περίοδοι σωματικής ή πνευματικής δραστηριότητας γίνονται σχεδόν αδύνατες. Η σοβαρότητα των συμπτωμάτων μπορεί να ποικίλλει από μέρα σε μέρα ή ακόμα και μέσα στην ίδια μέρα.
Παρ’ όλο που το συνδρομο χρονιας κοπωσης φαίνεται να είναι μια χρόνια πάθηση, ορισμένοι ασθενείς μπορεί να βιώσουν περιόδους μερικής ανάρρωσης μεταξύ των υποτροπών και η εξέλιξη της νόσου διαφέρει σε μεγάλο βαθμό μεταξύ των ασθενών.
Σύνδρομο χρόνιας κόπωσης – αίτια
Πολλοί παράγοντες έχουν πλέον συνδεθεί με τα συμπτώματα και τη σοβαρότητα της νόσου, όπως :
- Ιογενείς λοιμώξεις
- Αν και, για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι ιογενείς λοιμώξεις θεωρούνταν ως ο κύριος παράγοντας έναρξης της νόσου, εξακολουθεί να παραμένει απροσδιόριστος ένας σαφής μηχανισμός παθογένεσης.
- Γενετικές & επιγενετικές αλλαγές
- Μελέτες υποδηλώνουν την πιθανότητα γενετικής προδιάθεσης. Οι πρώτες ενδείξεις προήλθαν από την παρατήρηση ότι οι μητέρες και τα παιδιά τους που έχουν διαγνωστεί με ΣΧΚ έχουν πολύ παρόμοια συμπτώματα, σε αντίθεση με τους πατέρες και τα παιδιά τους.
- Στρες
- Οξειδωτικό στρες, η δραστηριότητα των κατεχολαμίνων & δυσλειτουργία του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (ΗΡΑ) π.χ. χαμηλά επίπεδα κορτιζόλης,
- Ανοσολογικές αλλαγές
- Αυτοάνοσοι μηχανισμοί – χρόνια υπερπαραγωγή κυτοκινών – μειωμένης λειτουργικότητας NK cells
- Φλεγμονή
- Δεν είναι ακόμη σαφές εάν το CFS είναι μια εγγενώς χαμηλού βαθμού φλεγμονώδης νόσος ή εάν συνοδεύεται μόνο από συστηματική φλεγμονή.
- Αλλαγή στη σύνθεση του μικροβιώματος του εντέρου
- Η μειωμένη μικροβιακή ποικιλομορφία του εντέρου («δυσβίωση του εντέρου») έχει συσχετιστεί με ένα πρότυπο ανηδονίας, απάθειας, μειωμένου κινήτρου («ασθενική συμπεριφορά») που εκδηλώνεται σε διαταραχές ψυχικής υγείας και είναι βασικό κλινικό χαρακτηριστικό της χρόνιας κόπωσης.
Συνδρομο χρονιας κοπωσης – διάγνωση
Αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχει ειδική αιματολογική ή απεικονιστική εξέταση για τη διάγνωση του συνδρόμου χρόνιας κόπωσης. Το σύνδρομο διαγιγνώσκεται αποκλείοντας άλλες πιθανές αιτίες και εφόσον τα συμπτώματα επιμένουν για 6 μήνες και περισσότερο.
Με βάση τα όσα γνωρίζουμε ως τώρα για την πολλαπλή αιτιοπαθογένεια του CFS μπορεί να εντοπιστούν γενικοί δείκτες φλεγμονής (π.χ. CRP) και μη ειδικές δυσλειτουργίες σε εγκέφαλο, του ανοσοποιητικό σύστημα, αιμοφόρα αγγεία, εντερικό μικροβίωμα, ενεργειακό μεταβολισμό.
Θα πρέπει να αναφερθεί ότι η ινομυαλγία αποτελεί μια κατάσταση που μοιάζει σε αρκετά πράγματα με το συνδρομο χρονιας κοπωσης, με τη διαφορά ότι εκείνο που προεξάρχει είναι ο πόνος σε διάφορα σημεία του σώματος, ενώ τα στοιχεία φλεγμονώδους διαδικασίας είναι μάλλον λιγότερα.
