Τι είναι η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή
Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή είναι μια συχνή αγχώδης διαταραχή στην οποία υπάρχει έντονη ανησυχία και άγχος υψηλό, συνεχές, δυσανάλογο με τις ρεαλιστικές απειλές & δύσκολα ελεγχόμενο που επηρεάζει έντονα την ψυχοσωματική κατάσταση του ατόμου. Ονομάζεται γενικευμένο άγχος επειδή εκδηλώνεται σε πολλές πτυχές της ζωής του.
Συχνότητα γενικευμένης αγχώδους διαταραχής (ΓΑΔ)
Η συχνότητα εμφάνισης στον πληθυσμό αναφέρεται μεταξύ 2-5% αν και υπάρχουν μελέτες στις οποίες η γενικευμενη αγχωδης διαταραχη ανευρίσκεται σε υψηλά ποσοστά της τάξης του 13%. Εκδηλώνεται περισσότερο στις γυναίκες και συνήθως σε ηλικίες μεταξύ 16-30 ετών. Δεν πρέπει να ξεχνάμε και το όχι ευκαταφρόνητο ποσοστό των ατόμων εκείνων με γενικευμένη αγχώδη διαταραχή που ποτέ δε φτάνουν στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Συμπτώματα της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής
Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή έχει ως κύριο σύμπτωμα την υπερβολική ανησυχία.
Αναφέρονται στη συνέχεια τα άλλα κύρια συμπτώματα που μπορεί να έχει κάποιος με ΓΑΔ. Για να τεθεί η διάγνωση χρειάζεται να υπάρχουν τουλάχιστον 3 από τα 6 για μια περίοδο έξι μηνών το ελάχιστο :
- Ευερεθιστότητα
- Νευρικότητα
- Δυσκολία συγκέντρωσης
- Κόπωση
- Διαταραχή ύπνου
- Μυική τάση (σφίξιμο)
Ανησυχία στη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή
Τι είναι η ανησυχία
Η ανησυχία (στην αγγλική γλώσσα αποδίδεται με τον όρο worry) ορίζεται ως μια συνεχής νοητική δραστηριότητα που περιλαμβάνει μια σχετικά ανεξέλεγκτη αλυσίδα σκέψεων και εικόνων και έχει ως στόχο την προετοιμασία για την αντιμετώπιση καταστάσεων εκτιμώμενων ως απειλητικές στο άμεσο ή μακρινό μέλλον.
Χρονικά η ανησυχία κυριαρχεί στην καθημερινότητα, δηλαδή υφίσταται κάθε μέρα ή για τις περισσότερες μέρες της εβδομάδας και για ένα συνολικό διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών. Το στοιχείο αυτό είναι το πρώτο που διαφοροποιεί τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή από το άγχος και τις φυσιολογικές ανησυχίες που βιώνει ο καθένας μας στην καθημερινότητά του.
Έτσι, η ανησυχία δε θα πρέπει να προεξοφλείται ως μια υποχρεωτικά ψυχοπαθολογική διαδικασία. Η πρόληψη απειλητικών καταστάσεων είναι μια έμφυτη ανθρώπινη ανάγκη προστασίας σε έναν κόσμο με πολλές αβεβαιότητες, ένας μηχανισμός επιβίωσης εκ της απαρχής της εμφάνισης του ανθρώπου στη γη. Είναι αναμενόμενο να επιστρατεύεται όταν είναι απαραίτητο.
Στη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή η ένταση, η διάρκεια και η συχνότητα της ανησυχίας γίνεται τόσο δυσφορική που είναι δύσκολο για τον άνθρωπο να απαλλαχτεί από αυτή.
Οι ανησυχίες αυτές είναι ως επί το πλείστον μη ρεαλιστικές, αλλά δεσμεύουν ισχυρά την προσοχή του ατόμου (tunnel vision). Το άτομο βρίσκεται σε συνεχή εγρήγορση και ανυπομονησία και θυμώνει εύκολα, όταν τα πράγματα δεν έρχονται όπως θεωρεί αυτονόητο.
Τύποι ανησυχίας
- Επιθυμητή (εγω-συντονική) : Η αντίληψη της συνεχούς ανησυχίας ως ευεργετική, ως ένας μηχανισμός επιβίωσης απέναντι σε μια παρατεταμένη απειλητική κατάσταση (sustained threat), απέναντι στις πολλές εκτιμώμενες απαιτήσεις από τον αυτό μας, αλλά και από τους άλλους. Αυτό συμβάλλει στην αντίσταση ορισμένων ασθενών στη θεραπεία, καθώς είναι πεπεισμένοι για την αναγκαιότητα μιας συνεχούς εγρήγορσης.
- Ανεπιθύμητη (εγω-δυστονική) : H αντίληψη της ανησυχίας ως βλαβερή και ανεξέλεγκτη.
Η τελειοθηρία και η μη ανοχή της αβεβαιότητας αποτελούν δύο βασικές πυρηνικές πεποιθήσεις στη ΓΑΔ που τροφοδοτούν την ανησυχία.