Το μακροχρόνιο COVID μοιάζει με το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης καθώς έχει ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων που επικεντρώνονται γύρω από την κόπωση, την ομίχλη του εγκεφάλου (“brain fog”), τη διάχυτη μυαλγία, τον μη αναζωογονητικό ύπνο κ.α. Ενημερωθείτε αναλυτικότερα για το σύνδρομο Long Covid.
Θεραπευτικές προσεγγίσεις
Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει μία διαθέσιμη θεραπεία που να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τα συμπτώματα της νόσου. Υπάρχουν, ωστόσο, διαφορετικές προσεγγίσεις που έχουν δοκιμαστεί στο παρελθόν και φαίνονται υποσχόμενες.
Οι κλασικές προσεγγίσεις είναι η θεραπεία άσκησης για την οικοδόμηση ανοχής/αντίστασης στην κόπωση και η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) για την ανακούφιση της ψυχολογικής πίεσης της νόσου. Επίσης έχουν προταθεί και βοηθούν την ανακούφιση των συμπτωμάτων σε ορισμένους τα εξής:
- διαλογισμός, γιόγκα και ασκήσεις χαλάρωσης,
- ζεστά μπάνια,
- μασάζ,
- βελονισμός,
- υδροθεραπεία,
- χειροπρακτική
Όμως με κανένα εκ των παραπάνω δεν έχει διαπιστωθεί ευρεία αποτελεσματικότητα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις συμπληρώματα με βιταμίνες μπορεί να δώσουν κάποιο όφελος στους ασθενείς (ειδικά αν ανευρεθεί και κάποια σχετική ανεπάρκεια), χωρίς όμως οι βιταμίνες να αποτελούν μια βασική και σημαντικά δραστική θεραπεία.
Λαμβάνοντας υπόψη την αλληλεπικάλυψη με την κατάθλιψη που μπορεί να υπάρξει στο σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι τα αντικαταθλιπτικά μπορεί επίσης να είναι χρήσιμα στη θεραπεία ψυχικών πτυχών του ΣΧΚ. Μια μεγάλη μετα-ανάλυση, που περιλάμβανε 94 μελέτες, έδειξε ότι τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα ήταν περίπου 3,5 φορές πιο αποτελεσματικά από ένα φάρμακο placebo στη θεραπεία του χρόνιου πόνου σε ασθενείς με ΣΧΚ (Pae et al., 2009).
Η έρευνα για το τι δεν πάει καλά στο σώμα στο ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΧΡΟΝΙΑΣ ΚΟΠΩΣΗΣ είναι σε εξέλιξη και αποτελεί το μόνο σίγουρο δρόμο για την ανακάλυψη πιο εστιασμένων τρόπων αντιμετώπισης.
Βιβλιογραφία
Deumer, U.-S., Varesi, A., Floris, V., Savioli, G., Mantovani, E., López-Carrasco, P., Rosati, G. M., Prasad, S., & Ricevuti, G. (2021). Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome (ME/CFS): An Overview. Journal of Clinical Medicine, 10(20), 4786. https://doi.org/10.3390/jcm10204786
Sandler, C. X., & Lloyd, A. R. (2020). Chronic fatigue syndrome: progress and possibilities. The Medical Journal of Australia, 212(9), 428–433. https://doi.org/10.5694/mja2.50553
Lim, E.-J., Ahn, Y.-C., Jang, E.-S., Lee, S.-W., Lee, S.-H., & Son, C.-G. (2020). Systematic review and meta-analysis of the prevalence of chronic fatigue syndrome/myalgic encephalomyelitis (CFS/ME). Journal of Translational Medicine, 18(1). https://doi.org/10.1186/s12967-020-02269-0
Kakuda, W., Momosaki, R., Yamada, N., & Abo, M. (2016). High-frequency rTMS for the Treatment of Chronic Fatigue Syndrome: A Case Series. Internal Medicine, 55(23), 3515–3519. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5216154/