Συννοσηρότητα με τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή
Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή παρουσιάζει υψηλό βαθμό συννοσηρότητας, πιο συχνά με άλλου τύπου αγχωδεις διαταραχες, με συναισθηματική διαταραχή όπως η διπολική διαταραχή , με κατάχρηση αλκοόλ, με κάποια διαταραχή προσωπικότητας και με διαταραχές σωματικών συμπτωμάτων (σωματόμορφες).
Κατάθλιψη και γενικευμένη αγχώδης διαταραχή συνυπάρχουν σε ποσοστό ως και 70% καθιστώντας το συνδυασμό αυτό έναν από τους συχνότερους και βαρύτερους επιβαρυντικούς παράγοντες για την ποιότητα ζωής των ασθενών.
Νευροβιολογία & γενικευμένη αγχώδης διαταραχή
Ο μερικός αποσυντονισμός της εγκεφαλικής δραστηριότητας έχει προταθεί ως ένα από τα βασικά νευροβιολογικά χαρακτηριστικά της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής, ιδιαίτερα η μειωμένη λειτουργική συνδεσιμότητα σε κατάσταση ηρεμίας (Resting State Functional Connectivity) μεταξύ της αμυγδαλής και του προμετωπιαίου φλοιού (PFC) τόσο σε ενήλικες όσο και σε εφήβους με ΓΑΔ.
Μελέτες υποδεικνύουν ότι ασθενείς με ΓΑΔ εμφανίζουν χρονίως αυξημένη ψυχοφυσιολογική διέγερση (υπερεγρήγορση) ως ιδιοσυγκρασιακή λειτουργία (π.χ. υψηλότερο καρδιακό ρυθμό) και αυτά τα άτομα είναι πιθανό να επιδείξουν τη μεγαλύτερη καρδιαγγειακή αντιδραστικότητα σε ένα ερέθισμα που προκαλεί άγχος όταν τους ζητηθεί να χαλαρώσουν ή να δουν ουδέτερα ερεθίσματα.
Δε θα πρέπει να αγνοηθεί η συσχέτιση του γενικευμένου άγχους με την πρόκληση χρόνιου στρες το οποίο θα επιδράσει ως προδιαθεσικός ή/και πυροδοτικός παράγοντας σε σωματικές παθήσεις όπως η υπέρταση, οι αρρυθμίες, η στεφανιαία νόσος, η κεφαλαλγία, το έλκος στομάχου, το ευερέθιστο έντερο και άλλα γαστρεντερικά προβλήματα, η ινομυαλγία κ.α. Νευροβιολογικοί μηχανισμοί που οδηγούν στο χρόνιο στρες αφορούν εν μέρει στην αύξηση της νοραδρενεργικής δραστηριότητας από τον υπομέλα τόπο, την υπερδιέγερση του συμπαθητικού συστήματος και τη χρόνια ενεργοποίηση του άξονα υποθαλάμου, υπόφυσης, επινεφριδίων.
Θεραπεία γενικευμένης αγχώδους διαταραχής
Είναι θετικό ότι η διαταραχή είναι αντιμετωπίσιμη.
Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή χρειάζεται κάποιας μορφής θεραπεία διότι είναι βασανιστική για το άτομο, του επηρεάζει τη λειτουργικότητα ενίοτε και σε “παραλυτικό” βαθμό και μπορεί να γίνει επιβλαβής και για τη σωματική του υγεία.
Ψυχοθεραπεία και φάρμακα αποτελούν τις παραδοσιακές επιλογές αντιμετώπισης.
- Η βασική φαρμακευτική αντιμετώπιση στη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή γίνεται σε πρώτη φάση με αντικαταθλιπτικά φάρμακα, τα οποία έχουν βασική ένδειξη στο άγχος λόγω μακροπρόθεσμης αγχολυτικής δράσης.
- Τα κλασικά ηρεμιστικά – αγχολυτικά τύπου βενζοδιαζεπινών βοηθούν αρκετά, θα πρέπει όμως να χορηγούνται με φειδώ και πάντα με πρόθεση μείωσης και διακοπής μετά από ένα αρχικό διάστημα.
- Η βουσπιρόνη (BESPAR) αποτελεί χρήσιμο ενισχυτικό παράγοντα σε κάποιες περιπτώσεις.
- Τέλος συχνά αποτελεσματικό φάρμακο με κύρια ένδειξη τη ΓΑΔ είναι η πρεγκαμπαλίνη.
- Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία έχει την ισχυρότερη ένδειξη ως ψυχοθεραπευτική μέθοδος.
- Επιλογή χωρίς φάρμακα για την αντιμετώπιση της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής είναι τα τελευταία χρόνια η θεραπεία rTMS.
- Αλλαγές στον τρόπο ζωής συχνά παίζουν ρόλο στη βελτίωση της κατάστασης. Αυτές μπορεί να αφορούν :
Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής